KRDANTARUPAMALA |

A CONCORDANCE OF VERBAL DERIVATIVES

BEGUN BY

Sastraratnakara, Kulapati the late Pt. S. RAMASUBBA SASTRI

First Head of the S. E: Society Teaching Centre, Pettai
and completed by his students
V. SRIVATSANKACHARYA & T. K. PRANATARTIHARAN
Pandits of the S. E. Society’s Teaching Centre

WITH THE PREFACES OF

Dr. C. P. Ramaswami Aiyar, Founder- President and
Dr.V. Raghavan, Professor of Sanskrit, University of Madras (Retd.)
and the Foreword of Sri N. Raghunatha Iyer,
President of the Society

VoLUME FIVE

Published by
SRI T. V. VISWANATHA AIYAR, Secretary
The Samskrit Education Society, Madras
14, EAST MADA STREET, MYLAPORE, MADRAS-4
1971
 कदढन्तरूपमाला '

मद्रपुरी-संस्कृतविद्यासमितेः कलाशालायां प्रधानाच्या पकी:

शाखवरलाकरादिविरुदालड्कृते: sal: कीतिरोषे:
श्रीमद्भिः श, रामसुब्रह्मण्यशा स्रिति
उपक्रान्ता

तदादिष्टेन मार्गेण तच्छिष्याभ्यां

श्री शीवत्साङ्काचार्य-श्रीप्रणतातिहरशर्मभ्यां
` परिपूरिता

श्रीमतां चे, प. रामस्वा्यार्याणां, ना. रघुनाथार्याणां

डा० वे. राघवार्याणां च
aga: सहिता

पञ्चमभागात्मिका

मद्रपुरीसंस्कृतविद्यासमितिसचिैः
श्री, ति. वे. विश्वनाथायें।
(14, पूर्वमाडवीथी, मद्राख-4 )
प्रकाशिता
१९७१
 samga: १९७१

GENERAL PREFACE> D
à

The Samskrit Education Society is one of the latest efforts

made by lovers of Sanskrit in Madras to eheck the erosion:
or
elimination of Sanskrit which is imminent in the different
© Samskrit Education Society, Madras-4 sectors
of its studies in this part of the country, notwithstanding that
South India has been a stronghold of this language in the past
amongst all those who prize inteflectual ‘stimulation and spiritual
inspiration. The Society was started with the blessings of H. H.
Sri Chandrasekharendra Sarasvati, Sankaracharya of Kanchi
Kamakoti Peetha, on the occasion of the Golden
Jubilee of his
accession to the Peetha. I have had the pleasure
of and privilege
of being connected with its management from the
inception.
~ In spite of the difficulties of the present situation
and the
Published. with the aid of many causes demanding the help and patronage of the philant
h-
Govt. of India, Ministry of Education. ropists, we may assert’ that during the short period of our
existence, we have made fairly steady progress, although
it is not
spectacular, In Pettai, near Madras, we havea large area
of land
where our buildings are coming up and a Sanskrit advanc
e study
centre is functioning. We have been concentrating in training
young Pandits already qualified in one Sastra to become
equipped
in another Sastra. We have started a few research project
s and
publication schemes : a Concordance of Verbal Derivatives,
ay,
uc,
a New
Model Sanskrit Grammar and a Dictionary
Price of Indeclinables.
INDIAN BOOKS CENTRE Another undertaking of our is the book on The Teaching of
Exporters & Internationa! Book Sellers
Sanskrit. This and the Concordance af Verbal Derivat
D १2)
4 40/5 Shakti Nagar ives-Part I
I had the pleasure of releasing to the public last year.
मुल्यम्‌ . | Pome Dela. 110007 Unda)
Phone 7126497 The maintenance and promotion of Sanskrit study in the
schools face two difficulties today, one stemming from
the language
formulae of the Government which is explicitly
unfavourable to
Sanskrit and secondly, the lack of improved methods
of making
its learning easy and popular. The Society may well congratulate
itself in having addressed itself to the latter Problem and
brought
out these books written by able and experienced
scholars like
Pt. S. Ramasubba Sastrigal and Prof. K. Rama
Varma Raja. On
behalf of the Society, I must also expres
s my appreciation of the
services rendered to the Society by Dr.V.
Raghavan who has
been in general charge of these and other
research projects and
श्री भारती विजयम्‌ प्रेस, मद्रासू-५, publications of the Society. What he and others have been
 ba
11

in the midst ह of E sorts of

iaoa 1 rt o f the country, FOREWORD
1 hie PE ke the admiration of Sanskritists all over the
doing ies, must evo
difficult
The Sanskrit Education Society has great pleasure in placing
country. before the public the fifth and concluding volume of its monu-
k of the
ch p rojects and the teaching wor mental compilation, Krdanta-ripa-mala, work on which was begun
. These atid other resear eleven years ago with the blessings of H. H. Sri Chandrasekha-
g assistance from the a
Society have been receivin rendra Saraswati Sripadah, Jagadguru Sankaracharya of the
se for its efforts to reha
Board which deserves all prai Kanchi Kamakoti Peetham. The plan of the work has been
rock of Indian culture. explained in full in the prefaces, both in English and in Sanskrit,
the country Sanskrit, the bed contributed by the editors to the earlier volumes. Verbs play a
y
T. ४. Viswanatha Aiyar, Secretar crucial part in every language. The Sanskrit verb is exceptionally
I wish all success to Sri the versatile. From the roots, which are roughly two thousand in
of the Society, who has
been building up the एल्डठ 2९४ of number, and their modified forms, are derived by the addition of
e sure that the
rs so well. Iam quit what are called krt. suffixes, the bulk of the declinable nouns,
Society and ma naging its affai
l will ere long emerge as an active adjectives, participles, infinitives and gerunds in the language, as
Sanskrit Education Socie
ty
versity type for Sanskrit in the South. well as indeclinables. How large a class these verbal derivatives,
advanced Centre of a Uni which are known as primary nominal bases, are, may be simply
illustrated by reference to two verses of the Ramayana which
C. P. RAMASWAMI AIYAR almost everybody knows. In the first verse of the first canto of
the Balakanda, almost every word except the verb that forms the
Founder- Presitaen
dent, |
July, 1965. predicate is a krdanta; while in the equally well-known mā-
as. nishada verse a substantial number of words are similarly derived.
| The Sanskrit Education Society, Madr
The number of forms to be mastered by the student is
formidably large. And as the forms are derived from verbal roots
belonging to all the ten conjugations, they display a bewildering
variety of peculiarities. So much so this department of Sanskrit
grammar may be fairly regarded as being only less difficult than
the conjugation of verbs. But it must be remembered that this
mode of evolving nouns (mostly action-nouns and agent-nouns)
from verbs has contributed greatly to the enrichment of the
vocabulary. This resourcefulness in word-formation, combined
with the advantage of syntactic precision which goes with an
inflected language, has endowed the Sanskrit language with the
copiousness of diction, compactness and brevity of expression,
and clarity of style, which give it its unique place among the great
languages of the world,
While the plea, which is often heard, for simplifying the
language overlooks this important fact, the need to facilitate its
mastery by the provision of all legitimate aids has been kept
constantly in mind by the Sanskrit Education Society. Itis a
matter of great gratification to it that this concordance of verbal
derivatives, which has been completed within a reasonable time,
considering the stupendousness of the project, has been widely
welcomed both by scholars and by practising writers as a valuable
work of ready reference. The work is no mechanical compilation.
As it was considered unnecessary to repeat in full the forms derived
from all the verbal roots which evolve their derivatives in the
same way, Only seven hundred roots have been dealt with in all
fullness. In regard to the rest the analogous root is clearly indi-
cated in every case ; while such variations from the norm as there
might be in particular forms are fully noted, with citation of
 iv
UOT and fllust
such works as the Bhatti
designed to eee Kay a
Ga
Points, the different rules of Ei क whieh uted
Vie ws a Te
e

preference ind . 2
icated with suppor
pu

ting Mun i
t
0006. j

By bringi
ginngg to to this tas
andan i k Profound kn owle
dg PREFACE
1100000 a का ल
poria प the late Sastraratne j
शा , the first Head of akare’ Present
ue nee A igh the Departme
er Studies in the
ane et Eo Society’s Institution, nt “Of The authorities of the Samskrit Education Society have great
m piler and editor wh
of this work, set pleasure in placing in the hands of Sanskrit scholars and students
his successors,
lip i
He passed ayerगा the fifth and last volume of their first large and long-term under-
we 1: ,y
But he had compiled 1after the +e cHalicaletinge to
- And the two Pupils wh the हान pat of th: taking, the Concordance of Verbal Derivatives called the K rdanta-
o had received fr
om him, under ripa-mala. Work on this last volume was interrupted as the
Society and the same printers were preoccupied for a time with
the bringing out of a fresh edition of the Alarhkira work, the
Prataparudriya of Vidyanatha, a prescribed text for Sanskrit
Dr.r. V. Raghavan,
to whom goes the credit courses, which was urgently required by students and teachers.
for Proposing the
and help of outstandi
completed the be im n e experts i the field
in _ As in the case of previous volumes, I have supervised the
hese two scholars, Pandit V
on ee
work and read the proofs with the compilers and have ensured
that the plan of the earlier Volumes has been kept in the fifth
also, except for such economisation as was possible and justi-
fiable in the citing of forms. Special formations pertaining to
certain Roots have been given, but in the case of the common
Sri Pranatharthiha formations which could be easily made out on the analogy of
ran, who too is a
devol
Me ved the mai Proficient in the Roots which behave in the same manner and have already been
Preis. ibility
n responsibi lity fi ५ two Sastras
for Seeing the work through dealt with elaborately, references to these earlier Roots are given,
The Society is shortly y without setting forth the actual forms. Essential data on the
Kosa, bribring
ngii ng out a com class, nature and meanings of the Roots and characteristic forma-
Plans have been made for publication i
Of Ee ह teat tions, as set forth in special Siitras of Panini, and citations of
authorities for the rules and illustrative usagesin literature have
been continued in this Volume also.

Some additional aids to the study of the Roots recently

published have also been used e.g. the Paniniya-dhatupatha-
samiksa@ by Dr. Bhagirath Prasad Tripathi, Varanaseya Sanskrit
Ee University and the Sanskrit version of Canna Vira’s Kannada
N. RAGHUNATHAN, work on Kasakrtsna’s Dhatupatha (Kasakytsna-Dhatuvyakhyanam,
y, त Ajmer) by Sri Yudhishthira Mimamsaka.
(President of the
Society),
The bibliography of works, ancient and modern, utilised for
this project has been given in the first volume. Several other publi-
cations have also been consulted during the course of the work in
the subsequent volumes, and these are cited without any abbrevia-
tion symbols, Among all these, three texts should be specially
 vi

mentioned as having been the main stay of our compilation, the

Ksiratarangini, the Daiva and Purusakara and above all, the
Madhaviya Dhatuyrtti,

In the Preface to the first volume, I had mentioned two

earlier compilations in this field. During the further stages of
the work, I came across a third work compiled in Bengali
‘ Dhatusara-kydanta-samgraha’ by Abalakanfasena, brought out
in Calcutta in 1886, but this could not be procured,

In these five volumes, 2039 Roots have been dealt with. All
the Roots read under the ten Vikaranas, as also the few that occur
in the Sutras and are hence referred to as Sautra-dhatus have
been completely included. But the additional Roots enumerated
under Kandvadis, Namadhatus, Yanluks and Nijantas in some of
their varieties have been omitted

_ It is a matter of great satisfaction to the compilers, Pandits

V, Srivatsankacharya and T. K. Pranatartiharan who have conti-
nuing in the footsteps of their teacher, the late Pt. S.Ramasubba
Sastrigal, that they have successfully completed this work of over
र0पेति
जक,
1500 pages फरक

The satisfaction is no 1685 for me that one of the ‘several

projects which I had been evolving in’my mind had reached
fruition. The Samskrit Education Society, I thought, was the
proper body, which in justification of its name, as well as'in its
efforts to meet the need and requirements of the Sanskrit
situation today, could chalk out its own line of service to ‘the
learning of Sanskrit by producing such tools of ready: use for
mastering this language. Shortly our Dictionary of Indeclinables
(Avyaya-kosa) will also be ready. In addition to some more
similar works which would help serve Sanskrit grammar on the
plate, so to say, the Society should turn its attention to the task
of compiling similar digests for facilitating the reading and
lnderstanding of the Sastras and following their recondite
‘methodology and technique of exposition;
Madras
17—4—1971 | V. RAGHAVAN

|"
+.
 शाख्ररत्नाकर कुलपति वेथाकरणसार्वभोम
ब्रह्मश्री पण्डित शा. रामसुत्रह्मण्यशाखरिवया;
. लख -१३४५
(1446) “ लक्ष दर्शनाङ्कनयोः?
(5-चुरादि:-1888. सक. सेट्‌. उभ.) [अ]
“ अङ्कनम ्‌ ?इति क्षीरस्वामी ।
=चिहम्‌
आलोचनार्थाण्णिचि लक्षयेत, रयाहक्षेह्लक्षयतेऽङकनार्थात्‌ ॥ !
(कलो, 182) इति देवः
लक्षकः-क्षिका, लिलक्षयिषक:-षिका ;लक्षयिता-त्री लिलक्षयिषिता-त्री;
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकपक्ष॑य तिवत्‌ (956) ज्ञेयानि ।
ल्युटि-लक्षणम्‌' यति-लक्ष्यम्‌ ,लाक्षणिकः, लक्ष्मी:, “लक्ष्मण: इमानि रूपाणि
अस्य धातोः इति. विशेष: | ल्यपि-उपलक्ष्य | |
(1447) “ लक्ष आलोचने.” (ह-चुरादि;-1697. सक. सेट्‌. आत्म.)
आकुस्मीय!
आलोचनाथाण्णिचि लक्षयेत, स्यालक्षयेत्‌ लक्षयतेष्क्कनार्थात्‌ ॥ !
( छो. 182) इति देव!
लक्षक:-क्षिका, लिलक्षयिषक:-षिका, लक्षयिता-त्री, लिलक्षयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि चौरादिकपक्ष यतिवत्‌ (956) ज्ञेयानि । तुमुनि-
छक्षयितुम्‌^|
(1448) “ लख गत्यर्थः ” (-भ्वादि:-188. सक. सेट्‌, पर.)
लाखकः-खिका, लाखकः-खिका, लिळखिषक:-षिका, लालखकः-खिका;
लखिता-त्री, लाखयिता-त्री, लिलखिषिता-त्री, छालखिता-त्री; इत्यादिकानि
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककडूतिवत्‌ (141) ज्ञेयानि |
[अ] मैत्रेयरक्षितमतेनास्य धातो : स्वरितेत्त्वे न इति पुरुषका रोपात (देवे-'छो.182)
वचनाज्ज्ञायते ।पदमञ्चयाँमपि ' एष विधिने चुरादिण्यन्तात्‌ स्यादिति कश्वन
निश्चिनुते स्म । amada न किचन ष्टं लक्षयतेः स्वरितेत्वमनाषेम्‌ W
(1-3-74) इति पारायणग्रन्थस्थश्लोकोदाहरणप्रदशेनपुरस्सरं साधितम्‌ ।
1; लक्ष्यतेऽनेनेति ळक्षणम्‌ |रेखा, तिलकायङ्कनम्‌ ,व्याकरणादिशास्जं च ।
2. ‘SALT’ (द. उ. 1-84) इति ईप्रत्ययो मुडागमश्च ।
3. लक्ष्म्या अच? (ग. सू. 5-2-100) इति मत्वर्थीये नकारप्रत्यये णत्वे ईकारस्य
| श्रीरामसुव्बश्यास्तरिमसृष्टमाला कृदन्तरूपाणाम| . चाकारे लक्ष्मण; इति रूपम्‌ । लक्ष्मणः=रामस्याचुजः|
: तच्छिष्यैरसमाभिः प्रमरथिता सुमनसां प्रीलै ॥ A, “०... “नो खल्वशाम्यमिह लक्षयितुं क्षमाः स्मः |? घा. का. 3, 35.
144
 १९१९४७६ लगे लज ११४७ '
(1449) “ लखि गत्यर्थः ” ([-भ्वादिः-189. सक. सेट, पर.) ` (1468) “ लघि गत्यर्थः ” ([-म्वादिः-108. सक, Be. आस.)
SERRA, लडखक;-खिका, लिलड्खिषक:-षिका, लाल्ड्खक;-खिका ; ‘ofa भोजननिव्रत्ती च! इति क्षीरस्वामी । 'लघि शोषणे इत्यमरे इति
लङ्खिता-त्री, लङ्कयिता-त्री, लिळड्खिषिता-त्री, लालड्खिता-त्री; इत्यादीनि माघब्रधातुबृत्तिवचनादय भ्वादावेवोततरत्र शोषणार्थैकोऽपीति ज्ञायते ।
समसतान्यपि रूपाणि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) शैयानि । : लङ्घक;-क्विका, ल्ट्ठक:-श्विका, लिलङ्ठिषकः-षिका, लोलङ्घवकः-ङ्खिका ;
(1450) “ लग आस्वादने ” (इ-चुरादिः:-1788. सक, HZ. उभ.) sga, लङ्घयिता-त्री, लिलट्विषिता-त्री,. लालट्विता-त्री ;
` आसादने >इति दुर्ग: । ढक इति चन्द्रः। “लघ--! इति इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककडू*तिवत्‌ (140) ज्ञेयानि। लघु; |
केचित्‌ । लागकः-गिका, लिलागयिषकः-षिका ; लागयिता-त्री, Rer- (1454) “ लघि भाषार्थः ”” (४-चुरादिः-1761, अक, सेट्‌. उभ.)
गयिषिता-तरी; इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्राण यतिवत्‌ (159) ज्ञेयानि। आस्वदीयः । |
(1451) “लगि गत्यर्थः”? (-म्वादिः-145. सक, सेट्‌. पर.) “भाषणे लङ्घयेत्‌,शोषे esa, गत्यां तु लङ्घते›(छो, 45) इति देव! |
उङगकः-ज्गिका, gy,
ङग छिडङ्गिषकःषिका,
ङ्गेषकः-षिका, SORR-
YA ; अयं धातुर्भासाथक; सकमक इति पारायणम्‌ इति क्षीरस्वामी ।
लङ्गिता-त्री, लड़ायिता-त्री, लिलङ्गिषिता-त्री, लालङ्गिता-त्री ;इत्यादीनि सर्वाण्यपि लङ्घक;-क्विका, लिलट्वयिषक:-षिका, स््घकः-द्विका, लिलट्विषक:-षिका,
रूपाणि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) ज्ञेयानि । 'विलगितः-विरुङ्गितः | छालड्डक:-ट्विका j
(1452) “लगे सङ्गे ” (-म्बादिः-785. सक. सेट्‌. पर.) घटादिः | छङ्घयिता-त्री, लिलङ्घयिषिता-त्री ;लह्विता-त्री, लिलक्विषिता-त्री, लालङ््िता-त्री;
` --सैवरणे ?इति पदमञ्तरी (7-2-18) | इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककुंशुयतिवत्‌ (289) ज्ञेयानि |
रागकः-गिका, लगकः-गिक्रा, लिलगिषकः-षिका, लालगकः-गिका ; (1455) “ लछ लक्षणे ” (-भ्वादि:-206. अक, सेट. पर.)
लगिता-ली, ळगयिता-त्री, लिलगिषिता-त्री, लाळगिता-त्री ; रुच्छकः-च्छिका, रच्छक:-च्छिका, छिलच्छिषकः-षिका, लालच्छ
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्खतिवत्‌ (149) ज्ञेयानि । क:-च्छिका;
लच्छिता-त्री, रच्छयिता -त्री, लिलच्छिषिता-त्री, लालच्छित
“सक्तार्थे लम्म;-लमस्‌ । अन्यत्र लगितम्‌-लगितः इत्येव T: | ा-त्री ;
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचलतिवत्‌ (510) ज्ञेयानि |
1. 'लङ्भिकम्प्योरुपतापरारीरविकारयोः--' (वा. 6-4-24) इति उपताषार्थे निष्ठायां
नलोपः । उपतापो नाम कृच्छूप्रातिःन्मानसं दुःखम्‌ । Bae प्रतीपोक्ता (1456) “ लज HAA” (1-म्वादिः-238, सक. सेट्‌, पर.)
लङ्गिकम्प्योन॑लोपिता । निःस्वो बिळगितो नित्यं; जात विकपिता तनु; ॥ ›
इति sfraradag । एवं क्तवा्रययादिषु किव्ताल्ययेषपि छगित्वा “-भजेने ' इति मा. धा. वृत्तिः । पुरुषकारोऽपयत्र अनुकूलः | * भजेने चेति
इति उपतापार्थे साधुरिति मन्तव्यम्‌ | |
लीलाशुक!' इति धा, का, 1-39. 2
2. निष्ठायाम्‌ § झुन्धस्वान्तध्वान्तल
शस! ge इति निपातनादिउभावः | ' छन्जेत्‌ लाब्जेत्‌ लजेत्‌लाजेत्‌ इत्येते भर्त्सने शपि। ! (छो,
निष्ठातकारस्य नत्वं च 'सक्तम्‌? इथर्थे। वार्थन मेषादिलमस्यापि 69) इति देव! |
लाजकः-जिका, छाजक:-जिका, लिलजिषकः-षिका,
सङ्गतिद्रैष्टव्या । at west त्रीडायाम्‌ ? इति धातोर्निष्ठायाम्‌ ईदित्वेनेण्निषेधात्‌ लालजक:-जिका ;
“ स्कोः '(8-2-29) इति सकारलोपे ' ओदितरच ” (8-2-45) इति races लजिता-त्री, लाजयिता-्री, छिंलजिषिता-त्री, छालजिता-त्री
;
यदपि छभ्म्‌-लग्नः इति सिद्धयेत्‌; तथापि तथ धातोत्रीडार्थकत्वात्‌ amd- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकखदतिवत्‌ (338) बोध्यानि
o कत्वलाभार्थ सूत्रेश्त्र निपातनमिति बोध्यम्‌। क | wy
3. लगतीति लिशुमूखः.। ` खरुशब्कुपीयुनीलहुलियु--? [T उ. 1-120] इति 1. लङ्ष्यतेऽसौ बालैरिति wes) ' ळड्धिबंद्योनेलोपश्च (g. उ. re
कुप्रययः, उपधाया इत्वं च निपात्यते | PIAA नकारलोपश्व निपाते | dr
ae लगे इज ११४७
(1449) “ लखि गत्यर्थः ” (1-म्वादि:-189, सक. सेट्‌, पर.)
(1453) “ लघि गत्यर्थः !? (उ-भ्वादिः-108, सक, सेट्‌, आत्म.)
लङ्खक;-ङ्खिका, लड्खक;-खिका, छिलङ्खिषक;-षिका, लालड्खक:-खिक
ा ; * लधि भोजननिवृत्ती च ! इति क्षीरस्वामी । 'लघि शोषणे इत्यम्े › इति
लड़खिता-त्री, ढङ्वयिता-त्री, लिलड्खिषिता-त्री, लालड्खिता-त्री;
इत्यादीनि माधवधातुद्ृत्तिवचनादयं भ्वादावेवोत्तरत्र शोषणार्थकोऽपीति ज्ञायते |
समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) ज्ञेयानि |
रङ्टकः-ष्चिका, लट्ठक:-ट्लिका, लिलट्विषक:-षिका, लालङ्गक;-ङ्विका;
(1450) “ लग आस्वादने ” (‰-चुरादिः-1738, सक. सेट्‌, उभ.) छङ्किता-त्री, लङ्घयिता-त्री, लिलड्डिषिता-त्री,, लालट्विता-त्री;
` ~ आसादने 'इति दुर्ग: । 'छलक--! इति चन्द्रः। 'लघ-- ? इति इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकङ्रङ्कतिवत्‌ (140) ज्ञेयानि।g: |
केचित्‌ । लागकः-गिका, लिलागयिषक:-षिका ; लागयिता-त्री, लिला-
गयिषिता-त्री; इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्यगाण (1454) “ लघि भाषार्थः ”” (%-बुरादि:-1761. अक, सेट्‌. उभ.)
तिवत्‌(159) ज्ञेयानि
आस्वदीयः |
(1451) “लगि गत्यर्थः” (-ादिः-45, सक,सेट, पर.)
लङ्गकः-ङ्गिका, लङ्गकः-ङ्गिका,
“ भाषणे लङ्कयेत्‌,शोषे wea, गत्यां ठु लक्घते ”(छो, 45) इति देव! |
छिलङ्गिषकः-षिका, रुरुङ्गकः-ङ्गिका ; अयं धातुर्मासार्थकः सकमक इति पारायणम्‌ इति क्षीरस्वामी |
रङ्गिता-त्री, लङ्गयिता-त्री, लिकङ्गिषिता-त्री, छालङ्गिता-त्री ;इत्यादीन
ि सर्वाण्यपि रङ्खकः-ष्लिका, लिलङ्कयिषकः-षिका, रूङ्घकः-द्चिका, रिलङ्ठिषकः-षिका,
रूपाणि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) ज्ञेयानि | 'बिलगितः-विर
ुङ्गितः | लालट्दक:-ट्विका ;
(1452) “लगे सङ्गे ” ([-माबिः-785. सक. सेट्‌, पर.)
घटादिः | छङ्घयिता-त्री, लिलङ्घयिषिता-त्री ;छङ्घिता-त्री, लिलट्डिषिता-त्री, लालक्विता-त्री;
“ --संबरणे !इति पदमञ्तरी (१-2-18) | इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककुंशुयतिवत्‌ (282) ज्ञेयानि ।
लागकः-गिका, लगक;-गिक्रा, लिलगिषक:-षिका,
छलालगक:-गिका ; (1455) “ लछ लक्षणे ” ([-स्वादिः-206. अक. सेट. पर.)
लगिता-ली, लगयिता-त्री, लिलगिषिता-त्री, छालगिता-त्री
; रुच्छक;-च्छिका, रूच्छकः-च्छिका, छिलच्छिषकः-षिका, छारच्छक;-च्छिका;
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककखतिवत्‌ (149)
सक्तार्थे लझ: ज्ञेयानि| रच्छिता-त्री, रूच्छयिता -त्री, ढिलच्छिषिता-त्री, लाळच्छिता-त्री;
-लमम्‌ । अन्यत्र छगितम्‌-छगित; इत्येव | अलिगु:
| इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचरल तिवत्‌ (510) ज्ञेयानि |
Lo *
“ खङ्ग
लज्जिकमप
िकम्प्यो
्योररुपत
्तापापशर
शरीरीरबि
बिका
कारय
रकोः
ो;---.” म
(वा.6-4-
02924)
7 इतिस उपताापार्थल निष्टायां
नलोप; । उपतापो नाम कृच्छुप्राप्ति:-मानसे दुःखम्‌
। “ पीडाव्याध्योः प्रतीपोक्ता (1456) “ लज AGA” (-म्वादिः-238. सक. सेट्‌. पर.)
लङ्गिकम्प्योनेछोपिता । निःस्वो विछगितो नित्यं
;वातात बिकपिता तनु: ॥
इति प्रक्रियासवे स्व । एवं raang किन्‌ङित्रत्यये
ष्वपि लगित्वा “-भजने ' इति मा. धा. वृत्तिः । पुरुषकारोऽप्यत्र अनुकूल: । asa चेति
इति उपतापार्थे साधुरिति मन्तव्यम्‌ ।
2; निष्ठायाम्‌ * कुन्धस्वान्तध्वान्तलञ्च-— › (7-
लीलाझुकः' इति था, का. 1-32. क
2-18) इति निपातनादिडभाव: | ' लञ्जेत्‌ लाब्जेत्‌ छजेत्‌लाजेत्‌ इत्येते भत्सेने शपि। ' (छो. 69) इति देव; |
निष्ठातकारख नत्वं च “सक्तम्‌? इत्यथे।
अनेनैवार्थन मेषादिलमस्यापि
सङ्घतिद्रश्व्या। “ओ लस्जी ब्रीडायाम्‌ ' इति धातोर
्निष्ठायाम्‌ इंदित्त्वेनेण्निषेधात्‌ लाजक:-जिका, छाजकः-जिका, ढिलजिषक;-षिका, छालजक:-जिका;
“स्कोः ' (8-2-29) इति सकारलोपे “ ओदितिइच
यद्यपि ळञ्म्‌-लञ्चः इति सिद्धयेत्‌; तथापि तथ्य
' (8-2-45) इति निष्टानत्वे$पि लजिता-त्री, छाजयिता-त्री, लिलजिषिता-त्री, लालजिता-त्री;
घातोत्रीडाथैकत्वात्‌ ang- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकखद्‌तिवत्‌ (338) बोध्यानि। “लजु
कत्वलामार्थ BAST निपातनमिति बोध्यम्‌ | ?

3. लगतीति लियुमूर्ख: । ' खरुशङ्कुपीयुनीलङ्गुलिगु--› [द्‌, उ. |

1-120] इति 1. लङ्भ्यतेऽसौ बालैरिति छघु।। ' लङ्धिबंह्योनैलोपश्च ” (द. उ. 1-114
कुप्रययः, उपधाया इत्वं च निपात्यते | ) इति,
GAA नकारलोपश्च 'निषात्यते । l
 ११४८ लाज ओ लजी | ११४९
इत्यपि शाकटायन! | तन्मते क्खायां इड़िकल्पात्‌ लजित्वा-लक्त्वा इति लक्षिता-त्री, लज्ञयिता-त्री, लिलञ्जिषिता -त्री, लालज्ञिता-त्री;
रूपट्ठयमिति विशेषः । यदा तु भर्जनाथकत्वम्‌,तदानीं संज्ञायां घनि लाजा! इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्रश्वतिवत्‌ (145) बोध्यानि ।
इति भवति । ' लाजा! पुंभून्नि चाक्षताः ? (अमरः 2-9-47) इत्यनुशासनात्‌
नित्यं बहुवचनान्तत्वं च इति ज्ञेयम्‌ | (1460) “ लजि हिसाबलादाननिकेतनेषु ”
(%-चुरादिः-1566. सक, सेट्‌, उभ.)
(1457) “ लज अपवारणे ” (४-चुरादिः-1543. सक. सेट. उभ.)
[अ] ‘ ढज्जेत्‌ BAL लजेत्‌ लाजेदित्येते भर्सने शपि । ' (छो. 69) इति देः |
“प्रकारे लजयेदू AS wart लजते पदे ॥ ? (शो. 68) इति देव! | “ ‹ पिजि ?इति पठित्वा aa of इत्येके इति सि. कौमुद्यां दश्यते।
राजकः-जिका, लिलाजयिषकः-षिका, लाजयिता-त्री, छिलाजयिषिता-त्री ; अन्यत्र एतत्पाठो न इश्यते | लञ्जकः-ख्जिका, लिलञ्जयिषकः-पिका, इत्यादीनि
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिक चाटय तिवत्‌ (488) ज्ञेयानि | समस्तान्यपि रूपाणि चोरादिककुंशयतिवत्‌ (232) बोध्यानि । मा. धा. वृत्तौ
पक्षान्तरत्वेनोपात्तः | |
(1458) “ लज प्रकाशने '” (ऋ-चुरादिः-1920, अक. सेट.उभ.)
(1461) “ लजि भाषार्थः !' (5-चुरादि:-1788. सक. सेट्‌. उभ.)
अदन्तः । [आ]
आस्वदीयः |
प्रकाशे SAI, HS wort रुजते पदे ॥ › (को, 68) इति देवः |
रजकः-जिका, लिर्जयिषकः-षिका ;रुजयिता-त्री, लिल्जयिषिता-त्री;. असुं क्षीरस्वामिकाइयपादय एव पठन्ति ।भासार्थः? इति
...
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकङ्गलयतिवत्‌ (176) उद्यानि । क्षीरस्वामी ।
लजयन्‌^ इति शतरि रूपम्‌ | ल्यपि--संलजय्य, संलिलजयिष्य इति विशेष; | लञ्जक;-ञ्जिका, लिलञ्जयिषकः-पिका, van-an, लिलञ्जिषकः-षिका,
TSAR: -AR ;
(1459) “ लजि भत्सने ” (7-भ्वादिः-239. सक. सेट्‌. पर.) लज्ञयिता-त्री, लिळज्ञयिषिता-त्री, लञ्जिता-त्री, लिलञ्जिषिता-त्री, लालङ्जिता-त्री;
‘asa? इति मा. धा. बृत्ति, | ` इत्यादिकानि समस्तान्यपि रूपाणि चौरादिककु शय तिवत्‌ (232) ज्ञेयानि |
‘wa लाज्ञेत्‌,लजेछाजेदित्येते भर्सने शपि |? (छो. 69) इति देव; | (1462) “ ओ लजी ब्रीडायाम्‌”
रञ्जकः-ञ्जिका, कञ्जक;-ज्जिका, लिलज्लिषक:-पिका, लालज्ञक:-ज्ञिका;
auaa
Sone
LP
i
2.
(४7-तुदादिः-1290. अक. सेट्‌. आतम.)
: प्रकाशे लजयेदू ब्रीळे[डे]रुजते wid पदे ॥? (छो. 68) इति देव! |
[अ] * ज्ञ-- ›इति नन्दिसम्मताकारयोः पाठ इति क्षीरतरङ्गिणी-माघवधा- “ अयं तवरीपश्चमादिः इति चान्द्रा; ” इति मा. धा. बत्ति; ।
तुदत्तितो wad! चान्द्रा अपि 'जलू--? इत्येव पठन्तीति च क्षीर- RT
I
लाजक:-जिका, लाजक:-जिका, छिंलजिषकः-षिका, झालजकः-जिका;
स्वामी । |
छजिता-त्री, लाजयिता-त्री, लिलजिषिता-त्री, लालजिता-त्री;
[आ] अल ' लजि--' इति मेल्ेयक्षीरस्वामिप्रृतयः पठन्ति । ' भदन्तेषु पाठ”
बलादद(न१) न्तत्वे वृद्धि: इत्यपरे 'इति मा. धा. वृत्तिः । शाकटायनस्तु — लाजयन्‌-न्ती, लाजयिष्यन-न्ती-ती; — —
` ` कथादीनां सर्वेषां ण्यन्ते पुकमाह ।तन्मते लज्ञापयति इति रूपं भवति) ogi लजमानः, लाजयमानः, RORA, ढाल्ज्यमान;;
लज्ञापक:-पिक्रा, तृचि-लज्ञापयिता-त्री इत्येवमादीनि रूपाणि ज्ञेयानि । लजिष्यमाण;, लाजयिष्यमाण;, लिलजिषिष्यमाण;, लालजिष्यमाण:;
^, “धास्नोचैलेजयन, विमिश्चितजने रहे........॥' धा. का, 3. 61, | छकू-रुजौ-रुजः; - ना —
 ११५० लडे ute ११५१
'लप्ममू-लप्म;-लपम्मवानू , लाजितः, लिलजिषित:,
राळजितः-तवान्‌ ;
ल्जः, लाजः, लिलजिषु;, । लल ईप्सायाम्‌! इति केचित्‌ भ्वादावेव पठन्ति ag क्षीरस्वामि-
लालज; ;
लजितव्यम्‌ , लाजयितव्यम्‌ , लिलजिषितव्यम्‌ त
पुरुषकारादय; नानुमन्यन्ते |
लालजितव्यम्‌ ;
रुजनीयम्‌ , छाजनीयम्‌, लिलजिषणीयम्‌ , लाडक:-डिका, लाडक:-डिका, लिलडिषक:-षिका, लालडक:-डिका;
लालजनीयम्‌ ;
SN, R, RER, लडिता-त्री, लाडयिता-त्री, लिलडिषिता-त्री, लालडिता-त्री;
ईषलज:-दुर्लज UOT: ;
लालज्यस इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककणतिवत्‌ (167) ज्ञेयानि ।
जग त
रज्यमानः, लाज्यमानः, लिलजिष्यमाण:,
छाज;,
रारुज्यमानः ; (1464) “ लड जिह्ोन्मथने ”
लाज;, लिलजिष;, BOA; ;
SRT, SAJT, (1-भ्वादिः-814. सक. सेट्‌. पर.) घटादि! |
लिलजिषितुम्‌ , लालजितुम्‌ ;
लक्तिः, लाजना, जिह्वया उन्मथनम्‌ (Fane) जिहोन्मथनस्‌ इति केचित्‌। fern:
लिलजिषा, SIST ;
लजनम्‌ , लाजनम्‌ , लिलजिषणम्‌ ,
उन्मथनस्‌ (=क्षोभणस्‌) इति मैत्रेयः । जिह्वा च, उन्मथनं च द्वावर्थौ,
छालजनम्‌ ; जिद्दा-्जिद्वाव्यापार; इति च केचित्‌। निरुक्तेषु त्रयेष्वर्थेषु भ्वादिरयँ
TEA, प्रलाज्य, प्रलिलजिष्य, प्रझालज्य ; मित्सेशक इति समुदितार्थः | लडयोरेकत्वस्मरणात्‌ ण्यन्तात्‌ युचि-ललना
लाजस्‌ २, | लाजम्‌ २, |लिलजिष
म्‌
SRA २, लाजयित्वा २, लिलजिषित २, i लालजम्‌ २; ) इति रूपस्‌ । अत्र पदे यथासम्मवमर्थो बोध्यः |
्वा २, लाळजित्वा २.
| SERRA, ल्डक;-डिका, छिलडिषकः-षिका, लालडक;-डिका;
(1463) ` लट बाल्ये ” (1-खादि:-2
98. अक, सेट्‌, पर.) लडिता-त्री, waa, लिलडिषिता-त्री, लाळडिता-त्री;
बाल्यमूजबालकिया। इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिक ऋण तिवत्‌ (157, 158) ज्ञेयानि ।
लाटक:-टिका, लारक:-टिका, लिलटिषक:-षिका, छारटकः-रिका ;
लरिता-त्री, लाटयिता-त्री, (1465) “ लड उपसेवायाम्‌ ”” (-चुरादिः-1640. सक. सेट्‌, उभ.)
ठिलटिषिता-त्री, लालरिता-त्री ;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिकक्रठ तिव
त्‌ (148) ज्ञेयानि | लटक;,
“ लाडयत्युपसेवायां विलासे तु लडेच्छपि । › (छो, 87) इति देवः |
“टा, इमौ रूपौ विशेषेण भवत; | लाउक:-डिका, छिलाडयिषकः-षिका ; लाडयिता-त्री, लिलाडयिषिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकगालयतिवत्‌ (388) बोध्यानि |
(1468-4) ` लड विलासे ” (1
-मबादि:-859, अक, az. पर.)
' लाडयत्युपसेवायां विलासे तु लडेच्छ
पि । ' (छो. 87) इति देव; | (1466) “ लडि भाषार्थः ”
` विकासे इति मैत्रेय; ” इति मा, धा. बृत (%-चुरादिः-1801. अक. सेट्‌. उभ.) आस्वदीयः |
Py
्त. रिप्पण्याम्‌ |
N tlh इदित्करणात्‌ णिचो वैकल्पिकत्वम्‌ । ण्यन्ते, ण्यन्तपकृतिकसन्नन्ते च
1. दित्ता न्नि्ठायामिण्निषेधे , ओदित्त्वात्‌
निष्ठानत्वे कुत्वे च रूपमेवम्‌ |
2. ' अश्नश्ुषिष्ठषिछ टि--' fa, उ. 8-125] इमानि रूपाणि।
इति कन्प्रयये साधु: । “ नेडू afer
कति ?(7-2-8) इति gada: । 'सेबा रण्डकः-ण्डिका, लिलण्डयिषक:-षिका; लण्डयिता-त्री,
महतो वेशस्तम्भात्‌ छटाउनुकृष्यते ? लिलण्डयिषिता-त्री;
(TEER इसत्र माष्यम्‌)इति भाष्ये ' लट्ट
इति नाग ेश।; । ग्रामचटकस्य नाम ।
ाऱ्पक्षिविशेषः, फलविशेषो बा। ? इत्यादीनि रूपाणि चौरादिककटयतिवत्‌ (150), भौवादिककृण्डति (149)-
l qa बोध्यानि|
 डु लभष ११५३
११५२ ल्प
(1467) “ ओ aR उल्लेपणे ” (ह-चुरादि:-1849. सक, 1469) “ aÑ अवस्रंसने च ” (-म्वादिः-877. अक. सेट्‌. आल.)
सेट. उभ.) का चकारात्‌ शब्देऽपि भवति | |
अन्न ओकारः SETH इति चान्द्रा आहुः ।
धात्ववयव एव ओकार इति लम्बकः-म्बिका, रूम्बक:-म्बिका, लिरम्बिषकः-पिका, लाळम्बकः-म्बिका;
क्षीरस्वामिप्रभृतयः। ‘safe इति पठित्वा * उलण्डयति? इति केचिद-
दाहरन्ति | एवं बहुधा विश्रतिपत्तित्र । ओकारो लम्बिता-त्री, लम्बयिता-त्री, लिलम्बिषिता-त्री, छालम्बिता-त्री;
धात्ववयव हउ (166) बोध्यानि । “ लम्बिका-
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्रम्पतिवत्‌
स्माभिः पूव (138) ओछण्डक इत्यादीनि छपाणि ण्यन्
सननन्ताच्च प्रदशितानि। ओकार इसंज्ञक इति पक्षे-छण
तात्‌, ण्यन्तप्रक्ृतिक- त्रिकटा।बिरुभ्मिका-शकृद्विलम्बः 9 इति क्षीरस्वामी । णिनिप्र्यये-आलानी,
्डक;-ण्डिका हत्यादीनि 'अलाबू:, अलम्बुसा ;इमानि रूपाण्यधिकानि अस्य धातोः इति विशेषः ।
रूपा णि यथासम्भवं स्वयमेवोद्यानि ।'अनित्यप्यन्ता:
चुरादयः ! इत्याश्रित्य (1470) “ लबि शब्दे ” (1-म्वादिः-379. अक. सेट्‌. आत्म.)
ओकारेत्वपक्षे ' ओदितश्च! (8-2-45) इति निष्ठानत्व
े wea: इत्यपि निष्ठायां लम्बक;-म्बिका, रम्बकः-म्बिका, लिलम्बिषकः-षिका, लालम्बकः-म्बिका;
प्रदर्शयन्ति । “abate के लण्डिन इत्युदाजह:
; तच्चपापात्‌ पापीयः | लम्बिता-त्री, लम्बयिता-त्री, लिलम्बिषिता-त्री, लालम्बिता-त्री;
अव्यवहितस्य (निष्ठातकारस्यैव) नत्वात्‌?! इति क्षी
रस्वामी । युक्त तत्‌; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचरूनार्थकक्कम्पतिवत्‌ (166) ज्ञेयानि |
अन्यथा विन्नादिवत्‌ विदित इत्यत्रापि निष्ठातक
ारस्य नकारः लत| (1471) “g लभष्‌ प्राप्तौ ” (-म्वादिः-976. सक, अनि, आल.)
इत्यलमत्राधुना |S ओलण्डितमिवापश्यत्‌ उग्र समरत
ाण्डवम्‌ ! (आवाद.
16-64) ` ओलण्डिताद्रिरपि जालितदिव्यधामा- : प्रेरणे लामयेत्‌ लामे;, प्राप्त्यथे लभते शपि । ' (छो. 146) इति देव! |
--› (धातुकाव्यम्‌-3 14)
इत्यादिषु ओकारो धात्वयव इत्येव प्रयोगा उपलभ्यन् १्छम्भकः-म्मिका, रम्भकः-म्मिका, “लिप्सकः-प्सिका, रालमकः-भिका;
ते इत्यपीहावधेयम्‌ | l
लब्धा-ब्भी, लम्भयिता-त्री, लिप्सिता-त्री, लालमिता-त्री ;
(1468) ` लप व्यक्तायां वाचि ” ([-म्वादि:-102. अक, इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि प्रातिखिकरूपाणि विना भौवादिकरभतिवत्‌ (1378)
सेट, पर.)
लापक
:-पिका, लापक;-पिका, लिलूपिषक:-षिका, लल्पक:-पिका ; बोध्यानि । लब्ध्रिमम/ | आलम्भ्या गौ; । "उपलम्भ्या विद्या ।उपलभ्य-
लपिता-त्री, लांपयिता-त्री, लिलपिषिता-त्री, ‘af लम्बेनेलोपश्च ? [द्‌. उ. 1-170] इत्यूप्रययः, णिद्दद्वावः, नलोपश्च।
area at | l-

