1
kClas-10 (Class-X)
mnipuri (MANIPURI)
AnOb mnipuri loNmiT AmsuZ loNjN (Manipuri Grammar)
mnipuri kMpojisN (Manipuri Composition)
noTs (NOTES)
mnipuri kMpojisN
(Ib)
kMpojisN haIbsi kriguMb Amgi mrMd fjb wahE wata sijiNndun wareZgi
mAoZd Ibbu Sxne.
kMpojisNgi mnuZd cLlib tozaN-tozaNb mAoZsiZdi:
1) Aese Ib - ESSAY
2) ciHi Ib - LETTER WRITING
3) AeMpClifikesN Ib - AMPLIFICATION
4) riporT Ib - REPORT WRITING
5) mesej Ib - MESSAGE WRITING
6) notis Ib - NOTICE WRITING
1. Aese Ib
Aese haIbsi kriguMb hirM Amgi mrMd, mca SaIn mHx mnaU naIn
wareZgi mAoZd IHoKp Adubuni.
Aese Ibgi mSL mri lE. mSLsiZdu mSad piri.
1) diskCriPtiP - sNdoKn kuPn msK taKp.
2) neretiv - paU tMb.
3) rifCleKtiv - puKniZd faUrKp.
4) AargumeNtiP - AIbgi AkKnb med pib.
Aese Am Ibd cxgdb sruK AhuM Adudi -
1) wahOdoK - IgdOrib hirM Adubu msK taKp.
2) mpuZ AoIb waroL - hirM Adugi mrMd SxlibsiZdu priZ naIn
UTp.
3) waroIsiN - Irib min msagi AoIb miTyeZ pib.
mhEroIsiZgidmK HeZngdb Aesegi mAoZ taKp Aese Am mSad SurM
AoIn piri.
2
satCrgi puNsid HKsi Sasi
wahOdoK:- HKsi Sasi haIbsi puNsigi SCwaIdgi mmL yaMmi, msi yaUdCrbdi
tuZd mpuZ fab mi Am AoIb zMde. satCrgi puNsidi tuZgi puNsi Am seMbgi
yaMn mru AoIb mtMni. AESoIn HKsi Sasi naIn ceKsiNn lEhOdCrbdi miAoI
Adu smajgi kaNnb mi AoIrKte. satCrgi puNsiddi sCkuLgi niti niyM puNn
zaKp amdi Aw lmN mHKHoZbsiZbu msKk Sxn cTpbu HKsi Sasi kOI.
mpuZ AoIb waroL:- satCrgi puNsid HKsi Sasigi tzaI fdb yaMn lE. piKlib
AzaZn yuMdgi HKsi Sasi tMmi. yuMd satCr Amn HKsi Sasi naIdCrbdi mHK
HoZb AhLgi mwa lOdCrbdi mhaKki mpuNsi maI paKp zMloI. mHK HoZb
AhLsiZn haIb INdun msoId HKsi Sasi HMlbdt Afb satCr Am AoIrKp
zMgni. sCkuLdsu HKsi Sasi lEtCrbdi satCr Amn msagi mhO AmTt niZHin
paZHoKp zMmoI. AESoIbu taKpi tMbirib AojasiZ, mruP mpaZsiZ Amdi AtE
satCrsiZgi mfMd HKsi Sasi HMlbdi nuZsinb heNgTlKI, puNn HbK
tOmiNnbgi SudoZ cab heNgTlKI AmsuZ Arub HbK kya laIn paZHoKp zMmi.
satCrgi puNsid tzaIfdb mcL AoIrib san-SoTnb haIbsidsu HKsi
Sasigi mru AoIb lE. HKsi Sasi HMndcrbdi saNnroIsiZn maI paKn saNnb
zMloI. saNnroIsiZn mSoIgi luciZbgi yaHx INdCrbdi saNnbd maIHigni.