इत्यादीनि सर्वाणि पाणि भौवादिकचपतिवत्‌ (49 न लम्बत इत्यळाचू;-तुम्बी |

7) बोध्यानि । “caf अलम्बुसा इति शाकविशेषः । तदपि पद प्रकतथातोभेवति । `अलम्बुसानां
अपलाप्यम्‌ , 'प्रहापी,* 3आल्प्यालम्‌,०9 €कल 2.
लापी इमानि रूपाणि याता? इति पातज्ञलप्रयोगः (महा. 1-1-1) |
धातोः अधिकानीति विशेष; | 3. "लभेश्च? (१-1-64) इति अजादौ प्रयये (शप fad च वजयित्वा) नुमागमः
| = सर्वत्र बोध्यः ।
1. agai
R ~ tOळपेःbs ` आयुयुवपिरपिल पि--”- (3-1-19
3-1« 26) इति
‹ सनि मीमाघुरभलभ--? (7-4-54) इत्यादिना अच इस्‌। `स्कोः (8-2-29)
लाप-- ण्य्‌प्यत््रद्यये रूप-
इति सलोपः । 'अत्र लोपोऽभ्यासस्य ? (7-4-58) इत्यभ्यासलोषः |
2. प्र इति उपपदे “प्रे —_’ 5. लागेन Rad लब्ध्रिमम्‌। “वितः fea: (3-3-88) इति fase,
“प्रे पटु (3-2-145) इत्यादिना figa रूपमेवम्‌ | तस्य “क्त्रेमप्‌~ ? (4-4-20) इति नित्यं मप्श्रत्ययः ।
3. 'अलंखल्
a.वोः प्रतिषेषयो:-- * (3-4-18
(9.4. ) इति
अल्मुपपदे क्त्वाप्रत्यये समासे “आको यि? (7-1-65) इति agafa: यकारादौ प्रत्यये JA! अत्र सूत्र
‘fr? इत्यस्य विषयसप्तम्याश्रयणात्‌ प्रत्ययोत्पत्तेः प्रागेव चुमायमः ; तेन अदुपधत्वा-
^. “प्रलापिनो भविष्यन्ति कदा न्वेते$पलाषि न; किन्तु ण्यदेव इति बोध्यम्‌ ।
ण: 1? भ. का 7-12 भावात्‌ यत्प्रययो
B. । आलप्यालमिदं बश्रोगैत्स दारानपाह ८ उपात्‌ प्रशंसायाम्‌ '(7-1-66) इति यकारादौ प्रत्यये विवक्षिते नुम्‌।प्रशंसायाः
रत्‌ । शि, व. 2-40
८. Ag: सपन्तोऽसचितां प्रियां प्रियाः संध्येति - अवित्रक्षायां तु ' डपलळभ्यमस्मान्नीचात्‌? इत्यत्र यत्प्रयय एंव ।
रेपः: कललापिनः ``
: yar: ६12?। A. *“निघानिघतरुच्छन्ने तसिमस्ते ळब्भ्रिमेः फलैः । ' भः का. 7-65.
था, का, 1-59 145 |
 ११५४ ल्ल लंष ११५५
मस्मान्नीचात्‌ । 'इेषत्मलम्भ:-दुष्मलम्भः-सुप्रटम्भः । Sawa:। JTN- 'कुलाछ;-कौलोलकम्‌ ,युचि-्हालना,^ इमानि रूपाणि अस्य धातो; विशेषेण
दुळेभम्‌ । सुलाभो दुर्लाभः। सुप्रलम्भ; । लाभम्‌-लामम्‌-लम्भम्‌-लम्भम| भवन्ति ।
प्रलम्भस्‌-प्रलम्भम्‌| “लभा दुरालमा । उपलब्धि; | (1474) “ लष काम्तौ ” (-भ्वादि:-888, अक. az. उभ.)
“ कान्तौ रुष्यति रूष्येत श्यनि वा लषते BI ॥ (A. 177) इति देव! |
(1472) “ लबै गतौ ”” (-स्वादि:-417, सक, सेटू. पर.)
क्षीरस्वाभिमेत्रेयो धातुममु न पठतः | कार्ति।इच्छा ।
छाषकः-षिका, लाषक;-षिका, लिरुषिषक;-षिका, लारषकः-षिका ;
wma, onim, लिलर्बिषक:-षिका, लाल्यैक:-र्बिका; रूषिता-त्री, लाषयिता-त्री, लिलषिषिता-त्री, लारुषिता-त्री ;
लबिता-त्री, लर्गयिता-त्री, लिलर्बिषिता-त्री, लालबिता-त्री; 'लुष्यन्‌^-रुषन्‌-न्ती, लाषयन्‌-न्ती, छिळषिषन्‌-न्ती ; —
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्रषेतिवत्‌ (178) बोध्यानि |
रुषिष्यन्‌-न्ती, लाषयिष्यन्‌-न्ती-ती, छिरुषिषिष्यन्‌-न्ती-ती ; --
(1473) “ लल इेप्सायाम्‌” SHM, SAN, लाषयमाण;, REN, SEAT: ;
(ऋ -चुरादिः-1688. सक. सेट्‌. आत्म.) आकुम्मीयः | लषिष्यमाण;, लाषयिष्यमाणः, लिलषिषिष्यमाण:, लालषिष्यमाणः;
रालकः-लिका, सिंलाळयिषकः-षिका, लालयिता-त्री, लिलालयिषिता-्री; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिककाशतिवत्‌ (186) बोध्यानि Ca-
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्कालयतिवत्‌ (176) ज्ञेयानि| लाषुक;,' “छषण;, विलाषी अपलाषिणः, “लशुनम्‌, छिष्वः; इमानि
रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष; |
1, उपसर्गात्‌ खळ्घजोः' (7-1-67) इति JAI ‘SAA’ (7-1-64) इत्येव
1. कुँ लाल्यते इति कुलालः। “ कमेण्यण्‌ ? (3-2-1) इति अण्प्रत्यये रूपमेवम्‌ |
खल्प्रत्यये घञि च ga: सिद्धत्वात्‌ यतः gawa: ततो ज्ञायते--नियमार्थ-
मिति। नियमस्वरूपं तु अजाद्योः खळ्घनो: प्रययथोचुम्‌ भवति चेत्‌--उप सर्गा त्‌
कुलालेन कृत कीलाखकम्‌,' कुलालादिभ्यो ga’ (५-9-118) इति तेन Fa-
मित्येतस्मिशर्थे संज्ञायां गम्यभानायां घुजि रूपमेवम्‌ |
परयोरेव-इति । तेन ईष भः, लाभः इत्यादिषु निरुपसटेषु न aq भवति ।
“ण्यासश्रन्थो युच्‌'(3-3-107) इति at युच्प्रत्यये रूपमेवम्‌ ।
2. उपसर्गात्‌ खल्घजोः (7-1-67) इत्यस्यापवादभूतेन “न सुदुर्भ्या केवलाभ्याम्‌' शतरि “वा भ्राशभ्लाशश्रमुकरमुक्लसुलसिभ्रुटिलघः
७०
tS
' (3-1-70) इति शयन्‌
(7-1-68) इद्यनेन gada: अत्र वदन्ति-सूत्रे केवलशब्दः शब्दोपात्ताभ्यां विकल्पेन भवति। तेन रूपद्वयम्‌|
सुदु्भ्यामन्यस्य सजातीयस्योपसगेस्याभावमाह । तेन सुदुर्भ्यामन्योपसर्भे र्तस्य ५ "लषपतपद्‌--' (3-2-154) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तूषु उकजूप्रत्ययेएवं
Ba: खल्घजोलुम्‌ न भवतीति सूत्राथ: सम्पन्नः। उपसर्गान्तरयोगे तु अति- रूपम्‌ । |
सुलम्भ इति घुम्‌ भवत्येव--इति। यदा तु ¦सु: पूजायाम्‌? (1-4-94) 5. जचङ्कम्यदन्द्रम्यसणचिज्वलञ्खचलष”-” (3-2-150) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु
‘ अतिरतिक्रमणे च? (1-4-95) इत्याभ्यां सुश्चातिश्च करमप्रवचनीयसंज्ञके भवृत:--- युच्‌प्रत्ये
य रूपमेवम्‌ |
तदानीं अतिसुलभम्‌ अतिदुळेभम्‌ इत्यादयोऽपि प्रयोगाः साधव एवेति 6, “वि, अप' इत्युपसमेयोः उपपद्योः “अपे च लषः ' (3-2-144) इति घिनुण्‌
हेयम्‌ ATR डुहचछच्देन्दुरोखरादिषु द्रष्टव्यः | प्रत्यये रूपमेवम्‌।
3. 7. ‘ga च' (द. उ. 5-54) इति SINAN भवति। शश्चान्ता देशः ।
विभाषा चिण्णमुलोः (7-1-69) इति चिणि णमुलि च बुस्विकल्पः । 'विभाषा
लशुनम्‌=पलाण्डजातिः ।
चिण्णमुलोरुपसर्गान्न 'इति भाष्ये (7-1-69) व्याख्यातत्वातः प्राप्तविभाषेत्याश्रित्य 8. औषादिके (द, उ. 8-127) वनप्रत्यये, उपधाया इत्वं निपात्यतेऽगुणत्वं च । तेन
व्याख्यातृभिव्यवस्थितविभाषेयमित्याश्रितम । तेनायं फलितोऽर्थः--सोपसर्भस्य fase: इति रूपम्‌ । कान्तिरित्यथः ।
नित्यं चुम्‌ ;निरुपसृष्टाततुविभाषेति । तेनैवं रूपाणि बोध्यानि । A / ,.........बालोच्मुना दपतिछालनयाऽय BEA ॥' धा, का, 3-34.
4, घातोः षित्त्वात्‌ ' षिद्भिदादिभ्यः (3-3-104) इत्यङ्‌। यदा तु *क्तिन्‌ B, “ मानुषान भिळष्यन्ती रोचिष्णुर्दिव्यधर्मिणी ? भ, का. 4-22.
आबादिभ्यः ' (बा. 3-3-94) इत्याश्रीयते, तदानीम्‌ क्तिन्‌ अपि साधुः अभि- (Ci, रभसादुदस्थुरथ युद्धमचुचितभियो$भिलाषुकाः ।' शि. व, 18-69,
धानलक्षणाः कृत्तद्धितसमासान्ताः › इत्यादिप्रामाण्यात्‌ । D> ५ प्रलापिनो भविष्यन्ति कदा न्वेतेऽपलाषिणः ।' भ, का, 7-12,
‘ ११५६ ओं लस्जी छा ११५७
(1475) “ लस "छेषणक्रीडनयोः ” (-म्बादि:-714, अक. सेट्‌. पर.) ' नग्नशन्दस्तु एषोदरादित्वाद्रथत्ययेन । इति Wa? इति धातुवृत्ती
“ अयं शोमायां प्रसिद्धः ! इति धा. का, व्याख्यायाम्‌ (1-89) | दर्शनाज्जञायते। क्षीरस्वामी नमनम्िकाशब्दव्याख्याने ' ओ णजी इति पठति।
‘aed, शिल्पयोगेञ्थ, श्वेषणो क्रीडने लसेत्‌ ॥ ” (झो. 190) इति देव! | द्रष्टव्या अमरटीका (3-1-39, 2-6-9) |
लासकः-सिका, छासक;-सिका, छिलसिषक:-षिका, लाल्सक:-सिका; 1छज्जक:-जिका, रुज्जक:-ज्जिका, लिलज्िषकः-षिका, छालज्जक:-ज्जिका
लसिता-ती, लासयिता-ती, लिलसिषिता-ती, लालसिता-ली; लजिता-त्री, कज्जयिता-त्री, लिलजिषिता-त्री, लालजिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि [प्रातिस्विकरूषाणि विना] भौवादिकक्रसतिवत्‌ इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि सन्नन्तरूपाणि विना प्रायः तौदादिकपञ्जतिवत्‌
(180) बोध्यानि । 'अलसः-आलस्यस्‌ ,“विलासी, 'हृलास;, “उल्लसन्‌-न्ती, (1235) ऊह्यानि । ?रज्जितम्‌ , शुद्धात्‌ शानचि--^रूज्जमानः, लजिष्यमाण
लसिका, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष; | त्रन्तात्‌ सनि लिळजिषन्‌, छिंलजिषिष्यन्‌, इमानि रूपाणि भवन्तीति
विशेषः ।
(1476) “ लस शिल्पयोगे ” (ह-चुरादि;:-1789. अक. सेट्‌. उभ.)
(1478) “ला आदाने ” (ा-भदादि:-1058 सक. अनि, पर.)
शिह्पयोगे=्कोशले इत्यथः इति बालमनोरमा । “-शिल्पोपयोगे अमादिना “दाने! इति चन्द्र! |
तक्षणोतीत्यथ; ?? इति क्षीरस्त्रामी ।' तालव्यान्त [लश] इति कौशिक! ? इति
तरङ्गिण्याम्‌ ।“ केचित्‌ मर्धन्यान्ते पठन्ति' इति स्वामी इत्याह›?इति ऽछायक;-यिका, “लापक;-पिका, “लाळकः [तस्य], छिलासकः-सिका,
लालायक;-यिका ;
मा. धा. वृत्ती । पुरुपकारधातुवृत्तिकारप्रीढमनोरमाकारादय। स्वामिमते
लाता-त्री, छापयिता-त्री, विछालयिता-[ध्तम्‌],लिलासिता-त्री, लालायितानत्री;
‘wa? इति दन्त्य पठित्वा ' रुष? इति मूर्थन्यान्तमिति केचित्‌ इति पठन्ति |
प्रकृतक्षीरतरङ्किण्यां उ ` लष शिल्पो पयोगे › इत्येव इष्टः पाठ; | इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि आदादिकरातिवत्‌ (1391) उद्यानि । ae,
' लासयेत्‌ शिस्पयोगेऽथे छेषणे क्रीडने लसेत्‌ ॥ ' (छो. 190) इति देव; | 1. अत्र धातुसकारस्य * झलां जश्‌ झशि ? (8-4-53) इति जरत्वेन दकारः! तस्य
रासकः-सिका, छिलासयिषकः-षिका, छासयिता-त्री, छिलासयिषिता-त्री; a gA जकारः इति केचित्‌। WA कतेव्ये सति जरत्वनिष्पन्नस्य दकारस्या-
सिद्धस्वात्‌ नैतत्‌ सारम्‌ । वस्तुतः जर्त्वस्यासिद्धत्वात्‌ सकारस्य इचुत्वेन
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चोरादिकक्कालँय तिवत्‌ (175) ज्ञेयानि | शकारः | ;

(477) “ ओ लस्जी ब्रीडायाम्‌ ” तस्य च ' झलां जश्‌ झशि ' (8-4-53) इति जहत्वेन जकार इत्येव न्याय्यम्‌।

(7-वुदादिः-1291. अक. सेट्‌. आत्म.) 2. लज्ितम्‌ इलस्योपपत्तिस्तु लजाशब्दात्‌ `तदस्य संजातं तारकादिभ्य इतच्‌'
(5-2-36) इति इतचप्रयये |
“ अयं तवीपञ्चमादिः [नस्जी] इति चान्द्रा; ”” इति मा. धा. वृत्तौ |
3, आतो युक्चिण्कृतोः (7-3-33) इति आकारान्तस्याङ्गस्य युगागमे रूपमेवम्‌ |
“ आत्रेयमैत्रेयस्वामिसंमताकारशाकटायनादयः सवें यणादिमेवाहुः| एवं घजणमुल्‌प्रस्नतिष्वपि शयम्‌ ।
1. न लसः:--अळसः | तस्य भावः इत्यर्थं आलस्यम्‌ इति रूपं भवति । 4. “अत्तिही--? (7-3-36) इति पुगागमे रूपमेवम्‌। ण्यन्ते सवेल एवमेव ऊह्यम्‌।
2. विशब्द उपपदे “वौ कषळख--' (3-2-143) इति धिनुणप्रत्यये विलासी
इति रूपम्‌ |
5. `लीलो्ईुग्लकावम्यतरस्यां स्नेइबिपातने ' (7-3-39) इति णौ परतः Aafa-
3. हृदयस्य लासः इति व्युत्पत्तौ`हृदयस्य हक्ेखयदणलासेषु '(6-3-50) इति हृदा तनेऽ्थै पक्षे छगागमे रूपमेवम्‌ । स्नेहविपातनादन्यल पुगेव। स्नेहविपातन नाम
चनीपूतस्य स्नेहपदाधेस्य विलापनम्‌ |
देशे रूपमेवम्‌ । हह्लासः=हिक्कारोगः । |
8... 'ज्वालाकणारुणरुचा निकरेण रेणो; शेषेण तेजस इबोछुसना रराज ॥' शि.ष, 8-88, n अलग्नमनस:
,,,००००००००००० खलानवशलजञमानाइनम्‌ ॥ धा. का, 2-72. `
 ११५८ लाछि
लाभ ११५९,
छायः, लापः, 'कृपाछः, सपर्धाछ;,^ व्याळ:,> छायाल:,) ager, (1488) “ लाज भत्सेने च ” ([-म्बादिः-240. सक, सेट्‌. पर.)
इमानि रूपाणि अस्य धातोः विरोषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌। á
“ ढङ्जेत्‌ BAL लजेकाजेदित्येते भत्सने शपि । ? (छो, 69) इति देव! ।
(1479) “ लाखृ शोषणालमर्थयोः ” (1-भ्वादि:-123. सक, सेट्‌.पर.) चकारो भिन्नक्रमः । तेन पूर्वधात्वर्थ भजनमपि संगृह्णाति इति भैत्रेयरक्षित; |
लाखक:-खिका, लाखकः-खिका, लिलाखिषक:-षिका, छाछाखक:-खिका ;
भाजि] ?त्सनग्रहण भञ्जनस्थापि कामभुपछक्षणम्‌? इति पुरुषकार! |
लाखिता-ली, लाखयिता-ल्ली, छिलाखिषिता-त्री, ढालासिता-ती; “मजने च? इति क्षीरस्वामी | शाकटायनो उप्यत्रैवानुकूल: |
लाखनन्ती, लाखयन-न्ती, ढिलाखिषन्‌-न्ती; — लाजकः-जिका, लाजकः-जिका, लिलाजिषक;-षिका, लालाजक:-जिका;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकद्राखतिवत्‌ (879) बोध्यानि । लाजिता-ल्ली, लाजयिता-ल्ली, छिंलाजिषिता-ली, लालाजिता-त्री;
(1480) “ लाघृ सामर्थ्ये? (7-स्वादि;-113, अक, सेट, आत्म.) इत्यादिकानि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकङ्गासतिवत्‌ (188) बोध्यानि ।
राषकः-घिका, लाषकः-घिका, छिलाधिषकः-षिका, लालाघकः-धिका; लाज; इति विशेषः |
ढाघिता-त्री, लाघयिता-त्री, िलाधिषिता-त्री, लालाघिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि समस्तान्यपि भौवादिकद्राखतिवत्‌ (879) उद्यानि । (1483) “ लाजि “भत्सेने च” (-भ्वादिः-241-सक, सेट्‌. पर.)
अस्य धातोः आलनेपदि्वात्‌ शानचि-लाघमान;, लाषिष्यमाणः, लिलाघिषमाणः, ' ल्जेल्लाञ्जेछजेछाजेदित्येते भर्त्सने शपि |! (छो. 69) इति देव! |
रिलाघिषिष्यमाण;, क्तप्रत्यये 'उल्लाघ:,? इमानि ख्पाण्यधिकानीति विशेष; | लाञ्जक;-ञ्जिका, लाज्ञक:-ज्ञिका, लिलाञ्जिषक:-षिका, लालाज्ञक:-झिका;
afaa, लाज्ञयिता-ती, लिलाङ्जिषिता-ल्ली, लालान्निता-ल्ी;
(1481) “ लाछि लक्षणे » (1-्वादिः-207. सक. सेट्‌. पर.) इत्यादीनि पाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्ा
ढान्छक;-ब्छिका, छाञ्छकः-ब्छिका, छिलान्छिषक;-षिका, लाळान्छक;-न्छिका; श्चतिवत्‌ (148) उद्यानि |
लाब्च्छिता-त्री, छाञ्च्छयिता-त्री, शिलाब्च्छिषिता-त्री, लालान्च्छिता-त्री;
(1484) “ लाभ प्रेरणे ”
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिकक्ष्जतिवत्‌ (295) उद्यानि। किपि-लान्‌-
(%-चुरादि;ः-1936. सक. सेट्‌, उभ.) कथादिः, अदन्तश्च !
ढांशौ-ढांश; ) इति बिशेषः ।
“प्रेरणे लाभयेछामे, प्राप्त्यर्थे wat शपि ।' (छो. 146) इति देव! |
“ लभेति सभ्याः ' इति क्षीरस्वामी |
aig: इति तु छृपधातोराळचि निष्पन्नं शब्दान्तरम्‌ ।
2. * आतश्चोषसरगे ” (3-1-136) इति वि आङ्‌ इति उपसगयो: उपपद्योः कप्रत्ययः; । लाभक:-मिका, छिलाभयिषकः-षिका, लाभयिता-ल्री, छिलाभयिषिता-त्री;
3, बहूनर्थान्‌ लातीति बहुलम्‌। “ आतोऽनुषसगे कः ° (3-2-8) इति कणि लामयन्‌-्ती, लिलाभयिषन्‌-्ती; |
SITS कप्रत्ययः । भणोऽपवादः ।
इत्यादिकानि समस्तान्यपि रूपाणि चौरादिकक्रालयतिवत्‌ (18) उद्यानि |
4 निष्ठायाम्‌ ,अधुपसर्यात्‌ फुहक्षीबकशोज्लाघाः ' (8-2-55) इति उत्पूर्वात्‌ लाघे:
तलोप इडागमाभावश्च निपात्यते। तेन रूपमेवम्‌। अशुषसुषटादन्योपसृषटाञ्च
_ छाघितः प्रलाधितः इति भवति । उल्लाघ;-रोगमुक्तः | 1. अचादी प्रत्यये “ अजित्रज्योश्व '(7-3-60) इत्यत्र चकारात्‌ कुत्वाभावः इति
A, “स गान्दिनीभूरथ गोकुरैघितं स्पर्धालुधीगाधितकार्यबाधिनम्‌ । " धा. का. 1. 2. क्षीरस्वामी |लाजाः इति नित्यबहुवचनान्तत्वमभिप्रयन्ति। वस्तुतः धातोरस्य
w “अल स्थितं श्रान्तिजुषां मुनीनां छायाळकृष्णाजिनपकृवेन । ? या, अ, 18, 57. निष्ठायां सेट्त्वात्‌,निष्ठायामनिट एव धातोः कुत्वविधानात्‌ कुत्वस्यैवा प्रसक्तेश्चि-
C, 'निकाममुल्लाघतनोः समत्यगात्‌ प्रद्राखिता स्हाध्ययुणस्य वतनी ॥' धा, का, 1. 16, न्यमिदम्‌।
A, “भजने च? इति क्षीरस्वामी |
 ११६० लिख लिप ११६१
(1485) “ लिख अक्षरविन्यासे ” (77ुदादिः-1365, सक, सेट्‌. पर.[अ] 'दन्तलेखकः इत्यादीनि रूपाण्यस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌ |
लेखक;-खिका, लेखक;-खिका, “लिखापयति | aa
लिलेखिषक:-/लिलिखिषक:-षिका,
लेलिखक:-खिका ; (1486) “ लिगि गल्यथः (-म्वादिः-1-सक, सेट्‌पर.)
लेखिता-ल्री, लेखयिता-त्री, लिलेखिषिता-लिलिखिषिता-ली, लेछिखिता-ल्ली ; “लिड्रेगतो लिङ्गति, लिङ्गयेद्‌ इत्यस्यैव विल्लीकरणारथवृतेः ॥ ›.
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिकिरूतिवत्‌ (193) ज्ञेयानि।
(छो. 45) इति देवा |
लेख;, विलेखन: ?लेखनी, ‘ee, विलेखी- व्यावलेखी, 'लेखा-रेखा,
लिड्डक:-ज्लिका, लिड्रक:-ड्रिका, लिलिड्विषक:-षिका, लेलिडुक:-ड्रिंका;.
1.
ढिङ्गिता-ती, लिड्गयिता-ली, लिलिङ्गिषिता-ती, लेलिड्विता-त्ी ; "
सन्नन्ते “रलो व्युपधात्‌? (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पनात्‌ रूपद्वयमिति
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) ऊद्यानि |
ज्ञेयम्‌।
2. ल्युडन्तात्‌ feat टित्वेन डीषि रूपमेवम्‌ । (1487) “ लिगि चित्रीकरणे '7 (र -चुरादिः-1740. सक सेट्‌, उभ.)

3. हृदयं लिखतीति tee: । “कर्मण्यण्‌? (3-2-1) इत्यणि ' हृदयस्य हृळ्षेख--' ANN ---लिङ्गयेद इत्यस्यैव चिल्लीकरणा्वृतेः ॥? (छो. 45) इति देव! |
(6-3-50) इति हृदयशब्दस्य ' हृत्‌? इत्यादेशः ।
4. कमव्यतीहारे णचि, “ णचर्स्ियाम्‌--' (5-4.14) इत्यजि ङीपि रूपमेवम्‌|
रिलिङ्गिषिता-त्री, लेलिज्लिता-त्री; लिङ्गयन्‌-न्ती, लिलिङ्गयिषन्‌-म्ती,
5. भिदादि (3-3-104) पाठादङि रूपमेवम्‌ । तत्रेव गणे पाठात्‌ लकारस्य पाक्षिको लिङ्गयिष्यन्‌-न्ती-ती ; लिलिङ्गयिषिष्यन-न्ती-ती; इत्यादिकानि छ्पाणि
रेफादेशश्च । तेन रेखा इत्यपि साधुः । सर्वौण्यपि चौरादिकचिन्तयतिवत्‌ (523) ज्ञेयान। ि इदित्करणात्‌ णिचो
[अ] तुदादिष्वयं aig: कुटादेः पूर्वं पठितः । नितणिदूभिन्नानां प्रत्ययानां डिद्वद्भावः वैकल्पिकत्वम्‌ इति ज्ञेयम्‌।आिङ्घना^ | |
कुटादीनां विधीयते--कुटिहुम्‌-कुटिता इत्यादिरूपसिद्धये। एवं ` लिखितुं (1488) “ लिप उपदेहे”(४1-ठुदादि;-1433. सक, अनि, उभ.)
विश्वजोऽपि शक्तिहानिः ?, `स्वयमेव लिखिष्यते' इत्यादिषु गुणाभावोषपत्त्यर्थ
“गाङ्कुटादिभ्यः (1-2-1) इत्यत्र * कुटस्य आदिः कुटादिः, gafa मुचादि। । p
कुटादयश्च इति बहुब्रीहितत्युरषयोः सह विवक्षां कृत्वा--कुटादेः पूर्व पठितस्य ' उपदेहोऱ्ृद्धिः !इति क्षीरस्वामी | “ अस [धातोः] दहनार्थ-
अस्यापि धातोः ङित्वमभ्युपगच्छन्ति ।पक्षोऽयैपद्‌मञ्जर्या दूषितः ; 'अपाञ्चतुष्पा- लमप्याह शङ्कराचाये। !” इति था. का. व्याख्यायाम्‌ (2-58) 1
च्छकुनिष्चालेखने '(6-1-142) इति निर्देशात्‌ ' रलो व्युषधात्~~ ‌ (1-2-26) 1. दन्तस्य लेखकः दन्तलेखकः। “निल कीडाजीविकयोः ! (2 2-11) इति
इत्र काशिकादिषु लिखित्वा-लेखित्वा लिलिखिषति-लिलेखिषति WII दन्तशब्दस्य अकारान्तेन JARVA तत्पुरुषसमासः ।' ` यस्य
इत्युदाहरणात्‌, `इश्वरे तोउ॒न---? (3-4-13) इत्यत्र “ विलिखितुमिलथः ? इति गजवराहादिदन्तेषु चित्रे विलिख्य तन्मूलिका जीविका तज्रैवायं--जीविकार्थे समास
वृत्ती विवरणात्‌चन समज्ञसोच्यं पक्ष इति। वर्धमानप्रशृतयोडपि एवमेवाहुरिति इति बोध्यम्‌ । i a
घातुवृत्त्यादिषु सपथ्म ।लिखितुम्‌, लिखिष्यते इत्यादि तु “ संज्ञापूर्वको 2. Raa आचष्टे लिखापयतीति निष्पाद्य, “ अर्थवेदयोरप्यापुरवृक्तव्यः? (वा, 3-1-25)
विधिरनित्यः” (परि, 95) इति कथश्चित्‌ समथैनीयम्‌ । एतेन ' लिखन- इत्यत्र 'अपुकू” इति हत्वोचारणेनेव सिद्धौ दीर्घोचारणात्‌. उपात्तभिन्नेष्वषि आपुग्‌ '
भवतीति मत्वा अत्रापि आपुग्‌ भवतीति आत्रेयमतं धातुवुः्तौ प्रतिपादितमि-
संक्षेपनिबन्धवतो दीधितिकारस्य- इति गदाधरोक्तिरपि व्याख्याता।
हानुसन्धेयम्‌ | Sage १ ०000 ae ee
बोपदेवव्याकरणे मुग्धबोधे उ कुटादित्वमेवास्यापि धातोरङ्गीङृतम्‌ A. “सलीलप्रालिङ्गनयोपपीडम्‌ अनामग्ं एच्छति वासवः त्वाम.।? नैषधे 678,
।
146
 लिह ११६३
À

११९२ लिश
सुते)| (1490) “ लिश गतो!" (शा-तुदादि:-1421, सक, अनि, पर.)
“उपदवा? इति मेत्रेय! । न्यासेऽपि (3-1138
िका ; ८ लिश्यते ठिशतीत्येवमल्यीभावे गतो क्रमात्‌॥? (छो. 165) इति देव! | [अ]
छेपक;-पिका, लेपकः-पिका, लिलिप्सक:-प्सिका, लेलिपक;-प
लेलिपिता-त्री ; लेशकः-शिका, लेशक:-शिका, लिलिक्षक:-क्षिका, लेल्शिक:-शिंका;
Sarat, लेपयिता-त्री, लिलिप्सिता-त्री,
ax लेश-लेट्टी, लेशयिता-ली, लिलिक्षिता-त्री, लेलिशिता-त्री;
1हिम्पन्‌-न्ती-ती, लेपयन-न्ती, लिलिप्सन-न्ती ; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिकदिशतिवत्‌ (841) उद्यानि |
।
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिकदिशतिवत्‌ (841) बोध्यानि
fait. felt: (1491) “ लिह आस्वादने”?(71-अदादिः-1016. सक, अनि, उम,)
लिम्प, निलिम्पा [ear], “ste,
लेहकः-हिका, लेहकः-हिका, 'छिलिक्षक:-क्षिका, लेलिहक;-हिका;
इमानि रूपाण्यधिकानीति विशेषः ।
eed, लेहयिता-त्री, लिलिक्षिता-त्री, लेलिहिता-त्री;
नि, आस.)
(1489) “ लिश अल्पीभावे ” (1ए-दिवादि;-1179. अक,अ लिहन्‌-ती, लेहयन-न्ती, लिलिक्षन-न्ती; —
लेक्ष्यन्‌-न्ती-ती, लेहयिष्यन्‌-न्ती-ती, लिलिक्षिष्यन-न्ती-ती ;—
(छो. 165) इति देवः ।
' हिइयते िशतीत्येवम्नस्पीभावे गतौ क्रमात्‌ ॥? लिहानः, लेहयमान:, लिलिक्षमाण;, लेलिह्यमानः;
िशक:-शिका; |
हेशक:-शिका, लेशकः-शिका, लिलिक्षक;-क्षिका, लेल लेक्ष्यमाण;, लेहयिष्यमाणः, लिलिक्षिष्यमाण;, लेलिहिष्यमाण; ;
ी
dah, लेशयितानत्री, लिलिक्षिता-त्री, लेलिशिता-त्र ; लिट्‌-लिड-लिहौ-लिह; ; = न्न mee
यादीनि सपाण oa तौदादिकदिशतिवत्‌ (841) वोष्यानि। A-R‌= 3ठीढमू-ढ:-ढवान्‌ , लेहितः-तम्‌ ,लिलिक्षितः, लेलिहित:-तवान;
“लेहः, “Bem, 'मधुलेही,
। fear, अलिक्षम्
लिड-लिशौ-लिश; ; शानचि-लिश्यमान:” इति च विशेषः =

|
्ुद्रजन्तुबिशेषः | 1. सन्नन्ते
*हलन्ताञ्च ' (1-2-10) इति सनः कित्त्वात्‌न गुण: । धातुहकारस्य
“हो ढ; '(8-2-31) इति ढत्वे, ' षढोः कः सि” (8-2-41) इति तस्य ककारे
“इण्‌कोः ' (8-3 57) ' आदेशप्रत्यययोः ? (8-3-59) इति प्रत्ययसकारस्य षकारे
(7-1-59) इति नुमागमे च रूपम्‌ । एवमुपर्यपि यथासम्भवं ज्ञेयम्‌ ।' "HP
1, विकरणप्रत्यये TIA परतः, “शे मुचादीनाम्‌?
2. धातुहृकारस्यं ढत्वे; ' झंषस्तंथोः-- (8-240) इति धत्वे, ‘gat टु: ' (8-4५1)
रूपमेवम्‌|
इति ष्टुत्वेन धकारस्य Ta, “ढो ढे लोपः ? (8-3-11) इति धातुस्थढकारस्य
) इति शप्रत्यये ' शे सुचादीनाम *
2, अनुपसर्गे लिपेः, ˆ अचुपसर्गात--* (3-1-138 लोपे रूपमेवम्‌ | एवमेव तुमुनादिषु प्रक्रिया तेया । ~
(7-1-59) इति चुमि रूपमेवम्‌। लिम्पतीति-लस्पः । ` अत्रापि ढत्वधत्वष्टुत्वढलोपा: । प्रत्ययस्य कित्वान्न प्रकृतेगुण: ।
इति शप्रत्यये
8. नौ.उपपदे धातोः “नौ लिम्पेरिति वक्तव्यम्‌ ? (वा. 31-138) इगुपधलक्षणकम्रत्ययस्यापवादे' ' इयादूव्यघ--? (3-1-141) इति णप्रत्यये गुणे
O हुपमेव भवति । निलिम्पा नाम देवाः । च रूपमेवम्‌'। `
बाहुळकानन्द्ादित्वैनं कतरि ल्यु्रत्येऽमादेशे च रूपमेवम्‌ ।
4, उपसगे उपपदे इगुपधलक्षणकप्रत्यय एव |
-- ?(3-2-21) 6. . मधु लेढीति मुलेही ।'सुप्यजातौ--?(3-2-78) इति णिनिंः । `
5, “इगुपधात्‌ किच” [द. उ. 1-48] इति इन्प्रत्ययः | ५ दिवाविभा तेन [अ] “ तुदादिश्चायं [---अल्पीमावे] झ्षीरस्वामिधनपालयोः। ' लिश गतौ?।
TERA,
cara ' लिपिः लिबि--? इति निदेशात्‌ अस्यैव पाक्षिको बकारः तुदादिः तयोरनुमतोऽयं पाठः । द्विष्पाठस्त्वेवम्ैमेदान्नूनम्‌ । एवं तु ` लिदा
लिबिः, इत्यपि साधुरिति gaia: । |
गत्यत्पीभावयो: ' इत्यनुक्तिवैचित््यार्था ” इति पुरुषकारोक्तमिहानुसन्धेयम्‌ ।
म्‌॥ ' धा. का, 2-62,
As Saimenरोष न्यसज्यत पटौषमलिदयमान
११६४ ली. छी ११६५
1लायक:-यिका, “लाङक;-ढिका, “लीनक:-निका, निलापक:-पिका, “लिलीषक:-
।बहुंलिहः-अन्प्रलिह;, ?लेलिहानः, लेहः ` लिलिक्षुः, SRE: ;
षिका, लेलीयक:-यिका;
लेढव्यम्‌ ,लेहयितव्यम्‌ ,लिलिक्षितव्यस्‌, लेलिहितव्यम्‌ ; aoa, लाता-त्री, लापयिता-लालयिता-त्री, लीनयिता-त्री, लिलीषिता-न्री
लेहनीयम्‌ ,लेहनीयम्‌ , लिलिक्षणीयम्‌ ,लेलिहनीयम ; | , लेलीयिता-त्री;
Sar, den, लिलिक्षिष्यमू ,SPE; Tord, लापयन्‌ , werd, लीनयन्‌-न्ती, लिळीषन्‌-न्ती; —
इषलेहः-दुर्ेहः-सुलेहः; ¬. ¬ ण ास्यन्‌-लेस्यन-न्ती-ती, लापयिष्यन्‌-लालयन-लीनयन्‌-म्ती-ती , . |
लिह्यमानः, लेह्ममानः, रिलिक्षिष्यमाणः, ठेलिह्ममान | ` लिलीषिष्यन्‌-न्ती-न्ती ; --
लेहः, मधुलेहः, Fe, BRA: लेलिह — लापयमानः-रार्यमानः-लीनयमानः, — लेलीयमानः;
लेढुम्‌, हेहयितुम्‌ , RRR, . लेलिहितुम्‌; — *्जटाभिर्लापयमानः, वर्तिकामुल्लापयमान;, बाल्मुछापयमानः;
हीढि;, लेहना, िहिक्षा, . - . ; लेलिहा; — लापयिष्यमाणः-रालयिष्यमाणः-लीनयिष्यमाणः, — लेलीयिष्यमाणः;
लेहनम., लेहनम्‌; लिलिक्षणस्‌, . . RER; ली;:-लिग्रो-लिय; ; — =i eS

ÎR, लेहयिला,, लिलिक्षित्रा, , लेलिहिता; १छीनम्‌-न;-नवान्‌ ,रापित:-छालित:-छीनित:, लिलीषितः, लेलीतः-तवान्‌;

afta, झले, . .संलिलिक्ष्य, . . wea

1. ण्वुलि, ' विभाषा ळीयतेः? (6-1-51) इत्याकारविकल्पः--एज्विषये । आत्वषक्षे
लेहम्‌ २, ) लेहम्‌ २, लिलिक्षम्‌ २, |लेलिहम्‌ २; | “आतो युक्‌--` (7-3-33) इति युगागमे रूपमेवम्‌। आत्वाभावपक्षे वृद्धौ आया-
लीढा २ |लेहयित्वा २ |लिलिक्षित्रा २, ) लेलिहिखा २ देशे च लायक; इत्येव रूपमिति Faq । एवसुत्तरतापि ।
2, `लीलोलगूनुकावन्यतरत्यां स्मेद्वविपातने (7-3-39) इति ण्यन्ते छुगागम-
(1492) “ ली TATA? (5-क्रबादि:-1501. अक, अनि. पर.) विकल्पः---स्नेहविपातने । स्नेहविपातन नाम कठिनद्रव्यस्याझौ निश्पनेन द्रबी-
करणम्‌ akad g 'विभाषा लीयते} ” (6-1-51) इत्यात्वे ¦अर्तिही-—
qR, खादिश्च । (7-3-36) इति पुगागमे लापंकः इत्यादीनि रूपाणि । '
3. अनेनैव सूत्रेण (7-3-39) पाक्षिके घुगोगमे लीनकः इत्यादीनि रूपाणि
: यौ द्रवीकरंगेडनात्वे deta ALARN 4 सन्नन्ते ¦ इको झन्‌ (1-2-9) इति सनः Pea सवत्र जेयम्‌ ।
लापयेलाल्येदाले 'छेषणे. लीयतेऽलिनात्‌। ' (छो, 17-18) इति देव) 5. यडन्ते ' गुणो यङ्लको; ›(7-4-82) इति गुणोऽभ्यासस्थ। ` `
6. - धातोरनिट्त्वात. इडागमो न । गुण; । एव-तव्यदादिष्वपि जेयम्‌।
Des शत्रि क्रयादिभ्य+--? (3-1-81)- इतिः श्रा विकरणप्रत्ययः । ' प्वादीनां
1, q लेढीति घहदलिहःन्वत्सः। अन्त्रै लेढीति अब्भालिहःऱ्वायुः हस्वः (7-3-80) इति धातोरौकारस्य हस्वः । ' श्राऽऽभ्यस्तयोः--? (6-4-112)
शपू?
सौधो वा ।'aerd |लिहः ' (3-2-32) इति खश्‌। ‘aah इत्याकारलोपः ।
3-1-68) इति शप्‌ । तस्य “ अदिप्रभृतिभ्यः-- (2-4-72) ,इति छक्‌ । 8. ' लियः सम्माननशालीनीकरणयोश्च ? (1-3-70) इति ण्यन्तात्‌, अकत्रभिप्रायेऽपि
खित्त्वात. 'अरुरिरदजन्तस्य=-› (6-8-67) इति पूर्वैपदस्य सुमागमः । प्रत्ययस्य आत्मनेपदमेव । सम्माननमु=पूजा । झालीनीकरणम्‌=म्यग्‌भावनम्‌ । जंटामि
aa सार्व्ातुकर्बम्‌ ;. तेन ,'सावधातुकमपित्‌? . (1-2-4) इति Pagara आलापयमांनः=जटया' eat पूजां समधिगच्छन्‌ इंत्यथः। बर्तिकामुल्ला-
गुणः। | पयमानः=पक्षिविशेषं न्यक्कत्येत्यर्थः । एतयोरुभयोरेवा्थयोस्तङ्‌ |बालकमुल्ला-
अन्यथा लेलिह्यमान इत्येव शानचि o पयमानः, वच्चयन्नित्यर्थ; प्रलम्भनार्थेऽपीति वार्तिकात्‌ (३४८३) ।
2, यठन्‍्तात चानइप्रत्यये रूषमेवम्‌।
is 9. 'खवादिभ्यिः--? (8-2-44) इति निष्ठातकारस्य नकारः |
भवेत्‌ |
 ११६६ ली
छुजि ११६७
ल्य, लाप;-लाल:-लीन:, लिलीषु;, लिलापयिषुः, लेल्य;-लेलिय; ;
लापयेत्‌ लालयेदात्वे इलेषणे लीय तेऽलिनात्‌ |? (छो 17-18) इति देव! |
लेतव्यम्‌-लातव्यम्‌ , लापयितव्यमू-ठालयितव्यम्‌-लीनयितव्यम्‌ , लिलीषितव्यम्‌ , छायक;-यिका, छिलाययिषकः-षिका, लायकः-यिका, छिलीषक;-घिका,
लेलीयितञ्यम्‌; लेलीयकः-यिका;
लयनीयम्‌-छानीयम्‌ ,छापनीयम्‌-लारनीयम्‌-लीननीयम्‌ , लिलीषणीयम , लाययिता-त्री, लिलाययिषिता-त्री, लेता-त्री, लिलीषिता-त्री, लेलीयिता-न्री;
—_
oS
es
लेलीयनीयम्‌; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि ण्यन्तरूपाणि, ण्यन्तप्रक्ृतिकसन्नन्तरूपाणि च विना
SSA; TOA: Get: ; — == — करैयादिकप्लिनातिवत्‌ (1081) ऊद्यानि । प्यन्ते-तत्मकृतिकसन्नन्ते च इमानि
लीयमान;, लाप्यमान;-छाल्यमान:-लीन्यमान:, लिलीष्यमाण:, लेलीय्यमान: ; रूपाणि--लाययन्‌-न्ती, छिलाययिषन्‌-न्ती ; लाययिष्यन्‌-न्ती-ती-लिलाययिषिष्यन्‌-
TA, लापः-लालः-लीनः, लिलीषः, लेलीयः; न्ती-ती ;छायमानः, लिलाययिषमाणः, लाययिष्यमाणः, लिलाययिषिष्यमाण;;
छातुम्‌-लेतुम्‌ , लापयितुम्‌-रालयितुम्‌-लीनयितुम्‌ , लेलीयितुम्‌ ; ला;- लायौ-लायः; ae अ
छीनि;, रापना-लालना-लीनना, लिलीषा, लेलीया; छायितम्‌-तः, लिलाययिषितम्‌-तः-तवान्‌ ;लायः, लिलाययिषु; ; छाययितव्यम्‌ ,
ल्यनम्‌ , लानम्‌ ,ळापनम्‌-छाळनम्‌-लीननम्‌ , लिलीषणम्‌ ,लेलीयनम्‌; छिलाययिषितव्यम्‌ ; लायनीयम्‌ , छिलाययिषणीयम्‌ ; लाय्यम्‌ , लिलाययिष्यम्‌ ;
लीला, लाळयित्वा-लापयित्वा-लीनयितवा, लिलीषित्वा, लेलीयित्वा; ईषल्लाय:-दुर्लायः-सुछाय;; लाय्यमानः, लिलाययिष्यमाणः ; छायः, छिलाययिषः;
4विळाय-विलीय, विलाप्य-विलास्य-विलीन्य, विलिलीष्य, बिलेलीय; लाययितुम्‌ ,िलाययिषितुम्‌ ;छायना, लिलाययिषा ; लायनम्‌ ,सिलाययिषणम्‌;
छायम्‌ २ लीला २, लापम्‌ २-लालम्‌ २-छीनम्‌ २, | लाययित्वा, ठिळाययिषित्वा ; प्रलाय्य, प्रलिलाययिष्य ;छायम्‌२-छाययित्वा २;
Sag fer ARA, लापयित्रा २-लालयित्वा २-लीनयित्वा २, छिलाययिषम्‌ २-लिलाययिषित्वा २. इति विशेष; |
लिलीषम्‌ २, लेलीयम्‌ २ ; |
| लिलीषित्वा २, १ लेलीयित्वा २. (1494) “ लीङ्‌ श्छेषणे » (19-दिवादिः-1139. अक. अनि. आल.)
‘mata श्वेषणे लीयतेऽस्नात्‌।? (छो. 18) इति देव; |
(1493) “ली द्रवीकरणे !” (उ-चुरांदिः-1812. सक. अनि, उभ.)
लायक;-यिका, लाळक;-लीनकः-निका, लापक;-पिका,' छिलीषक;-षिका,
आधृषीय! । तेन णिज्विकल्प; ।
लेलीयकः-यिका ;
: यौ द्रवीकरणेऽनात्वे लीनयेछाययेलयेत्‌ ॥ लेता-त्री, लाझयिता-लीनयिता-लापयिता-त्री, लिलीषिता-त्री, लेलीयिता-त्री;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि क्रैयादिकलिनातिवत्‌ (1492) ज्ञेयानि ।
1. पचाद्यचि रूपमेवम्‌ । ' निमिमीलियां खलचोरात्व न? (वा. 6-1-51) इत्यत्र खल्मरत्यये-ईष द्विर्यः-दुर्विलयः-सुविल्य; इति |
` “अचू?इत्यनेन पचाद्यचोऽपि ग्रहणमिति पंदमभ्षरी ।
2: अत्रापि खळ्प्रत्यये आत्वं न । | | (1495) “ लुजि हिसाबलादाननिकेतनेषु ”
3. | ' ऋट्वादिभ्य;--? (वा, 3-3-94) इति क्तिनस्तकारस्य नकारः ।
(उ-चुरादि:-1567. सक. सेट्‌. उभ.) |
4. , ' विभाषा लीयतेः ? (6-1-51) इति ल्यपि आत्वविकल्पः । आत्वपक्षे विलाय
इति, आत्वामावपक्षे विलीय इति च रूपद्वयम्‌ | क्षीरस्वामिनेव “ छुजि?इति पठ्यते । अन्ये सर्वेडपि मतान्तरत्वेनैव पठन्ति
5. “उपमाने कमणि च? (3-4-45) इति णमुल्‌ । ' कषादिषु? (3-4-46) इति > - अयं पाठ; मा. धा. वृत्तो नाञ्दतः । भैत्रेयादिभिरपि न पठ्यते |
यथाविध्यनुप्रयोग; | ;
इज्ञकः-ङ्ञिका, ढुढुञ्जयिषक;-षिका) छुज्ञकः-ज्ञिका, gafan; पिका,
११६८ ge ge ११६९
ठोढज्ञक:-ल्िका; ढञ्जयिता-त्री, छढञ्जयिषितानत्री, ढक्षिता-त्री, Z
(1498) “ लुट प्रतीघाते ” (1-भ्वादिः-749. सक. सेट्‌, आत्म.)
)
लोलल्िता-त्री ; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचिन्तयतिवत्‌ (528 * लोटते RAST स्तेये छुण्टति छण्टयेत्‌।› (छो. 74) इति देव! ।
बोध्यानि । | T
अयं पाठो देवमेत्रेयादी
नाम्‌। क्षीरस्त्रामी तु द्वितीयान्तं पठित्वा छुट!
(1496) “ लुजि भाषार्थः ” (%-चुरांदिः-1579. अक. सेट्‌. उभ.) इत्येके, इति वदति । |
| | आस्वदीय! | लोटक;-टिका, लोटक:-टिका, छुल्लगिषक:-छुछोटिषक:-षिका, छोढुटक;-टिका;
अभ्नभेदार्थ पुनः पाठः । अन्यत्‌ प्रयोजने नेति ज्ञायते । छटिता-त्री, लोटयिता-त्री, छळरिषिता-छलोटिषिता-त्री, लोळटिता-त्री ;
अयेन. इश्यते | | हि = इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुकतिवत्‌ (197) ऊद्यानि ।
घांतुकाव्ये
,
लञ्जक;-ञ्जिका, छढञ्जयिषकः-षिका, GAR- AR, ढछुश्चिषकः-षिका (1499) “ लुट विलोडने” (1४-दिवादिः-1222. सक. सेट्‌. पर.)
AGAR: AN ; E A मल
्री ; ` —विलोरने !इति क्षीरस्वामी । ' ठुठ--! इति द्वितीयान्तः पठितः
ढज्ञयिता-त्री, छडज्ञयिषिंता-त्री, ढुख्िता-त्री, as लोढक्िता-त
इत्यादीनि eater सर्वाण्यपि. चौरादिकचिन्तयतिवत (523) उद्यानि । सि. कौमुद्याम्‌ । mames (2-66) एवमेव। शतरि-छुठ्यन्‌ इति
अस्य प्रयोगोऽपि दृश्यते । '
(1457) ८ लुट विलोटने ” ([-म्बादिः, 314. सक, सेट्‌. पर.) “ णौ लोटयति भाषार्थे, gyda लोटने ॥ ? (छो. 73) इति देव! |
‘ot ढोट्यति भाषार्थे ढर्येल्लोटति लोटने ॥ ! लोटक:-टिका, लोटक;-टिका, छंड़टिषक:-छुलोटिषक:-षिका, लोङटक:-टिका;
लेटते प्रतिघातेश्ये स्तेये छुण्टति छण्ट्येत्‌ (A. 73-74) इति देवः । . लोटिता-त्री, लोटयिता-त्री, छळरिषिता-छ्लोटिषिता-त्री, लोढरिता-त्री;
लोटक:-टिका, लोटकः-टिका, छऴरिषक:-छुलोटिषक:-षिका, लोळुटक:-टिका ; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकगुध्यतिवत्‌ (405) उद्यानि |
;
छुटिता-त्री, लोटयिता-त्री,' ढळटिषिता-लोटिषिता-त्री, ARA (1500) “ लुट संश्लेषणे ” (पग-तुदादि:-1881, सक, सेट्‌, R.)
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भोवादिककुकतिवत्‌ (197) ऊद्यानि ।. “ डड
|
इति टवगेतृतीयान्तः इति कौशिककाइयपनन्दिद्रमिडा। ”” इति मा. था. [कुटादिः |
वृत्ती।`--विंलोडने? .इति दुग! |. “ठट? इत्यत्र 'छुल- ' लुठ--” इति था, का, व्याख्याने (2-81), ‘ge इत्येके? इति च
इति अन्ये? इति धा.की. व्याख्याने (2-1) । “ RREA (1-31) सुधाकर” तत्रोपातम्‌।क्षीरतरङ्गिण्यां धातुरयं न पठित; । अपि तु `पुट संछ्ेषणे!
‘ga— इति लान्तोऽपि इश्यते, ‘arise रसितारमुचे्लोलदू-. इत्यत्र ' लुट विश्वेडने इति दुर्गे) इत्युपात्त्‌ ।तत्र टिप्पण्यां “ कातन्त्र-
भुजाकारडृहत्तरङ्गस्‌? - शि. व. (3-78) इति। डलयोरेकत्वस्मरणमिति वा धातुपाठे छर संश्षेषणे इति पाठः, काशकृत्स्ने छुड--?? इत्येवं
प्रतिविधेयम्‌??इति मा. धा. वृत्ती. युक्तमत्र स्मरणीय ।!छोलमान;^ | श्यते | । | :
“ णौ लोटयति भाषार्थे छट्येत्‌ छोटतिछोटने ॥? (को. 73) इति देव! |
1. * ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्‌ ! (३-2-29) इति ताच्छील्ये चानशप्नत्यये रोटकः-टिका, लोटक;-टिका, छळटिषक:-षिका, लोछटकः-टिका;
रूपमेवम्‌ | ' ; ढरिता-त्री, लोटयिता-त्री, ढळरिषिता-त्री, लोढरिता-त्री ;
A. 'आम्रशद्विरमितो वलिवीचीर्ळाळमानवितताहुलिहस्तेः ? शि. T 10-59, ` इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिककुटतिवत्‌. (204) बोध्यानि |
147
११७० gè लुडि ११७१
(1501) “ लुट भाषार्थः ” (०-चुरादिः-1785. सक. BE. उभ.) - (1504) “ लुठ प्रतीघाते ” (1-म्बादि;-749, सक. सेट्‌. आल.)
[आस्वदीयः । क्षीरस्वामी a पठित्वा ‘gz इत्येके ? इत्याह ।
“गौ लोटयति भाषार्थे छट्येछोटति लोटने ॥? (छो. 73) इति देव; | * केषालस्योपघातेषु प्रतिघाते क्रमास्छठेत्‌|
लोटक;-टिका, ढलोटयिषंक:-षिका ; लोटयिता-त्री, छलोटयिषिता-त्री; छण्ठेत्‌ ,लोठति asa किन्तु गत्यां च छण्ठति ॥? (छो. 78) इति देव! |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्रो टयतिवत्‌ (205) बोध्यानि | लोठक;-ठिका, छोठक:-ठिका, छळठिषकः-छरेठिषक;-षिका, लोढ़ठक;-ठिका
(1508) ४ लुटि स्तेये” (-स्वादि:-388, सक. सेटू. पर.) . लोठिता-त्री, लोठयिता-त्री, छडठिषिता-डलोठिषिता-त्री, लोछठिता-त्री; |
‘aed प्रतिधातेऽर्थ स्तेये छुण्टति छण्टयेत्‌।? (छो. 74) इतिदेवः । ` इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुकतिवत्‌ (197) बोध्यानि । क्रि
: हुठि-- इत्येके इति तरङ्गिण्याम्‌ । किन्तु पुरुषकारे, `छुण्ठेति क्तप्रत्यये 'ठठितम्‌-लोठितम्‌^ इति | |
क्षीरस्वामी ? इति उद्‌धतम्‌ ।शाकटायनस्तु तृतीयान्तं (डि) पपाठ | इति
मा. घा. वृत्तिः | घातुकाव्येऽपि (2-66) एवमेव | (1505) “ लुठि आलस्ये प्रतिघाते च ”
छुण्टक;-ण्टिका, छण्टकः-ण्टिका, छडण्टिषकः-षिका, लोछण्टक;-ण्टिका; (ए-भ्वादिः-343. सक. ÑZ. पर.)
छुण्टिता-त्री, छण्टयिता-त्री, छलळण्टिषिता-त्री, लोळण्टिता-त्री : केषालस्यो पघातेषु प्रतिघाते क्रमाल्छुठेत्‌ ।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुण्टतिवत्‌ (209) ज्ञेयानि \ gq, लोठति छोठेत किन्तु गत्यां च wale ॥? (क्षो. 78) इति देव! |
ठुण्टाकः^-छुण्टाकी । जत्र क्षीरतरङ्विण्यां ' रुठि आरस्ये गतिप्रतिधाते च? इत्येव हश्यते |
(1503) “ लुठ उपघाते ” (प-भ्वादिः-337. सक. सेट्‌. पर.) अन्यत्र सर्वेषु कोरोषु ' लुठि--? इत्येव इश्यते |
‹ केषारुस्योपघातेषु प्रतिघाते क्रमारछठेत्‌ | छण्ठक;-ण्ठिका, छण्ठकः-ण्ठिका, छल्॒ण्ठिषक:-षिंका, लोछण्ठकः-ण्ठिका;
sd, लोडति छोठेत किन्तु गत्यां च ढण्ठति ॥ (A. 78) इति देव! । ढण्ठिता-त्री, छण्ठयिता-त्री, छंडण्डिषिता-तरी, लोडप्ठिता-ती;
“oa Bray 'उठेस्यप्येके 'इति। [ढेड इत्येके इति च ।] धनपाल इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिकक्कुण्तिवत्‌ (209) उद्यानि ।
शाकटायनो रुठ छठेत्येव पेठलु: । क्षीरस्वामी तु उठि पठित्वा | रुठ (506) “ लुठि गतौ ” (-भ्वादिः-१46. सक, सेट्‌. पर.)
इत्यपि दौगां। !इत्याह ?? इति मा. था. वृत्ति! ।
लोठक:-ठिका, लोठक;-ठिका, ढटिषक;-छ्लोठिषकः-षिका, लोछठकः-डिका; क गत्यां च लुण्ठति ॥? (छो. 78) इति देव! |
लोठिता-त्री, लोठयिता-त्री, छडठिषिता-छुलोठिषिता-त्री, लोऴठिता-त्री ;. छुण्ठक;-ण्ठिका, छण्ठकः-ण्ठिका, छङण्ठिषकः-षिका, लोडण्ठक;-ण्ठिका;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुकतिवत्‌ (197) उद्यानि । छण्ठिता-त्री, छण्ठयिता-त्री, छछण्ठिषिता-त्री, लोछण्डिता-त्री ;
1. तच्छीलादिषु ay ' जल्पमिक्षकुट्लुण्ट-- (3-2-1655) इति EAA .
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुण्ठतिवत्‌ (209) ज्ञेयानि | |
रूपमेवम्‌ । षित्वात्‌ स्रिया ढीष्प्रयये लण्टाकी इति ।
4. क्षीरतरङ्गिण्याम्‌(भ्वादौ) उद्धतत्वात अत्र उपात्तम्‌ । ' जह्पमिक्षकुटलुण्ट-?
(3-2-155) SUT न्यासपदमञ्चर्योः £लुण्ट स्तेये चौरादिकः ? इत्युक्तत्वात, 1. उदुपधात्‌--” (1-2-21) इतिं निष्ठायाः कित्वविकल्पेन रूपद्वयं भवति ।
अन्न पाठ; न समीत्रीन; इति जञायते । A. ‘Prat समग्र युति त॑ मदेनेवं प्रलोठितम्‌ ॥ ? भ, का, 7-104
११७२ gla] ga ११७३
छः्वक:-श्विका, ढब्वक:-श्विका, ठडञ्चिषकः-षिका, लोछचकः-चिका;
(1507) “ लुण्ठ स्तेये ”” (ह-चुरादि:-1568, सक, सेट्‌.उभ.)
छश्चिता-त्री, छञ्चयिता-त्री, छलश्विषिता-त्री, छोढचिता-त्री ;“gaat,
सतर स्तेये छण्टति लुण्ट्येत्‌ ।› (छो, 74) इति देव! । gaat, ढडश्चिषन्‌-न्ती ; इत्यादीनि. रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिक-
धातुकाव्ये (3-16) ` --अनादरे च द्रुमे ? इत्युपात्तम| कुश्वतिवत्‌ (222) ज्ञेयानि। fied, 'छञ्चित्वा-छचित्वा, इमानि छपाण्यघि-
४ छुण्ठ gue) इति टवगीम्रथमान्तः, द्वितीयान्त इति चात्र मतठ्ठयम्‌।
कानीति विशेषः । किपि-छक-छत्यो-छत्वः;; ण्यन्तात्‌ तु छन्‌ःछश्वौ-छञ्चः;
: ठुण्ड? इत्यपि शाकटायन? । पुरुषकारे टान्तपाठ एव साधु, O
इति बिशेष; | ' |
ऽप्रामाणिक इति ape क्षीस्स्वासिमतनिरासपूर्वक प्रतिपादितम्‌ । माधव-
प्रभृतयः ठान्तपाठमेव न्यासादिग्रन्थसंवादपुरस्सरं स्थापयामासुः । जल्पभिक्ष- ` (510) “ लुप विमोहने ”
कुदलुण्ट--/ (3-2-155) इत्यत्र AAR टान्तोऽथ वा ठान्त
पठितोऽये (19-दिवादिः-1937, सक. सेटू, पर.)
घातुरित्यत्र नियामकं किमपि न इश्यते । उभयेऽपि स्वस्वमतानुसारेण टान्त लोपकः-पिका, छोपक:-पिका, छुछपिषक;-छुलोपिषक;-षिका, लोढुपक:-पिका;
ara च सून्नेऽपि पठन्ति | इडशस्थलेषु “प्रयोग एव भगवान्‌ तान्‌ व्यवस्थापयेत्‌ छुपिता-त्री, लोपयिता-त्री, छळपिषिता-छुलोपिषिता-त्री, लोडपिता-त्री;
पथि? इत्युक्तदिशा शिष्टप्रयोगस्योभयधाऽप्युपङम्माद्‌ वयं तृष्णीका; | इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि देवादिककुंप्यतिवत्‌ (224) ज्ञेयानि ।
छण्ठक;-ण्डिका, छळण्ठयिषकः-षिका, लोछण्ठकः-ण्ठिका; ढण्ठयिता-त्री
(1511) “ लुप्लू छेदने ”
ठुडण्ठयिषिता-त्री, छोढण्ठिता-त्री ; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकः
कुस्मयतिवत्‌ (236) बोध्यानि । छण्ठाक -ठाकी, छण्टाकः-^टाकी। (फ7-तुदादिः-1431. सक, अनि, उम.) gare: |
(1508) “ लुथि हिसासंक्लेश[न]योः ” लोपक;-पिका, लोपकः-पिका, छडप्सकः-प्सिका, लोळुपकः-पिका;
[-भ्वादि;-45, सक, BZ. पर.) aera, . लोपयिता-त्री, geet, छोछपिता-त्री;
इत्यादीनि .रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिकमुश्वतिवत्‌ (1275) ज्ञेयानि। शतरि
छन्थकः-न्थिका, छन्थकः-न्थिका, छडन्थिषकः-षिका, लोढन्थक:-न्थिका ;
ग्लुम्पन्‌_न्ती, :यडन्तात्‌ शानचि-लोछुप्यमानः, णिनिग्रत्यये *मथलोपी इति च'
ढन्थिता-त्री, छन्थंयिता-त्री, छन्थिषिता-त्री, लोडन्थिता-त्र इत्यादीनि अस्यं.थातोः विशेषः। ' . क ee
रूपाणि सर्वाण्यपि भौवांदिककुन्थतिवत्‌ (220) बोध्यानि | |
(1509) “ gjaja अपनयने ” 1. क्त्वायाम्‌ 'वच्चिललुञूच्यृतश्च? (1-2-24) इति ,कित्वविकल्पनात्‌ क्षे नलोपे च
(1-श्वादि;-187. सक. सेट्‌. पर.) [अ] ' रुपेंद्रयम इति ज्ञेयम्‌ ।
2. 'तुदादिभ्यः शः? (3-1-77) इति विकरणप्रत्यये. शे “दो मुचादीनाम्‌? (7-1-59)
1. |? (3-2-1565) इति षाकनप्रत्यये
तच्छीलादिषु agy 'जल्पभिक्षवुद्ळुण्ड[ड इति sft च लुस्पन्‌ इति रूपम्‌ । एवं शानजन्ते5पि प्रक्रिया हेया
` Rm षित्वात्‌ feat डीषि लुण्डाकी इति रूपम्‌ | 3. 'लुपसदचर--.? (3-1-24) इति भावगर्हायां aè रूपमेवम्‌। भावगर्हा
4. ` त्रिभुवनतमोळुण्टाकीनामहो मिहिरत्विषा... ...... V अनर्घराघवे 2-77, ' घात्वर्थगर्ही a तु क्रियासमभिहारे थङ्‌ इति जेयम्‌ ।
[अ] “ केचिदसुसुदितं पठन्ति) तदनाषेम्‌; राजदन्तादिषु (१-2-31) ' मश्छुचितम? A, ‘gata यलोत्कुचिताइमुन्मुद: कौच्चोऽपि gaa हृदि सम्यगातेताम्‌ ॥!
था. का, 1-25,
Lal

इति पाठात?” इति मा. था. वृत्ति; । अयं भावः-- उदित्वेन क्त्वायामिडूविक-
पनात्‌ “यस्य विभाषा ' (7-2-15) इति निष्ठायामिण्विषेधः सातू इति! 8. '...,,. »« गोपानां भयलोपिवारिभरबटाविज्ञानुलेपे वहन) ›al. का, 2-88,
११७४ ga लुभ ११७५
(1819) “ लुबि अदेने !? (-भ्वादि;-42/. सक. सेट्‌. पर.) ˆ होभक़;-मिका, लोभकः-भिका, 'ळुळमिषक:-छुलोमिषक:-षिका, .
AGAR- ;
छम्बयेत्‌ तुम्बयेदर्दे शपि लुम्बति तुम्बति ॥ (छो. 139) इति देव! “लोमिता-लोन्धा-ब्भरी, छोभयिता-त्री, ढडमिषिता-डलोभिषिता-त्री, लोछमिता-त्री ;
क्षीरतरङ्गिण्यामर्य धातुः न इस्यते। EY 1 ठभ्यन्‌-न्ती, लोभयन्‌-न्ती, छछभिषन्‌-छलोभिषन्‌-न्ती; `
छम्बक;-म्बिका, छम्बकः-ठम्बिका, छछम्बिषक;-षिका, लोछम्बकः-म्बिका; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकङ्कुष्यतिवत्‌ (224) ज्ञेयानि।निष्ठायाम्‌-
छम्बिता-त्री, gaat, छछम्बिषिता-त्री, eft; 'छन्षम्‌-छन्धः-छब्धवान्‌ ; क्त्वायां-*ठभिख्ा-रोभिला-छन्ध्वा, इति च अस्य
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुण्ठतिवत्‌ (209) ऊद्यानि।कमणि धातो; विशेषः ।
क्तप्रत्यये “परिलुम्बित; इति | (1515) “ लुभ विमोहने » (४7-ुदाविः-1305. सक. सेट्‌. पर.)
(1513) “ लुबि अदशने ” (ऽ-चुरादिः-1657. अक, Bz. उभ.) ( विमोहनम्‌=्व्याकुलीकरणम्‌? इति क्षीरस्वामी हु
galg तुम्बयेदर्दे शपि ढुम्बति तुम्बति ॥? (इलो, 139) इति देवः | mA ढुभ्यति मोह्ार्थ तुदादेलुभतीति शे ।? (छो. 141) इति देवः
क्षीप्तरङ्गिण्यां '--अईने? इतयुक्तम्‌। देवमैत्रेयौ |अर्दने? इत्येव लोभक:-भिका, लोभक:-मिका, छुङमिषक;-ढलोभिषक;-षिका, लोढभक.-मिका:
पठतः । चुरादिपाठादेव इदित्करणात्‌ छम्बयति-छग्बति इति सिद्धेः अदनेऽ्थे छोमिता-त्री, छोब्घा-मी; लोभयिता-त्री, ढठडमिषिता-डुलोमिषिता-त्री,
भ्वादौ पाठोऽस्य व्यर्थः स्यात्‌। इह [चुरादौ] अदशनेज्थे तु अर्थभेदात्‌ लोळमिता-त्री; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिक द्रुप्यतिवत्‌ (224)
सोऽपि [भ्वादौ पाठः] सार्थकः स्यात्‌। अत एव ‘mega’? इत्येव उद्याने | Ream- Raha: [विमिताः केशाः], शतरि-ळभन्‌ ,क्त्वायां
समञ्जसमिति. भाति | | a “ढुमित्वा-लोभित्वा, इमानि रूपाणि अस्य घातोः विशेषः ।° लोभनीयम्‌|
छम्बक;-म्बिका, छळग्बयिषकः-षिका, छम्बकः-म्बिका, छुछम्िषकः-षिका, ': 1. ' रलो व्युपधात्‌? (1-2-26) इति सेटः qaad: कित्त्वविकल्प: । तेन सन्नन्ते
$ कोछुम्बक;-म्बिका; सवेत्र क्त्वाप्रत्ययेषपि रूपद्वयं बोध्यम्‌ |
छबयिता-त्री, ळळमबयिषिता-त्री, छम्मिता-त्री, छळम्बिषिता-त्री, लोडस्िता-त्री 2. तृचि 'तीषसहलुभ-- ? (7-2-48) इति तादेराधवातुकस्य इड्विकल्पनात्‌ रूपद्वय-
इत्यादीनि रूपाणि भाषाथकचौरादिकक्कुंश॒यातिवत्‌ (232) उद्यानि ।' कमणि ' मिति ज्ञेयम्‌।
क्तप्रत्यये PRATA: इति | 3' ५ यस्य विभाषा ?(7-2-15) इति निष्ठायामिण्निषेधः। तेन एकमेव रूपम्‌।
५ . क्त्वायाम्‌ W व्युपधात:--? (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । 'तीषसहलुभ-
(1514) “ लुभ गाध्य ” (7४-दिवादिः-1238. सक. सेट्‌, पर.) (7-2-48) इत्यादिना इड्बिकल्पः। तेन रूपत्रयमिति ज्ञेयम्‌।
5. 'लुभो विमोहने? (7-2-54) इति निष्टायामिडागमो भवति। विलुभिता;
भूवादेरबृत्कृतत्वात्‌ लोभते इति भवति इति आत्रेय! ! इति मा. धा. बृत्ति- _ केशा: । विलुभितः=सीमन्तः। अन्यल लुब्धो वृषल;, शीतेन पीडित इत्यथः |
रिहानुसन्धेया । ' गाध्यमू-ञभाकाङ्क्षा?इति च तत्र वृत्ति! | A, ‘aad विलुभितँ वातैः केसरं वहिपिन्नलम्‌ ॥ ›भ. का, 9-40 '
‘mee छुम्यति मोहार्थे तुदादेडभतीति शे । ? (इशे. 141) इति देव! । 3. ' छुभो विमोहने? त्विट्‌ स्यात्‌ वा कित्त्वं रळ इत्यपि ।
लोभित्वा वा लुभित्बा वा फेशान्द्त्यति (2) बालिका ॥ ?इति प्र सर्वस्वम्‌। |
हत ata दिक्कुम्बितेऽकें परिलुस्विताम्बुजे ॥ ' धा, का. 1-55. ८. ' दिग्वयाप्रिनीलेचिनलोभनीयाः शजान्वयाः स्नेइमिव aad: |
B, “कि कुम्ब्यते सदसि लुम्बितवैभवोऽहम्‌.......... । ? धा,का. 3-29; ` He का, 2-13, :
११७६ aa लष ११७७
(1516) “ लूझ्‌ छेदने (पञ्रक्रचादि:-1483. सक. सेट्‌. उम.) ` (रिपुं मारयति) सङ्गेन लाबं वा, !लवित्रम्‌^ छवः, “छूवण:,” लिलावयिषु:,
हिरावयिषा, “लवाणकम्‌ , “छवा, “लोम, “ear, इत्यादीनि सर्वाण्यपि
'प्वादि!, स्वादिश्च। छूपाणि क्रेयादिकषुना तिवत्‌(1035) ज्ञेयानि |
लावक;-विका, ढावकः-विका, ढुळूषक;-षिका, लोळ्यकः-यिका ; (1517) “ लूष भूषायाम्‌?? (-भ्वादि:-677. सक. सेट्‌, पर.)
लविता-त्री, लावयिता-त्री, ढळूषिता-त्री, लोळ्यिता-त्री; अयं धातुः सि. Agat तन्त्रेण पठितः ।मा. धा. वृत्तौ |मूष स्तेये?
छुनन्‌-ती, लावयन्‌-न्ती, get; — इत्यत्र ¦ लूष--? इति सुधाकर इत्यक्तम्‌। क्वीस्तरङ्गिण्याँ उ “ ल्षोऽपीति
ढविष्यन्‌-न्ती-ती, ढावयिष्यन्‌-न्ती-ती, छळषिष्यन्‌-न्ती-ती; — दुगे! ? इति इश्यते ।
छुनान;, लावयमानः, ढछळूषमाण:, लोढ्यमानः ; छषक;-षिका, रूषक;-षिका, छलषिषक;-षिका, लोळूषक:-षिका;
लविष्यमाण;, लावयिष्यमाण;, छळूषिष्यमाण;, लोळ्यिष्यमाण; ; ahaa, खषयिता-त्री, छुळूषिषिता-त्री, लोळषिता-
कंसल;-स्वौ-स्वः : Ta — — इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचूषतिवत्‌ (552) बोध्यानि । a |
^विपक्षलावः, “सकृलुः:, “gaat: पश्य, छलविवान्‌, “शत्रुळावो त्रजति, (1518) “ लूष हिसायाम्‌ ” (-चुरादिः-1610. सक. सेट्‌, उम.)
Bae, “लवकः, “weal, लन:, Cal, 1०अभिलाब;,? Hage छषकः-षिका, छळूषयिषक:-षिका ; लषयिता-त्री, छळषयिषिता-त्री
इत्यादीनि ख्पाणि सर्वाणि, cater चौरादिककूटयतिवत्‌ (१40) उद्यानि।
४ कमण्यण्‌ !(3-2-1) इत्यण्प्रत्यय: | णिनिप्रत्यये विमतळूषी” इति |
, “क्विप्‌ च? (3-2-76) इति सोपपदात्‌ कतरि क्विप्‌। 1. “अर्तिलूधू--! (3-2-184) इति करणे इत्रप्रययः । केचित्तु जुवित्रमिति
3. कतरि कसुप्रत्ययः। काशिकायां (6-4-22) प्रत्युदाहृतत्वात्‌ भाषायामपि रूपमाहुः । तन्मते गुणामावश्चिन्यः | कटपसूत्रप्रयोगास्तु छान्दसत्वैन साथवः |
धातोरस्मात्‌ कसुरिति ज्ञयम्‌। अल “न शसदद-” (6-4-126) इत्यादिना 2. “ऋदोरप्‌ (3-3-57) इति अपूप्रययः। घञोऽपवादः ।
एत्वाभ्यासलोपौ न । ३. नन्यादित्वात्‌ शुद्धादषि घातोः कतरि त्युप्रयये) तत्रैव (3-1-134) गणे पाठात्‌
क्रियाथक्रियायासुपपदे ४अण्‌ कर्मणि च ›(3-3-12) इति भविष्यत्य्थेऽणप्रत्ययः। :' `णत्वमिति ज्ञेयम्‌ ल॑वण:--एतज्ञामकोष्सुरः । लवणम्‌ इति तु अविव॑क्षित-
यङन्तात्‌ “अ प्रत्ययात्‌ ”(3-3-102) इत्यकारश्रत्ययः । स्त्रियां टाप्‌ भवति। प्रकृतिप्रययार्थः शब्द: रसविशेषे रूढो FST: |
gaea: सममिहारे JA’ (3-1-149) इति कतरि genera: । समभिहारो 4. आएको लूञू- (द्‌. उ. 3-27) इति आणकप्रत्ययः । लचाणकम्‌=दात्रम्‌ ।
नाम (लक्षणया) साधुकारित्वम्‌ ; अतश्च यः सकृदपि ge करोतिस उच्यते. 5. औणादिके (द. उ. 6-51) कॅनिवप्रयये रूपमेवम्‌।
लवक इति । 6. औणादिके (द. उ. 6-79) मनिनप्रत्यये लकारस्य रत्वं Pata निपायते
ग्र. “श्रयुकः क्किति’ (7-2-11) इतीण्निषेधः । एवमेव क्तत्िन्प्रशृतिष्वषिः लो) ममकेशाः । |
इण्निषेघो बोध्यः | ‘at रुचेश्व रौतेश्व रुद्रिध्यो रुषेरपि। ` । See
8. ' स्वादिभ्यः, (8-2-44) इति निष्ठातकारस्य नकारः। ` षण्णामेव च धातूनां रोमशब्द निपातयेत्‌ w ।
9. * नहल्वादिभ्यः क्तिन्‌ निष्ठावद्‌ वक्तव्य; ›(वा. 3-3-108) इति तकारस्य नकारः | इति (क्वाचित्कः) इवेतवनचासिग्रन्थः ।
10. 'निरभ्योः Tea: › (3-3-28) इति अभिपूर्वकात्‌ भावे घञ्‌।अप्प्रययाषवादः । 7. औणादिके [द. उ. 8-90] त्रप्रयये रूपमेवम्‌; छन्दसि विषये । छुनाति छते वाँ
11. ' हिंसार्थानां च समानकमकाणाम्‌ (3-4-48) इति तृतीयान्त उपपदे णमुछ्‌ । लोत्रम्‌=शरीरम्‌|
A, '“चिपक्षलावस्य निजस्य wel: अहाय deat छचको बहूनि V वा, वि. 2-39 8. “गुरोश्च हलः ' (3-3-103) इत्यकारप्रत्यये रूपमेवम्‌ ।
B. ' तस्याः सासयंमानाया लोल्ूयावान्‌ VATA: ७ भ, का. 4-31 A, ‘ag दघुलवित्रेबोदूता रामस्य भूपतेः ॥ ? भ. का, 7-87.
९. ' लवकौ शश्रुशक्तीनामृष्यमूकमगच्छताम्‌ ॥?:भ. काः 6-86 B, ‘gait gam: शली विश: प्रार्थ्यतामिति ॥? Wat 16-5,
८, ' संपालयेद्‌ बिमतळूष्यपशुल्जभूमा.............. M - था, का; 8-22,
D. “वनांभिलावान कुवन्तः स्वेच्छया चारुविक्रमाः ॥? भ. का, 3-77.
148
 ११७८ ate लोक ११७९
(1519) “ लेपू गतो ” (1-म्वादि;-373. सक. सेट्‌, आत्म.) _ afte, छोकयितुम्‌, छुलोकिषितुम्‌, लोलोकितुम्‌; |
“ मैत्रेयस्तु (Br सेवने, प्ठेवू गतो?इत्याह!?इति मा. धा. वृत्ती उक्तम्‌। लोका, लोकना, ढलोकिषा, लोलोका
लेपक:-पिका, लेपक:-पिका, लिलेपिषक:-षिका, लेलेपक:-पिका; लोकनम्‌, आलोकनम्‌-*अवलोकनम्‌, लोकनम्‌, छरोकिषणम्‌, लोलोकनम्‌;
लेपिता-त्री, लेपयिता-त्री, लिलेपिषिता-त्री, लेलेपिता-त्री; लोकित्वा, लोकयित्वा, ढलोकिषित्वा, लोलोकित्वा; :
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि विशेषरूपाणि विना भौवादिककेपतिवत्‌ (261) Farley, आलोक्य, आढुलोकिष्य, MAATA ;
उह्यानि । अस्य धातोः आतलमनेपदित्वात्‌ शानचि लेपमानः इति | लोकम्‌ २, ]AT २, ]छलोकिषम्‌ २, |AATA २ ; ]|
लोकित्वा २, ) लोकयित्वा २, )छळोकिषित्वा २,) लोलोकित्वा २,
(1520) “लोक दर्शने ” (-म्वादिः-76. सक. सेट्‌. आत्म.)
(1521) “लोक भाषार्थः ” `
: दशेने लोकते लोकेर्भाषार्थ णौ तु लोकयेत्‌ ॥ (छो. 40) इति देव! |
(र-चुरादिः-1777, अक. सेट्‌, उभ.) आस्वदीयः |
लोककः-किका, छोकक;-किका, छलोकिषकः-षिका, लोलोकक;-किका;
‘aaa लोकते छोकेर्भाषारथे णौ तु लोकयेत्‌ ॥' (छो. 40) इति देव! ।
छोकिता-त्री, लोकयिता-त्री, ढलोकिषिता-त्री, लोलोकिता-त्री;
लोकन्‌-न्ती, लोकयन्‌-न्ती, छलोकिषन्‌-न्ती; -- “-भामाथ। ' इति क्षीरस्वामी |
लोकिष्यन्‌-न्ती-ती, लोकथिष्यन--न्ती-ती, ळलोकिषिष्यन्‌-न्ती-ती; — अ।स्वदीयलात्‌ णिज्विकल्म; । शुद्-ण्यन्त-सन्नन्त-यडन्तूपाणि सर्वाणि
लोकमानः, लोकयमानः, छशेकिषमाणः, लोलोक्यमानः; पूर्वोक्तमौवा
दिकलो कतिवत्‌ (1520) उद्यानि ।
रोकिष्यमाणः, लोकयिष्यमाणः, छलोकिषिष्यमाण;, लोलोकिण्यमाणः; लोककः-किका, छुलोकयिषक;-षिका ; छोकयिता-त्री, छुलोकयिषिता-त्री;
लोक-लोग्‌-लोकौ-लोक = on eed, छलेकयिषन्‌-न्ती ;लोकयिष्यन्‌-न्ती-ती, छुरोकयिषिष्यन्‌-न्ती-ती;
लोकितभ्‌-त;, लोकित;, छरोकिषितः, लोलोकित:-तवान्‌; छोकयमान;, छलोकयिषमाणः, लोकयिष्यमाणः, छलोकयिषिष्यमाण; ; छोक्‌-
छौक;, आलोक;, अवलोक;, 'उलक:, लोकन;, विलोक;, प्रलोकी, भयलोकी ARAR: ; लोकितः, छलोकयिषितः-तम्‌-तवान्‌;.
रोकः, ढलेकिषु;, AGT: ; लोकः, छुरेकयिषुः; wate, छलोकयिषितव्यम्‌; लोकनीयम्‌ ,
लोकितव्यम्‌ ,छोकयितव्यस्‌ , छुलोकिषितव्यम्‌ ,छोलोकितव्यम्‌; छुलोकयिषणीयम्‌; लोक्यम्‌, छुछोकयिष्यम्‌; लोक्यमानः, छलोकयिष्यमाणः;
छोकनीयस्‌ ,छोकनीयम्‌ , छलोकिषंणीयभ, लोलोरकनीयम्‌; इषल्लोकयिषः-दु्ुलोकयिषः-सुढरोकयिषः ; — —
लोक्यम्‌, BMRA, छलोकिष्यम्‌, लोलोक्यस्‌; लोक:, छुलोकयिष: ; लोकितुम्‌ , छलोकयिषितुम्‌; लोकना, छलोकयिषा;
ईषछोकः-दुर्लोक;-सुलोकः — — — लोकनम्‌, छुलोकयिषणम्‌ ;लोकयित्वा, ढलोकयिषित्वा ;विलोक्य, विछरेकयिष्य ;
लेक्यमान:, लोक्यमान:, ढलोकिष्यमाण;, AARAA: ; लोकम्‌ २-रोकयित्वा २ ; इति प्यन्ते ततप्रकृतिकसलन्ते चे
छोकः, रोकः, gees, . लोलोक छलोकयिषम्‌ २-छुलोकयिषित्वा २; १ रूपाणीति विशेषः |