HKsi Sasin mSoIbu AmTt AoIn puNsiNnbgi paMbE AoIhLli.
waroIsiN:- HKsi Sasi yaUdCrb midi mmaI cuMb zMdCrb higuMbni. HKsi Sasi
yaUdCrb mi Adudi mpuNsid mpuZ fab miHoI miheNb AoIb zMde. mrM Asin
HKsi Sasi Asi miAoIbgi puNsid SCwaIdgi mru AoIb yaZleN sruguMbni
haIrbni. HKsi Sasi haIbsi satCrgi puNsid tuZgi lMbi seMbd yaUdCrb
yadCrb SCwaIdgi mru AoIb poTsK Amni.
2. ciHi Ib:
AESoIn hKHeZnn wari wtaI sandun, Unb fxlKtCrb mtMd haIniZb
puKniZgi wafM Sr AIb ce AoIn Hadun foZdoKpbu ciHi haIn Sxne.
ciHi Ibgi mAoZ (mSL) mza HoKn SaIdoKI:-
1) lnaIgi AoIb ciHi - mri mtad, mruP mpaZd Ib ciHi.
2) lloN ItiKki AoIb ciHi - krbar wals
a iZn drkar lEb poT-cE HabirKnbn
Ib ciHi.
3) Aofiski AoIb ciHi - sCkLu , kolej Amdi Aofiski mkoK AoIb miAoId
kriguMb HbK HOrM Amgi mrMd haIjbbu yabiyu haIdun Ib ciHi.
4) drSasCt Habgi ciHi - kriguMb loIsx Amd AhaZb fMnciZbd HbK
tOjge nTtCrg loIsx Amd mteZnciZb Sr pibinb haIjdun Ib ciHi.
3
5) smajgi ciHi - sosiyeL letr.
ciHi Am Ib mtMd INgdb niyM truK lE.
(1)
AhOb sruK
(2)
AIbgi IkaI SuMnb
(3)
ciHigi mru AoIb mroL
(4)
fxgdbn kOgdb miZgO
(5)
AIbgi mmiZ
(6)
fxgdbgi lEfM
1. lnaIgi AoIb ciHi -
mpaN mcad Ib ciHi
siZjmE, IMfaL
taZ 10|7|2020
nuZsirbi Ipagi IbeMm,
nuZzaIribCra, nuZzaIrMgni haIn SLli. nhaKn HarKp ciHi Adu zsi
fxI. heK fxbg Ipan ciHi IrKIbsini. nhaKki AnOb ka hoZdoKpd nuZzaIre
tabd Ipasu hraUre.
Icagi nrMd Ipan haIniZbdi delise AcOb shrnin mi sure Afb fTtb
mrM Adun nhaKn hEn siZn ceKsiNn lEgdbni. fTtb sxgdgi mtM puMbd
laPn HEhoKkdbni. AreMbd mtM maZhNgnuko. HmoI seZb, noluKp, haIb
INbi satCri Am AoIdun miHoI miheNb zMnb hoTngdbniko. nupidi luIko
AmM AheZbd cTHoKp yadeko. Ana AyeK yaUdnb ceKsNn lEyu, Afb ciNjaK
cab HKp Amdi sajeL tOb kaUroIdbni.
zsigidi mtaZ Asid loIsLlge. Icagi yaIfb npaU tagdbgi nmag
AEgn SOraZn zaIri.
nhaKki npabuZ,
4
IroM mnihar siZh
siZjmE IroM lEkaI
ciHi fxgdb/mfMd
IroM bsNti
seN joseP sCkuL
beZgluru
2. lloN ItiKki AoIb ciHi -
laIriK HabirKnb haIjb ciHi.