1. *उलति नेत्राभ्यां दहति डलूक;। ऊर्ष्वालोकनादिति निरुक्तम्‌' इति अमर'- . 1. आस्वदीयप्वात्‌ णिजभात्रपक्षे शतरि परस्मेपदमेव ।
टीकायां क्षीरस्वामिना उत्तम । द्‌. उ. चत्तो तु (3-46) `उत्कम्य दृष्टि A. ` अङ्किन्दनीयान्‌ शुधितात्मनो जनान्‌ प्रशीकते यः करुणावळोकनेः |? धा.का, 1-11
विषयमांठोकयतीति sagem: कौशिक: ! इत्येवं दृश्यते । अन्राहोज्ज्यलदत्तः- 3, ' आलोक्य प्रियतममैछुके विनीवौ यत्तस्थे नमितमुखेन्दु मानवत्या । ,
_.. RAA तु ऊध्वो कर्णावस्येति एषोदरादित्वात डळूक इत्यपि साधितम्‌ ' इति ।. ? शि. व, 9-84
११८० छोल चकि ११८१
(1592) “ लोचु दर्शने ”” (-म्वादि:-164. सक, सेट. आत्म.) _ लोरिष्यन्‌-न्ती-ती, लोलयिष्यन-न्ती-ती, छलोलिषिंष्यन्‌-न्ती-ती; —
लोलमानः,^ लोल्यमानः, छलोलिषमाणः; --
' णौ छोचयति भाषार्थे दशने शपि लोचते yy? (छो. 46) इति देव! ।
छोचक;-चिका, लोचक:-चिका, छलोचिषकः-षिका, लोलोचक:-चिका; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिकखो रतिवत्‌ (363) ज्ञेयानि ।
लोचिता-त्री, लोचयिता-त्री, छलेचिषिता-त्री, लोलोचिता-त्री; (1526) “ लोष्ट संघाते ” (1-म्बादिः-28. सक, Bz. आल.) .
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकलोक्कतिवत्‌ (1520) बोध्यानि। रोष्टक;-ष्टिका, लोष्टकः-ष्टिका, छलोष्टिषिकः-षिका, लोलोष्टकः-ष्टिका;
' लोचकः-स्लीशिरोवल्स्‌ शिरश्च ›इति क्षीरतरङ्गिण्याम्‌ । आलोचितः, लोष्टिता-त्री, लोष्टयिता-त्री, छुलोष्टिषिता-त्री, लोलोष्टिता-त्री
लोचनम्‌ ,आलोचनम्‌ ; ल्युटि-*ठोचनम्‌। इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगोष्टतिवत्‌ (434) ज्ञेयानि। Aes
(1523) “ लोचु भाषार्थः ”” (४-चुरादिः-1778. सक. सेटू. उभ.) मृत्पिण्ड; ।
आस्वदीयः । तेन णिज्विकल्पः | (1587) “ वकि कौटिल्ये ” (-भ्वादिः-88. अक. Bz, आल.)
Cay लोचयति भाषार्थे दशने शपि लोचते (A. 46) इति देवः । वङ्कक;-ङ्किका, वङ्गकः-ङ्गिका, विवङ्गिषकः-षिका, वावङ्कक;-ङ्किका
लोचकः-चिका, छुरोचयिषकः-षिक;, लोचकः-चिका, छलीचिषकः-षिका, वङ्किता-त्री, वङ्कयिता-त्री, विवङ्गिषिता-त्री, वावङ्किता-त्री;
लोलेचकः-चिका ; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि [ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्तं विना] इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिकङ्गङ्क तिवत्‌(140) बोध्यानि । वङ्कितम्‌-
भौवादिकदशनाथकलो (1520) ऊद्यानि । ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ते तु तः, ल्युटि-श्रवङ्गनस्‌|औणादिके [1-35] क्रितप्रत्यये वडक्रिः इति रूपम्‌|
भाषार्थकलोक
यतिवत्‌ (1521) ऊह्यानि । वङ्क्रिः-शरीराङ्गम्‌ ,शस्यम्‌ च |
(1524) “ लोड़ उन्मादे ” (7-म्वादिः-357. अक,सेट्‌. पर.) (1528) “ वकि TAN: ” (-भ्वादिः-95. सक, सेट्‌. आत्म.)
“ हौडु--? इति क्षीरस्वामी | क्षीरस्वामी असु धातु पठति | अर्थभेदः पुनःपाठे प्रयोजनम्‌ इति ज्ञायते । .
लोडक:-डिका, लोडकः-डिका, छलोडिषकः-षिका, लोलोडंक:-डिका, वङ्गकः-ङ्किका, वङ्ककः-ङ्किका, विवङ्गिषकः-षिका, वावङ्कक;-ङ्किका;
छोडिता-त्री, छोडयिता-त्री, छुलोडिषिता-त्री, लोलोडिता-त्री ;इत्यादीनि रूपाणि
सर्वाण्यपि भौवादिकखोरतिंवत्‌ (363) ज्ञेयानि। निष्ठायाम-"आलोडितम-त:-. 1. “‹ ‹ताच्छील्यवयोवचनशक्तियु चानश्‌? (3-2-129) इति चानशूप्र्ययः | न तुः
तवान्‌ इति। शानच्‌; लोळतेः परस्मैपदित्वात्‌। अत एव “ लोलमानादयश्चानशि ›
इति वामनः ” (5-2-8) इति माघब्याख्याने (10-59) उपात्तत्वात्‌, शत र
. (1525) “ लोल चलने ” 0-सश्वादि:-....अक. सेट. पर.) प्रयोगे दृश्त्वाच ' लोळ-- › इति कश्चन धातुः पूर्वदष्ट इति केचित्‌। ' लोलदू-
लोलकः-लिका, aera, छलोलिषक:-षिका, लोलोलक:-लिका; सुजाकारबृहत्तरङ्गम्‌ ?(माघः 3-72) ' श्रीराजीवाक्षवक्षस्स्थलनिलयरमाहस्तवास्तव्य-
लोलिता-त्री, लोळयिता-त्री, छलोलिषिता-त्री, छोलोलिता-त्री लळोलट्रीलाब्जात्‌ निस्सरन्ती मधुरमधुझरी
— (विश्वगुणादर्शचम्पू; छो.1) इत्यादयः
प्रयोगाः Ward! इद्द।नुसतन्धेयाः | |
लोलन्‌“-न्ती, tema, छछोलिषनू-न्ती; --
2. अत्र ' कृत्यचः? (8-4-29) इति MIA इजादेः सनुमः? (8-4-32) इति नियमान्न
A. ' सुलोचना यत्र शचीसमप्रभा............... ॥ ? धा. का. 1. 24. भवति ।
B. ' श्यामारणेर्वारणदानतोयेराहोडिताः काश्वनभूपरागा: 1? शि, व. 3-27 A, ' आशृशद्भिरमितो वलिवीचीलॉलमानवितताहुलिहत्तैः |” fit. व. 10:59.
९. 'आहिष्टमूमिं रसितारमुचेर्लालदूभुजाकारबृढत्तरङ्गम्‌ |’ शि, व. 3, 78 8, ' फझाङ्गितान्‌ बङ्कित
र्िमङ्कितान्‌ वनप्रदेशाघुरुकाकको किछान्‌।' धा, फा, 1-13, .,
११८२ afr qa ११८३
वङ्किता-त्री, वङ्कयिता-त्री, विवङ्किषिता-त्री, वावङ्किता-त्री । प्यन्ते--बड्भरयमान: इति। बङ्ग:। बजुरि:-भूषणभेद: । बङ्गितः |
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिकगत्यथककङ्कतिवत्‌ (140) उद्यानि ।
(1533) “ बघि गत्याक्षेपे” ([-म्वादि:-110. सक. सेट्‌. आल.)
(1529) “ वक्ष रोषे ”” (ए-भ्वादिः-663, अक, सेट्‌. पर.) “ आक्षेपो-निन्दा, गती गमनारम्भे चेति स्वामी” इति मा, धा. वृत्ति! ।
“संघाते ' इति क्षीरस्वामी । “ --रोषसंहत्यो। ? इति बोपदेव! | * गत्याक्षेपो वेगगतिः गमनारम्भो वा? इति क्षीरस्वामी |
“पालने? इति पठित्वा aad इति आत्मनेपदिनः इति काशकृत्स्न! | वष्लंकः-द्चिका, वद्ठक:-श्विका, विवङ्घिषकः-षिका, वावछ्ककः-द्विका;
इतः पूर्वभ्वादौ “--रोषे ! (परस्मैपदिनः) इति च तत्र पठ्यते । बच्डिता-त्री, वङ्घयिता-त्री, विवष्ठिषिता-त्री, वावट्विता-त्री
वक्षकः-क्षिका, वक्षकः-क्षिका, विवक्षिषक;-षिका, वावक्षक;-क्षिका; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) बोध्यानि ।
वक्षिता-त्री, वक्षयिता-त्री, विवक्षिषिता-त्री, वावक्षिता-त्री शानचि-^वङ्घमानः इति ज्ञेयस्‌।
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भोवादिकतक्षतिवत्‌ (691) बोध्यानि । असुन: (1534) “ वच परिभाषणे ”” (11-अदादि:-1063. सक.अनिट्‌. पर.)
प्रत्यये--वक्ष; इति |
बक्तीति भाषणे वा णौ वाचयेत्‌ बचतीति वा |” (छो. 51) इति देव! |
(1530) “ वख गत्यर्थः ? (-भ्वादिः-130. सक, सेट्‌, पर.) |
--भाषणे ? इति क्षीरस्वामि-ेत्रेय-चन्द्र-श्ञाकटायन-हेमचन्द्रादय} |
वाखक:-खिका, वाखक:-खिका, विवखिषक:-षिका, वावखक:-खिका ; पारायणिकर्नाधीतोड्यम्‌ ? इति तरङ्भिण्यामुक्तम्‌ |
बखिता-त्री, वखयिता त्री, विवखिषिता-त्री, वावखिता-त्री; वाचकः-चिका, वाचकः-चिका, विवक्षकः-क्षिका, वावचकः-चिका ;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककरखतिवत्‌ (141) ऊद्यानि | वक्ता-वक्त्री, वाचयिता-त्री, विवक्षिता-त्री, वावचिता-त्री;
(1531) “ afta गत्यर्थः ” (-भ्वादि:-181, सक. सेट्‌. पर.) वचन्‌-ती, वाचयन्‌-न्ती, विवक्षन्‌-न्ती; —
वक्ष्यन्‌-न्ती-ती, ` वाचयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवक्षिष्यन्‌-न्ती-ती; —
वद्ठक:-द्विका, वङ्ककः-ङ्किका, विवद्धिषक:-षिका, वावङ्ककं;-ङ्किका; — वाचयमानः, वाचयिष्यमाणः, विवक्षमाणः, विवक्षिष्यमाणः ; —
वङ्किता-त्री, -वङ्कयिता-त्री, ' विवद्धिषिता-त्री, वावङ्किता-त्री; इत्यादीनि सर्वाण्यपि पाणि आदादिकन्रूजधातुवत्‌ (1138) ज्ञेयानि |
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिकक्रखतिवत्‌ (141) ज्ञेयानि ।
'प्रव्डनम्‌-ल्युटि एवं रूपमिति विशेषः | | | (1535) “ बच परिभाषणे ”
(1588) “ वगि गत्यर्थः ”” (-म्वादि:-147, सक, सेट्‌. पर.) (2 -चुरादिः-1843, सक. सेट्‌. उभ.) [अ]
—सन्देशने च' इति कातन्त्र-हेरम्बादय! । [आधषीय! ।
“ वङ्गिः गतिवैकल्ये रूढ;;वङ्गति, वङ्गः ” इति क्षीरतरङ्गिण्याम |
वङ्गकः-ङ्गिका, वङ्गकः-ङ्गिका, विवङ्गिषकः-षिका, वावङ्गकः-ङ्गिका; 1. वङ्गतीति चङ्क]; =्जनपदः । “हलश्च ?(3-3-121) इति संज्ञायामधिकरणे घञग्रश्यये
बङ्गिता-त्री, वङ्गयिता-त्री, विवङ्गिषिता-त्री, वावङ्गिता-त्री; रूपमेवम्‌|
A. 'प्रवद्कमानस्य च तस्य सत्वरं विमद्घनस्थाधिकराधितात्मनः । › धा. का, 1-16
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्कङ्कतिवत्‌ (140) उद्यानि ।
[अ]. णिजभावपक्षे शतरि वचन इत्यस्य प्रयोगो श्यते (धा, का. 3-52)।
अस्य धातोः परस्मैपदित्वात्‌ शुद्धे शानचूप्रत्ययो न भवति| —भाषणे? इति क्षीरस्वामिमैत्रेयाद॑यः। “पचि वचिम्‌ '(7-2-10
1,
` व्याघ्रभूतिकारिका) इति पाढादभिद्त्वम्‌ । ' पारायणिकः धातुरयं नाधीयते’ इति
"इजादेः Aga: ” (8-4-32) इति नियमान्न णत्वम्‌ ।
साः था, वृत्ति;
 बट -११८५
११८४ ast “ ब्रज--! इति मा. धा. ah, चन्द्रोऽपि। क्षीरस्वामी तु वजि
“ वक्तीति भाषणे वा णौ वाचयेत्‌ वचतीति वा ।? (छो. 51) इति देव! । पठिला मार्गेति द्वितीयं धातुमाह। “मार्गगतो संस्कारगतो,च? इत्येके।
वाचकः-चिका, विवाचयिषकः-षिका, वाचकः-चिका, विवक्षकः-क्षिका, बज?! “मार्ग! द्वौ धातू इति सि. कोम्रुधाम्‌। एवमेव .पुरुषकारेडपि
| वाबचक:-चिका; RIAR 58) | “बज मार्गणसंस्कारे ?इति दुग! । --गतौ संस्कृतौ, च ?
वाचयिता-त्री, विवाचयिषिता-ली, वक्ता-वक्ती, विवक्षिता-त्री, वावचिता-त्री; इति बोपदेव! |
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि ण्यन्तप्रक्ृतिकसन्नन्ते विना पूर्वोक्ततचतिवत्‌ (1534) वाजकः-जिका, विवाजयिषकः-षिका ; वाजयिता-त्री, विवाजयिषिता-त्री
ऊद्यानि। आधूषीयत्वादू णिज्विकल्पः । णिचुपक्षे इमानि रूपाणि — इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्गाणयतिवत्‌ (159) ऊद्यानि । ण्यति-
वाचयन्‌-न्ती, विवाचयिषन्‌-न्ती ;वाचयिष्यन्‌-म्ती-ती, विवाचयिषिष्यन्‌-न्ती-ती अवाज्यम्‌ इति।
वाचयमानः, विवाचयिषमाणः ; वाचयिष्यमाण विवाचयिषिष्यमाण
(1538) “ बट वेष्टने ”” (1-भ्वादिः-300. सक. सेट्‌. पर.) 7
विवाचयिट्‌-ड्‌-यिषौ-यिषः ; वाचितम्‌-त;, विवाचयिषितम्‌-तः-तवान्‌ ; वाचः,
विवाचयिषुः ; वाचयितव्यम्‌ ;विवाचयिषितव्यम्‌ ;वाचनीयम्‌ ,विवाचयिषणीयम्‌; “ णावदन्ताद्वटेशरन्थे वटयेद्‌ वेष्टने वदेत्‌ ॥ ! (छो. 77) इति arp .
वाच्यम्‌ , विवाचयिष्यम्‌ , इषद्विवाचयिषः - दुविवाचयिषः - सुविवाचयिषः ; * बटेत्यपि बहुषु कोशेषु इश्यते ” इति पुरुषकारः (छो. 77) |
वाच्यमानः, विवाचयिष्यमाणः ; वाचः, विवाचयिषः ; वाचयितुम्‌, विवाच- वाटक:-टिका, वाटक:-टिका, विवटिषक;-षिका, वावटक:-टिका;.
यिषितुम्‌; वाचना, विवाचयिषा ; वाचनम्‌, विवाचयिषणस्‌; वाचयित्वा, वटिता-त्री, वाटयिता-त्री, विवटिषिता-त्री, वावटिता-त्री;
विवाचयिषित्वा ; प्रवाच्य, प्रविवाचयिष्य, वाचम्‌ २, वाचयित्वा २; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्कटतिवत्‌ (148) ज्ञेयानि ।
विवाचयिषस्‌ २, विवाचयिषित्वा २. इति विशेषः | वरः, 'वटिः, वटकः-वटका, वटकिनी, वटिभः, वाटः-वादी, Paz:
इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌ ।
(1536) “बज गतो ” 0-भ्वादिः-858, सक. सेट्‌. पर.) (1539) “बट परिभाषणे ” ([-म्वादि:-779, सक. सेट्‌.पर.) घटादि।।
“प्रतौ बजति वाजयेत्‌।› (छो, 58) इति देव! |
वाजकः-जिका, वाजक;-जिका, विवजिषकः-षिका, वावजक;-जिका; ' अवयवे? इति काशकृत्स्नः |
वजिता-त्री, वाजयिता-त्री, विवजिषिता-त्री, वावजिता-त्री वाटकः-टिका, वटकः-टिका, विवटिषक;-षिका, वावटक:-टिका;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकबन्धनाथककचतिवत्‌ (144) बोध्यानि । वरिता-त्री, वटयिता-ल्ी, विवटिषिता-ल्री, वावटिता-ली;
1बाज्यम्‌ ,शतरि-वजन्‌ इति च विशेष: | वटन्‌-न्ती, वटयन-न्ती, विवटिषम्‌-न्ती —
इत्यादिकानि रूपाणि ण्यन्त विना सर्वाण्यपि भौवादिककखतिवत्‌ (142) ऊद्यानि ।
(1537) “ बज मार्गेसंस्कारगत्योः !? अस्य घातोः घटादिपाठात्‌ ण्यन्ते परं 'घटादयो मितः? (गणसूल भ्वादौ) इति
. (ऋ-चुरादि;-1617, सक. सेट्‌. उभ.) मित्त्वे 'मितां हस्वः? (6-4-92) इति हस्वे वटयन्‌-वटयिष्यन्‌-न्ती-ती
४ ......-गतो वजति वाचयेत्‌ । › (छो. 58) इति देव! |
ET

1, ण्यति प्रयये 'अजित्रज्योश्चै ' (7-3-60) इत्यत्र चकारात्‌ अत्राधि कुत्वं नेति' 1. औणादिके (द. उ, 1-46) इन्प्रत्यये रूपमेवम्‌ । वटिःन्तन्तुः |
माधवः । वस्तुतस्तु ¦ चजो (7-3-52) इत्यत्र ' निष्ठायामनिट इति 2. sin उप्रत्यये रूपमेवम्‌ । वटुःन्मरह्मचारी, समर्थश्च ।
: , ` वक्तन्यम्‌ (वा, 7-3-52) इति वार्तिकेन विषयविभागस्य कृतत्वेन यथोत्तरं मुनीनां A, * इत्यादिवादिषु जनेषु विमोडितारिः पापप्रपण्डिपदपांसुरवाज्यधामा।” धा.का, 3-23,
प्रामाण्यात्‌ अत्न प्रकृतस्थले कुत्वप्रधक्तिरेव नेति भाष्याद्सिस्मतः पन्था;। 149
' ११८६ az ats ११८७
वेटयमान;, वटयिष्यमाणः, 'इत्यादिकानि हृखघरितानि रूपाणि भौवादिक- (1548) “ बटि विभाजने '? (5-चुरादि:-1586, सके,सेट, उभ.) `
, कखतिवत (141) बोध्यानि ।` णसुलि-'वटम्‌ २-वाटम २, वटयिता २,
: इदित्त्वात्‌ णिज्विकल्पः।क्षीरस्वामी ` वंडि--! इति पिला ' टान्त RAR”
इति विशेषः।'' | ।
इत्युक्तवान्‌|'भ्वादौ “वि विभाजने?इत्यत्र चुरांदौ (10-48) वण्टयंति”
` 1540) “बट ग्रन्थे” (-बुरादिः-188, सक. सेट्‌. उभ.) AGT | इति क्षीरस्वामिना ster ' बटि 'इति प्रथमान्तमेवेति तस्थामिप्रोयों
* णावदन्ताद्टेग्रन्थे TCA वेष्टने बटेत्‌ ॥? (छो. 77) इति देव! । । 2
ज्ञायते| ' बडीति शाकटायनः 'इति. मा. था. वृत्तौ
AR - टने इत्येके! इति था. का.
भागेच, इतिवोपदेवः | ' चेष् : बण्टयेद्‌ बण्टतीत्येते णिशपोः स्तां विभाजने।? (छो,
7) इति देव; ।
व्याख्याने (3-54) । “--वेश्ने ' इति क्षीरस्वामी इति मा. धा. बृत्त “ वण्टापयेत्‌ इति तु शाकटायनः' इति पुरुषकारः । me
ते।
उक्तम्‌। क्षीरतरङ्गिण्यां तु “ वट ग्रन्थे। अन्थोच्वेष्टनम्‌ ” इत्येव इश्य वण्टक;-ण्टिका, विवण्टयिंषक;-षिका, वण्टकः-ण्टिका, विवण्टिषक:-पिका,
श्वटकः-टिका; विवटेयिषकः-षिका ; वटयिता-ली, विवटयिषिता-ती ; वावण्टकः-ण्टिका; वण्टयिता-त्री, विवण्टयिषिता-त्री, वण्टिता-त्री, विवण्टिषिता-त्री,
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककलयतिवत्‌ (176) उद्यानि। स्युरि वावण्टिता-त्री ;वण्ट्यन्‌-न्ती, बिवण्टयिषन्‌-न्ती, वण्टन्‌-न्ती, विवण्टिषन.न्ती;
= । :.. . -` ` इत्यादिकानि . रूपाणि सर्वाणि ण्यन्तात्‌ सन्नन्तं विना. भौवादिककण्डतिवत्‌
(1841) “ बट विभाजने ” (&-चुरादि:-1919, सक. az. उभ.) (149) ज्ञेयानि । ण्यन्तात्‌ सनि तु सर्वाणि रूपाणि चौरादिकशोकार्थककण्ठ-
यतिवत्‌ (150) बोध्यानि | तृतीयान्तमिति (वडि) पक्षे वण्डकः, 'विवण्डयिषक; ;
मा. धातुवृत्ति, सि. कौपुद्याद्यनुंसारेंण अयं पाठो लिखितः । [अदन्तः ।
वण्डयिता-त्री, विवण्डयिषिता-त्री; इत्येवमूहस्‌। '. ` `
८ णावदनताद्वटेभन्थे मेद्‌ वेष्टने बटेत्‌ ॥ ? (क्षो. 77) इति देव। ।
अत्र क्षीरस्वामिनां वटि विभाजने ›इत्येव उक्तम्‌। किंच तत्र “ (भ्वादौ) (1543) “ बठ स्थोल्ये”(-म्बादि:-381. अक. सेट.पर) |
वृत्ति-
नन्दिमते वण्टति ”” इति इव्यते । मेत्रेयोडपि एवमेव इति मा. धा. “ष्ठते त्वेकचर्यायां स्थौल्ये शपि वठेदिति (A 83) इतिदेवः ।
दशनाज्जायते ।सिं. कौमुद्यां तु ' वट--? इति पठिला वटि-- इत्येके! बाठकः-ठिका, वाठकः-ठिका, विवठिषकः-िका, वावठक:-ठिका ;
ण; इति
इति । ad: पुनःपाठोञ्थैभेदात्‌ इति ज्ञेयम्‌| अये धातु: कथाद्यन्तग वठिता-त्री, वाठयिता-त्री, विवठिषिता-त्री, वात्रठिता-त्री;
शाकटायनमतम | = क बठन्‌-न्ती ;इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककडतिवत्‌ (148) ज्ञेयानि |
दिकानि
वटक;-टिका, विवटयिषकःषिका ; वटयिता-ली, विवटयिषिता-त्री ;इत्या
वटयन्‌|
रुपाणि सर्वाणि चौरादिककलयतिवत्‌ (176) ज्ञेयानि| शतरि (544) “ बठि एकचर्यायाम्‌ ” (1-भ्बांदिः-262. सक, सेट्‌. आत्म.)
टयि-
इदित्पादपक्ले-वण्टकः-ण्टिका, विवण्टयिषक;-षिका ; वण्टयिता-त्री, विवण् : बण्ठते त्वेकचर्यायां स्थौल्ये शपि बठेदिति। !: (छो. 83),इति देव! ।
अस्य
पिता-ती,>. ,इत्यादीनि रूपाणि ऊद्यानि । १वण्टापयकः-यिका, इति : एकस्य चर्या=एकचर्यासहायस्वेनागमनम्‌? इति क्षीरतरङ्किण्याम्‌-। .
घातोः विशेषः, । ` इदित्वाण्णिजूवि कर्पः इत्यपि J | ` ---असहायगमनम्‌ ! इति था. का, व्याख्यायाम्‌ (1-35)। ब्रांलमनो-
093६ म
1. *चिण्णमुलो:-- ? (6-4-93) इति णौ परतः विकल्पेन दीधः । तेन रूपद्वयम्‌। 5, समायामपि एवमेव |
2. अदन्तपाठसामर्थ्यात्‌ अत्र सर्वत्र अह्लोपस्य स्थानिवत्त्वात्‌ उपधावृद्धिः न भवति |
3, कथादिपातिस्फ़ायो पुग्‌ळगवतवम्‌ 'इति शाकटायनसूत्राव्‌ कथादीनां धातूनां 1. क्षीरतरङ्गिण्यां भ्वादौ ` बटि विभाजने ' इति दश्यते । . अन्यत्र कोशेषु भ्वादौ
„जौ परतंः पुगागमे, द्धौ च. एव रूपम्‌।इति माधव; (GUAT लजधातुप्रकरणे)। न इस्यते । | NE
११८८ वणः ag ११८९
वण्ठकः-ण्ठिका, .वण्ठकः-ण्ठिका, विवण्ठिषकः-षिका, वावण्ठक;-ण्ठिका; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिकक्रण तिवत्‌ (157) ज्ञेयानि। उद्वणः;
वण्ठिता-त्री, बण्ठयिता-त्री, बिवण्ठिषिता-त्री, वावण्ठिता-त्री; उल्बणः, 'वाणः, “बाणः, वाणी, “वाणिः, अन्तर्वोणिः वाणिनी",
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्गण्डतिवत्‌ (149) sen) घनि इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌ |
वण्ठः-' बण्डरण्डाकल्पः ?इति महाभाष्यं (3-3-20) | --मृतभाय ?इति
नागोजिभट्टो व्याचख्यौ। '--दत्तद्रव्यो योद्धा” इति क्षीरस्वामी। (1547) “ag व्यक्तायां बाचि ” (7-भ्वादि;-1009. सक. सेट्‌, पर.)
करिपि-मवन-प्रवण्ठो-प्रवण्ट: इति । यजादि?
“व्यक्तवाचि बदेद्वा णौ वादयेद्‌ वदते वदेत्‌।! (छो. 109) इति देव; |
(1545) “ बडि विभाजने ” ([-भ्वादिः.-271, सक, सेट्‌. आत्म.)
बादकः-दिका, वादकः-परिवादकः-दिका, विवदिषकः-षिका, वावदकः-दिका;
८ विभाजनमूः=भागीकरणम्‌, चर्माभावश्च। “चुरादौ 'वण्डयति’ इति क्षीरस्वामी| वदिता-त्री, वादयिता-त्री, विवदिषिता-त्री, वावदिता-त्री
चमीभावो नाम शिपिविष्टता (द्विनमता)--वागीश। | वदन्‌-न्ती,^ 'वादयन्‌-न्ती, विवदिषन्‌-न्ती; =
‘aga ”इति faa) “नन्दी तु वटि विभाजने, af वेष्टने इति
बदिष्यन्‌-न्ती-ती, वादयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवदिषिष्यन्‌-न्ती-ती; --
भङ्ग्या पठति ?? इति क्षीरस्वामिवचनमिहानुसन्धेयम्‌। “ काशकृत्स्न-
धातुपाठकन्नडटीकायां * बडि वेष्टने?इति पाठ: | वाहीक (पञ्जाब) देशीय-
भाषायां विभाजनार्थिका ' बण्डना ! क्रिया प्रयुज्यते। तेन ' विभाजने!
इत्यप्यथ; प्रामाणिक एव !? इति तत्र टिप्पण्यासुक्तं युधिष्टिरमी 1. “हलश्च? (3-3-1291) इति संज्ञायां aasad रूपमेवम्‌।
मां |
वण्डक;-ण्डिका, वण्डकः-ण्डिका, विवण्डिषकः-षिका, वावण्डकः-ण्डिका; 2. `बणत्यस्मिन ज्या इति- बाण: › इति क्षीरतरङ्गिण्यामुपात्तत्वात्‌ केचित्‌ अस्य
* चण › इत्यस्य ` बण › इति अभिप्रयन्ति इति ज्ञायते।
वण्डिता-त्री, वण्डयिता-त्री, विवण्डिषिता-त्री, वावण्डिता-त्री;
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्कम्प तिवत्‌ (166) ज्ञेयानि । धा. का. 3. इन्‌ बपषादिभ्यः? (वा. 3-3-10) इति इञन्तात्‌ ' सवेतोऽत्तिन्नर्था
RAR '
(ग, सू. 4-1-45) इति डीन भवति इति सा. चा. वृत्तिः । वस्तुतस्तु
व्याख्यायाम्‌ (1-36) 'वेष्टने5पीत्येके ' इत्युक्तम्‌ | ` कृदिक्रारादक्तिनः › (गणसूत्रम्‌ 4-1-45) इति डीषश्रययेऽपि रूपमेबम्‌। —गीर्वाकू
वाणी सरस्वती › इत्यमरः |
(1546) “ बण शब्दार्थः ?? (-म्वादिः-446, अक, सेट्‌. पर.) 4. इण्‌ अजादिभ्यः › (वा. 3-3-108) इति भावे इणूप्रयये बाणिः इति । वाणिः=
“ ब्रण-- ? इति धा. का, व्याख्यायाम्‌ (1-58.) | वाक्‌ इत्यमरः। "वाणिः स्याद्‌ दूतिमारत्योर्चाणिः मूल्ये बलाहके? इतिः
विश्वः। ' बलीवदेपङ्व्तिरिव समाधुर्या वाणी मनोहरति'इति दमयन्ती-
वाणकः-णिका, वाणकः-णिका, विवणिषकः-षिका, वंवणक:-णिका; UT AST बाणीशब्द: |
बणिता-ली, वाणयिता-त्री, विवणिषिता-त्री, वंवणिता-ली;
5. अवश्य वणतीति व्युत्पत्त्यां ¦आवश्यकाधमण्येयोणिनि: '(3-3-170) इति आवश्य-
कोर्थे णिनिप्रत्यये तदन्तात्‌ डीपि Satay । बाणिनी=विदग्ध्जी।
A, ‘ama प्रवदन्तीं तां सत्यवद्यो रघूत्तम:।! भ, का. 5 60.
1. ‘ate विभाजने? इति (चुरादौ) पठित्वा, ‘crea इत्यैके' इति क्षीरतरङ्गिण्यां
aa । शाकटायनर्तु aR] इत्येवमेव । Be यका शैलस्य ददुरपुटानिव बाद्यन्त+।' शि. व, 5. 9.
 ag ११९१
११९० ag
वदः, अवादी, “वदावद!, 'वावदूकः, प्रवावदूकः, “कद्वदः*, “साधुवादी,
शास्रे !वदमानः,^ कर्मकरान्‌ उपवदमानः, “न्यायम्‌ अपवदमान;, क्षेत्रे विवद- “परिवादिनी, "प्रियबदः-प्रियवदा aas, प्रवादी, श्रह्मादी, VaR-
मानः, विप्रवदन्त:-विप्रवदमांना वा मौहूतिकाः वैद्या; वा, कुल्भार्यामुपवदमानः, वादकः, वादः, वित्रदिषुः, वावदः;
4अनुवदमान; कठः कालापस्य, “सम्पवदमानः, गेहे विवदमानः, वादयमानः,
वदितव्यम्‌ ,वादयितव्यस्‌ ,विवदिषितव्यम्‌ ,वावदितव्यम्‌;
“अभिवादयमाने गुरं देवदत्त देवदतेन वा, वादयमानो वीणाम्‌ ,विप्रविवदिषमाणः,
वदनीयम्‌ ,वादनीयम्‌ , विवदिषणीयम्‌ , वावदनीयम्‌;
वावद्यमानः;
“अवद्यम्‌ , Vase, Mate, सत्यवद्यः?, अनृतोद्यम्‌,
शास्त्र वदिष्यमाणः, वादयिष्यमाण;, विवदिषिष्यमाण;, वावदिष्यमाण:; oo

१उदितम्‌-त;-तवान्‌ ,वादितः, विवदिषितः, वावदितः-तवान्‌ ;

— ण जा 1. ' याचिव्याहृसंग्याहनजव॒द्‌वसां प्रतिषिद्धानाम्‌ ? (ग, सू. 3-1-134) इति ननि
मघुरोद्‌-मधुरोदौ-मधुरोदः ; उपपदे ग्रह्मादित्वात्‌ कतेरि णिनिः ।
2. ' चरिचलिपतिवदीनां द्वित्वम्‌ अचि आकू च अभ्यासस्य ” (वा. 6-1-12) इति
1. अत्र '्मासनोपसम्भाषाज्ञानयत्मविमत्युपमन्तणेषु चद्‌?’ (1-3-47) इति वद्‌तेस्तङ्‌। वचनेन पचाद्यचि द्वित्वम्‌, अभ्यासस्य आक्‌ च भवतः |
औत्समिकस्य परस्मैपदस्यापवादः। अत्र भासनमू=दीप्तिः। शास्रे बद्मानः, 3. कुर्वादिभ्यो ण्यः ” (4-1-151) इत्यत्र चावदूकशन्दपाठात्‌ वदतेरपि यङन्तात्‌
दीप्यमानः सन्‌ पदार्थान्‌ व्यक्तीकरोतीयथः। उपसम्भाषणम्‌=उपसान्त्वनम्‌ | ऊकप्रत्यय: इति माधवाचार्याः । एवं प्रवावदूकाद्योऽपि शब्दा बोध्याः ।
कमैकरान्‌ उपवदमानः उपसान्त्वयन्‌ इद्यर्थः। ज्ञानम्‌=सम्यक्‌ AIAH: । 4. पचाद्यचि ` रथवदयोश्च” (6-3-102) इति वद्शब्दे परे कोः कत आदेशः |
agaaa लोक्रायते इत्युदाहरणम्‌ । सम्यग्वक्तुं जानातील्यथ:। यत्नः
5. अताच्छील्येऽपि ` साधुकारिण्युपसंख्यानम्‌ ? (वा, 3-2-78) इति णिनिः ।
उत्साहः । क्षेत्रे वदमानः। क्षेत्रविषयकमुत्साहमाविष्करोतीव्यथः ।विमतिः=
नानामतिः। गेहे विवदमानः । विमतिपतिताः विचित्रं भाषन्ते इत्यर्थः। 6. * सुप्यजातौ शिनिः? (3-2-78) इति णिनिः। तद्धर्मेऽय प्रत्ययः । ` सप्तभिः
उपमन्त्रणम्‌=रहसि उपच्छन्दनम्‌ । कुलभार्यासुपचदमानः । उपच्छन्दय- परिवादिनी 'इति बीणाविशेषः ।
तीर्थः \ 7. `प्रियवशे ag: खच्‌? (3-2-38) इति खच्‌। खित्वात्‌ सुम्‌।
2. ' अपादू वदः? (1-3-73) इति तङ्‌ । न्यायापवादेन धनायाजन करोति इत्यर्थः| 8. तच्छीलादिषु कतृषु ' प्रे छपसद्रुभथवद्वसः ” (3-2-1456) इति घिनुणप्रत्ययः ।
8, * विभाषा विप्रलापे? (1-3-50) इति व्यक्तवाचां समुः्चारणे$पे बदते- 9, “ब्रह्मणि वद: › (वा. 3-2-78) इति णिनिप्रत्ययः । अताच्छीलिकोऽयम्‌।
स्तङ्बिकल्प; | 10. तच्छीलादिषु कर्तृषु 'निन्दर्हिसक्किशखादविनाशपरिक्षिपपरिरटपरिवादि-
4, 'अनोरकमकात्‌ (1-3-49) इति तङ्‌ । एतदपि व्यक्तवाग्विषयकमेव। (3-2-146) इव्यादिना Fara: |
5. ` व्यक्तवाचां समुच्चारणे? (1-3-48) इति agi व्यक्तवाचो मनुष्या: । तेन 11. गह्ममित्यर्थ ' अवद्यपण्यवर्याः? (3-1-101) इत्यनेन वढ्तेनेन्युपपदे यत्‌
“वरतनु संप्रवदन्ति कुक्कुराः? इत्यत्र न तङ्‌ । निपात्यते । अन्यत्र AJAH इत्येव । अत्र न्युपपदे चदतेः क्थप्‌। कित्वात्‌
6. ' अभिवादिद्शोः-- (वा. 1-4-53) इति वचनात्‌ आत्मनेपदे प्रयोज्यस्य सम्प्रसारणम्‌ ।
पाक्षिकं कर्मत्वम्‌ | 12. ‘ag: सुपि क्यप्‌च'(3-1-106) इति अनुपसग सुपि उपपदे क्यन्त्रिकत्प; ।
ग. “न पादम्थाड्यमाड्यसपरिसुहरुचिट्तिवद-' (1-3-89) इति परस्मेपदनिषेधः। पक्षे यत्‌ । क्यपि ब्रह्मोद्यम्‌।यति ब्रह्मवद्यम्‌|
८ अणावकमेकात्‌-? (1-3-88) इत्यस्यापवादोऽयम्‌। 13, अत्र ' राजसूयसूयैस्ुषोद्य--? (3-1-1214) इति निपातनात्‌ निलयं क्यप्‌।
8, निष्ठायाम्‌, ' वचिस्वपियजादीनाम्‌-' (6-1-15) इति सम्प्रसारणम्‌ । तेन A, ‘aa जातं प्रियापाये कद्वद हंसकोकिलम्‌ भ. का, 6-76.
B. ‘aga प्रा्थयांचक्रे प्रियाकर्तु भ्रियेवदा ।? भ. का. 4-19.
Faery|
८. ARA agate: कम्रामिच्छुवैशंवदाम्‌ |” भ. का. 4.20.
A, ‘aa सुतं वैजननेऽय सूतम्‌ आदाय शौरिः बदमानमद्यौत ।' वा. वि. 2-14.
D, ‘agate न तत्रास्ति सत्यवद्यं त्रवीम्यहम्‌ ।! भ, का. 6-55,
3. ' सकलैः सकलैः परितः करणेरुदितेः रुदितेरिव खं निचितम्‌ ॥” भ. का. 10. 4,
"११९२ . चद्‌
af १११३;
'वाद्यस्‌-प्रवाधम्‌, वायम्‌ , विवदिष्यम्‌,वावद्यम्‌; `
उद्यमान;, वा्यमानः, `विवदिष्यमाण;, वावद्यमान; ;
(548) “बद्‌ सन्देशवचने > (ह-चुरादि:-1848, सक, सेट्‌. उभ»)!
इषद्वद:-दुवद:-सुवद; ; = = = आधृषीयः | तेन णिज्विकल्पः | pe
वाद;, ` वादः, विवदिष;, वावदः ; --भाषणे! इति हेमचन्दर-जेन-कातन्त्रादयः। '--वाकसन्देशयोः?
वदितुम्‌ , वादयितुस्‌, विवदिषितुस्‌, वावदितुम्‌; इति बोपदेव; | “वचने च? इति द्रुमे इति धा. का. (3-51)। ` `
. उदिति;, उत्तिः, . वादना, विवदिषा, वावदा; व्यक्तवाचि वदेद्वा णौ वादयेद्‌ वदते वदेत्‌ |? (छो. 109) इति दैवः |
वदनम्‌ , वादनम्‌, faery, वावदनम्‌;
'उदित्वा^,
अयं धातुः आत्मनेपदी इति शाकटायनः इति मा. था. वृत्तिं
achat, विवदिषित्वा, वावदित्वा ;
प्रोच, “अच्छोद्य, अनुवाद्य, बादक:-दिका, विवादयिषकः-षिका ; वादकः-दिका,. विवदिषकंः-षिका,
प्रविवदिष्य, प्रवावद्य;
'वादस्‌ २, वादम्‌ २, विवदिषम्‌ २, वावदस्‌ 2 ; बावदक;-दिका ; वादयिता-त्री, विवादयिषिता-त्री ; इत्यादिकानि. रूपाणि
उदित्वा २, ) वादयित्वा २, १ विवदिषित्वा २, ) वावदित्वा २; सुर्वाण्य़पि ण्यन्तात्‌ सत्नन्तं विना पू्ैलिखितमौवाद्रिकबदतिवत्‌ (1547) gR |
वादि, “वदान्यः, वादित्रम्‌ ,“वत्स; ण्यन्तात्‌ सन्नन्ते इमानि रूपाणीति ज्ञेयम्‌
विवादयिषिता-त्री, विवादयिषन्‌-न्ती, विवादयिषिष्यन्‌-न्ती-ती, विवा-
1. ‘ag: उपि (3-1-106) इत्यत्र ' सुषि?इत्युक्तत्वात्‌ सोपसर्गात्‌, निरुपसृष्टाव्च
ण्यदेव । तेन वाद्यम्‌, प्रवाद्यम्‌ इति सिद्धथत: |
दयिषमाणः, विवादयिषिष्यमाणः, बिवादयिट्‌-यिषौ-यिष; ;विवादयिषितस्‌-तः-
2. feat क्तिनि 'तितुत्रष्वग्रहादीनाम्‌ (a. 7-2-9) इति वचनादिटि उदिति. । तवान्‌; विवादयिषुः, विवादयिषितव्यस्‌ ,विवादयिषणीयम्‌ ,विवादयिष्यम्‌;
क्षीरस्त्रामी तु AA: इतीअगमामाउपक्षे मुख्य रूप साधयित्वा ' इडपीष्यते इषद्विवादयिषः-दुर्विवादयिषः-सुविवादयिषः ; विवादयिष्यमाणः, विवादयिष
उदितिः ? gang | विवादयिषितुम्‌ ,विवादयिषा, बिवादयिषणम्‌ ,विवादयिषित्वा, प्रविवादयिष्य
3. “ सडंसदगुवकुषक्तिशवदवसः Far’ (1-2-7) इति सेटः क्त्वायाः कित्त्वात्‌
विवादयिषस्‌ २, विवादयिषित्वा २ इति । =
सम्प्रसारणम्‌।
4. "अच्छ गल्यथबदेषु ' (1-4-69) इति अच्छशब्दस्य (1549) “ बदि अभिवादनस्तुत्योः ” (-भ्वादिः 11. सक. सेटूः आत्म.)
Ls

गतिसंज्ञा। तेन
“ कुगतिप्रादयः ” (2-2-18) इति समासे ल्यप्‌। कित्वात्‌ प्रसारणम्‌ ।
5. |
वसिवपिवदि--” [R उ. 1-53] इतीव्प्रययः। वदति तस्यामिति वादिः
प्रणतिपूवेमाशिषो वाचनमअभित्रादनस्‌ ?इति मा. धा. वृत्ति!
वीणा।
j
‘_afaant वाऽभिवादनम्‌? इति धा. का. व्याख्यायाम्‌ (1-3)|
6. बदेरान्यः › [द. उ. 8-9] इल्यान्यप्रत्यय: । वदान्यो दाता। -चुत्यमिवादयो:' इति बोपदेव ॥ । . ।.
7 ' भूवादि [द. उ. 8-91] इति णिजन्तात्‌ पित्रनुप्रययः। वाद्यते इति
बन्दक:-न्दिका, वन्दक;-न्दिका, विवन्दिषकः-षिका,, वावन्द॑क;-न्दिका;
वादित्रम्‌ गदङ्गपणवादिकम्‌ ।
8. ‘agafa—’ [R उ: 9-21] इति सप्रत्ययः। ब्न्दिता-त्री, वन्दयिता-त्री, विवन्द्विषिता-त्री, वावन्दिता-त्री;, 5 .,,
'तितुत्रस--' (7-2-9)
इतीण्निषेधः । वत्सः=्कुमारः, गोबालश्च । — बन्दयन्‌-न्ती, वन्दयिष्यन-न्ती-ती —
A, ‘gasè चिरं यत्नात्‌ सैका थात्रा विनिर्मिता ॥? भ. का. 7.86. Ma Sr
वन्दमानः, वन्दयमान:, विवन्दिषमाण:, वावन्यमान
B. 'वदान्यो नान्योऽस्ति त्रिजगति समो स्दनृपते;,.., V HATA, ना. प्र. 16 झो,
इत्यादिकाति रूपाणि सर्वाण्यपि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिकक्रन्दतिवत्‌
150
 ११९४. | वन ig १२९५
(163) उद्यानि। -षन्दारुः,^ “वन्दी, वन्दनः, बन्दना, बन्दा, बन्दः, त्रह्वावन त्वा क्षत्रवनिम्‌, वनिष्ठुः इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः |
ve, पन्दाकः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष; । सन्नन्तात्‌ (1551) “बन संभक्तौ 77 (ग-स्वादिः-463 सक. सेट. पर.)
उप्रत्यये-विवन्दिषुः> इति|
के संभक्तौ च ARR ॥? (छो. 124) इति देव।।
(1550) .“बन शब्दे ” (]-म्वादिः-462, अक. सेट्‌, पर.)
--भक्तो | भक्तिः भजनम्‌? इति क्षीरस्वामी ।
-संभक्तिशब्दयो; ? इति वोपदेव!
“ वनेरथमेदात्‌ पुनः पाठः ? इति मैत्रेयरक्षितः |
याचने वनुते, शब्दे संभक्तौ च बनेदिति ॥? (छो. 124) इति देव;
वानकः-निका, वानकः-निका, विवनिषकः-षिका, वेवनक;-निका; :
वानक:-निका, वानकः-निका, विवनिषकः-षिका, वंवनक:-निका
वनिता-त्री वांनयिता-त्री, विवनिषिता-त्री वंवनिता-त्री
वनिता-त्री, वानयिता-त्री, विवनिषिता-त्री, बंवनिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककणतिवत्‌. (157) बोध्यानि, । वानरः |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककणतिवत्‌ (157) ज्ञेयानि। -
अचि-वनम्‌ , वन्या, वनि:-वनी, वन्यम्‌ ,ल्यपि-श्रवत्य, ''वबन्तिः,-'बतिः, (1551-4) “ वन श्रद्धोपहिसनयोः ” (ऽ-चुरादिः-सक. सेट्‌. उभ.)
न्द्रपारायणमतेनाय पाठ इति क्षीरस्वामी, हेमचन्द्रश्च इति!
1. तच्छीलादिषु कर्तृषु 'शृबन्धोरारः' (3.2.173) इति आरुप्रये रूपम्‌।
2. णिनिप्रत्यये एवं रूपम्‌।अचितु बन्दी इति तरङ्गिण्याम्‌ ।' वन्यते याच्यते
पा. घा. समीक्षायाम्‌।' तनु !इत्यत्र चुरादौ तरङ्किण्यामेतताठो इश्यते।
` ˆ घन्दी=्हठाहता स्री’ इत्यमरटीकायां क्षीरस्वामी| अस धातोः सर्वाष्यपि रूपाणि चौरादिकङ्गाणयतिवत्‌ (159) उद्षानि । .
|
* 1: घट्रिवन्दिविदिभ्यः उपसंख्यानम्‌ ' (वा.3.3.107) इति faai युच्‌प्रत्यये
“पु?
रूपमेवम्‌|
(1552) “ag च नोच्यते ” (ए-भ्वादिः-803. सक, सेट, पर.) घरदि; ा|
4.`'वाहुलकात्‌ eat संज्ञायामकारप्रयये रूपमेवम्‌ । बन्दास्तक्षरुहा ।
5.. “ शीङ्शपिर्गमिचन्द्‌--' (द. उ. 6-38) इत्यथप्रत्यये रूपम्‌ । वन्दते वन्यते
च? कारात्‌ हिंसायामपि। “वनु स्मरणे? इतिकाशकृत्स्नः|
वा वन्दथ$=स्तोता, स्तुत्यश्च।
--च्यापृतो ? इति `बोपदेव! | अस्यायमर्थः इति विशिष्य नोच्यते
6. भौणादिके (द, उ. 8-31) TRINA बन्द्र+=हेतुः, कामो वा। क्रियासामान्याथवाचित्वात्‌ । “अनेकार्थत्वादित्यन्ये ?इति सि. कौमुदी ।
% ५भौणादिके (द. उ. 3-31) आकप्रत्यये रूधमेवम्‌| TRHA: इति “ यदि तानादिकस्यैवाऽतरानुबादः स्यात्‌, तर्हि तनादिगणे “वनु इति कृतेन
स्वामी।'वन्दाकश्रीवरभिक्षः ?इति हेमचन्द्रः | 7 उदित्करणेनेव “उदितो वा !(7-8-56) इत्यद्दित्कार्थस्य fe
8.-' `कृदिकारादक्तिनः ”(ग, सू. 4-1-45) इति feat वा छीष्‌
भवति
गणे पुन
Aa
.: . रूपद्वयमिति बोध्यम्‌।
9. “वा ल्यपि ' (6-4-38) इत्यनेन अनुदात्तोपदेशादीनां विधीयमानो5नुनासिक- 1. “छन्दसि चनसनरक्षिमथाम्‌' (3-2-27) इति कर्मण्युपप ,छन्दसि
दे विषये बरह्म
लोपविकल्प:, व्यवस्थितविभाषाविज्ञानात्‌ नान्तेघु नित्य: । तेन प्रवत्य वनति, क्षत्रं वनतीत्यर्थत्िवक्षायाम्‌ ,इनप्रत्यये रूपमेवम्‌, V
इत्येकमेव
. „ रूपम्‌,नित्यत्वात्‌। . | 2. BaRa (द. उ. 10-12) इद्यादिना इष्डुचपत्यये रूपमेवम्‌। “निष्ठ$ च =
10. क्तिचि, “न क्तिचि ade (6-4-39) इति दीर्घाचुना्िकलोपयों
निषेधः । - अपानं मांसविशेषश्च’ इति मा. धा. वृत्तिः। दशपाशुणादिद्ृत्तो तु
11. किनि तितुत्र--! (7-2-9) इत्यादिना इणनिषेधात्‌ अनुदात्तोपदेश- (10-12) “ऋतन्यज्ञि 'इत्यत्र इष्णुचप्रत्यये चनिष्णुः इत्युक्तम्‌ । अपानोपरि-
वनति--' (6-4-37) इत्यनुनासिकलोपे रूपमेवम्‌ | , „ स्थानमित्य थः-।
A. ' वन्दारुबुन्दारकवन्दिवन्दमन्दारमालामकरन्दबिम्दून्‌ ।'(अनध. 6-83)| 3. वनशब्दात्‌ वने भष इत्यर्थ: `तत्र भव; '(4-3-53) इति अण्प्रत्यये वान
B, “औद्दिष्ट तान्‌ वीतविर्दबुद्धीन्‌ बिवन्दिषुन्‌ दाशरथिः स्ववर्ग्यान्‌ ॥ ; : इति Raar, तत औषणादिके (द. उ. 10-12) sad वानर इति रूपम्‌।
;
भ, का. 3-48, वाकिचित्‌ सरो वा वानरः | | |
 Rk चकु ag '११९७
उदित्करणमनर्थ्के सरत्‌.+,अंतस्तानादिकस्मःमात्रानुवादः ; किं. तु. अपूर्व इत्यादिकानि रूँपाणि awan देवादिकमन्यतिवत्‌ (12?) शेयांनिं।
एवासं ACIS: इति बालमनो रमायाघुक्तस्‌। “ उदित्करणसामर्थ्यायमन्यो
aiiai, वर्नीयक:-वनीपक:, °वतिः, “वन्तिः, Sa, *वनित्वा-
धातुः, न तानादिकस्यायमनुवादः । क्रियासामान्ये मित्त्वमात्रार्थ हयनुवादे वत्वा, वण्ड:, ? वठरः, 'वनिष्णुः, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषै
तानादिक॑ i, ने पुने; शब्दार्थ; सम्भक्त्यथो वां!) इति मा. था वृत्ति! भवन्तीति बोध्यम्‌। | Cae
इहानुसन्येया । `
“घनपाठ वनोति मसहु्यौह-_% aq घटादिषु पठन्ति
द्रमिडाः। तेषां (नित्यं) मित्सज्ञा । वनयति। aaia विभाषा मित्त- (1554) “ बन्चु गत्यर्थः ” (1-भ्वादिः-189. सकः सेट्‌. पर.)
Aafa: तेषां: वानयति ?? इति पुंरुषकार। (छो. 125) qad गतावर्थे aada प्रलम्भने ॥? (छो. 48) इति देवा ।
* याचने वनुते; शब्दे संभक्तौ च बनेदिति ॥ ?(छो; 124) इति देव! | वश्चक;-ञ्चिका, वञ्चकः-ञ्चिका, विवश्चिषकः-षिका, '°वनीवचकः-चिका;
वानुकः-निका, वतर्कः-'ब्वानकः-निका, विवनिषकः-षिका, वंवनकः-निका वञ्चिता-त्री, वच्चयिता-त्री, विवञ्चिषिता-त्री, ` वनीवचिता-त्री;
बनिता-त्री, वनयिता-वानयिता-त्री, विवनिषिता-त्री वंबनिता-त्री qed, वश्चयन्‌-न्ती, विवञ्चिषन-न्ती; —
निष्ठायामु-बान्तस्‌ , क्लायाम्‌-वला- वनिला; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि वश्चिष्र्यम:न्ती-ती, वश्चयिष्यन्‌-न्ती-ती; विवश्विषिष्यन-न्ती-ती ;
भीवौदिकेचेनेतिवत्‌' (494) ज्ञेयानि | अनुपसृष्टे वनयन्‌. वांनयन्‌ इति मित्त्व- इत्यौदीनि रुपाणि सर्वाण्यपि भौवांदिकध्वेसेतिवत्‌ (942) ऊक्षानि।
fet weet भवति। उपसृष्ट तु प्रवनयन्‌ इत्येव | ` 1. निष्ठायाम्‌ 'अघुदात्तोपदेशचनतितनोव्यादीनाम्‌--? (6-4-37) gag-
(1553) “ बनु याचने ”(४771-तनादिः-1470. सक. सेट आत्म.) FAT रूपमेवम्‌।
2. वनीऱ्याच्या, तामिच्छतीति क्यजन्तात्‌ ष्बुलि-चनीयकः इति sams
याचने TA, शब्दे संभक्तौ च बनेदिति ॥! (छो. 124) इति देव;
| ` ",बनीयको याचनको मार्गणो याचकार्थिनौ ' इत्यमरः । वनीयक$=अर्थिपर्यायः।
चान्द्रास्त इमं RARE: | “उमयपदी ?इति कातन्त्र-शाकटायन- ... अन्ये वनीपकः इति पक्कारान्तं पठन्ति। तेषां बनीं पातीति बनीप$ ततः
हेमेचेन्द्रादय! । ` सज्ञायां कनपरत्यये रूपमेवम्‌। = 4
वार्नक;-निको, वानकः-[वनक;] निका, विवनिषकः-घिका, वबनक निका , 3. क्तिनि.अनुनासिकलोपे रूपमेवम्‌।
वनिंता-त्री, 4. . क्तिचि-- न क्तिचि दीर्घश्च? (6-4-39) इति दीर्घाचुनासिकलोपनिषेधे .रूपमेवम्‌ |
वानयिता-त्री विवनिषिता-त्री, वंवनिता-त्री;
eS ` छ; ल्यपि 'वा ल्यपि? (6-4-38) इति अबुदात्तोपदेशादीनां विधीयमानोऽनुनासि
1. `ग्लालाबनुवमां च”(गणसूच भ्वा 2 . .. . कलोपविकर्पो, व्मवस्थितविभाषाश्रयणात्‌ नान्तेषु नित्यः, तेन रूपमेवम्‌।
दिः) इत्यनेनानुपसष्टय्य धातोः मित्त्व विकल्पेन
So क्षेवति।- मित्त्वपक्षे “मिती हस्व : 6.-- “उदितो वा ` (7-2-56) इति कृत्वायामिड्विकल्पो भवति। gA चनित्वा,
ः (6-4-02) इति उपधाहस्वः'। तेन
ada ` ` इडभावपक्षे अशुनासिकलोपे चत्वा इति रूपद्वयं बोध्यम्‌।
णिजन्ते रूपद्वयमिति हेयम्‌। -
औणादिके (द. उ. 5-7) उप्रत्यये चण्डः इति रूपम्‌ । अल्पशेष इत्यर्थः 1
“2 :- अस्य घातोः उदित्वात्‌ SRA वा? (7-2-56) इति क्त्वांयामिडूंविकल्पनात्‌
> ` रूपद्वयमिति बोध्यम्‌। `इडभावपक्षे, “अनुदात्तोपदेशवनति--- ‘ig, “घनिमनिंभ्यां--! (द. उ. 8-99) इत्यरप्रत्यये उकारे चान्तादेशे रूपमेवम्‌।वनति
(6-4-37)
` इत्यनुमासिकलोपः। . : वनुते वा बठरः=बृहद्द्रोही, मूर्ख ।
४. ' स्लास्नाबनुवमां च” (ग. सू. भ्वादिः) इति अघुपसष्टानां मित्त्वविकल्पे =). `ऋतन्यश्चिंचनु--? (द. उ; 10-12) इत्यादिना इष्णुचप्रत्यंये रूपमेवम्‌।
“ag
=. `च नोच्यते” इति घाटादिकस्यौश्य थे अहः-इत्येके ” इति वनिष्णुः= अपानोपरिस्थानम्‌ इत्यथः ।
मा. थीं Fags
7 `
लात्‌ क्षे ल्पमेवमिति Bae अन्ये `न्तरस्य विधिः (alien) इति 10. ert aha “नीगवच्चुलंस--? (7-4-84) इत्यादिना अभ्यासस्य नीगागमे
न्यायेन घाटादिकस् यैब इति वदन्ति! ` : LTR Sadie AI च eta `
- ११९८ aes
[इ] aq ११९९
[माणवकं] 'वश्वयमान:, “वक्त:-वक्तवानू ,'वञ्च्य वञ्चन्ति वणिजः, “वचित्वा- ऊद्यानि | 'णिजन्तात्‌, :तत्मक्ृतिकसन्नन्ताच रूपाणि सर्वाणि चौरादिकः
^वश्चित्वा-वक्तवा, वड़क्रि, 'आवक्रम, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः गन्धयतिवत्‌ (375) ज्ञेयानि | णिजभावपक्षे सन्नन्तात्‌ उम्रत्यये--विवश्चिषुः^
विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌ | इति | । । |
(1555) “ वन्चु प्रलम्भने ”” (ऽ-चुरादिः-1704. सक, सेट्‌. आत्म.) (1556) “ [डु] वप्‌ बीजसन्ताने ”
प्रलम्भनम्‌=मिथ्याफलाख्यानम्‌ । आकुस्मीयः | (-भ्वादिः-1003. सक. अनि, उभ.) यजादि! |.

NR AMAT ITTA ॥ ? (इलो. 48) इति देव! ।

“ बीजसन्तान!=क्षेत्रे बीजविकिरणम्‌। अयं गर्भाधानेऽपि इर्यते।
यथा-- मा वः क्षेत्रे परबीजा [नि] न्यवाप्सुः? (आप-धर्मसूत्रे-2-6-13-6)
उदित्करणात्‌ णिज्विकल्प: | “--वश्वने?इति वोपदेव! । इति| छेदनेऽपि इश्यते, ' केशान्वपति ? इति?? इति मा. था. वृत्ति!|
वञ्चक:-श्चिका, विवञ्चयिषकः-षिका, बञ्चक;-श्चिका, विवश्चिषक;-षिका, “--बीजतन्तुसन्ताने ? इति कातन्त्र; | द्‌. उ. वृत्तावपि (9. 39) एवमेव|
वनीवचकः-चिका; छेदने? इति केचित्‌। “--मुण्डबीजोप्त्योः !इति वोपदेव; ।
वञ्चयिता-त्री, विवञ्चयिषिता-त्री, वश्चिता-त्री, विवञ्चिषिता-त्री, वनीवचिता-श्री
“निपूर्वात्‌ पितृक्रियाथता ”इति घा. का. व्याख्यायाम्‌ (2. 42) | “बीज-
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि ण्यन्तं तस्रक्कतिकसन्नन्तं च विना भौवादिक- तन्तुसन्ताने, वपने, घर्षणे, तन्तुनिर्माणे च ? इति काशकृत्स्न! |
ध्वेसतिवत्‌ (942) उद्यानि । |
प्रणिवापकः-पिका, वापकः-पिका, 'विवप्सकः-प्सिका, वावपकः-पिका;
प्रणिवप्ता-वप्त्री, प्रणिवापयिता-ल्ली, विवण्सिता-त्री, वावपिता-त्री;
1. ण्यन्ते ¦ शधिबञ्च्योः प्रलम्भने ?(1-3-69) इति अर्कत्रेभिप्रायेदपि प्रलम्भनार्थे “प्रणिवपन्‌-आवपन्‌?-न्ती, वापयन्‌-न्ती, विवप्सन्‌-न्ती; त
तडेव । प्रलम्भनम्‌=मिथ्याफलाख्यानम्‌। अन्यत्र उभयमपि भवतिं।
वप्स्यन्‌-न्ती-ती, वापयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवप्सिष्यन्‌-न्ती-ती; --
2. उदित्त्वेन क्त्वायाभिडविकल्पात्‌ “ यस्य विभाषा ? (7-2-15) इति निष्ठाया-
वपमानः, वापयमानः, विवप्समानः, वावप्यमानः;
मिण्निषेधे, उपधानकारलोपे च रूपमेवम्‌।
3. ऋहलोण्यंत्‌” (3-1-124) इति ण्यति ' चजोः कु घिण्ण्यतोः ? (7-3-52) इति वप्स्यमान;, वापयिष्यमाणः, विवण्सिष्यमाणः, वावपिण्यमाणः;
इति प्राप्त कुत्वं paral’ (7-3-63) इति गत्यर्थे निषिध्यते। अत्र गच्छन्ती- *्यवोपू-यवोब-यवोपौ-यवोप:; आए
त्यथः । अन्यत्र TST का्म्‌। अत्र कुत्व भवति। कुटिलमित्यर्थः। 4उप्तम-“उप्त:-उप्तवान्‌ , वापितः, विवण्सितः, वावपितः-तवान्‌;
4. 'वञ्रिठनच्यृतश्च (1-2-24) इति सेटः क्त्वाप्रत्ययस्य कित्त्वविकत्पनात्‌ पक्ष 1. * एकाच उपदेशे (7-2-10) इति धातोरनिट्त्वम्‌ । सन्नन्ते अभ्यासस्येकारः ।
' नलोपे चश्चित्वा-बचित्वा इति। उदित्त्वेन ' उदितो वा? (7-2-56) इति 2. 'नेगेदनदषतषदघुमा स्यतिहन्तियातिवातित्रा तिप्सातिचपति--? (8-4-17) इच्यां-
क्त्वायामिड्विकल्पात्‌ इडभाषपक्षे वक्त्या इति। आहृत्यः क्त्वाप्रत्यये रूपत्रयं दिना उपसमेस्थाक्षिमित्तादुत्तरस्य नकारस्य णकारादेशे रूपमेवम्‌। एवं तव्य-
NAA । अनीयर्‌-ल्युटादिप्रययेष्वपि प्रक्रिया ज्ञेया। 7
४.. औणादिके (द. उ. 1-35) क्रिनप्रत्यये, निपातनात्‌ नलोपाभावः कुत्वंचभवतः । 3, यवान्‌ वपतीत्यथः। `वपादेस्तु यवोब विश्‍वोट्‌ दोषवीश्च पटोत्‌ तुकि।॥ ' इति
तेन रूपमेवम्‌ । वङ्क्कि$=शल्यं, शरीराङ्ग च। । प्रक्रियासवेस्वे ।
RAE 4. . निष्ठायां यजादित्वात्‌ वचिस्वपि-” (6-1-15) इति संप्रसारणे रूपमेवम्‌।
6. “स्फायितबिषञ्चि- (द्‌. उ. 8-31) इत्यादिना TÀ रुपम्‌। ` एवं यकूक्त्वाक्तिन्नादिष्वपि। |
कुदिलमिद्यर्थः ।
A. ¦ वञ्चित्वाइप्यम्बरे दूरं afaa ति्न्तमात्मनि।? भ, का. 7-106 A. “रामसंघुषित नैतन्मृगस्यैव विवञ्चिषोः ।' भ. का. 5-55.
8. ` ‹ तरीषु तत्रमफल्गु भाण्डं सांयात्निकान्‌ आचपतोऽभ्यनन्दत्‌॥ › शि. व. 3.76.
B: §आवक्रचण्चूपुटतश्वदारवत्‌वघत्खगम्नुक्तशिखेर्लता
दरुमेः ।? धा, का, 1-26,
C, § तस्योछसत्काश्वनकुण्डलाप्रप्रत्युप्तगारुत्मतरह्लभासा 1? शि. व, 9.8... *
 १९७०. [इ] चप्‌ (ड) घम १२०३
वपः, वपनः', sara’, निवापी, धान्यवापी, वापः, ^विवप्सुः, व्रावप; ; गप्र;^ वपुः,
प्रणिवप्त्यस्‌ , व्रापयितव्यस्‌ , विवप्सितव्यस्‌ , वात्रपितव्यम्‌;
(1557) “aa गत्यर्थः” (-भ्वादिः-557. सक, सेट्‌. पर.)`
प्रणिवपनीयम्‌ , वापनीयस्‌ , विवप्सनीयम्‌ , वावपनीयम्‌;
वाप्यम्‌ , वाप्यम्‌ , विवप्यम्‌ , वावप्यम्‌;
: --गतौ-चलने !इति काशकृत्स्नः |
बञ्रकः-भ्रिका, वश्रकः-भ्रिका, विवश्रिषक;-_विवबूश्रिषक:-षिका, वावश्रकः-भ्रिका ;
ईषद्वपः-दुर्वप;-सुबपः; — so es
वञ्रिता-त्री, वश्रयिता-त्री, विवभ्रिषिता-विवबूभ्रिषिता-त्री, वावभ्रिता-त्री
उप्यमानः, वाप्यमानः, विवप्स्यमान;, वावप्यमान:;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककृषेतिवत्‌ (173) उक्ानि। शतरि
yo उिप्त्रिमम्‌,” वापः, विवप्स;, वावपः; वभ्रन्‌-न्ती इति । वश्रः=विवाद; |
वप्तुम्‌, mg, Raga, वावपिलुम्‌;
(1558) “हु बम उद्विरणे ” (-भ्वादि;-849, सक, सेट्‌, पर.) .
उप्तिः, faq, वापना, विवप्सा, वाबपा ;
प्रणिवपनमू, बापनस्‌, ATAI, वाबपनम्‌; ' उद्विरणे=वमने 'इति काशकृत्स्न। | ज्वलादि।, मिच्च ।
उप्त्वा, वापयित्रा, fafa, वाबपित्वा;
: उद्विरणम्‌=अन्त्गतस्य सुखेन निःसारणम्‌ 'इति मा. धा. वृत्ति) |
-_भुक्तस्योध्वगतिः ! इति क्षीरस्वामी । ' उदित्‌ इति काशकुत्स्नपाठः ?
प्रवोप्य, . . प्रवाप्य, प्रविवप्स्य, प्रवावप्य;
ति तरङ्गिण्याम्‌ । प्रकृतकाशक्स्नधातुपाठे तु `डु बम--? इत्येव हश्यते ।
वापम्‌ R?वापस्‌ २ ]बिवप्सम्‌ 3 वावपस्‌ २; काइयपादी नामपि उदितपाठः ? इति मा. धा. वृत्त! |
उप्त्वा २) वापयित्वा २) विवप्सित्वा २) वाबपित्वा २;
“वामकः-मिका, वामकः-मिका, '°वमकः-मिका, विवमिषक;-षिका,
A, वापिः",
वंबमक:-मिका;
1. नन्द्यादिपु (8-1-134) पाठात्‌ करि ल्युप्रत्यय: इति केचित्‌।
1. ‘Rafat रन) (द. उ. 8-45) इति रनप्रत्यये रूपमेवम्‌।. उप्यतेऽस्मिन्‌
2. 'रक्षश्रुवपीनाम्‌'(वा. 3-1-134) इति ग्रहादिपाठाण्णिनिप्नल्ययः । बीजमिति वप्रम्‌=क्षेत्रम्‌,प्राकारजातिर्वा।' वप्रोष्जी सानुमानयोः? इति कोशः।..
3. *आसुयुवंपि-? (8:1-126) इति ण्यतप्रययः। `पोरदुपधात्‌? ( 3-1-98)
2. ‘afagatqafi—’ (द. उ. 9-39) इति उसिप्रययः । उप्यते प्राक्कर्मभिरिति
- इति यतोऽपवादः । वपुः=शरीरं, तेजश्च । a x
da Ra: किन्नरः? (3-3-88) इति fasad, `
क्‍्त्रेमेम्नित्यम्‌?(4-4-20) इति
3. सनि “अनचिच? (8-4-47) इति भकारस्य पक्षे द्विवचने 'झलां जश्‌ झशि
. नित्यं प्नपृप्रयये च रूपमेवम्‌ ।
(8-4-53) इति पूवस्य जरत्वे च रूपमेवम्‌ । एवं सन्नन्ते सवत्र रूषद्वथं बोध्यम्‌ । ``
5. भिदादि (3-3-104) पाठात्‌ feat अछि रूपमेवम्‌ । ब्रपाप्नामेः we
4, ¦नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्य-- (7-3-34) इत्यादिना इद्धिनिषेधे प्राप्त ` अनाचमि-
` माँसम्‌।
कमिचमीनाम्‌--? (at. 7-3-34) इति वात्तिकात्‌ इद्धिनिषेधो न | तेन
6. ` वङ्क्रथादयश्च? (द्‌, उ. 1-35) इति क्रिनप्रत्यये रूपम्‌ afr । ण्वुलि वामकः इति रूपम्‌ ।
7. *वसिवपिवदि-? (द. उ. 1-53) इति इजप्रत्यत्ने शृद्धौ च रूपमेवम्‌ | वपति 5. ' ग्लास्नावनुबमासः-¬ (ग. सू. भ्वादिः) इति अनुपसष्टय्य धातोः मित्त्व विकल्पेन
अस्यामिति चापः=्पुष्करिणी । इतसोपानकः कूपः। भवति। ततः 'मितां हस्वः (6-492) इति हस्वः, तेन .ण्यन्ते सबै
A , ' आतिथ्यमेभ्यः परिनिर्विवप्सोः saga योगबलेन फेल: 1 भू. का, 3.42. रूपद्वयं बोध्यम्‌ | |
Bs “असंस्कृत्रिमसंव्यानावनुप्न्रिसफलाशितौ ।! भ; का, 4,87, A, Sa - «तीज महात्रतमिवात्र चरन्ति वप्रा; ॥' Rr व, 4,58,
16]
१२०२ खय बर्च १९०३
बमिता-त्री, वामयिता-वमयिता-त्री, विवमिषिता-त्री, वंवमिता-त्री; वयमान:, 'वयनः, 'वयटः, “वायस;, “वयः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति
विशेष: | वयीस्खी, वायिःसगोत्रः, वायः=व्यरथः, वायम्‌=सुखम्‌|
वमन्‌-न्ती, वामयन्‌-वमयन्‌-न्ती, विवमिषन-न्ती; —-
बमिष्यन्‌-न्ती-ती, वामयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवमिषिष्यन्‌-न्ती-ती ; — (1560) “ बर इेप्सायाम्‌” (इ-चुरादिः-1853, सक, सेट्‌, उभं.) `
— वामयमानः-वमयमानः, -- वंवम्यमान:, वेवमिष्यमाण;; कथादि!, अदन्तश्च। |
बमितम्‌-तः-तवान्‌, 'वान्तम्‌-वान्त;-वान्तवान्‌, वमित;, विवमिषितः, “बरक;-रिका, विवरयिषक:-षिका, वरयिता-त्री, विवरयिषिता-त्री;
| वंबमित:-तवान्‌ ; वरयन्‌-न्ती ,बिवरयिषन्‌-न्ती, वरयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवरयिषिष्यन-न्ती-ती;
q-a, *वमी, “वमथुः^, वामः-वमः वामी, वामन:, विवमिषुः, a: ; किपि-व:-वंरौ-वर;, ल्यपि-सैवरय्य, सेविवरयिष्य इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचन तिवत्‌ (494) उल्यानि। “ग्यम्‌, चौरादिकक्कलय तिवत्‌ (176) ज्ञेयानि ।
वान्तिः, 'बमित्वा-वान्त्वा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति बिशेष; | (1561) “बच दीप्तौ ” (प-म्वादिः-168. अक.Bz, आल.)
(1559) “ बय गतौ ” (-भ्वादिः-475. सक, सेट्‌. आल.) वचकः-चिका, वचेकः-चिका, विवचिषकः-षिका, वावर्चक;-चिंका;
वायकः-यिका, वायकः-यिका, विवयिषकः-षिका, वावयक;-यिका; वचिता-त्री, वरचेयिता-त्री, विवचिषिता-त्री, वावचिता-त्री;
वयिता-त्री, वाययिता-त्री, विवथिषिता-त्री, वावयिता-त्री; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचचेतिवत्‌ (505) ऊद्यानि । अस्य धातोः
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचयतिवत्‌ (502) बोध्यानि | शानचि- आतनेपदित्वात्‌ शानचि-^वचेमानः, किपि-'अवावर्फू-वर्चो-वचः, सुवर्ची,
सुवचिका, GIS, वर्चस्कम्‌,ब्रह्मवचसम्‌-ह स्तिवचेसम्‌ , ण्यति- वच्थेस्‌ , वर्चा,
1. * भादितश्च ' (7-2-16) इति चकारस्यानुक्तसुचयार्थकत्वात्‌ निष्ठायामनिद्त्वम्‌ इति ey, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति बोध्यम्‌|
काशिकादी । “ ' धारानिपातैः सह किन्तु वान्तः चन्द्रोऽयमिद्यातैतरे रसासे' 1. तच्छीलादिषु कर्तृषु “ अनुदात्तेतश्च हलादेः ’ (3-2-149) इति युच्प्रत्ययः।.
इति पाणिनिः” इति प्रक्रियासवेस्वटीकायाम्‌ (ए. 26) । 'वमूजपः 2. 'शकादिभ्योऽटन्‌ ?(द. उ. 5-2) इत्यटनुप्रद्यये रूपमेवम्‌ । PN: |
व्याश्वसो निष्ठायाः इड्‌ वा इति केचित्‌›इत्युक्या वमितः-वान्तः इति' 3. ' वयो fra’ [द. उ. 9-46] इति असचूप्रत्यये णित्संज्ञके च रूपमेवम्‌ । णित्त्वात्‌
प्रक्रियाकौमुदी। उपधावृद्धिः | वायस$=काकरः |
2, क्रि ज्वलितिकसन्तेभ्यो णः ” (3-1-140) इति विकल्पेन णप्रत्ययः । अचो- 4, औणादिके [द. उ. 9-49] असुनप्रत्यये रूपमेवम्‌। वयते गच्छति तदाशु इति
ऽपवादः । तेन रूपद्वयम्‌| |
बयः=शरीरावस्था | पक्षी इति केचित्‌।
3. *जिरक्षिविश्रीण्यम--! (3-2-157) इत्यादिना तच्छीलादिषु कतूषु इनिभ्रत्यये अल सर्वत्र अछोपस्य स्थानिवत्त्वात्‌ उपधाबृद्धिनं भवति |
रूपमेवम्‌ । “ह्यपि लघुपूर्वात्‌ ?(6-4-56) इति णेरयादेशे रूपमेवम्‌ ।
4. भावादौ द्वितो धातोः “ दवितोऽथुच्‌ (3-3-89) इति अधुचप्रत्यये रूपमेवम्‌। ‘um aa’ (8-2-24) इति नियमात्‌न संयोगान्तलोपः । :
४ पुमांस्तु वमथु; समाः ' इत्यमरः |
रु
pp
७ प्यति ' चजोः कु घिण्ण्यतोः (7-3-52) इति gaa भवति। “न कादे; ›
8, बृद्धिपक्षे ण्यम्तात्‌ नन्द्यादित्वात्‌ (3-1-134) कर्तरि ल्युः । बामन३-लघुपरिमाण;
(1-3-59) इत्यत्र 'क्वायजित्रजियाचिरुचीनामप्रतिषेधो निष्ठायामनिटः कुत्व-
विष्णोरवतारः |
वचनात्‌? इति वार्तिकम्‌। ये क्वादयोच्न्ये वा निष्ठायामनिटस्तेषां कुत्वम्‌ , ये
6. “ पोरदुपधात्‌ "(3-1-98) इति यतृप्रत्यये SIA! ण्यतोऽपवादः । तु सेटस्तेषां नेति संग्रहार्थ: । तेनात्र कुत्वं नेति शेयम्‌। | |
7, उदितपक्षे क्त्वायाम ्‌ वा ? (7-2-56) इति इड्विकरु्पः । इडभावपक्षे
`उदितो
9. ' गुरोश्च हल: ' (3-3-103) इति ख्रियामकारप्र्ययः। क्तिनोऽपवादः ।
‘ अनुनासिकस्य (6-4-15) इति AF चान्त्वा इति रूपम। तेन रूपद्वयं
10. औणादिके [द. उ. 9-49] असुनप्रत्यये रूपमेवम्‌ । वर्च;लआश्ुतेजसी इयर्थः ।
बोध्यम्‌। A, ' सुमङ्घिता; शिङ्घितपुष्पसौरभा ARNAT: पद्चपाः प्रसेचिरे ॥? धा, का, 1.29
A. ` सरं वमर्थु केचिद्‌ आजु न च केचन ॥' भ, का, 4-43.
 वहै १२०५
९२०४ ah
` ` (1562) “ad प्रेरणे ! (ह-चुरादिः-1551, सक, सेट्‌. उभ.) समीक्षा | क्वीस्तरङ्गिण्याम्‌ ' वर्फ--? इति पठिला ‘ हिंसार्थे कण्ठः
पठति? gamal 'वफ-” इति काशकृत्स्नः । “ पर्पे--? इति
Bag एवसुक्तवान्‌ !इति मा. धा. वृत्ति! | क्षीरस्वामी तु ‘anit?
सायण! |
इत्याह । सि. कोपघुद्यामपि “--प्रेरणे” इति पठित्वा, *वर्णने इत्येके?
इति दृश्यते | वर्फक;-फिका, वर्फकः-फिका, विवर्फिषकः-षिका, वावर्फक:-फिका;
वर्णक;-णिका, विवर्णयिषक:-षिका; वर्णयिता-त्री, विवणयिषिता-त्री; वर्फिता-त्री, वर्फयिता-त्री, विवर्फिषिता-त्री, वावर्फिता-त्री;
इत्यादीनि ख्पाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचूणे यतिवत्‌ (559) बोध्यानि । वर्ण इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककर्बतिवत्‌ (173) ज्ञेयानि ।
ग्रह्मति इत्यर्थ वर्णयति-- सत्यापपाशरूपवीणातूळ छोकसेनालोमत्वचवमवर्ण--' (1566) “ वषे स्नेहने ”” ([-भ्वादिः-613. अक, सेट्‌. आत्म.)
(3-1-25) इति णिच्‌ । Genere स्नेहे उ वर्षते ॥' (छो. 176) इति देव; |
` (1563) “वण वणक्रियाविस्तार्युणवचनेषु ” ` ‹ पर्ष--! इति क्षीरस्वामी । चन्द्रकाशक्ृत्स्नकातन्त्रहेरम्बवोपदेवादय।
ो ' वर्ष स्नेहने?
क्षितादय;
(%-चुरादिः-1938. सक. Gz. उभ.) अदन्त! न पठन्ति । ज्ञाकटायनदेवमेत्रेयसाजिदी
यणंभड्ठ
वर्णक्रिया=्वणनं, वर्णकरण वा । कथां वयति, सुवणं वियति, विस्तृणाती- इत्यम्युपगच्छन्ति । स्नेहनेमसक्षिख्रीभावः । ' पष वर्ष ! इति एकत्वेन AIT:
त्यथः | बिस्तारे--वणनेयम्‌ ।गुणबचनेस्स्तुतिः, शुक्लायुक्तिवा | राजान- पठति |
मुपवणयति ।'-रागे विस्तारे प्रशंक्षायां च' इति काशकृत्स्न! | वर्षकः-षिका, वर्षक:-षिका, ' विवर्षिषकः-षिका, वावर्षकः-र्षिका;
वर्णक;-णिका, विवणयिषकः-षिका ; वर्णयिता-त्री, विवर्णयिषिता-त्री; वर्षिता-त्री, वर्षयिता-त्री, विवर्षिषिता-त्री, वावर्षिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भेदनाथकचौरादिकङ्गर्ण यतिवत्‌- (170) ज्ञेयानि । इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककर्वतिवत्‌ (173) ज्ञेयानि | अवावटू-
1अवावर्ड-वर्षों-वर्ष;, “प्रियवर्षी, धनवर्षी, निष्ठायाम्‌वर्षितम्‌-तः-तवान्‌ ,इमानि
(1564) “ वर्धे छेदनपूरणयोः (इ-चुरादिः-1655. सक, सेट्‌. उभ.)
रूपाणि विशेषेण भवन्ति |
: छेदने पूरणे चार्थे वर्ष; बधयतीति णो ॥? (छो. 123.) इति देव! |
काशकुसनेन 'वृधु वधेने !इति पठित्वा वर्धकि! - तक्षकः इत्युक्तम्‌। तत्र
(1567) “ag परिभाषणहिंसाच्छादनेषु "
टिप्पण्यां तु ‘mg नाभित्रधेनात्‌ पुंसः ›इति मनु(१. १9.)वचने छेदनाथ (-भ्वादि:-640, सक. सेट्‌. आम.)
एव इश्यते । वर्धकिप्रयोगे$पि स एवार्थोऽभिप्रेतः । अतः काशक्रत न- ५ प्रिभाषणहिंतादानेपु ” इति क्षीरस्वामिमेत्रेयद्रूमसायणा-
पाठे लेखकप्रमादात्‌ श्रष्टपाठः स्यात्‌, यद्वा वर्धेनशब्दस्य छेदन एवात्लार्थो दय! । “-प्राधान्यपरिभाषण....दानेषु ”इति कातन्त्रे ।चन्द्रकाश
ग्रहीतव्यः? इत्येवमुक्तम्‌ | कृत्स्नौ न पठत; | “ अत्र घनपाङमैत्रेयौ परिभाषणादावोष्ठयादित्वम ,इद्ध
वधक:-धिका, विवर्धयिषक;-षिका, वर्धयिता-त्री, विवधयिषिता-त्री, इत्यादीनि दन्त्योष्ठयादित्व wed: । “छादयत्यनेनेति वहः घञ्‌?इति वदन्‌ शाकटाय-
सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचचयतिवत्‌ (507) उद्यानि | नोऽप्यतैवानुकूर; |यथा वयं तथा स्वामी । !! इति मा. धा. वृत्ति!।
(1565) “ बर्फ गतौ ” (1-भ्वादिः-4124. सक. सेट्‌. पर.) : परिभाषणमत्र वञ्चनवाद; ? इति था. का. व्याख्या (1-81) |
।
“४ शीरस्वामिचन्द्रकातन्त्र हेरम्बादयः 'वर्फ-- इति पठन्ति| 1. क्विपि, ' रात्‌ सस्य ' (8-2-24) इति नियमात न संयोगान्तलोपः
ताच्छीलिके णिनित्र्ये रूपमेवम्‌| :
मेत्रेयसायणजेनकाशकृत्स्नशाकटायनप्रभूतय! न पठन्ति ? इति पा. धाः 2,
 १२०६ | ad E१२०७