HaZmEbN diqAeMq kolej
taZ 10|6|2020
menejr
spna buK sCtor
kormxgla
beZglor-7 blor
IkaI SuMnjrib IbuZzo,
AESoIn taZ 2 Ha 7 Ix d laIriK Sr HabirKnb haIjSibdu zsi taZ 23 Ha 7
t fxjre, yaMn nuZzaIjre. Hun yOhNbirKpgidmK HagTcri. AESoIgi lEfM
Asiddi ApaMb laIriK fxb wabnin AEn Ijrib laIriK mmiZ Asi AmuKtxg Sr
Hun HabirKnb haIjri. HabirKkdb laIriKsiZ Adudi:
1) History of Modern India - K.C. Choudhouri
2) Ancient India - V.D. Mahajan.
haIrib laIrKsiZ Asi menejrn HabirKlbdi haIniZzaI lEtn nuZzaIjgni.
AdoMgi Hajb yarb
hijM caUb siZh
HaZmEbN diq AeMq kolej geT
3. Aofiski AoIb ciHi: -
sCkuLgi pCriNsipaLd suti pibinb haIjb.
pCriNsipaL,
5
kEsaMHoZ haIs sCkuL
IMfaL, mnipur
hirM:- suti pibiyu haIjb.
IkaI SuMnjrib Aoja IbuZzo,
Aoja IbuZzogi mfMd kriguMb wahE noluKn hxgTcri. mdudi, nnaI AEhaK
zraZ taZ 24|7|2020 Ix Asi daIriyan kNn tObdgi sCkuL kab zMjhOdCre. mrM
Asin zraZgi AoIn nnaI AEbu suti pibinb haIjri.
suti pibibgidmK Aoja IbuZzobu haIniZzaI lEtn HagTcri.
taZ-25|7|2020
nhaKki satCr
soIbM nuZsiHoI
kClas-X-Ae
roL nMbr-7
4. drSast Ib: -
Aoja lOnbgi drSasCt Ib
daIreKtr Aof IdukesN (Aes)
gvrmeNT Aof mnipur.
hirM:- Aoja AoInbgi HbKt haPpinb haIjb.
IkaI SuMnjrib Aoja IbuZzo,
hOSib juNgi taZ 22, soK 2020 d tOSib gCrejweTki Aoja lOSibgi tOSib
ritN tesT AEhaKsu keNdideT Am AoIn sruK yafSi. Amdi vibasu lOSre.
mrM Adun IkaI SuMnjrib IbuZzon miTyeZ cxbidun maI paKhNbinb haIjri.
nnaI AEhaK Ix 1998 d mnipur borTtgi metCrikulesN pas tOjrb mtuZ
Ix 2001 d 12 pas tOjre. mtuZd diqAeMq kolest biq Aeq siq loIsiNjre. mdugi
mtuZd pCremadona Ixlis sCkuLd chi AhuMmuK Aoja AoIdun lEjrMmi.
IkaI Sumnjrib IbuZzon AEbu maI paKhNbinb hoTnbirbdi HmoI seZn
Isagi IHO msK Sxn tOjgni.
AE Isagi baIAo-dta Amdi mri lEnb sartifikeTnciZbgi jeroKs
koipisiZ haPcri.
6
Isagi mrMd taKcb:-
1. miZ : noZmaIHeM niZHeM siZh
2. lEfM : cizamSa IroM lEkaI, IMfaL wes
3. ApoKpgi miZ : noZmaIHeM klacaN siZh
4. ApoKpigi miZ : noZmaIHeM AoZbi kboKlE debi
5. Isagi chi : 30 (kuNHCra)
6. mhEgi HaK : biqAeq siq
IkaI SuMnjrib IbuZzon caNbidun AEhaKpu SudoK cab Asi pibirbdi
puNsigi lmN toNle SNjgni.
taZ-25|7|2020
AdoMgi Hajrb
noZmaIHeM niZHeM siZh
ciZzamSa IroM lEkaI, IMfaL
5. smajgi AoIb ciHi : -
luhoZbgi HOrM yaUbinb haIjb.
luhoZb
laKlib taZ 31|8|2020 gi IzeNgi nipaNni paNb yuMskEs numiTki nuZHiL
puZ 1 tab mtMd AESoIgi Icanupi kumari IroM liNHoI cnug kEsaMHoZ lErK
mcad lEb sCri maIbM bCrjmni siZh Amdi sCrimti maIbM AoZbi roni debi
Angi mcanupi sCri maIkeL maIbMg loInn luhoZbgi HOrM paZHoKcgdOri.