वहकः-हिंका, वहक:-हिंका, बिवर्हिषक;-षिका, बावर्हक:-हिंका; 'वाळ;-वारः-वारिं;, वलि;-वली, वलिनः, *वलीकम्‌ , वलिभ;, वलभी,
वहिता-त्री, वर्हयिता-त्री, विवर्हिषिता-त्री, वावर्हिता-त्री; 4बालाकि;, *वल्मीकम्‌, वणिः, “ल्कः, 'वलाका-वलाकी, "वकम्‌,
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगहेतिवत्‌ (385) बोध्यानि । युचि-
श्वल्यम्‌; इत्यादिकानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः |
lgo, वहा इति विशेष; ।
(1569) “ बल्क परिभाषणे ” (5-बुरादि:-1501. सक, सेट्‌. उभ.)
(1567-4) ce c
वह भासाथः !' &-चुरादि:-1843, सक, सेट्‌. उभ.)
‘sqm? इति मैत्रेयादय/। '- भाषणे' इति चन्द्रजनकाश-
इति क्षीरस्वामिशाकटायनो इति पाणिनीयधातुपाठसमीक्षायासुपात्तस्‌। कुत्स्मकातन्त्रादय! |
प्रकृतक्षी रतरद्विण्पां तु ` बह ? इत्येव इश्यते । रूपाणि यथासम्भव बोध्यानि | वल्कक;-स्किका, विवल्कयिषक;-षिका ; वल्कयिता-त्री, विवल्कयिषिता-त्री;
(1568) “ बल संवरणसंचरणयोः ” इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचचेय तिवत्‌(507) बोध्यानि । निष्ठायां
बढ्कित-त;-तवान्‌ इति । *बल्कलमूऱ्यृक्षतवक्‌ |
(-भ्वादि:-491, सक. सेट्‌. आम.) घटादि! ।
(1569-4) “ बल्क दशने ” (%-घुरादि:-1916. सक, सेट्‌. उभ.)
“संवरणे !इत्येव क्षीरतरङ्गिणी। ` --संबृतो” इति जैनेन्द्रे |
“---चलने संवरणे च! इति कातन्त्र । ‘eral’ इति बोपदेव! | सर्वाण्यपि रूपाणि चर्चयतिवत्‌ (507) उद्यानि। क्षीरस्वामिमाधप्रादय
“--संवरणे--प्रसारे! इति काशकृत्स्नः । इतः पूर्वे भ्वादौ “बल न पठन्ति।
।' वाळमूल--
निष्पत्तौ --फलितभावे ! इति च पठितम्‌। अन्यत्र कोशेषु अस्य पाठो न 1. संज्ञायाम्‌ ' हलश्च ' (33-121) इति करणे AAA रूपमेवम्‌
,
waa | ' वलतेरात्मनेपदमनित्यम्‌ ?इति वामनालंकारे (5-2-3) | (वा. 8-2-18) इत्यादिना पक्षे रः । तेन रूपद्वयं बोष्यम्‌। चालः=्केशः
पुच्छम्‌च।वालिःन्देवेन्दस्य पुत्रः |
वालक;-लिका, 'वलक;-त्रालकः-लिका, विवलिषक:-षिका, बावलकः-लिका; 2. इन्नन्तात्‌ ¦ कृदिकारादक्तिनः !(ग. सू. 4-1-45) इति वा डीष्‌।
वरिता-त्री, वालयिता-त्री, विवलिषिता-त्री, वावलिता-त्री; 3. वलति आगृणोतीलर्थे ' अलीकादयश्व ?(द, उ, 3-43) इति इकन्‌प्रत्ययः |
= बाल्यन्‌-न्ती, वालयिष्यन-न्ती-ती; — । बलीकनीप्रे पटलप्रान्ते ? इत्यमरः ।
५. बलाकाया ae 'बाह्वादिभ्यश्च ” (4-1-96) इतीजप्रत्यये रूपम्‌|
वलमान;, वालयमानः, विवलिषमाणः, वावल्यमान; ;
ह. ' अलीकादयश्च ? (द. उ. 3-43) इत्यत्र इकनन्तो निपातितः। सुमागमोऽपि
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकङ्गलतिवित्‌ (174) बोध्यानि । शतरि निपातनादेव। agga MST वल्मीर्क पुन्नपुसकम्‌ " इत्यमरः| वल्मीके
|
वळन्‌-*न्ती । भवः इत्यर्थे अपूप्रत्यये इञि च चाल्मीकिः= आदिकविः धीमद्रामायणस्य कर्ता
6. `शुकबस्कोस्काः' (द. उ, 3-20) इति कप्रत्यये निपातितः। बल्कःम्तरासः,
TRAG च ।
1, ' अबुदात्तेतश्च हलादेः ” (3-2-149) इति युचि रूपमेवम्‌। वम्‌ चलाका=
ग, ' बलाकादयश्च? (द. उ. 3-32) इत्याकप्रयये, टापि च रूपमे
2 ' गुरोश्च हलः ”(3-3-1083) इति ख्रियामकारभ्रययः । क्तिनोऽपवादः | मत्वर्थे इनिः।
पक्षिजातिः। वलाका अस्य सन्तीति'ब्रीह्यादिभ्यश्च ° (5-9-116) इति
3, 'दलिबलि......'इति घटादि भोजसम्मतः पाठ;। 'घटादयो मितः › ‘que? [aga] (द. उ. 3-45) इत्यूकप्रलये frees | वल्कम्‌
8.
(ग, सू. भ्वादिः) इति मित्वात्‌`मितां हस्वः? (6-4-92) इति णौ उपधाहृस्वः | . उत्पलद्रव्यम्‌।
तेन बळकः इत्यादिकानि रूपाणि । ण्यन्ते waa एवं हस्वघटितरूपाणि ऊह्यानि । 9. चलिमलितनिभ्यः कथन्‌? (द. उ, 8-10) इति कयनप्रत्यये रूपमेवम्‌|
4, ' अनुदत्तेमां तडोऽनिव्यत्वात्‌ शतरि चलन्‌? इति था. का. व्याख्या- बल्यमूनभाभरणविशेष: । `कटकं वल्ये सानौ ' इत्यमर; |
।' शाकुन्तले-1-20
याम्‌ (1-63)| ह: A. ',..वल्कळेनापितन्वी किमिव हि मधुराणां मण्डनं नाकृतीनाम्‌

-O cE ——0 कपणाफश्‍ण्फस्सस
१२०८ चल व्ल्ह १२०७,
(1570) “ बल्ग गत्यर्थः” (-भ्वादि;-143. सक. सेट्‌, पर) lagtaek:, afe:-“afe.-adtea, aaa *वहकी, “वलव:
‘afa— इति मा. घा. वृत्ति) | --प्लुतगतो? इति भइमछ। | aL इमानि रूपाण्यधिकानीति विशेष; ।
(1573) “ बल्ह परिभाषणहिसाच्छादनेषु ”
वल्गक:-ल्गिका, वल्गक:-ल्गिका, विवल्गिषकः-षिका, वावल्गक:-ल्गिका;
वल्गिता-त्री, वल्गयिता-त्री, विवल्गिषिता-त्री, वावल्गिता-त्री; ([-भ्वादि;-641, सक, सेट्‌, आत्म.)
वल्गनू-न्ती, इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि .भौवादिकगरमतिवत्‌ (389) : केचित्त ओष्ठथादिः इत्याहुः इति सि. कोरुद्याम्‌ । “--परिभाषणहिसा-
उद्यानि । ल्युटि-^वर्गनम्‌ , निष्ठायाम्‌-वल्गितः? इति बिशेष; । !वण्गुः | दानेषु ?इति, दन्त्यौष्ठयादि!, ' अत्र थनपालमेत्रेयौ परिभाषणादावोष्ठया-
Ret, वृद्धौ दन्त्योष्ठयादिलं चाहतुः !इति च माधव। । “बरह प्राधान्ये!
(1571) “ बहभ भोजने ” (प-म्वादि;-391. सक, Be. आत्म.) इति तरङ्गिण्याम्‌ । पाणिनीयघातुपाठममीक्षायाम्‌-- वल्ह प्राधान्ये"
वल्भक:-ल्मिका, वरभक;-हिभिका, विवल्मिषकः-षिका, वावल्भक:- RAR; इति सेंत्रेयकातन्त्रशाकटायनहेमादय! पठन्ति। Aga इति
वल्मिता-त्री, वल्भयिता-त्री, विवल्मिषिता-त्री, वावहिभता-त्री; वोपदेवः ? इत्युक्तम्‌| m
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि धाष्ट्याथकभोवादिकगल्भतिवत्‌ (389) उद्यानि। दाने च! इति द्रमे। परिभाषणमत्र वश्चनवाद: | इति धा. का
णिनिप्रत्यये-प्रवल्भी, युचि-वल्भन:, इति विशेष; | ण्यन्तात्‌ शतरि-“वल्भयन्‌- व्याख्यायाम्‌ (1811 .
न्ती, इति | वल्हक:-ल्हिका, वस्हकः-स्हिका, विवस्हिषक;-षिका, वावल्हक:-ल्हिका;
वस्हिता-त्री, वल्हयिता-त्री, विवल्हिषिता-त्री, वावल्हिता-त्री |
(1572) “ वल्लु संवरणे संचरणे च ”” (-भ्वादि:-498, सक, सेट्‌. आत्म.)
अमु धातुं क्षीरस्वामी न पठति। “--चलने च' इति कातन्त्र!| 1. बाहुलकादू अरप्रत्यये पिप्पल्यादित्वात (ग. सू. 4-1-41) डीषप्रत्यये च रूपम्‌।
: सौत्रोऽयं धातु: ! इति द. उ. FATT (1-52) | काशकृत्स्नीये '- सेवरणे '. 2. 'बल्लेवलिरहिरण्ये '[द. उ. 1-52] इति इनप्रत्यये, हिरण्यभिन्नार्थ वलिरित्यादेशे
च रूपमेवम्‌ । वढ्नति वल्ल्यते वा चलि:-लइमांससंकोच: । चलिः इत्यस्य तु
इति पठित्वा इतः पूर्व (भ्वादौ) Sag निष्पत्तौ?इत्यपि पथक्‌ धातु; पठित; | हिरण्यशलाका इत्यथः। चल्ली इत्यत्र "कृदिकारात्‌ (वा. 4-1-45) इति
वछकः-लिका, वलकः-लिका, विवहिषक;-षिका, वावछक;-छिका; डीष्‌। 'सौत्रोष्यं धातुः 'इति द्‌. उ. वृत्त्याम्‌।
वलिता-त्री, वल्यिता-त्री, विवलिषिता-त्री, वावलिता-न्री; 8. ' रासिबल्िभ्यां च? [द. उ. 7-21] इत्यभचप्रत्यये रूपमेवम्‌ । वहृति agad
वा agaaa, प्राणप्रिय इति स्वामी ।'वल्लभो दयितेष्ध्यक्षे सहक्षण-
-वछयन्‌-न्ती, वल्लयिष्यनू-न्ती-ती;वल्मान:, वलछयमान;, विवद्िषमाण:,
तुरङ्गमे 'इति Taya: |
वावल्ल्यमानः ; इत्यादिकानि सर्वोण्यपिं रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि `विना 4. औणादिके(द. उ.3-8) क्वुनग्रत्यये गौरादित्वादू डीषि च रूपमेवम्‌। '....वीणा
भौवादिककड तिवत्‌ (156) ज्ञेयानि | तु वछकी ' इत्यमरः|
5. औषादिके (द. उ. 8-132) aa रूपमेवम्‌ । बल्ूव+=गोडुक्‌ । `
6. 'खर्जिपिज्जादिभ्य ऊरोलचौ? (द. उ. 10-10) इति ऊरप्रयये saq ।
1. औषादिके (द. उ. 1-104) उप्रत्यये रूपमेवम्‌ । बरशुः=सरसं, दर्शनीयं च ।
चर्लूरःन्छुण्कमांसम्‌ इयथैः । `उत्तप्तं शुष्कमांसं स्यात्तद्वर्ळूरं त्रिलिङ्गकम्‌ ?
2. निगरणाथत्वेन णिजन्तात्‌ ¦ निगरणचलनार्थेभ्यश्च ? (1-3-87) इति नित्य इत्यमरः | l
परस्मैपदम्‌| A. विहज्तराजान्नरुहैरिवायतेहिरण्मयोबीरद चल्लितन्छुभिः । शि, व. 1-7
A. < एखञ्वकोरोत्करमिङ्कितं श॒के; रह्ुलताचर्गनरङ्गमण्डपम्‌। ' धा, का. 1-20- 8. 'रात्चिर्यापत्रयपरिमिता वलुभास्ते. सहख्.... । प्रतापरुद्रीयेम्‌ नायकप्रकरणे---
B, < बिलोलतां चक्षुषि हस्तवेषथु हवोविभड स्तनयुग्मवल्गितम्‌ ।! भ, काः 11-37. ` A, 50,

152
 aa १२११
svo Z

"१९१० वश
उष्टि;, वाशना , विवशिषा , वावशा ;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्ह तिवत्‌ (385) ज्ञेयानि । श्यपि- वशनम्‌ , वाशनम्‌ , बिवशिषणम्‌ , वावशनम्‌ ;
T | शिला, वाशयित्वा, .विवशिषित्वा, वावशित्वा ;
(1574) “ वंश कान्तौ ” (-अदादि;-1080. सक. सेट्‌. पर.) AMR: | प्रोश्य, प्रवाश्य, प्रविवशिष्य, प्रवावश्य ;
कान्तिः=इच्छा इति क्षीरस्वामी । वाशम्‌ २} वाशम्‌ २ | विवशिषस्‌ २ | वावशम्‌ २; |
वाशकः-शिका, वाशकः-शिका, विवशिषकः-षिका, 'वावशकः-शिका; वशित्वा २ वाशयित्वा २. विवशिषित्वा २१ वावशित्वा २;
बशिता-त्री, वाशयिता-त्री, विवशिषिता-त्री ; वावशिता-त्री; “उशिक्‌, उशीरम, “उशनाः.
१्उशन्‌-न्ती, वाशयन्‌-न्ती, विवशिषन्‌-न्ती; o (1575) “ वष हिंसार्थः ” (-भ्वादि:-691, सक. सेट्‌. पर.) `
बशिष्यन्‌-न्ती-ती, वाशयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवशिषिष्यन्‌-न्ती-ती; —
“--वघे' इति वोपदेव। |
— वाशयमानः, वाशयिष्यमाण;, --- वावश्यमानः, वावशिष्यमाणः;
वाषकः-षिका, वाषकः-षिका, विवषिषकः-षिका, वावषकः-षिका; ,
उट्‌-उशौ-उशः ; लिन्न क
बषिता-त्री, वाषयिता-त्री, विवषिषिता-त्री, वावषिता-त्री;
उशितम्‌-त;-तवान्‌ , वाशितम्‌-तः, विवशिषितः, वावशितः-तवान्‌;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिककषतिवत्‌ (179) उद्यानि। a-
वशः, वशा, “गोवशा, वशी, वाशः, °वाशनः,^ विवशिषुः, वावशः;
वशितव्यम्‌ , वाशयितव्यम्‌, विवशिषितव्यम्‌ , वावशितव्यम्‌;
वषणस्‌,ft वटू-बड्‌-वषौ-वषः ; इति । `वष्यस-भक्षितस्‌ ,वषिः=खाद्यम्‌,
वषिता=उदरम्भरिः !इति काशकृत्स्न! |
वशनीयम्‌ , वाशनीयम्‌, विवशिषणीयम्‌ ,वावशनीयम ;
बश्यम्‌ , aed, ARIA, वावश्यम्‌; (1576) “ बस निवासे ” (-म्बादिः-1005. अक. अनि, पर.)
ईषद्वश:-दुर्वश:-सुवश: ; — Sa
“वस्यति स्तम्भने वर्ते, छादने वसयेत्‌,वसेत्‌ ॥ [यजादि!।
उश्यमान;, वाश्यमानः, विवशिष्यमाणः, वाषश्यमानः;
निवासे वासयेत्‌ स्नेहे, वासयव्युपसेवने |” (छो. 187-8) इति देव! |
ध्वशः, वाशः, विवशिषः, वावशः ; ५ अयं धातु; उभयपदी ? इति कातन्त्रशाकटायनादय! |
वशितुम्‌ , वाशयितुम्‌ , विवशिषितुम्‌ , वावशितुम्‌;
वासक;-सिका, वासकः-सिका, *विवत्सकः-त्सिका, वावसकः-सिंका;
1. “न वशाः? (6-1-20) इति यङि परतः वदोः संप्रसारणं न भवति। 1. क्त्वाप्रत्यये, “न वक्वा सेद्‌?(1-2-18) इति कित्वनिषेधात्‌न संप्रसारणम्‌ ।
2, शतरि, ' ग्रहिज्यावयिव्यघिवष्टिविचति--' (6-1-16) इति किति किति च प्रत्यये cag: कित्‌? (द. उ. 4-9) इति धातोरिजिप्रत्यये कित्वात्‌ संप्रसारणम्‌।
वष्टि उश्यतेऽसौ श्रेयोऽधिभिरिति उशिकूम्भग्न्यादिः। ;
2.

: परतः संप्रसारणं भवति । तेनैवं रूपम्‌ । एवं क्विप्‌-निष्टा-क्तिनादिषु च ज्ञेयम्‌।

औणादिके [द, उ..8-73] Sana, कित्वात्‌ संप्रसारणे च रूपमेवम्‌।
3. पचाद्यचि, तदन्तात्‌ टापि च रूपमेवम्‌ । वशान्मांसम्‌ ।
अन्न 'पोटायुवतिस्तोककतिपथगृष्टिषेइबवशा--? (2-1-65) इत्यादिना तत्पुरुष- उश्यते तदिति उशीरम्‌=गन्धदरव्यम्‌ । उशीनरम्‌ इति तु देशविशेषवाचकं
4, | | |
ाब्दान्तरम्‌ ।
समासः | गोबशान्वन्ध्या गौरिद्यर्थः । aay: कनसिः › (द. उ. 9-99) इति कनसिप्रल्यये, कित्वात्‌ |ग्रहिज्या--
5. ण्यन्तात्‌, ' नन्दिचाशि- (वा. 3-1-134) इत्यादिना संज्ञायां ल्युशरत्यये (6-1-16) इत्यादिना सम्प्रसारणे रूपमेवम्‌ । उशनाः=शक्रः। `
रूपमेवम्‌| सन्नन्तात्‌ ण्बुलि, धातुसकारस्य `सः साधधातुके ' (7-4-49) `इति तकारे
P * बश्िण्योरुपसंख्यानम्‌ ?(वा. 3-3-58) इति भावे घजपवादोऽपप्र्ययः। रूपमेवम्‌ । एवं स्पप्नत्यये, सन्नन्तेघु सबैत्रापि च शयम्‌। |
A. भूङ्गालीकोकिलक्रुङ्भिर्वाशनेः पश्य लक्ष्मण ।” भ, का, 6-74,
 १११२ बरे चस १२१३
वस्ता-त्री, वासयिता-त्री, विवस्सिता-त्री, वावसिता-त्री; वास्यम्‌ , 'अमावास्या^-अमावस्या, वास्यम्‌ ,विवल्यस्‌,वावस्यस्‌,
वसन्‌-न्ती, वासयन्‌-न्ती, विवित्सन्‌-न्ती; — £ उष्यमाणः, वास्यमान;, विवत्यमानः, वावस्यमानः;
निवत्यन्‌-न्ती-ती, वासयिष्यन-न्ती-ती, विवत्सिष्यन-न्ती-ती; — इेषदूवस:-दुवस:-सुवस: ; — —
— वासयमान:, वासयिष्यमाण;, --- वावस्यमान:, वावसिष्यमाणः; निवास;, "आवास, लिप्तवास:, वनेवासः, वनवासः, ग्रामेवासः,
'अध्युषितम्‌-^[अनेन], प्रोषितः, अनुषितो [गुरु शिष्यः], गुरुः शिष्येण, 3उद्वास;, उदकवास:, उद्‌वास;, उपवासः, प्रावास;, वासः, विवत्स;, वावसः ;
तः-तवान्‌ , वासितः, विवत्सितः, वावसितः-तवान्‌; वस्तुम्‌ , वासयितुम्‌ , विवत्सितुम्‌ , वावसितुम्‌;
वसः, प्रवासी, जळवासी, सुवासी, नगरवासी, भग्रामेवासी-आमवासी,- १उष्टि;, “वासिः, वासना, विवत्सा, वावसा;
“अवासी, होतुरन्तेवासी,ˆ पितुरन्तेवासी, ?अध्यूषुषः “ऊषिवान्‌र, वासः, वसनम्‌, वासनम्‌ , 'विवत्सनम्‌, वावसनम्‌; ` E
वासनः, “वास्तव्यः, ˆ बिवत्सुः, वावस; ; | | “उषिला?, वासयित्वा, विवत्सित्वा, वावसित्वा;
वस्तव्यम्‌ , वासयितव्यम्‌ , विवत्सितव्यम्‌ , वावसितव्यम्‌; “प्रोष्य, प्रवास्य, प्रविवत्स्य, प्रवावस्य;
वसनीयम्‌, वासनीयम्‌ , विवत्सनीयम्‌ , वावसनीयम्‌ ; ` वासम्‌ २, ]वासम्‌. २, ]विवत्सस्‌ २, |वावसस्‌ २ i
FI उषित्वा २, ) वासयित्वा २,) विवत्सित्वा २, १वावसित्वा २;) `
1. 'गत्यर्थाक्मकशिषशीङ्स्थाऽऽसबस्‌--' (3-4-72) इत्यादिना FIFAN: त्त: । 1, अमाङसह वसतः सूर्याचन्द्रमसौ इत्यर्थे ' अमावस्यद्‌ अन्यतरस्याम्‌ १ (3-1-1922)
` ` वसतिक्वघोरिट्‌ (7-2-52) इति इडागमः । सम्प्रसारणम्‌ । पूर्णूषादिकम्‌। इति. ण्यप्प्रद्ययान्तो निषात्यते। पक्षे amaa निपातनादेव। तेम
“ शासिवसिघसीनां च " (8-3-60) इति षत्वम्‌ । अमावास्या अमावस्या इति रूपद्वयम्‌ ।
2, ताच्छीलिकः 'प्रे लपसद्रुमथवदव
खः ”(3-2-145) इति घिनुण्प्रययः | 2. ‘gua’ (3-3-121) इति घज्‌। “शयवाख--” (6-3-18) इति anra
3. ५ झुप्यजातौ-- (3-2-78) इति णिनिप्रत्यये ' शयवासचासिघु अकालात्‌? AGE |
(6-3-18) इति सप्तम्या अङकू । एवम्‌ अन्तेवासी इत्यत्रापि ज्ञेयम्‌ । 3, ` पेषेबासवाहनधिषु च ' (6-3-58) इति सूत्रेण वासशब्द उत्तरपदे उदकशब्दस्य
4. ; “ याचिव्याहृसेव्याहत्रजवदचसाँ प्रतिषिद्धानाम्‌ (ग. सू. 3-1-134) इति चसे; उदादेशः। STATA: उदकस्य वास इत्यथः ।
ग्रह्मादिपाठात्‌ णिनिप्रययः ।
4, feat क्तिनि सम्प्रसारणषत्वष्ठत्वादिकेषु रूपमेवस्‌ । वसतिः इति तु औणादिकं
5. ' भाषायां सदवसश्रवः ' (3-2-108) इति लिटः कसः । सम्प्रसारणपूर्वरूपादिकम्‌। रूपमिति जेयम्‌ ।
अभ्यासस्य उत्तरखण्डस्य च सवणदीधः । ' शासिबवसि--' (8-3-60) इति 5. 'इक्‌ कृष्यादिभ्यः › (वा, 8-3-108) इति इकृप्रयये रूपम्‌। यद्यपि भाव एवायँ
षत्वम्‌। प्रयः, तथापि यथासम्भवं कत्यपि भवति । वासिःसन्तदषेण आयुधविशेषः|
6. .“बसेस्तव्यत्‌ कतरि णिच ' (वा, 3-1-96) इति वचनात्‌ क्तरि AIAT: | 6. 'वसतिक्ठ॒धोरिट्‌ ? (7-2-52) इति वत्वायामिडागमः। “न कत्वा सेट
णिद्वद्भावेनोपधावृद्धिः । वसतीति चास्तव्यः। . (1-2-18) इति कित्वनिषेध बाधित्वा * मडसृदगुधकुषक्रिशवदवसः कूत्वा '
A , ` “ बभज्ञाच्थुषितं भूयः कषित्वा पत्रिमिर्वनम्‌ ॥' भ, का, 9.39 (1-2-7) इति कित्त्वम्‌ । तेन सम्प्रसारणादिकं भवतीति ज्ञेयम्‌।
8, “आहंतुमन्यानशिषत्‌ प्रोषितत्रासककेश; ॥ › भ, का, 9.68 A. ' स तामूचेऽथ कक्वित्वममाचास्यासमन्वये।? भ, का. 6-64
20, `स्तानि qoaa वयसां गणोऽन्तेवासित्वमाप स्फुटमङ्गनानाम्‌ ॥ ? शि, व. 3.58 B. ' आवासे सिक्तं श्ट nA लि्तवासिता । ' भ. का. 5-90
D. 'अध्यूषुषो यामभजज्ञनस था; संपदस्ता मनसोऽप्यगम्याः ॥ ' शि. व. 3-59 ९. ' रक्षन्‌ चनेवासकृताद्‌ भयात्‌ तात्‌ प्रातरछलेनापजगाम रामः ॥ › भ.का.3-16
E, ' स प्रोषिचानेत्य पुरं प्रवेक्ष्यन्‌ शुश्राव घोषं न जनौघजन्यम्‌ । ? भ, का, 3-27 13, "ते भुक्तवन्तः सुसुखं वसित्वा वासांस्थुषित्वा रजनीं प्रभाते । ? भ, का. 3-45,
F, ‘aqaa दधतः सदतेवः एरेऽस्य वास्तब्यकुदुम्बिता -ययुः ॥ ? शि, व, 1-66 ह, 'क्षणमतुहिनधान्नि प्रोष्य भूयः पुरस्तात्‌... ...।› शि, व. 11-65
१२१४ वस चस १२१५
aR, A, शवसिः, वस्ति, वसु, वस्तु, वास्तु, *वसानः, वासयमानः, विवसिषमाणः, वावस्यमानः;
आवसथः, श्वत्सरः, “ae, वसिष्ठ;, वस्नम्‌, "बसन्त," बसिष्यमाण;, वासयिष्यमाणः; विवसिषिष्यमाणः, वावसिष्यमाणः ;
‘वृत्रम्‌, 'चर्मव:-चमवसौ-चमवस; ; — — —
बसितम्‌-त;, वासितम्‌ , विवसिषित;, वावसितः-तवान्‌; |
(1577) “ बस आच्छादने '' (11-अदादि:-1083, अक. Bz. आत्म.)
वसः, “वसा, सुवासी, 'वसन;, “वसिता, वासः, विवसिषु;, वावसः;
: वस्यति खम्भने बस्ते छादने वसयेत्‌ वसेत्‌ ॥? (छो. 187) इति देव! |
बसितव्यम्‌ ,वासयितव्यम्‌ , विवसिषितव्यम्‌ , वावसितव्यस्‌;
‘egal? इति वोपदेवः|
वसनीयम्‌ , वासनीयम्‌ , विवसिषणीयम्‌ , वावसनीयम्‌;
वासकः-सिका, वासक;-सिका, विवसिषक;-षिका, वावसकः-सिका; .
वास्यम्‌ ,Te, विवसिष्यम्‌ , वावस्यम्‌;
वसिता-त्री, वासयिता-त्री, विवसिषिता-त्री, वावसिता-त्री;
वस्यमान;, वास्यमान;, विवसिष्यमाण:, वावस्यमान;;
-वासयन्‌-न्ती, वासयन्‌ वासयमानो वा वख देवदतेन, वासयिष्यन-न्ती-ती, .
ईषद्वसः-दुर्यसः-सुव्सः ; — — =>
1, ' वहिचस्यतिभ्यश्चित्‌? (द. उ. 1-29) इत्यतिप्र्यः । वसतिःनआलयः । वासः, आवासः, 'क्कत्तिवासाः, वासः, विवसिंषः, वावसः;
2. ' वसिवपि-?? (द. उ. 1-53) इति इन्प्रसयः । वासिःन्तक्षकारमाण्डम्‌|
3, औणादिकः (द्‌. उ. 1-68) इप्रत्ययः | वसिः azar, रात्रिर्वा । वसितुम्‌ , वासयितुम्‌ , विवसिषितुम्‌ , वावसिलुम्‌;
4. ' बसेस्तिः? (द. उ. 1-74) इति तिप्रत्ययः । वसत्यस्मिन्‌ नानौषधियुक्तः स्नेह वस्तिः, “वसा, वासना, -विवसिषा, वावसा;
इति बस्तिः-अधःकायप्रदेशः, चमेमय: पुटश्च । बस्तिः इति गौडीया; | वसनम्‌ , वासनम्‌, विवसिषणम्‌ , वावसनम्‌;
, औगादिके (द्‌. उ. 1-95) उप्रत्यये रूपमेवम्‌। QITA ।
| बसित्वा, वासयित्वा, विवसिषित्वा, वावसित्वा;
co
७ IATL '(द. उ. 1-128) इति तुन्प्रययः। चरुतु-द्रव्यम्‌।
प्रवस्य, प्रवास्य, प्रविवसिष्य, प्रवावस्य;
ए, “आगारे णिच? (द्‌. उ. 1-129) इति दुन्प्रययः, तस्य णिद्वद्भावेनोपधाबृद्धिः ।
वास्तु=एहा दिकम्‌ | वासम्‌ २, (वासम्‌ २ |बिवसिषम्‌ २ |वावसम्‌ २; ]
8. ‘ate qe’ (द. उ. 6-39) इति आङ्युपपदे धातोरथप्रत्यये रूपमेवम्‌।
आवसथः=्हादिकम्‌।
वसित्वा २,) वासयित्वा २) विवसिषित्वा २) वावसित्वा २;
9. ' वसेश्व ' (द. उ. 8-51) इति सरन्‌प्रयये ' सः स्याद्धधातुके ” (7-4-49) इति
तकारादेशे च रूपम्‌ । वसन्यस्मिन ग्रहनक्षत्रशुदेवता इति वत्सरः=भब्दः ।
'‹ संवत्सरो बत्सरोऽन्दः हायनोऽस्री शरत्समाः › इत्यमरः । 1. चभ वस्ते इति ada: इति किपप्रत्यये रूपमेवम्‌ । ' अत्वसन्तस्य चाधातोः ?
10, णिजन्तात्‌, औणादिके (द, उ. 8-100) अरप्रद्यये रूपमेवम्‌।‹ घस्रो दिनाहनी at (6-4-14) 3AA कारिकायां प्रत्युदाहरणत्वेन प्रदर्शितम्‌ ।
तु क्लीबे दिवसचासरो 'इत्यमरः । 2. पचाद्यजन्तात स्त्रियां टाप्‌ । वसा्शरीरान्तगेतस्नेहद्रव्यम्‌ ।
11. अतिशयेन aga वसिष्ठः | वसुमच्छन्दात्‌ इष्न्प्रयये ages टिलोपे च
रूपमेवम्‌ | 8. बस्ते आच्छादयति इत्यथे “ अञुदात्तेतश्च--? (3-2-149) इति युचि रूपमेवम्‌ ।
19, 'थापृवस्यज्यतिभ्यो नः? (द. उ, 5-39) इति नः। “वस्नम्‌ मूल्यम्‌”इति 4, तृन्‌? (3-2-135) इति तच्छीलादिषु agg तृनप्रश्यये रूपम्‌। “ वसिता
घातुवृत्तिः | चस्रमित्येवं साधुकारिणि करि ॥? इति ` तून,?सूत्रे ्रक्ियासचेस्वश्टोकः |
13, 'तृभूवहिचसि- (द, उ. 6-19) इति aasam: । “झोऽन्तः ”(7-1-8) 5. औणादिकेऽसुत्प्रत्यये वासशाब्दः । इत्तिर्वासोऽस्येति ' अत्वसन्तस्य
इति अन्तादेशे वसन्त; इति रूपम्‌ । ऋलुविशेषः । (6-4-14) इति असंबुद्धौ सौ परतः दीर्घो भवति । तेन रूपमेवम्‌।
14. औणादिके (द. उ. 8-79) षूनप्रतयये रूपमेवम्‌। केचित्तु ' वस आच्छादने ' 6. भिदादिपाठात्‌ (3-3-104) AGAAT: |
इत्यस्मात्‌ व्युत्पा दयन्ति, तदेव न्याथ्यम्‌। i
A, ' पिशङ्गमौजजीयुजमजुनच्छवि चसानमेणाजिनमजनयुति । ? शि. व. 1-6
 १२१६ वस चस्त १२१७
fag, श्वस्नम्‌, संवत्सर;, “aeraA काशकृत्स्न। । कातन्त्रास्ु ' —छेदावहननेषु ›इति |
वसक;-सिका, विवसयिषकः-षिका ; वसयिता-त्री, विवसयिषिता-त्री ;
(1578) “ बस स्लेहच्छेदापहरणेषु ” इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककलयतिवत्‌ (176) ज्ञेयानि |
(-चुरादि;-1745, सक, सेट्‌. उभ.) क्तप्रत्यये निवसितम्‌^ इति |
: वस्यति खम्भने वस्ते छादने वसयेत्‌ वसेत्‌ ॥
(1580) “ बसु स्तम्भे” (79-दिवादिः-1214. अक. सेट्‌. पर.) [अ]
निवासे वासयेत्‌ स्नेह वासयत्युपसेवने V (छो, 187-8) इति देव! |
` .... उपहरणेषु इति वा पाठ; ! इति घा. का. (3-41) ।
: वस्यति स्तम्भने वस्ते छादने वसयेद्‌वसेत्‌॥ (A. 187) इति देव! ।
` . . अवहरणेषु ?इति कातन्त्रशाकटायनहेमचन्द्रादय! | वासक;-सिका, वासक:-सिका, विवसिषक;-षिका, वावसक;-सिका;
.- अवहननेषु इति पाठान्तरम्‌ !इति क्षीरतरङ्गिण्याम्‌ | वसिता-त्री, वासयिता-त्री, विवसिषिता-त्री, वावसिता-त्री
वासक;-सिका, विवासयिषकः-षिका, वासयिता-त्री, विवासयिषिता-त्री; वस्यन्‌-न्ती, वासयन्‌-न्ती, विवसिषन्‌-न्ती —
वासयन्‌-न्ती, विवासयिषन्‌-न्ती ;वासयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवासयिषिष्यन्‌-न्ती-ती; वसिष्यन्‌-न्ती-ती, वासयिष्यन-न्ती-ती, - विवसिषिष्यन्‌-न्ती-ती; --
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचाटयतिबत्‌ (488) ऊद्यानि । भिदादि- — वासयमानः, वासयिष्यमाणः, — वावस्यमानः, वावसिण्यमाण
(3-3-104) पाठात्‌ अडि-वसा इति रूपमिति विशेष: | इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिकग्रसतिवत्‌
(440) sanf |
(1579) “ वस निवासे ” (5-चुरादि:-1948, अक, सेट्‌. उम.)
(1581) “ बस्क गथ; ” ([-भ्वादिः-101. सक, सेट, आल.)
कथादि।, अदन्तश्च ।
वस्ककः-स्किका, वस्ककः-स्किका, विवस्किषकः-षिका, वावस्कक;-स्किका;
“वस्यति स्तम्भने, वस्ते छादने वसयेत्‌ वसेत्‌ ॥
वस्किता-त्री, वस्कयिता-त्र, विवस्किषिता-त्री, वावस्किता-त्री;
निवासे वासयेत्‌,स्नेहे वासयत्युपसेवने । ? (छो, 187-8) इति देव! |
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगल्भ तिवत्‌ (389) ज्ञेयानि ।
क्षीरस्वामिचन्द्रजनकातन्त्रकाशकुत्सनादयः धातुमसुं नाभ्युपगच्छन्ति|
क्विपि-वक्‌-वग्‌-वस्कौ-वस्कः ;इति विशेष; |
अपि ठु ‘aq स्नेहनच्छेदावहरणेषु इति पठित्वा अवहरणे-बर्तने इति
oo - (1581-4) “ बस्त अदने ” (-चुरादिः-1683. सक. सेटु, आल.)
1, * शृस्वृस्निहिलप्यसिवसि--' (द. उ. 1-95) इति उप्रत्यये रूपमेवम्‌।
वस्ते भाग्यवतो जनानिति बश्जु=धनम्‌। | 4
अैत्रेय-क्षीरस्वामि-माघव- दीक्षिताः बस्त? इत्येव पठन्ति। 'अदैने
2. औषादिके [द. उ. 5-39] TAA रूपम्‌। वस्तेऽनेनेति वस्नम-वासः | प्रेरणे?इति काशकृत्स्नः | केचित्‌ “वस्त?इति पठन्ति । धातुकाव्यव्या-
3. संपूर्वात्‌ वसधातोः औणादिकः [द. उ. 8-82] सरनप्रययः। संबत्सरः=क्षण
लवमुहुर्ताहोरात्रपक्षमासायनानि च इत्यर्थः । एवं परिवत्सरः, विवत्सरः,
ख्याने (3-34) काशक्ृत्स्नीयेऽपि च वस्त इति पाठ आहत; । |
इद्वत्सरः, इडावत्खरः, उद्वत्सरः इत्यादिषु बोध्यम्‌। वस्त्रेण समाच्छादयति A, ५ ......सदोनिवसितं हरिं यथुरतूत्थिताङ्गाः Bar? घा; का. 3-64
WF संवस्त्रयन्‌ इत्र “ मुण्डमिश्र--” (3-1-21) इत्यादिनाणिच्‌ ।“वस्रात्स- [अ] भयं दन्त्यो्यादिः इति आत्रेयदेवषुरुषकारकारादयः। केचित्‌ बकारादि
माच्छादने ?इति काशिकावृत्तिः । पठन्ति। “ घसिस्तु सान्ते वसिः प्रसारिणी ॥' (व्याघ्भूतिकारिका
पि औणादिके [द. उ. 8-79] धनप्रये वस्त्रमिति रूपमू । वस्ते शरीरमिति वस्नम्‌ । 7-2-10) इत्यत्र बशादिरिव (बकारादिः) बस्िः इति काशिकायामुपात्त
|" इति घातुवूत्तिः परं तुसाम्प्रत॑ gat ' वसि;' इति दन्त्योष्ठयादिपाठ
A, ` वेतानवेदिजनित पवमानबन्धु वरत्रेण बदुमविनीत कथं यतेथाः ॥? चम्पूरामायणे
एवोपलभ्यते | बस्तशब्दस्तु बशादित्व एव.उपपन्नो भन्रतीत्यव धेयम्‌ । . `
5-48
153
 ae a १२१४,
१२१८.
बस्तकः-स्तिका, वस्तकः-स्तिका, विवस्तिषक:-षिका, वावस्तकः-स्तिका ; विश्वेट ,'अनड्बान-अनइबाहो-अनइवाहः; ¬ o
१ऊढ्म्‌-*कल्पनापोढ;-प्रौडः-उढवान्‌ ,वाहितः, विवक्षितः, वाबहितः-तवान्‌;
बस्तिता-त्री, वस्तयिता-त्री, विबस्तिषिता-त्री, वावस्तिता-त्री;
धवृह्‌;-वहनः-वाहः, 'कूल्मुद्वहः*, वहः, “भारवाही, “प्रवाहण; ;''ऋइषीवहः,
इत्यादिकानि रूपांणि सर्वीण्यपि चौरादिकगर्जेयतिवत्‌ (378) बोध्यानि |
कपीवहः, सुनीवहः, ''वावहि;, वाहः, विवक्षुः, वावहः;
(1582) “ बह प्रापणे ” प्रणिवोढव्यम्‌ ,वाहयितव्यम्‌ ,विवक्षितव्यम्‌ ,वावहितव्यम्‌;
(]-भ्वादि;-1004. द्विकर्म, अनि. उभ.) यजादि; | !१्रणिवहनीयस्‌ ,वाहनीयम्‌ ,विवक्षणीयस्‌ , वावहनीयम्‌;
' प्रापणेस्धारणे ” इति काशकृत्स्नः | 1, विश्वं वहतीत्यर्थे क्विपि सम्प्रसारणपूवेरूपशगुणढत्वादिकेषु रूपमेवम्‌ |
बाहक:-हिका, वाहकः-हिका, 'विवक्षक:-क्षिका, वावहकः-हिफा; 2. अनः वहतीत्यर्थे ' अनसि बहेः ' इति किपि, ' डश्चानसः' (द्रष्टव्या द. उ:
श्वोढा-ढी, [निहिता], वाहयिता-त्री, विवक्षिता-त्री, वावहिता-त्री; 9-107) इति अनरशब्दान्त्यवणेस्य उकारे रूपमेवम्‌।‹ सावनडुहः' (7-1-82)
परिवहन-उद्वृहन^-न्ती, प्रणिवहन्‌ , प्रवहन:न्ती, “ब्यतिवहन्‌-न्ती, “वाहयन्‌ इति चुम्‌।
भारं देवदतेन, वाहयन्‌ यवान्‌ बलीवदीन्‌,विवक्षन्‌-न्ती ; — 8. 'त्तप्रत्यये सम्भ्रसारणढत्वष्टुत्वढलोपदीर्घादिषु रूपमेवम्‌ । एवं क्त्वाक्तिन्त्रशृतिष्वषि।
वक्ष्यन-न्ती-ती, वाहयिष्यन-न्ती-ती, विवक्षिष्यन-न्ती-ती; — 4. कल्पनायाः अपोढः इति ad ` अपेतापोड--? (2-1-38) इति क्तान्तेन
पञ्चमीसमासः|
वहमानः?, वाहयमानः, विवक्षमाणः, वावह्ममानः;
वावहिष्यमाणः; 5. 'प्रादूहोढोड्येपैष्येधु' (वा. 6-1-89) इति वद्धिः । एवे प्रोढिः इति क्तिननन्तेऽपि
वक्ष्यमाणः, वाहयिष्यमाण:, विवक्षिष्यमाण;,
ज्ञेयम्‌।
1 ,
'षढोः
धातीरनिरत्वात्‌ सन्ते; ' होढः ? (8-2-31) इति धातुहंकारस्य ढत्वे aga: इति तु सारथ्यादिवाचक पदे “ कृत्यल्युटो
|6. चह इत्यत्र पचायच्‌।
कः सि ? (8-2-41) इति ककारे ‹ आदेशश्रत्यययोः ” (8-3-59) इति षत्वे च रूपं बहुलम्‌'(3-3-113) इति बहुलग्रहणात्‌ कर्तरि ल्युटि बोध्यम्‌ ।
|
बोध्यम्‌ ।
7. go उद्दइतीति शत्तौ उत्पूर्वात aÈ: “उदि कूले रजिवहोः' (3-2-31) इति
2, तृचि, 'सहिबहोरोद अवर्णस्य ' (6-3-112) इत्युपधाकारंस्य ओकारे ढत्वं- खश्‌। खित्त्वात्‌ नुम्‌ । शित्त्वात्‌ शपि तस्य 'अतो गुणे? (6-1-97) इति
हुत्वढलोपदीचेघु रूपमेवम्‌ ।एवं तव्यदादिष्वपि शयम्‌ । आकाशो हवै नामल्पयो- TTH ।
निंवेहिता--! (छान्दोग्ये 8-14-1) इत्र छान्दसत्वात्‌ न ओकार उपधाया; |
8. भारं वहतीति भारवाही । णिनिप्रत्ययान्तभिदम्‌|
प्रत्ययस्येडागमो5पि छान्दसत्वादेव । स्पष्टभिदधुपनिषद्भाष्येु ।
9. NRA ण्यन्तात्‌ वाहयतेः नन्यादित्वात्‌ कतरि oy: । “ कृत्यचः ? (8-4-29)
5 तवे? “अति'इत्युपसंगैद्यपूनेकात्‌ वंहधातो: ' कतरि कर्मव्यतिहारे ' (1-8-14) ` इति णत्वम्‌, इति केचित्‌ । वस्तुतस्तु ' णेर्विभाषा ? (8-4-30) इति प्राप्त
. इत्यात्मनेषदे प्राप्ते ' न गतिहिंसार्थेभ्यः ” (1-3-15) इति निषेधे व्यतिवहन :, पाक्षिक णत्वं बाधित्वाऽन्र संज्ञात्वात्‌ `पूर्वपदात्‌ संज्ञायां--› (8-4-8) इति नित्य
इति रूपं सिद्धयति । आचायेचरणेः ' वहे निषेध इति केचित्‌›इत्युक्तत्वात्‌ णत्वमिति बोध्यम्‌ |
तन्मते ब्यतियृते इत्युदाहतम्‌ ” इति प्रक्रियाकीमुदी । |
0, “ इको बहेऽपीलोः › (6-3-121) इति इगन्तस्य Wager पीछवर्जितस्य ae
५, *नीषह्योः प्रतिषेधः? (वा, 1-4-52)' इति अण्यन्तावस्थायां Gg: ण्यन्ते
उतरपदे दीघो भवति।
कत्वस्य प्रतिषेधात्‌, रूपमेवम्‌ ।'वहेः अनियन्तृकतृकस्य (वा. 1-4-52) इति
कत्वस्य प्रतिप्रसवसद्भावात, अन्न च नियन्तून(सारथि) कर्तृकत्वात्‌ shor . ‹सासहिवावहि'--(वा. 3-2-171) इति निपातनात्‌ यडन्तात्‌ कतरि किः फिन्‌ वा
| प्रत्ययः । द्वित्वादिकं बोध्यम्‌।
| भवत्येव ।
‘ ज्ञेरदनदपतपदधुमास्यतिहन्तियातिब्रातिद्रातिप्सातिवपतिबहति--' (8-4-17)
A, ‘Sega धुन्वन्‌ उद्वहन्‌ परिघं शुरुम्‌ । › भ. का. 9.7.
इत्यादिना उपसगैस्थात्‌ निमित्तादुत्तरस्य नेः णत्बं बोध्यम्‌|
B. ‘ade चरमाणो दौ वहमानौ मितं धनुः । अत्र वयोवचने चानेश्‌ इति “उत्तीणों वा कथं भीमाः सरितः RSAT ।' भ, का, 6796, .
प्रक्तियासधेस्वे । । |
 i aè at १२२
ARRO
aA [शकटम्‌], TEL, वाह्मम्‌ ,विवक्ष्यम्‌, वावह्मम्‌; (1583) j alg set 1 (]-भ्वादि:-633, अक. सेट्‌. आत्म.) [अ]
उद्यमानः, वाह्ममानः, विवक्ष्यमाणः, वावह्ममानः; वैहक:-हिका, वेहक:-हिका, विवेहिषक:-षिका, `वावेहक:-हिका;
ईषद्वहः-दुर्षहः-सुवहः ; ceed = aRar, वेहयिता- विवंहिषिता-त्री, वावंहिता-त्री ;
"ae: , वाहः, परिवाहः-परीवाहः, वाहः, विवक्षः, वावहः; ` वंहन्‌-न्ती वंहयन्‌-न्ती विवहिषन्‌-न्ती —
प्रणिवोढुस्‌, वाहयितुम्‌ , विवक्षितुम्‌ , वावहितुम्‌; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्कण्ठतिवत्‌ (149) ज्ञेयानि। युचि-
प्रौढिः; वहा, वाहना, विवक्षा, वावहा; » 4 वहन; इति |
वहनम्‌, “इक्षुवाहणम्‌ ,वाहनम्‌, दाक्षिवाहनम्‌-इन्द्रवाहनस्‌, भारवाहणम्‌८,
(1584) “ बा गतिगन्धनयोः ” (7-भदादिः-1050. सक, अनि, पर.)
बिवक्षणम्‌ , वावहृनम्‌;
‹ गतिगन्धनयोबाति वायतीति तु शोषणे ।
उडा, वाहयित्वा, विवक्षित्वा, वावहिला;
प्रवद्य, ma, प्रबिवक्ष्य, प्रवावह्म; वयते वयतीत्येवं तन्तुसन्तान इष्यते ॥ (A. 10) इति देव!
“पुरुषवाहं (वहति), oe हेमचन्द्रस्तु “बा तणू? इति पठित्वा 'सुखसेवनयोरित्येके
ड्या वाहम्‌ २, | विवक्षम्‌ २, | in इति चोक्ता 'वेत्येके ? इत्यप्याह ?? इति पुरुषकारवचनमत्रानुसन्धेयम्‌ । 'अर्दने
agl २ वाहयित्वा २, विवक्षित्वा २, बावहित्वा २; हिंसनं च गन्धनम्‌ इति लीलाशुकः; ” इति धातुकाव्ये (2-49) । ‹गन्धुते--
भ्वह्विः 3 Ta, . सौरभ्यकरणम्‌ ?इति सहस्रनामभाष्ये | ““-गमनहिंसयो:” इति वोपदेवः |
1. वहत्यनेनेति. करणार्थे शकटादिकि विवक्षिते ` बह्म करणम्‌ ? (3-1-102) इति “-गतिगन्धनयो।--चलने दुर्गन्ये च ? इति काशकृत्स्न! । |
निपातनात्‌. यञ्रययान्तता। ण्यतोऽपवादः । करणभिन्नयो: भावकर्मणोरर्थयोः वायक;-यिका, 'वाजकः-जिका, वापक;-पिका, विवासकः-सिका, वावाथकः-यिका ;
विवक्षितयोस्तु बाह्यम्‌ इति ण्यदन्तत्वमेव | | वाता-त्री, वापयिता-त्री, वाजयिता-त्री, विवासिता-त्री, वावायिता-त्री;
gada बलीवर्दादयः भारमिति बह$=स्कन्धः । करणे “गोचरसचरचह--+
ˆ \(3-3-119) इति घभ्रययान्तो निपातितः । इलन्तलक्षणघनोऽपवादः। बाहः ^वान्‌-न्ती, श्वापयन-वाजयन्‌-न्ती, विवासन्‌-न्ती; >
अश्वः । अत्र तु वहतीति are: इति वा, उह्यतेऽनेनेति वा वृत्तिर्बोच्या । वास्यन्‌-न्ती-ती, वापयिष्यन्‌-वाजयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवासिष्यन्‌-न्ती-ती; —
Near 'प्रादूहोढोठ्येषेष्येषु ” (वा, 6-1-89) इति बृद्धिः। इय च यतिवानः, वापयमानः, वाजयमानः, — वावायमानः; |
- क्तिन्नन्त एव ; क्तिजन्ते नेव्याहुः ।
« अन्न 'वाहनम्‌ आहितात्‌ (8-4-8) इति णत्वम्‌ । वाहने थत्‌ आरोपितं तत्‌ -_वापयिण्यमाणः-वाजयिष्यमाण;, — वावायिष्यमाणः;
nt

` आहितम्‌ ; उपरि निपतितेक्षुकं घाहनमित्यथ: । दाक्षिवाहनम्‌ इन्द्रवाहनम्‌

इत्यादिषु तु आहिताथकत्वाभावात्‌ न णत्वम्‌ । 1, ण्यन्ता 'वोविधूनने Ga?
ogiत्‌ (7-3-38) इति विधूननेऽ कम्पनार्थे णौ
परतः जुगागमो भवति । विधूननभिन्नाथं तु आादन्तलक्षणे पुगागमे आवापक
कर्त्रोर्जीवपुरुषयोनैशिवहो: '(3-4-43) इति कर्तृवाचिनि पुरुषशब्दे उपपदे
वहेः णमुरू। पुरुषध्रेष्यो भूत्वा वहतील्यथे; । इत्यादीनि रूपाणि। ण्यन्ते सवित्र रूपद्वय मेवमूह्यम्‌ ।
ataha—’ (द. उ. 1-21) इति निप्रत्ययः । वहति, उद्यते वा बह्विः=अग्निः । 2. 'निगरणचलनार्थेभ्यश्व ?(1-3-87) इति कत्रेभिप्रायक्रियाफलविवक्षायां ण्यन्ते
agaa’ (द. उ. 1-166) इति ऊप्रद्यय:, थात्वन्तस्य धकारादेशश्च ।वहति परस्मेपदमेब भवति |
3, «wale कमव्यतिहारे ?(1-3-14) इति तङ्‌। 5
गृहकायमिति चधू+=स्घुषा । .
' तेन बह्येन हम्तासि त्वमर्यं पुरुषाशिनम्‌ 1? भ, का, 6-52 A, आप्रायि वान्‌ गन्धवहः सुगन्धस्तेनारविन्दव्यतिषङ्गवाश्च WA. का, 2-10 ..
“वृद्धौ रसां Usage प्रचोहुँकथ कनीयानहमुत्सहेय ।' भ, का. 3.54 [अ] सिद्धान्तकोमु्यां [बाळमनोरमायाम्‌] एव उदूशतोऽयं धातुः । अन्ये सबै
{ ब्रहि? इत्येव पठन्ति | धातुकाव्यव्याख्यायामपि (1-89) एवमेव f
* दूरादपावतितभारवाहणाः पथोऽपसखुसतवरितं चमूचराः ॥' शि.व.19:34
१९९९ at वाडr १२२३
वातम्‌-त;, निर्वाण; [अभिः,; भिक्षुर्वा], निर्वातो [वातः], वापितः, वाजित (1585) “ वा गतिसुखसेवनयोः '' (%-घुरादि:-1885. सक. सेट. उम.)
विवासित;, वावायितः-तवान्‌; “ बात सुखसेवनयो: !इति धातुवृत्तिबालमनोरमादिषु दृश्यते ' सुखाति-
वातः, श्वानः, वापः, वाजः, वातूरुः,^ विवासुः, वावायः; गतिसेवासु' इति alata: | “वात गतिसुखसेचनयो: — गतौ सुख-
अप्रणिवातव्यम्‌ ,वापयितव्यम्‌-वाजयितव्यम्‌ , विवासितव्यम्‌ ,वावायितव्यम्‌;
समासौ?इति काशकृत्स्नः|
mina, वापनीयम्‌-वाजनीयम्‌ , विवासनीयम्‌ , वावायनीयम्‌;
वापकः - पिका, विवापयिषकः - षिका, वापयिता - त्री, विवापयिषिता-त्री;
वेयम्‌, वाप्यम्‌-वाज्यम्‌ , विवास्यम्‌ , वावास्यम्‌;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चोरादिकक्रालयतिवत्‌ (175) ज्ञेयानि ।
*इषद्वानः-दु्ी नः-सुवानः ; = —
आदन्तत्वात्‌ ण्यन्ते सवत्रास्य युगागमघटितरूपाणीति ज्ञेयम्‌ |
वायमांनः, वाप्यमानः-वाज्यमानः, विवास्यमान:, वावाय्यमान;;
वायः, वाप:-वाज:, विवासः, वावाय; ; : (1586) “ वाक्षि काङ्क्षायाम्‌ ” (IR: - 668. सक. सेट्‌. पर.)
वातुम्‌ ,वापयितुम-वाजयितुंम्‌ ,बिवासितुम्‌ ,वावायितुम्‌; वाङ्क्षकः -वाङक्षिका, वाङ्क्षकः -वाडिक्षका; विवाङ्क्षिषकः -षिका, |
वातिः; ,ब्रापना-वाजना, विवासा, वावाया; वावाइक्षक: -वावाङ्क्षिकी;
आनम्‌ , वापनस्‌-वाजनस्‌, विवासनम्‌, वात्रायनम्‌; वाङ्क्षिता-त्री, वाइक्षयिता - त्री, विवाङक्षिषिता -त्री, वोवाङक्षिता -त्री
चात्वा; वापयित्वा-वाजयित्वा, विवासित्वा, वावायित्वा; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्काङ्क्षतिवत्‌ (184) उल्यानि । : :
क्राय, प्रवाप्य-प्रवाज्य, प्रविवास्य, प्रवावाय्य ;
वायम्‌ २, } वापम्‌ २-वाजम्‌ २, विवासम्‌ २, ) वावायम्‌ २;
(1587) “ वाछि इच्छायाम्‌”? (1-म्वादिः-208. सक. सेट्‌. पर.)
वात्वा, २, |वापयित्वा २-वाजयित्वा | विवासित्वा २, |वावायित्वा २; — कामे 'इति बोपदेव!
“वातिः, वातिकम्‌ ,वातकी, वात्या?, वायुः, "वातः, वाम:. rit
ne
कgta
Lg
de
ea2Syत
dd
arom: - न्छिका, वाञ्छकः - न्छिका, विवाब्छिषकः - षिका, वावाञ्छकं;-
4341
ANION
PES
br
l
न्छिका ; वाज्छिता -त्री, वान्छयिता-त्री, विवान्छिषिता-त्री, वावान्छितो -त्री ;
—iक निशायाम्‌ ' निर्वाणोऽवाते ?(8-2-50) इति अवाताधिकरणत्वे निष्ठातकारस्य इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्राञ्छतिवत्‌ (184) ज्ञेयानि । त्तम्रत्यये
नकारादेशे, णत्वे च रूपमेवम्‌ वातार्थे तु निर्वातो-वायुः इति।
६ चलनशब्दार्थात्‌? (3-2-148) इति युचूप्रत्ययः |
^बान्छितम्‌-तः, किपि-नाशवान्‌-नाशवांशौ-नाशवांश;9, इति च विशेष; |
६०
९० ‘ ज्ञेगदन दपतपदघुमास्यतिहन्तियातिबा ति--? (8-4-17) इति उपसगेस्थान्तिमित्ता- “ कथादो क्षीरस्त्रामी--“ वा गतिसुखसेवनयोः' । वातेत्येके।
दुत्तरस्य नेनेकारस्य णकारादेशो भवति । वापयति अववातत्‌ ” इति। हवेमचन्द्रस्तु “वातण्‌ःइति oer ‘aad
ब्र. ` ''ईषदायपपदेछु खलपवादे आदन्तलक्षणे युच्‌प्रत्यये रूपमेवम्‌ | वनयोरित्येके ? इति चोक्त्वा “वा इत्येके ' इत्यप्याह; णित्त्वं चुरादिखचिहस
॥??
&.. -“चांतेनिंत? (द. उ. 1-78) इल्यतिम्रत्यये नित्संज्ञके व रूपमेवम्‌ । वातीति
बातिः>्गन्धमि भ्रपवन: | इति पुरुषकारवचनमत्रानुसन्धेयम्‌ |
8, ` 'कृद्चापा--? (द. उ. 1-86) इत्यादिना उणूप्रत्यय; । वाति वायति वा
्रब्याणि इति बायुः। (1588) “ बाड़ आप्लाव्ये ” (-भ्वादि:-886, सक, सेट्‌. आल.)
औणादिके (द. उ. 6-7) तनप्रत्यये STIH, ।
: औणादिके (द. उ. 7-26) मनप्रत्यये वाम; इति रूपम्‌।
प्लाव्यम-आप्लवनम्‌। सि. कोमुदीबालमनोरमादिपु 'बाडु--?
वातूल इव तूलानां वानराणां रणाजिरे।*च. रा. 6-72 A, “पत्र स्थिते वान्छितदे हरिदुमे तदाथ्छितहीच्छनमास्त नन्दनम्‌ ॥ ? घां. का. 1-23
‹ झरस्किमद्यापि न तासु 'शिक्षते वितत्य घात्याभयचक्रचङ्कमान्‌ ॥' नैषधे 1-73
won B, ' सुद्दत्मनोजूतिकृतस्तथा5पि तस्मान्मदीयान्वयनाशवाँश; । ' वा, वि, 3-28, ``
१२२४ aag घाम्ट १२२५
इत्येव पठ्यते, बशादिः इति च। धातुवृत्तितरद्षिण्यादिपु 'बाड? “ततो वादृत्यमानाञ्सो रामशालां न्यविक्षत ।? इति भट्टि (428)
इति दृश्यते। 'बलेरित्येके! इत्यपि क्षीरस्वामी | प्रयोगश्वात अनुकूल;। '--वतेनेच'इति हेमचन्द्र; | --संभक्तो वरणे›
वाडक; -डिका, वाडक: -डिका, विवाडिषक; -षिका, वावाडकः - डिका; इति बोपदेव!
वाडिता - त्री, वाडयिता - त्री, विवाडिषिता - त्री, वावाडिता - त्री; इत्यादीनि बावतक:-तिका, वावतेक;-तिंका, विवावर्तिषक;-षिका, वरीवावतक:-तिका
रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिकगाधतिवत्‌ (394) ज्ञेयानि । वाड; - वालः, इति । वावर्तिता-ली, वावतयिता-त्री, बिवावतिषिता-त्री, वरीवावतिता-त्री ;
| (1589) “ वात सुखसेवनयोः ” इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकगृष्यतिवत्‌ (424) ज्ञेयानि । शानचि
'बावृत्यमानः, क्यपि-वाधृत्यस्‌ ,वावर्तितस्‌ इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषः ।
(%-चुरादिः - 1883. सक. सेट्‌. उभ.) कथादि।, अदन्तथ |
(1598) “ वाश्य शब्दे” (1\-दिवादिः-1163. अक. सेट्‌. आत्म.) [अ]
: --गतिसुखसेवनयो। ' इति क्षीरस्वामी । ' -गतिसुखसेवनेषु ' इत्येके ।
— गतिसुखसेचनयो; ? इति काशकृत्स्न; । “ वासु--- इति काशकृत्स्नः । ' वाश्व? इति कातन्त्रा), अन्ये च
्वातकः -तिका, विवातयिषक:-षिका ; वातयिता -त्री, विवातयिषिता - त्री वैयाकरणा! |
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि चौरादिकक्रा्यतिवत्‌ (185) sa । वाशकः-शिका, वाशक;-शिका, विवाशिषक;-षिका, वावाशक:-शिका ;
वाशिता-त्री, वाशयिता-त्री,, विवाशिषिता-त्री, वावाशिता-त्री ;
(1590) “ aga वरणे ” (1ए-दिवादि।-1160, सक. सेटू, आल.) :
व्रणम्‌ = आवरणम्‌| इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिककाशतिवत्‌ (186) ऊह्यानि |
शानचि-उद्वाइ्यमानः^, “वाशानः°, वाशा, वाशिका, वाशिरा, “बाशुरा, वाशर:,
वरणे? इति धातुबत्ति-धातुकाव्य-सि. को्ुदी-काशकृत्स्नाद
यः| इमानि पाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌|
सि. agat 'बृतु-- इति पठित्वा पक्षान्तरे-वावृत्यते इति। “बतु--
इति घा. का. व्याख्या (2.60) पाठः । किञ्च तत्र “ केचित्‌ पूर्वत्र पठितं 1. QIFT च? (7-4-80) इति यङन्ते सर्वत्र अभ्यासे रीगागमः |
वाग्रहणमस्यादि कृत्वा ' वाबृतु--? इत्याहुः ? इत्युपात्तस्‌ । कर्मणि क्तप्रत्यये 2. ऋदुपधात--! (3-1-110) इयादिना क्यप्प्रत्यये रूपमेवम्‌ ।
3. उत्पूवेकात, धातोः, लटः शानचि कतेरि शपि, तस्य उयनि च रूपमेवम्‌ ।
पक्षद्वयेऽपि प्रयोगा इश्यन्ते । क्षीरस्वामी स्वतम्लेण ‘agg ›इति पठित्वा 4. नन्यादेः (3-1-134) आक्ृतिगणत्वात्‌ ण्यन्तात्‌ ल्युः प्रत्ययः |
४ झन्ये भ्वादेरेव वरणे RaRa वा मन्यन्ते। तेन वरणे द्यतादिकार्य न 5. 'मन्दिबाश-' (द्‌. उ. 8-21) इत्यादिना उरचूप्रत्यये रूपमेवम्‌।
भवति | वर्तिष्यते, विवर्तिषते?? इति उक्तम्‌ । किं च भ्वादौ ‘ag वरणे’ वार्‍यतेऽत्यर्थमिति वाद्युरः--गदेभ: | ` मन्दिचासि--? इति नारायणइवेत-
(दिवादौ) इत्येके ' इति तत्र इश्यते । वनवासिनौ । अत्र घातुद॒त्ती मन्दिवाशि---? इत्यादिना किरःवग्रत्यये
वाशिरः इति हश्यते। चृत्त्यादावपि वाशुरा इत्येवोदाहियते । तरङ्गिण्या-
कातन्त्रीयाः “तप tet, वावृतु वतने? इति पठन्ति। ये वा-शब्दं मपि एवभेव । | |
तप ऐश्वर्य वा? इत्येवं संबध्नन्ति, काशक्रुत्स्नपाठानुरोधेन तेषां “वा? पद 6. ' अत्तिकमिश्रमिदेविवाशि--! (द. उ. 8-62) इत्यादिना अरनप्रत्यये रूपमेवम्‌ |
समुञ्चायकं भवितुमर्हति, न विकल्पाथकम्‌ ? इति काशकृतसने टिप्पण्या- वाशरः=कोकिलः । अत्राह मनोरमाकारः-_ ' केचित्तु सूत्रे चाशिभ्य इति
. तालव्यं पठित्वा “वाश शब्दे›वारयते इति बाशर;-कोकिल; इत्याहुः 'इति।
सुक्तम्‌ ।
[a [=] वाशति...” (ऋक्‌ 5-54-2) इति प्रयोगदशनात्‌ भौवादिकोऽपि अय धातु
1. पचाद्यचि रूपमेवम्‌ । वाडन्टअख;ः । डलयोरेकत्वस्मरणमत्र विवक्षितम्‌। इति ऊह्यते। “चीचीकूचीति वाशन्ति सारिकाः--? (महाभारते 16-38) इति च ।
2. “--छुखसेवनयो: ' इति धातुप्रदीपथातुवृत्तिबाळमनोरमादिषु। . A. ' उद्वाच्यमानः पितरं सरामं लुठ्यन्‌ सशोको भुवि रोरुदावान्‌ ॥? भ. का, 3-32
B. भङ्गालीकोकिलक्रङ्भिर्वाद्ानेः पर्य लक्ष्मण।? भ, का. 6-74
154
 १२२६ विछ
विच्छ १२२७
(1593) “ बास उपसेवायाम्‌ ”
-- “ विच्छेस्तुदादिपाठः-सार्वधातुकेऽप्यायानित्यत्वे ढिङ्गम्‌
तरङ्गिण्याम्‌
(%-चुरादिः-1885, सक. सेट्‌, उभ.) अदन्तः | तथां च शपि नित्यमिति भाष्यम्‌ (3-1-31) । आयाः शे विकश्पम्‌ [ नुस्‌],
“--- गतिसुखसेवनयो। ' इति जेन-कातन्त्रौ | द्रमिडास्तु पाठबलाद्‌ आयव्यवायेऽपि कार्यमाहुः--विच्छायन्ती-विच्छायती ??
' अयं कथादावपि इति देवपुरुषकास्योः ” इति माधवः । quit वचनमिहात्रानुसन्धेयस्‌ । भाष्यकारो यदभिम्रेति तस्थानुङूरुः
वासकः-सिका, विवासयिषकः-षिका ;वासयिता-त्री, विवासयिषिता-त्री; सुधाकरो5पि । तथा च “ तुदादिपाठात्‌ नुम्‌विकल्प; संभवतीति तुदादिपांठ-
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककालय तिवत्‌ (185) उद्यानि | 'स्येँदैमेव फलं न्याय्यम्‌ । एवं च नुम्बिकल्पात्‌ विच्छन्ती विच्छायतीत्यौत्सगिर्क
(1598-4) ' बह चहं — इत्यत्र दण्डके ‘ale प्रयत्ने इति भ्वादौ पठिता, शबेवेति नित्यो नुस्‌ ?? इति पुरुषकारः |
“वाहते वाहति, वाहकः, वाहमानः, वोढा। वाट्‌, वाहः, वाहनम्‌,वाहनीथम्‌, “विंच्छायक;-यिका, विच्छक;-च्छिका, 2विच्छांयक;-यिका, विच्छक:-च्छिका,
वाहिनी पश्चनद्यामु सेनायाम्‌ ?? इति क्ाशकृर्स्नधातुपाठे इश्यते | विविच्छायिषक;-षिका, विविच्छिषकः-षिका, वेविच्छकः -च्छिका ;
(1594) “RARR पृथगूभावे ” विच्छायिता-त्री, विच्छिता-त्री, विच्छाययिता-त्री विच्छयिता-त्री, विविच्छा-
(४गा-रुधादिः-1442. सक, अनि. उभ.) यिषिता-त्री, विविच्छिषिता-त्री, वेविच्छिता-त्री
अयं पाठः सर्बसम्मत; | MATA तु* विजिर--' इति इश्यते। *विच्छायनं-न्ती-ती, विच्छाययन्‌ ,विच्छयन्‌-न्ती-ती, विविच्छायिषन्‌-विविच्छिषन्‌-
वेचकः-चिका, वेचकः-चिका, विविक्षकः-क्षिका, वेविचकः-चिका; न्ती-ती ;—
वेक्ता-त्री, वेचयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविचिता-त्री; क्च्छायिष्यन्‌-विच्छिष्यन्‌-न्ती-ती, विच्छाययिष्यन्‌-विच्छयिष्यन्‌-न्ती-ती, विवि-
ii | i इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि प्रातिखिकरूपाणि विना रौधादिकरिश्च तिवत्‌ च्छायिषिष्यंन्‌-विविच्छिषिष्यन्‌-न्ती-ती ;—
aa
— विच्छाययमानः-विच्छायमानः, — बिविच्छायिषमाणः, विविच्छिषमाणः,
Ih p

(1404) ज्ञेयानि । क्तमत्यये-विक्तम्‌^-क्तः, घमि-'विवेकः, धिनुणि-१विवेकी,

विविचिः इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः | चेविच्छयमान; ; |
— किच्छाययिष्यमाण;, विच्छायिष्यमाण;, विविच्छायिषिष्यमाणः, विवि-
(1595) “ विछ गतौ ” (ष-ुदादिः-1423. सक. सेट्‌, पर.) च्छिषिष्यमाण;, वेविच्छिष्यमाण; ;
“णौ विच्छयति भाषार्थे, गतौ विच्छायतीति रो ॥
विच्छेराये शतुर्वा नुं शे स्यादिति तुदादिता । ' 1. ' युपूधूपविडिछ--? (3-1-28) इति आयप्रत्ययः । “ आयादय आधेघाठुके
(हो. 56557) इति देव! । al? (3-1-31) इति आधेधातुकविवक्षायाम्‌ आयप्रत्ययो विकल्पेन भवति । तेन
आयप्रत्य॑याभावपक्षे विच्छकः इत्यादि। तेन आधधातुके संवेत्रं रूपद्दय
1. निष्ठायामनिद्त्वात्‌ 'चजोः कु धिण्ण्यतोः '(7-3-52) इति कुत्वे रूपमेवम्‌।
(ga) शेयम्‌। 'छे च? (6-1-73) इति TR! तस्य aAa चकारः। अय
2. “संधचानुरुध...]विविच-! (3-2-142) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु घिनुणप्रत्यये
तुक्‌ अन्तरङ्ग; । तेन सवेत्र प्रथममस्य श्रवणं भवति। अतश्च शुद्धात्‌ णिजन्तात्‌
कुत्वे च रूपमेवम्‌ । विवेकी-युक्तायुक्तविशेषज्ञ; ।
3. ' किकिनावुत्सगेश्‍छन्दसि सदादिभ्यो दशनात्‌ ? (वा. 3-2-171) इति वचनेन च आयप्रत्यया भावपक्षेउपधावृद्धयादिकं न भवतीति बोध्यम्‌|
(सदादिभ्योऽपि सूत्राबुपात्तेभ्यः) भाषायां किप्रत्यये, एत्वाभ्यासलोषयोश्च 9, ण्यन्तेषषि आधेधातुकविषये सर्वत्र आयप्रत्ययविकल्पः । तेन रूपद्वयं बोध्यम्‌ ।
रूपमेवम्‌ | | 3, आर्धघाठुकविवक्षायां आयप्रत्ययस्य बैकंल्पिकत्वात. आयप्रत्ययान्तस्यं अंनेकाचूत्वात
^, `रम्या इति aa: पताका राग विविक्ता इति वर्धयन्ती; । ' शि, व, 3-53 यङन्ते आयंप्रत्ययो न भवति | तेन एकमेव रूपम्‌ ।
4. dg: सावेधातुकत्वेन नित्यमायप्रत्ययः ।
, १२२८ विच्छ ओ बिजी १२३९,
'गोबिद्‌-गोविच्छौ-गोविच्छः ; “विच्छा:-विच्छायौ-बिच्छायः ; i विच्छायम्‌ २-विच्छम्‌ २, विच्छायम्‌ २-बिच्छम्‌ २,
विच्छायितम्‌-त;; विच्छितम्‌-तः, विच्छाययितम्‌-तः, विच्छायितः, विविच्छा- विच्छायित्वा phen विच्छाययित्वा २-विच्छयित्वा. हि
,यिषितः-विविच्छिषित;, वेविच्छितः-तवान्‌; विविच्छायिषम्‌ २-विविच्छिषम्‌ २, वेविच्छम्‌ २ ;
विच्छायः-विच्छः, *विइनः ; विच्छायः-विच्छः, विविच्छायिषुः-विविच्छिषुः, विविच्छायिषित्वा २-विविच्छिषित्वा वेविच्छित्वा २. ]
| वेविच्छ; ; (1596) “ विच्छ भाषार्थः ” (०-बुरादि:-1774. अक; सेट्‌, उम.)
विच्छायितव्यम्‌-विच्छितव्यम्‌ , विच्छाययितव्यम्‌-विच्छायितव्यस्‌ , विविच्छायि- आस्वदीयः । “--भासाथे। 'इति क्षीरस्वामिशाकटायनहेमचन्द्रादय! |
_षितव्यम्‌-विविच्छिषितव्यम्‌ , वेविच्छितव्यस्‌; “णौ विच्छयति भाषार्थे गतौ विच्छायतीति शे ॥ (छो. 56) इति देव!।
विच्छायनीयम्‌-विच्छनीयम्‌ , विच्छायनीयम्‌-बिच्छनीयम्‌ , विविच्छायिषणीयम्‌--
विच्छक;-च्छिका, विविच्छयिषक;-षिका ;विच्छयिता-त्री, विविच्छयिषिता-त्री
विविच्छिषणीयम्‌ , वेविच्छनीयम्‌;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककुण्ठयति(210)वत्‌ उद्यानि । शतरि-
विच्छाय्यम्‌-विच्छयम्‌ , विच्छाय्यम्‌-विच्छथम्‌ ; विविच्छायिष्यम्‌-विविच्छिष्यम्‌ ,
^विच्छयन्‌|
वेविच्छयम्‌ ;
दैषद्विच्छायः-दुर्विच्छायः-सुविच्छायः, ईषद्विच्छः-दुर्षिच्छः-सुविच्छ;; — (1597) “विजिर्‌ प्रथम्मावे ” (717-जुहोत्यादिः-1094, संक, अनि. उभ.)
विच्छाय्यमानः-विच्छयमानः, विच्छाय्यमानः-विच्छ्यमानः, विविच्छायिष्यमाण;- “ वेवेक्तीति एथग्भावे विविक्ते च भये पुनः ॥? (छो. 61) इति देव! ।
बिविच्छिष्यमाणः, वेविच्छयमान:; “ * बिचिर्‌? इति सभ्या! ”? इति क्षीरस्वामी |
विच्छाय;-विच्छ;, बिच्छायः-बिच्छ;, विविच्छायिषः-विविच्छिषः, वेविच्छ: ; वेजक:-जिका, वेजक;-जिका, विविक्षक:-क्षिका, वेविजक:-जिका;
विच्छायितुम्‌-विच्छितुम्‌ , विच्छाययितुम्‌-विच्छयितुम्‌, विविच्छायिषितुम्‌- वेक्ता-त्री, वेजयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविजिता-त्री;
विविस्छिषितुम्‌,वेविच्छितुम्‌; | इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि जौहोत्यादिकणि जिर्‌(673)घातुवत्‌ बोध्यानि।
विच्छाया-विच्छा, विच्छायना-विच्छना, विविच्छायिषा-विविच्छिषां, वेविच्छा; शतरि-वेविजत इति । शानचि-सुवेविजान:” |
विच्छायनम्‌-विच्छनम्‌ ,विच्छायनम्‌-विच्छनम्‌ ,विविच्छायिषणम्‌-विविच्छिषणम्‌,
(1598) “ओ बिजी भयचलनयोः ”
वेविच्छनंम्‌;
विच्छायित्वा-विच्छित्वा, विच्छाययित्वा-विच्छयित्वा, विविच्छायिषित्वा-विविच्छि- (॥1-तुदादि;-1289, अक. सेट्‌. आत्म.)
षित्वा-वेविच्छित्वा प्रायेणायं RJ: । ` -- उद्वेगे च? इति पा. धा. समीक्षा |
प्रविच्छाय-प्रविच्छय) प्रविच्छाय्य-प्रक्च्छिय, प्रविविच्छायिष्य-प्रविविच्छिष्य, “ वेवेक्तीति एथगूभावे विविक्ते च भये पुन! ॥ ?
प्रवेविच्छय ; | eee

1. शतरि शपः `जुहोत्यादिभ्यः ww’ (2-4-75) इतिछौ, तस्य 'छौँ ?(6-1-10)