HOrM Asid AhL lmN, mruP mpaZ SCwaI SibiKn mtM can leZbirKtun
nOn SoZdajrKlib Anibu mxgoL ArsibaT pibirnb cen paUjeL cTcri.
cen paUjeL cTcbi AraNb SibiK zaKpigni.
noluKcrib,
sCri IroM toMpoK (mpabuZ)
sCrimti IroM AoZbi rmni (mma)
ciZzamSa IroM lEkaI, IMfaL.
7
3. AeMpClifikesN Ib :
AeMpClifikesN haIbsi paUrO - paUtaK AoI lEb wafM Ambu paKHoK
caUHoKhNdun mnuZd fuMdun lErib nuZgi ArHsiZ Adubu foZdoKpgi mI Asibu
Sxne.
AESoI paUrO Am sNdoKn taKp mtMd mSagi kaZloNsiZ Asi zaKn
Igni.
k) paUrO Adu krMb miAoI kaZluPn zaZn sKnbno haIb taKkni.
s) paUrO Adun foZdoKlib nuZgi vab Adu Igni.
l) paUrOdugi mpaNHoZgi AoIb wafM Adu sNdoKn Igni.
m) paUrO Adun miyaMd pirib paUtaK Adu krino haIb SxhNgni.
p) paUrO Adugi cTnbi ArH foZdoKp fjb wahE wtasiZ Igni.
mSad mnipurid sijiNnb paNHE-paUrO Srdx SudM AoIn piri:
1. HObaNdoZ cfubu kaInb yEbCr.
pirMlib paUrO Asi lMdMsid Sudra ib mitE AhL lmNsiZn AzN mtMdgi
hOn zaZn sKnrKlb paUrO Amni. msin foZdoKlib nuZgi AoIb wahNHoKti
mma-mpan mcasiZbu fu cEdun warKlibsi sinb nanb nTte. Afb mi Am AoInb
warK wateMbni haIbni. tseZnmK HObaNdoZ haIn Sxnb lMdud lErib cfusabsiZn
sarib cfud mSuTt paIrib cEn yEribdu cfudubu kaInb yab nEte, mAoZ fjnbni.
mrM Asin mma-mpan mcasiZbu fu-cEbd SK warO puKlOb fTte haIbsi paUrO
Asidgi Sxb zMmi.
2. tragi cEsun leZHoZ faI.
pirMlib wafM Asi mEtEgi AhL lmNsiZn AzNb mtMdgi hOn zaZn
sKnrKlb paUrO Amni. paUrO Asigi nuZgi AoIb wahNHoKti ApuNbn
paZgLni. tseZnmK cEsu Ambu leZbaNd HaZgTtun pubd poT fab haIbdu AoIde,
AdumKpu cEsu tra puNsiNdun leZbaNd HazgTlbdi poT fab haIbdu AoI. mtO
Asumn taIbx miAoIb AESoIsu Amg Amg puKceL SoIjeL tiNnn lErbdi knansu
laKcb zMloI haIbsi paUrO Asidgi Sxb zMmi.
4. riporT Ib-
riporT Ib haIbsi kriguMb HoKSib HOdoK Amgi mrMd kri numiTt,
krMb mtMd, mfM kdaId haIbdu sugaIn taKtun Ibbu SxnE.
AESoIn riporT Am Ib mtMd mSL Anid Ib yaI. mSL Ani Adudi -
1) niyM naIdb riporT (INformeL)
2) niyM naIb riporT (formeL)
8
riporT Am Ib mtMd mSagi niyMsiZ Asi zaKkdbni.
1) IgdOrib riporT adugi mpuM AoIb wafMsiZ mriK cuMn Igni.
2) HOdoK Adu krMb mfMd, krMb mtMd, taZ kyad HoKpno haIbsi
SxhNgdbni.
3) AESoIn IdCrizEd haNn priZ seMdoKtun mpuZ fab riporT Am
AoIhNgdbni.
riporT Ibgi mAoZ Am SudM AoIn mSad piri-
k) nhaK poKnfM paUcegi ripotr HOzMb luwaZni SLlg IMfaLgi bapuprad
Aofis kaNnb mtM puZ 10 roMgi AduwaId gari AeKsideNT HoKtun mi AhuM
soKpgi mrMd riporT Am Iyu.
AeKsideNT HoKpdgi mi AhuM Hin soKle
IMfaL, 25, julaI: zsi Aofis mtMgi puZ 10 roM tab mtMd IMfaL
babuparad AeKsideNT tObdgi mi AhuM Hin soKSCre. miAoI AhuM Adugi mnuZd
Amdi yaM Hin soKI haIri. mnaK nKp AUb misiZn haIbd misK Ani Adudi
gari AmTtd laKmiNnE Adug Amdi mHNt laKpni haIri. gari Ani Adu maIkE
maNndn laKtun yEsiNmiNnSibni haIri.
- riportr HOzMbni.
5. mesej Ib-
mesej Ib haIbsi AEn kriguMb paU Am tMdun Ib mIbu Sxne.
- mesej Ibgi mAoZ Am mSad piri.
1. mnaUnupa maIbM tikeNn myaMb moDud foM filP tOnb lupa lisiZ AniSK
HabirKnb mrM seZn haIb mesej Am Iyu.
paU: dada,
AESoIgi kolejgi forM-filPki mtM hOsiLlKle Adun pEsa Sr HabirKU.
nhaN dadan HarKp pEsa Adudi AEgi firoL Amdi laIriK AwaTp lEbd cxHoKSCre,
AEn AreMbd Srca tOSib nTte. csgdb pEsa Asi lupa lisiZ AniSKtni Adun
yargdi mHx Hagi taZ 15gi mmaZd HabirKU mrMdi taZ 15 d lasdeT AoIgdbgini.
dadan mtM can pEsa Asi HabirKnb tObiyu, AEsu caZ naIn kolej kadun IHOd
puKniZ cxnb hoTnri.
nhaKki nnaU
maIbM tikeN
9
6. notis Ib-
AESoIn kriguMb wafM Am miyaMd SxhN paUjeL AoIn Ibgi mIbu notis
(SxhNjb) haIn SxnE.
notis Ibd zaKkdb niyM Srdi -
1) notis Ib mtMd Ibgi mtM haPkdbni.
2) IgdOrib waroL adu teNn mcx AoIb siZtmK Igni.
3) AroIbd Irib miAoI Adu knano haIb msK taKkni.
notis Ibgi mAoZ Am mSad piri.
1. nhaK nMboL haI sCkuLgi jenereL sekCretrini SLlg nSoIgi sCkuLgi
sCtdi tur Am siloZd cTkdOri. yaUniZb satCr satCrisiZn miZ piSTlKnb
notis Am Iyu. nxgi miZ hijM toMbi kOI haIn SLlu.
paU:
notis
taZ 22|07|2020
notis Asin mrM AoIdun SxhNjri mdudi - laKlib Aagski taZ 08 Ix 2020
d sCkuL Asigi sCtdi tur Am siloZd cTkdOri. yaUniZb miAoIsiZn notis
HoKlib AEzoNd nsa-nsagi kClas ticrsiZd miZ, roL, nMbr Amdi kClas
cTlib julaI Hagi taZ 30 faUbgi mnuZd pisLlKnb SxhNjri.
SxhNjrib
hijM toMbi
jenereL sekCretri
nMboL haI sCkuL, nMboL
_____