शकारे, षत्वे ष्टुत्वे च रूपमेवम्‌ । इति द्वित्वे ‘fast त्रयाणां गुणः wt’ (7-4-75) इत्यभ्यासस्य गुणे `नांभ्यस्ता-
2, आयप्रत्ययान्तात्‌ क्विपि वलि लोपे रूपमेवम्‌ । च्छतुः '(7-1-78) इति नुम्निषेधे च रूपमेवम्‌ । एवं Mama: इत्यत्रापि
3, ` यजयाचयतविच्छ--' (3-3-90) इति भावे agaaa: `नेड्‌ वशि कृति” गुणो ज्ञेयः |
(7-2-8) इतीण्निषेधः । प्रत्ययस्य ङित्वेन न गुण: । “ च्छोः-7” (6.4.19) A, ' तांस्त्वं धूपय विड्छ्यन्‌ क इवन त्वचचचीवनात्‌ पोथयेत्‌ ॥› घा, का, 3-44,
इति सतुक्कस्य छस्य शकारः । ' शात्‌? (8-4-44) इति निषेधात्‌नइचुत्वम्‌ । 8, ' रणेनिजद्भिर्मतिमेतत्व खुवेचिज्ञानेयेदुभिः स विष्णुः । ›था, का, 2-55
 faz ३५३३
१६३० ओ विजी
“उद्विजितुम्‌ ,उद्वेजयितुम्‌,उदूविविजिषितुम्‌ ,BARI; .
विनक्ति विजते ............................ 1? (at. 61-62) इति देव! | उदववेक्तिः, उद्वेजना, विविजिधा, वेविजा; |
उद्गेजकः-जिका, उद्वेजकः-जिका, 'उद्विविजिषक;-षिका, वेविजकः-जिका; उद्वेजनस्‌, उद्वेजनम्‌, उद्विविजिषणम्‌ , वेविजनम्‌;
१उद्विजिता-त्री, उद्वेजयिता-त्री, विविजिषिता-त्री, वेविजिता-त्री; ‘afer, वेजयित्वा, विविजिषित्वा, वेविजित्वा;
="
G
4उद्रेजयन्‌-न्ती, उद्वेजयिष्यन-न्ती-ती; we उद्देज्य, उद्गेज्य, उद्विविजिष्य, उद्देविज्य; 7
उद्विजमान:, उद्विजिष्यमाण; ; — =
—
वेजम्‌ २, ] वेजम्‌ २, | विविजिषम्‌ २, | वेविजम्‌ २; ।
वेविज्यमान;, वेविजिष्यमाण; ; ` — वेजित्वा २,) वेजयित्वा २,) विविजिषित्वा २,) वेबिजित्वा २.१ `
उद्विकि-उद्विग्‌-ब्रिजौ-विज = a
१उद्विसम्‌?-न;-नवान्‌ ,उद्वेजितः, विविजिषितः-वेविजितः-तवान्‌;
(1599) “ ओ बिजी भयचलनयोः ” _
उ्रेगः, उद्वेगनः, उद्वेग विविजिषु;, वेबिज | (ए11-रुघादि;-1460, सक, सेट्‌. पर.) `
विजितव्यम्‌ , वेजयितव्यम्‌ ,विविजिषितव्यम्‌ ,वेविजितव्यम्‌; : वेवेक्तीति एथगृभावे विवेक्ते च भये' पुन; |
वेजनीयम्‌ , “उद्वेजनीयः, वेजनीयस्‌ , विविजिषणीयम्‌ ,वेविजनीयम्‌ ; बिमक्ति विजते........ ................ ....1? (छो. 61-62) इति देवा ।
Sinn’ उद्देज्यम , विविजिष्यम्‌ , वेविज्यम्‌ ; वेजकः-जिका, वेजकः-जिका, विविजिषकः-षिका, वेविजक:-जिका;
विंज्यमान:, tia, वित्रिजिष्यमाणः, वेविज्यमान: ; | विजिता-त्री, वेजयिता-त्री, विविजिषिता-त्री, वेबिजिता-त्री
ईषदूवेज:-दुर्वज;-सुवेज; ; one = Re इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि अव्यवहितपूर्वेलिखिततौदादिकधातुवत्‌ (1598)
५उदूचेगः, "वेगितम्‌,उद्वेगः, उद्विविजिषः, उद्रेविज; ; ज्ञेयानि । शतरि, अस्य धातोः रुधादित्वात्‌ श्नमि ' श्रसोरल्लोप; ? (6-4-111)
इत्यकारलोपे Ve च--उद्विञ्जन्‌-ती इति । ण्यन्तात्‌ तृचि-?उद्वेजयिता-त्री,
1, रलो व्युपधात्‌---' (1-2-26) इति सन्नन्तात्‌ क्त्वायामपि पाक्षिककित्त्वस्य़ाप- कत्वायाम्‌-2विजित्वा इति च विशेषः |
वाद्त्वेन 'विज इट्‌ '(1-2-2) इति सूत्रस्य प्रवृत्तत्वात. इडादिः प्रत्ययस्य सबेस्थापि (1600) “ बिट शब्दे ” ([-भ्वादिः-316, अक,सेटू.पर.) .
नियं डित्त्वमित्यतो5त्र एकमेव रूपम्‌। एवं क्त्वायामपीति बोध्यम्‌।
2, तृचि, ' बिज्ञ az? (1-2-2) इति इडादिप्रययस्य ङिद्वद्भावात्‌ गुणो न भवति। : -- आक्रोशे स्वप्ने? इति वोपदेव! । अत्र ' पिट›इतिक्षी
र्साम्मी'।
एवं तव्यदादिषु च ज्ञेयम्‌ । aiaa द्विः पाठः ? इति चाह |
3, निष्ठायाम्‌, दैदित्वात्‌ 'शवीदितो निष्ठायाम्‌ (7-2-14) इति अनिटूंत्वांत्‌ इण्निषेधे वेटक:-टिका, वेटक;-टिका, विवेटिषकः-विविरिषक;-षिका, वेविटकः-टिका ; `
ओदि्वात्‌ निशतकारस्य नकारे चकारस्य कुत्वे च रूपमेवम्‌ ।
५, *उद्विजन्ति अस्मादिति उद्वेजनीयः खलः, बाहुलकादपादाने अनीयर्‌' इति 1. “ नक्त्वा सेट्‌” (1-2-18) इति कित्वनिषेथं बाधित्वा 'विज इद्‌? (1-2-2)
प्रक्रियासवेस्वम्‌। इति नित्यं ङित्वम्‌।
8. निष्ठायामंनिट्त्वात. 'चजोः — (1-3-52) इति कुर्वे STAAR । एवंघन्यपि । 2. ` क्त्वाप्रत्यये, “नक्त्वा सेर्‌? (1-2-18) इत्यकित्वेऽपि ' विज इद ' (1-2-2)
6, ‘TOA? (3-3-121) इति करणे घञ्‌। इति छित्त्वान्न गुणः ।
प, घञन्तात्‌ वेगशब्दात्‌ तारकादित्वात्‌ , इतचि रूपमेवम्‌ | ` 4. “ नाथ्यसुद्धिजिळु कालः स्वामिकार्याद्‌ भवाहशाम्‌ 1? भ. काः 7-92.
^, “ऋषन अजुषत क्रमात्‌ नंगरगभेसुद्वेजयन्‌ ........- ˆ धा. का. 2, 72, Bf अत्यथमुद्वेजयिता परेषां नाम्नापि तस्यैवस नन्दकोऽभूत्र॥' शि, व, $719,
8. “हौं मुमुदठ॒रद्विगी agai च पेततुः ॥? भ, कां, 14-47.
१२३२ विथु विदः १२३३
व्रेटिता-त्री, वेटयिता-त्री, विवेटिषिता-विविटिषिता-त्री, वेबिटिता-त्री ;इत्यादि- (0000) “ विद ज्ञाने” (11-अदादि:-1064. सक, सेट्‌. पर.)
कानि सर्वाणि रूपाणि भौवादिककेटतिवत्‌ (190) ऊल्लानि। !विटः, AT, “ सत्तायां विद्ते, ज्ञाने वेत्ति, विन्तेविचारणे । ? (छो, 111) इति देव;|
विडङ्ग; इति अस्य धातोः विशेष; । |
--मतौ ?इति बोपदेव!
(1601) “ विट आक्रोशे ” (-भ्वादिः-317. अक. सेट्‌. पर.) आवेदक:-दिका, वेदकः-दिका, 'विविदिषकः-षिका, वेविदकः-दिका;
क्षीरतरक्षिण्याम्‌, * विट--! इति पठिता “डान्तोथ्यमिति (बिड) वेदिता-त्री, वेदयिता-त्री, विविदिषिता-त्री, वेविदिता-त्री;
नन्दी ' इति हश्यते । धातुवृत्तौ बिट --बशादिः !इति पठितम्‌ ;aa २बिद्न्‌-ती, ^विद्वान्‌-विदुषी, निवेदयन्‌? -न्ती, वेदयः?, . बिविदिषन-न्ती ; —
टिप्पण्यां “ विट विड इति मैत्रेय! ! इति च इश्यते । भट् क्षितो5पि
टों
जिदी वेदिष्यन्‌-न्ती-ती, वेदयिष्यन-न्ती-ती, विविदिषिष्यन्‌-न्ती-ती; —
‘faz— इत्येव (बशादिः) पठति। काशकृत्स्नस्ु- ` विट शब्दे “सबिदानः, वेदयमानः, .सैबिविदिषमाणः, वेविद्यमानः ;
हास्यशब्दे !इति। संवेदिष्यमाण;, वेदयिष्यमाणः, संविविदिषिष्यमाणः, वेविदिष्यमाण
वेटकः-टिका, वेटक:-टिका, विवेटिषिक;-विविटिषकः-षिका-वेविटकः-टिका; “मन्त्रवित, ब्रह्मवित्‌; mated, वेदवित्‌, “अनिविंदा, लोकवित्‌-प्रवित्‌-
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्केटतिवत्‌ (190) ज्ञेयानि। डान्तपक्षे | | विदौ-विदः ;
बिडालः* इति। विटः प्रसिद्धः | ०बिदितम्‌-त;-तवान्‌ ,वेदितः, विविदिषित:, वेविदितः-तवान्‌;
(1602) “ विथृ याचने ” (-भ्वादिः-33. सक, सेट्‌ .आल.)
cep? इति कौशिक । क्षीरस्वामिना लगे पक्षो दूषितः? इति 1. सनि, `रलो व्युपधात--” (1-2-26) इत्यादिना क्रित्त्वविकल्पे प्रप्ते रदविद्‌--
(1-2-8) इति नित्य, कित्त्व भवति । तेन सन्नन्ते सवत्र एकमेव रूपम्‌ ।
धातुंबृत्तावुक्तम्‌। सायणोक्तः पाठस्वधुना तरङ्गिण्यां नोपलभ्यते । ` क्षीरस्वामी उ “रुदचिद्‌-- (1-2-8) इति सूत्र कित्वविकल्पार्थमिति व्याचकार ।
वेथकः-थिका, वेथकः-थिका, विवेथिषकः-विविधिषकः-षिका, वेविथकः-थिका भाष्यादिषु नित्यकित्वविधायकत्वेनेव प्रकृतसूत्रस्य व्याख्यानात्‌ क्षीरस्वामिमर्त
वेथिता-त्री, वेथयिता-त्री, बिवेथिषिता-विविथिषिता-त्री, वेविथिता-त्री ; इत्यादीनि चिन्त्यम्‌ । |
रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्केटतिवत्‌ (190) ज्ञेयानि । निष्ठायाम्‌-विथितः- 2. शतरि, विदेः wade: ' (7-1-36) इति सूत्रात शतुः वस्वादेशविकल्पः ।
वस्वादेशपक्षे विद्वान्‌ इति ; तदभावपक्षे विदन्‌ इति च रूपम्‌ । नित्यं वसुरित्या-
वेथितः इति ।
देश इति केषाञ्चिन्मतम्‌ । कारिकादिषु उ वैकल्पिकमिति स्पष्टम्‌।
3. ण्यन्तात्‌, “अनुषसर्गा्रिम्पचिन्द्‌--' (3-1-1388) इति शप्रत्यये शपि गुणायादेशौ ।
1: 'इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः? (3-1-135) इति कतेरि RIAT: ।
वेदयतीति वेद्यः |
2. 'बिटपविष्टप--! (द. उ. 7-12) इति कप्रत्यये निपात्यते इति 'घातुवृत्ता-
बुक्तम्‌। दशपाद्यां उ “विश प्रवेशने? इत्यस्मात्‌ धातुशकारस्य टकारे विदिप्रच्छिस्वरतीनांम्‌ ?(वा.1-3-29) इति संपूर्वात्‌ विदेः आत्मनेपदं भवति ।
रूपमिति उत्तम्‌। E ‹ सतसूद्िषदुहयुजिद्‌-- (3-2-61) इति क्िपूप्रत्यये रूपमेवम्‌ ।
3. * विड इति सौत्रो aay इति द्‌. उ. वूत्तिः । ततपक्षे ` विडादिभ्यः कित्‌” ४ विद्वानुपानेष्ट a तान्‌ स्वकाळे RARA यमिनां वरिष्ठः ॥' भ, का. 1-15
iz. उ. 3-61] इति अङ्गचप्रत्ययः fra भवति । तेन रूपमेवम्‌ । eg: : स्पष्ट बहि; स्थितवतेऽपि निवेदयन्तः...... । शि. व. 5-97
द्रव्यजातिः । , “ अनिर्विदा या विदधे विधाता एथ्वी एथिव्याः प्रतियातनेव W? शि.व. 3-34.
4. “ “बिड इति सौत्रो धातुः ण्यन्तः । । औणादिके कालचप्रत्यये रूपम्‌ चेडयति , “ विदितै वो यथा स्वार्था न मे काश्चिततृत्तय; । ? कु.सं. 6-26,
RD
मूषकानिति विडालः मार्जारः!” इति दुशापाद्युणादिदृत्तौ (8-115) दर्शितम्‌। 155
१२३४ चिद्‌ चिद १२३६
विदः, विन्दुः, विदुरः^, सार्ववेधः, sata, 'विवि दिवातू-वित्रिहवान, वेदमंम्‌, वेदैनम्‌,विविंदिंषंणम्‌, वेविदनम्‌; =
िषुः, वेविदः ;
चतुर्वेदी, श्पराशयवेदी, धनुर्वेदी, वैदिकः, वेदः, “Aaa: ^विविद 'विदित्वा,^ वेदयित्वा, विविदिषित्वा, वेविदित्वा;
आवेदितव्यम्‌ , वेदयितव्यम्‌ ,विविदिषितव्यम्‌ ,वेविदितव्यम्‌; आवे, परवेद; प्रविविदिष्य, ्रवेविद्य;
आवेदनीयम्‌ ,वेदनीयम्‌,विविदिषणीयम्‌ ,वेविदनीयम्‌; FR शह्मणवेदं [भोजयति] चोरवेदम्‌ [निहन्ति] जिघांसुवेदम्‌ ,°
वेद्यम्‌ त्रैविद्यः, वेद्यम्‌,विविदिष्यम्‌,वेविद्यस्‌; वेदम्‌ २, oe se २,
वद्यमानः, वेदयमानः, विविदिषमोणः, वेविद्यमान; ; विदित्वा २, वेदयिस्वा १, )विविदिषित्वा २, वेविदित्वा २; १
Sa, वेद;, RART, वेविद; ; वेदिः, “विदथः, “नंवेदाः; “विश्ववेदाः ,
वेदितुम्‌,वेदयितुम्‌ ,विविदिषितुम्‌ ,वेविदितुम्‌; | (1603) “ fae सत्तायाम्‌”(7-दिवादि;-1171. अक, अनि. आल.)
AR: विदा, "विद्या, अङ्गविद्या, लिविद्या, Sam, AART, IAA ;
: सत्तायां विद्यते; ज्ञाने वेति, विन्ते विचारणे ।? (को. 111) इति देव! ।
यये, निपातनात्‌
1. `विन्दुरिच्छुः? (3-2-169) इति तच्छीलादिशु कतूषु .उप्रत् बेदक:-दिकी, वेदकः-दिका, विवित्संकः-त्सिका, वेविदक:-दिका ;
े' वेदिता-ली; वेदयिता-ल्ली, बिवित्सिता-त्री, वेबिदिता-त्री;
नुमागमे च रूपमेवम्‌। वेदनशीलो विन्दुः । पवर्गीयादिस्तु * बिदि अवयव
इति धातोः 'खगयूवादिभ्यः? (द. उणादिः 1-121) इति कौ बोष्यः, इति इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवांदिकंखिद्यति(349)वत्‌ बोध्यानि | '
a eee लि
बृहच्छब्देन्दुशेखरे ।
“ज्ञाता तु शानचि-विर्धमान:, शिनिप्रत्यये-बेदी, क्तिनि-वित्तिः, इमानि रूपाणि विशेषेण
2. ' विदिभिदिच्छिदेः FEL ”(3-2-162) इति कुरचश्रत्यये रूपमेवम्‌।
अत्र सूत्रे ज्ञानाथ एव न्यासे गहीतः । भवन्ति। ....
विदुरो विन्दुः ' इ्यमरः।
इडागमो
3, कुप्रत्यये, * विभाषा गमहनविद्विशाम्‌ ' (7-2-68) इति विकल्पेने 1 कूला, “रखो व्युपधात्‌? (1-2-26) इति वैकल्पिककित्वे प्रापे ' रुद-
। safe. विविदिवान-विविद्वान्‌ इति रूपदयम्‌। 'ज्ञानार्थस्य तु नित्य‌। | faz (1-5-8) इत्यादिनि नित्य कित्त्वम्‌। तेन एकमेव रूपम्‌ इति हेयम्‌।
8) उत्तम्
विविद्वान्‌ इत्येकमेव, भवति? इति काशिकायाम्‌ (7-26 | 2, ‘alle: देशिविंदों: साकल्ये? (४-4-29) इति कर्मण्युपपदे साकत्यविशिष्टैऽर्थ
अन्यत्रार्थे रूपद्वयं बोध्यम्‌ | घातोः णमुट्प्रययो भवतिं। _ ब्राह्मणवेदं भोजयति इत्यस्य ये य॑ ब्राह्मण-आराह्यण-
| एतेनापि
५. विदन्नेव वेदनः, `प्रज्ञादिभ्यश्च ' (5-4-38) इति स्वार्थेऽणप्नसयः स्वेन जानाति लभते विचारयति at तान्‌ सर्वान्‌ भोजयतीक्यर्थः ।
अन्यथा अणः
४ चिदे; शतुः '(7-1-36) इति वसुषिकल्पः सिद्धः। 3, 'हृपिशिरुहिवतिविदि-- › R.S. 1-47] ईंति इनप्रययः। वेत्ति विन्दति
` प्रकृतिभूतस्य विदन्‌ इति शत्रन्तस्यासिद्धरिल्यवधेयम्‌ | विद्यते वाबेद्रि!न्त्रेताग्न्यधिष्ठानम्‌| E
ह. वेत्ति अनेनेति ' हश्च ?(3-3-121) इति करणे घञ्‌। 4. ' रुदिविदिभ्यां कित्‌? (द. उ. 6-41) इति अथम्रत्यये रूपमेवम्‌।वेत्तीति
6, °मन्त्रे दृषेषषचमनचिद्‌--' (3-3-96) इति Raat भावे क्तिनप्रययः। ` विदथः८ज्ञानी । | |
5, ' नभ्राणूतपाश्षवेदा--› . (6-3-11) इति निपातनात्‌न वेत्तीति नवेदाः
7, विद्न््यनया इति, * संज्ञायां समजनिषदनिपतमनचिद्‌--? (3-3-99) इति faat
| , इति अधुनप्रययान्तोऽयम्‌ |
भावे क्यपश्रययः |
। विदिभुजिभ्यां RA?
8, घद्चिवम्दिबिदिभ्यश्व ? (वा. 3-3-107) इतिRat युचूप्रत्ययः। & [द्‌ उ. 9-98] इति विश्वशब्द उपपदे etaa: ।
विश्ववेदाभ=हुताशेनः |
A, 6 विदुरो जित्यः प्राप लक्ष्मणो गत्वरान्‌ कपीन्‌ ॥ > भ.का, 7-28.
A. 'विदित्वा शक्तिमात्मीयां रावणं विजिघक्षवंः । › भ॑, का. 7-98.
B. +अकलयदसमाशुगाधिमर्नां झटिति परादायवेदिनो हिविज्ञाः ॥' , `यांश्वोरभूतान लभंते विचारयति वेत्ति बा । | | |
ME MWA 4-118. Ow- dia संवोनपि हन्तीति AA निहन्यसौ ॥ ' इति प्रक्रियासवेस्ते ।
0, ' नाचिद्चिदिषुमभ्येति संपद्ठुर्धिषु नरम्‌ । ' भ, का, 7-99. ॥१ भं, कां. 2-23,
O . ` जिघांसुवेद॑ maneat ताडकाण्यां निजघान रामः
 १२३६ विवर विदू १२३७
(1604) “ विद्‌ विचारणे ” (yI enR:-1450. सक. अनि, आत्म.) बेदक:-दिका, वेदक;-दिका, विवेदिषकः-विविदिषकः-[विवित्सकः]-षिका,
“--मीमांसे ”इति बोपदेव! | | a वेविदक;-दिका ;
“सत्यां विद्यते, जञाने वेति, विन्ते विचारणे । ! (छो. 111) इति देव!
| वेदिता, वित्ता]-त्री, वेदयिता-त्री, विवेदिषिता-विविदिषिता-त्री, विवित्सिता-त्री,
वेदकः-दिका, वेदक:-दिका, विवित्सकः-त्सिका, वेविदक:-दिका; वेविदिता-त्री ; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि किलतिवत्‌ (193) ज्ञेयानि ।
वेता-त्री, वेदयिता-त्री, विवित्सिता-त्री, वेविदिता-त्री ; शंतरि 'विन्दः*, १गोविन्दः-कुविन्दः, ?अरविन्दसः , 4वित्तम-[धनम|,
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि दैवादिकखिद्यतिवत्‌ (349) ज्ञेयानि । शानचि Aa [लब्धम्‌], परिवेत्ता, विविद्वान्‌-विविदिवान्‌, विदना?
विन्दान:,” निष्ठायाम-वित्त:-विन्नञ; इति च विशेषः । श्वेदिः ।
(1605) “ विद्‌ चेतनाख्याननिवासेषु ” ` 1. “अनुपसर्गाह्विम्पविस्द-_' (3-1-138) इति asad मुचादित्वात्‌ * शे सुचा-
दीनाम्‌? (7-1-59) इति तुमि शपि पररूपे च रूपमेवम्‌ । |
| (%-चुरादिः-1709. सक. सेट, आत्म.) आकुस्मीय! |
‘ge: “ गवादिषु .चिन्देः संज्ञायाम्‌? (वा. 3-1-138) इति शः। गां विन्दतीति
“~~विवादेषु ›इति क्षीरस्वामी । “--वेदने?इत्येके । ' विद वेदना- गोविन्द; । एवं कुविन्दः इति प्रक्रियासवस्वे | हिज
स्यानपरिवादनेषु 'इति न्यासे पाठ: । “ निपातनेषु इति धनपालशा- 3. अरविन्द्म-चकस्य नाभिनेम्योरन्तरालकाष्ठानि अराः, तत्सदशानि दलानि विन्दति
कटाय़नौ ” इति पुरुषकारः (हो. 111) | Fe 0 1] .~—लभत इलर्थः । भाष्ये तु अरविन्दः पुंछिज्नत्वेन पठ्यते । “ कर्मण्यण्‌`
(3-2-1) बाधनाय इद्म्‌ इति ब्‌. शेखरे।
“विन्दते बिन्दतीत्येव लाभे, वेदयते णिचि ॥ ? (छो. 111) इति देव! |
वेदक:-दिका, विवेदयिषक;-षिका, वेदयिता-त्री, विवेदयिषिता-त्री; 4. `वित्तो भोगप्रयययोः ' (8-2-58) इति '्तप्रयये भोगे 'चाभिघेये तत्वाभावो
निपादते । वित्तोऽयं मनुष्य: । प्रतीत इत्यर्थः । चित्तम्‌ धनम्‌, वित्त प्रसिद्धम्‌,
इत्यादिकानि सर्वाण्यपि प्रातिस्विकरूपाणि विना--चौरादिकक्केतय तिवत्‌ (260) भुज्यत इति भोगो धनम्‌ । प्रतीयत इति प्रत्यय; प्रसिद्वम्‌ । अन्यत्र
जयानि|“अनुपसर्गाद्‌--? (3-1-138) इति इप्रत्यये वेदयः इति । ' घहिवन्दि- विन्नम्‌।
विदिभ्यश्र? (वा. 3-3-107) इति ण्यन्तात्‌ frai युच्प्रत्यये वेदना इति 5. तृजन्तोऽप्ययं ¦
तृनतृचौ शेसिक्षदादिभ्यः संज्ञायां चानिटौ '(द. उ. 2-1) इति
रूपस्‌ | संज्ञायां गम्यमानायामनिटौ भवतः । “ परिवेत्ताऽचुजोऽनूढे A दारपरिग्रहात?
TES (1606) “विदूलू लाभे ” ' इत्यमरः |ज्येष्ठे विवाहरहिते कृतदारपरिग्रह: कनिष्ठ: परिषेत्ता इत्युच्यते।
F (ए1-सुदादि:-1488, सक. अनि, उभ.) ग्रुचादि! | mea `विभाषा गमहनचिद्‌-? (7-2-68) इतीड्िकल्पनात्‌, निष्ठायाम्‌,
“ विन्दते विन्द्तीत्येब लामे वेदयते णिचि ॥? (छो. 111) इति देव! | Coe विभाषा? (7-2-15) इतीण्निषेधः । तेन निष्ठानत्वपक्षे, नत्वाभा-
व्याम्रभूत्यादिमते सेट्कोऽयम्‌।वेदिता इति । बषक्षेऽपीण्निषेधो निय इल्यवघेयम्‌ । कातन्त्रे तुअनिर्त्वेनास्य थातोः पाठात.
| तेषां मते निष्ठायामिण्निषेधः सिद्ध एव । भाष्यादिषु तु धातुरयं सेडित्येव

e मेगा जाह)
का न नि सम्मतः । विस्तरस्तु माधवीये ea: । कि
6. 'विभाषा गमहनविदविशाम्‌ '(7-2-68) इति क्वसौ विकल्पेन इडागमो भवति ।
2. नियाम्‌, “बुदविदोन्दत्रा--? (8-2-56) इति निष्ठातकारस्य नकारादेशो तेन रूपद्वयम्‌ । विशिना साहचर्यादिह विदेस्तौदादिकस्य लाभाथस्य ग्रहृणम्‌।
विकल्पेन भवति। तेन रूपद्वयम्‌ ।तथा च भाष्यम्‌ (7-2-58) — ठ ण्यन्तात्‌ ‹ घट्चिन्दिविदिभ्यश्च ' (3-3-107) इति युचि रूपमेवम्‌ ।
Rra विदितो निष्ठा विद्यतेः विज्ञ इष्यते । A, *“आर्चीदू द्विजातीन्‌ परमार्थविन्दावदेजयान भूतगणान्‌ न्यषेधीत्‌।!
वित्तेविन्नश्र वित्तश्व वित्तो भोगेषु विन्दतेः ॥ इति। | भ. का, 1-15,
8. औणादिके [द. उ. 1-47] gaa रूपम्‌ । वेति विन्दति बिन्ते वा बेदि 8, ‘sat इबाङ्गाद्रचिन्दनाभेः शंभोजंटाजूट्तटादिवाषः " शि, व. 3-65
तेतारन्यधिष्ठांनम्‌ | €
0, 'युषरवा योगं स्थितः शैले बिश्रण्वन RAJATA ॥? भ, -काः 7-73
 १३३८ चिल विल १३%
वेळक:-लिका, वेलक:-लिका, विवेलिषक:-विविलिषक:-षिका, वेबिछक्र;-छिक्का ;
'परिवितिः, ar [भोजयति], Sage [भोजयति], ri
न्हिन्तयंसौ
] |
ब्रेलिता-त्री, वेळयिता-त्री, विवेलिषिता-विविलिषिता-त्री, वेविलिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिककिलतिवत (193) ज्ञेयानि।
(1607) “ बिध विधाने ” (ए7-तुदादि:-1325. सक. सटू. पर.) laa: | आविलम्‌ [आवेळम्‌ ]|
`अनेकार्थलाच्छिद्रकरणेऽप्ययम्‌ aft दुर्गादास! ARIA (म. भा. (1609) “ बिल क्षेपे '' (४-चुरादिः-1605, सक. सेट्‌. उभ.) ` `
5-96-30) । “विश्व वेथ?इत्यत्र (भ्वादौ) ' विध 'इति कौशिक! |
क्षीरस्वामिना लयं पक्षो दूषित: | ST चरने वेले! वरणे विल्तीति शे ॥ › (छो. 157) इति देवः । `
वेधक;-धिका, वेधक:-धिका, “विविधिषक:-विवेधिषकः-षिका, वेविधक;-घिका; क्षीरस्वामी ‘ किल--? इति पठति। मैत्रेयस्तु ' पिल? इति पठति |
वेधिता-त्री, वेधयिता-त्री, विविधिषिता-विवेधिषिता-त्री, वेविषिता-त्री; क्षीरस्वांमिमैत्रे यजेनकातन्त्रशाकटायनवोपदेवादयो घातुममु नाम्युंप-
गच्छन्ति।. ` ae
RAR रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिककिलतिवत्‌ (193) ऊद्यानि । शतरि
saa इति । वेषा: । चेलक:-लिका, विवेलयिषक:-षिका, वेलयिता-त्री, विवेलयिषिता-न्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककीटयतिवत (194) ज्ञेयानि।
` (1608) “ बिल संवरणे ” (ए1-तुदादि:-1358. सक. सेट, पर.) इ्युटि-^प्रवेलनम्‌ |
वरणे? इति शाकटायनहेमचन्द्रौ | --२ स्मृतो ! इति वोपदेव! |
` (1610) “विश प्रवेंशने ” (91-तुदादि:-1424. सक. अनि, पर.)
*देन्तयोष्ठयादिरयस्‌ |‘ — मेदने›इति द्‌, उ, gray (8-115) |
अयं धातुरालनेपदेऽपि इश्यते इति प्रयोगात्‌ ज्ञायते। तथा हि--“ एतै-
‘dey चलने RAA विलतीति शे ॥? (छो. 157) इति देव! ।
रुपायैयैतते यस्तु विद्वांस्तस्येष आत्मा विशते अह्मपाम ॥? (ुण्डकोपनिषत्‌
ग.
í क्तिच्‌ 7 3 2 SAR
aMi च संज्ञायाम्‌ (3-3-174) इति क्तिच्‌। “परिवित्तित्तु तज्ज्यायान्‌ ! 3-2-4)। प्रवेश्चनम्‌-अन्तगैमनम्‌| |
'
इत्यमर; |
¢ A i
वेशक;-शिका, वेशक;-शिका, “विविक्षक:-क्षिका, वेवशिकः-शिका; |
: 2. `कमणि हशिविदोः साकल्ये (3-4-29) इति साकल्यविशिष्टे ,कमेण्युवपदे णमुछ्‌
. भवति | यं ये आह्मणेऱ्जराह्मणत्वेन जानाति, लभते वा, त॑ ते भोजयति seh: ।
Ae, क्ेशयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविशिता-त्री; .
` ` ` अत्र सत्तार्थस्यैकस्यं न अहः; अकमैकत्वात्‌ | प्रविशन्‌-ती-न्ती, वेशयन्‌-न्ती, विविक्षन-न्ती —
' ति fiers 9 es ५ ,
-3 'यावंति बिन्बूंजीवोः (3-4-30) इति णमुठ्प्रत्ययः । यावत्‌ लभंते तावदू ।“प्रवैक्ष्यन-न्ती-ती, वेशयिष्यन्‌-न्ती-ती, विविक्षिष्यन्‌-न्ती-ती ;—
yeti इत्यथः ।
p=
: य; . / तमिविडिबिलि-- ? (द. उ. 8.115) इति कालचप्रयये eq rere
दवि ' (७५-३०) इति ige, । '' चोरेचोरवेदं निह-f
mabe यान्‌ a लभते विचारयति वेत्ति वा तान्‌ सर्वानपि

इतो »"कि
` मिदुरः। |
न्सौ इतिप्र, संबस्धें। 9. सन्नन्तात्‌ ण्चुलि “ हलन्ताच्च '(1-2-10) इति सनः कित्वे “ ब्रश्चव---? (8-2-36)
5. 'रहो व्युषधात्‌-- ' (1-2-26) इति सनः क्त्वाप्रखयस्य च कित्वविकल्प; ` ` इत्यादिना घत्वे ककारे च रूपमेवम्‌ । एवं सन्नन्ते सवत्र बोध्यम्‌ । `
| 3. तृचि, ' ब्र्= ? (8-2-36) इत्यादिना शकारस्य षकारे, “ हुना छुः? (8-4-41)
तेन क्त्वाप्रत्ययेडपि विधित्वा-वेधित्वा इति erat ज्ञेयम्‌ ।
>) oN

6. 'तुदादिभ्यः शः? (3-1-77) इति ewe: शः। तस्य zgaga : - इति टकारे च रूपमेवम्‌। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्‌ ।
` Ya A, *काल्यप्रवेलनकरोऽयमवेलयदू ,........ 1? था, का. 8-22
7 ANR [द.उ, 9-85] भसिंप्रयये, > अंकृते:Tad: I ! श्यादेशें
इत्यादेशे वेधाः B. ' फणावतस्रासयिठँ रसायास्तळं विवक्षभिव पन्नगारिः ॥' शि. व. 3-23-
भवति । विंधीता इत्यथ। :.. ११६ H ae ® C, .*स प्रोषिवानेत्य पुरं प्रवेक्ष्यन्‌ छश्राव घोष न जनौषजन्ग्रम्‌ ।? भ, क्रा, 8-27,
 १५४० विश Riy २७४१
/निविशमान:-व्यतिविशमान:, वेशयमानः, विविक्षमाण:, वेविशमानः ; वेशन्त:,' वेशम, “विटप:-विष्टॅपस्‌-त्रिविष्टपस्‌ ,विशिपम्‌ ,विशालम्‌, Mee
व्यतिवेक्ष्यमाण;, वेशयिष्यमाणः, विविक्षिष्यमाण;, वेविश्यमानः, ”विट्‌-बिड्-
विशौ-विशः;
(1611) “ विष विप्रयोगे ”” (%-क्रघादिः-1526. अक. अनि. पर.)
*विष्टम्‌-ष्टः-ष्वान्‌ ,वेशितम्‌-तः, विविक्षितः, वेविशित;-तवान्‌; «PANT विषे! कादेविष्णातीति पर्दै भवेत्‌ |” (छो, 175) इति देव! ।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकखिद्यतिवत्‌ (349) ज्ञेयानि बेषक;-षिका, वेषक;-षिका, विविक्षक;-क्षिका, वेविषकः-षिका;
विश:-
“देवविशा, विविशिवानः-विविश्वान्‌, “विशयी-विषयी, “वेश;, ्रायोपवेशिका,* वेश-वेष्ट्री, वेषयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविषिता-त्री;
आमम्भिनिविशमानः, कल्याणेऽभिनिवेशः, पापेऽभिनिवेशः, गेहानुप्रवेशमास्ते इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकतुष्यंतिवत्‌ (758) ज्ञेयानि aak
चारुशिलोपवेशम्‌ ,? “गोहं गेहमनुप्रवेशमास्ते गेहमनुप्रवेशमनुप्रवेशमास्ते, विष्णन्‌-ती, इति विशेष; ।
“ विष्णाति इति प्रयोगे संमुपलब्धे सत्येव निर्णयो धातोरस्य शक्‍य; AIA” इति
1, ' नेर्विशः? (1-3-17) इति तछू। ' अङ्के निविशती भयात्‌, इत्यादिषु
तङभाव उपसर्गप्रतिरूपकेण “नि? इत्यनेन साकं विशतेः समासेनेति बोभ्यम्‌। - पा. धा. समीक्षा |
क्विपि, षकारे, षकारस्य छुत्वेन टकारे च रूपमेवम्‌ । (1612) “ Ag सेचने ” (1-भ्वादिः-698. सक. अनि. पर.)
'क्तिच्‌क्तौ च संज्ञायाम्‌? (3-3-174) इति संज्ञायां क्तप्रत्ययः ।
४ सेवने ? इति धातुकाव्यव्यार्यापाठः (1-88) |
क्विबन्तात्‌ अजादिषाठाद्वलन्ताद्‌पि टापि च रूपमेवम्‌ |
` “विभाषा गमहनविदविशाम्‌ ? (7-2-68) इति mal इड्लिकल्पनात्‌ erga
yFF
p
Fo विषे; वेषति सेचने ॥ ? (छो. 174) इति देवः |
बोद्धयम्‌| “ आर्याणाम॒दित्‌ ,द्रमिडानां ळदित्‌ ” इति धनपाल! । 'पुषादि--?
6. गणिनिप्रत्यये रूपमेवम्‌।वृद्ध्यभावो निपातनात्‌ ।विषयी इत्यत्र षत्वमपि केचित्‌ (3-1-55) इत्यत्र सुधाकर।-- द्रमिडानामविषत्‌ , आर्याणां तु ‘ae
आहुः । इगुपधात्‌? (3-1-45) इति अविक्षत्‌ इति नन्दी ” इति पुरुषकारे इति
7, “परदरुजाविश--? (3-3-16) इति कतरि घञ्‌। विशतीति वेदा: । वेश्याजनोप- (छो, 175) |
भोगार्थेतु“हलश्च ? (3-3-121) इति अधिकरणे घञ्‌। . १. RES.
8. ५पर्यायाहणेत्पित्तिषु ण्ुच्‌ (3-3-111) इति gare हपम्‌ । क्तिजञादीनांमप- 1. ' जूविशिभ्यां aq? (द. उ. 6-17) इति waa, * झोऽन्तः › (7-1-3)
वाद: । प्रायोपवेशिका-मरणपर्थन्तम्‌ अनशनम्‌| इत्यन्तादेरो च रूपमेवम्‌ Aaea: Tas: |
9. * अभिनिविशश्च? (1-4-47) इति अभिनिपूरवस्य विशते; कर्मसंज्ञा भवति । 2. 'बिटपविष्टपविशिपोळ्वाः ? (द. उ. 7-12) इतिकपनूप्रेत्यये निरूढः । शकारस्य
* परिकयणे संग्रदानमन्यतरस्याम्‌ '(1-4-44) इत्यतो मण्डूकप्टत्या5न्यतरस्यामित्य-
टकारो निपातनात्‌। तेन विशन्द्यस्मिन्‌ पक्षिण इति चिटपम्‌=शाखावेयवः ।
J: तस्य च व्यवस्थितविभाषात्वात्‌ कल्याणेऽभिनिवेशः, पापेऽभिनिवेदाः,
अस्यैव धातोः षकारेऽन्तादेशे तुडागमश्च निपात्यते। विशन्दयस्मिन्‌ पुण्यक्ृत
या या संज्ञा यस्मिन्‌यस्मिन्‌ संजिन्यभिनिबिशाते', इत्यादिषु कमत्वाभाव$
इति विष्टपमत्पुण्यकृतां स्थानम्‌। त्रिविष्टपंम्‌=स्वगः ।
10. 'चिशिषतिपदि--' (3-4-56) इति द्वितीयान्त उपपदे णमुळ्प्रययो भवति अस्यैव धातोः प्रत्मयादेरित्वे निपात्यते | तेन विशिपम्‌=वेरम, आसनं चै इयथः ।
व्याप्यमाने आसेव्यमाने चार्थे गम्यमाने | तृतीयाप्रशृतित्वात (2-2-21) पद्य चेत्येके।; `
समासवि-
कल्पः | असमासे ठु व्याप्यमानतायां द्रव्यवचनस्य द्विवचनम्‌। आसेव्यमानतायां
3. औणादिके (द. उ. 8-115) कालचप्रत्यये एवं रूपम्‌। विशन्ति तस्मिन्‌ बह्ृवोऽमेनेति
तु क्रियाबचनस्य “ उपपदमतिङ्‌? इति समासः। समातेन व्याप्त्यासेवयो क्तत्वात्‌
“ नित्यवीप्सयोः ’(8-1-4) इति. द्विवचन न भवति ।
विशाल प्रथु।वस्तुतः ' वेः शालच्‌--- ' (6-2-28) इति वेः शालच्प्रय-
येनेव सिद्वमिदम्‌। `
^. ‘ag पर्यायपत्राप्ता कवे प्रायोपवेशिकाम्‌ ॥ भ. का. 7-76
8, ' कुतूइलाचारुदिलोपचेशं काकुत्स्थ ईषत्स्मयमान आस्त ॥? भ, का. 4. औणादिके (द. उ. 8.-125) क्वनप्रत्यये रूपम्‌। विशति तंहिमन्‌ सबैम्‌ इति
2 11 विश्वम्‌|
156
 १२४२ Rra
विष्लू १९७६
वेषकः-षिका, वेषक:-षिका, विविक्षक:-क्षिका, वेबिषक:-षिका;
aera, वेषयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविषिता-त्री; वेषकः-षिका, वेषकः-षिका, 'विविक्षकः-क्षिका, वेविषकः-षिका;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकतुष्यतिवत्‌ (758) ऊद्यानि । विष वे्-ष्टी, वेषयिता-त्री, विविक्षिता-त्री, वेविषिता-त्री;
१वेविषत्‌-ती, वेषयन्‌-न्ती, विविक्षन्‌-न्ती; —
विषम्‌,विषाणम्‌ , AA: विष्टि:-बलूम्‌ , इत्यादिकानि रूपाणि विशेषेण
भवन्तीति ज्ञेयम्‌ । क्त्वायाम-'विषित्वा-वेषित्वा इति ।
वक्ष्यन्‌-न्ती-ती, वेषयिष्यन्‌-न्ती-ती, विविक्षिष्यन्‌-न्ती-ती; —
वेविषाणः, वेषयमाणः, विविक्षमाणः, वेविषमाणः;
(1613) “ विष्क हिसायाम्‌ ” (-चुरादिः-1686. सक. सेट्‌. आत्म.) वेक्ष्यमाण:, वेषयिष्यमाणः, विविक्षिष्यमाणः, वेविषिष्यमाण;;
आकुस्मीय। | विटू-विषो-विषः, वेटू-चेषौ-वेष; ; Ss
क्षीरतरङ्किण्यां धातुरयं न इश्यते। अपि तु तत्र ' किष्क! इति पठिता विष्टमु-विष्ट:-विष्टवान ,*आविष्टलिङ्गम्‌ ,वेषितम्‌-त:, विविक्षितः,
“ हिष्क?इति दुर्ग।!इति उक्तस्‌। वेविषितः-तवान्‌;
“ किष्क > इति पठिला, हिष्क इत्येके? इति च धातुकाव्यव्यार्या (3-34) | इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि जोहोत्यादिकणिजिर्थातुवत्‌ (673) उद्यानि|
घातुप्रदीपादो --“हिष्क ?इति पठ्यते !इति मा. धा, वृत्ति! “विष्टिः, "विष्णुः, 'वेष्पस्‌ ,"वेष्ट;,१विषस्‌ । इमानि औणादिकनिष्पन्च-
विष्ककः-ण्किका, विविष्कयिषकः-षिका, विष्कयिता-त्री, विविष्कयिषिता-त्री; रूपाणीति ज्ञेयानि।१विषयम्‌-आवरणम्‌ ।विषयो=देश; |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि चौरादिकचित्रयतिवत्‌ (525) बोष्यानि। धातोरस्य
आत्मनेपदित्वात्‌ विष्कयमाणः, विविष्कयिषमाणः इति विशेष; । ' किऽक!
1. सन्नन्तात्‌ ण्युलि, ` हलन्ताच्च ' (1-2-10) इति सनः कित्त्वे
`षढोः कः सि?
इति पक्षे किष्किन्धा, किष्कुः, इति ओणादिके । 'क्िषुष्योरबितस्तौ च---! (8-2-41) इति षकारस्य ककारे इण्कोः? (8-3-57) इति सकारस्य षत्वे च
इति भेदिनी . रूपमेवम्‌ । एवं सन्नन्ते सर्वत्र शेयम्‌ |
(1614) “ विष्क ear” (-चुरादिः-1940, सक, सेट; उभ.) 2. ' जुहोत्यादिभ्यः? (2-4-76) इति छौ, “छौ? (6-1-10) इति द्वित्वे, frat
त्रयाणां गुणः 'छौ? (7-4-75) इति अभ्यासस्य गुणे, 'नाभ्यस्ताच्छतुः? (7-1-80)
अदन्त; । क्षीरस्वामी धातुमस न पठति| इति नुम्निषेधे च रूपमेवम्‌ । एवं ब्रेविषाणः इत्यत्रापि गुणो Fa: । अनिद्कारिकायां
विष्कक;-ष्किका, विविष्कयिषकः-षिका ;विष्कयिता-त्री, विविष्कयिषिता-त्री ; विषिग्रहणेन जौहोत्यादिकोऽयं गह्यते इति न्यासे ।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचित्र यतिवत्‌(525) ज्ञेयानि | 3. 'आविष्टलिङ्गा जातियेल्लिङ्गमुपादाय प्रबतते उत्पत्तिप्रथृति आविनाशान्र तंलिङ्ग
जहानि’ इति महाभाष्यवचनं (1-2-52) अत्र RETH I
(1615) “ विष्छू व्याप्तौ ” (1 -जुहोत्यादि:-1095, अक. अनि. उभ.) 4, क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्‌ ?(3-3-174) इति संज्ञायां क्तिच्‌।
“व्याप्तो वेवेष्टि वेविष्टे............ ॥ ? (छो. 174) इति देव! |
5. 'विषेः किच्च'(द. उ. 1-149) इति saaa: किच भवति । वेवेष्टि कृत्स्नमिति
' विष--? इति काशकृत्स्नः । तत्र Ag इति कातन्त्र पाठ; ! चिष्णुः=स्येव्यापी भगवान्‌ ।
इतिच तत्रोक्तम्‌ ।“ उदिदित्येके ।इरिदिति द्रमे!?इति धा. का. व्याख्या 6. 'पानीविषिभ्यः पः? (द. उ. 7-2) इति पप्रयये रूपम्‌। बेष्पम्‌=्परमात्मा।
(2-55)। वेष्टा, विष्टवान्‌, विष्टः, वेषन्‌, वेषक; इत्येते aksi | 7. औणादिके (द. उ, 8-80) Baa रूपमेवम्‌। चेष्ट+=विष्णुः वायुश्च इति ।
वेषः, विष्ट, वेषणीयम्‌ , वेष्यम्‌, वैष्यस्‌, वेष्टव्यम्‌, वेषणं, विष्टि 8. व्याप्तिकमणि गम्यमाने औणादिकिः (द,उ. 9.20) कन॒प्रत्ययो भवति Rage
इत्यष्टौ आवरणार्थे । प्राणहरद्रन्यम्‌ इत्यथः | जलाथको विषशब्दो वेदे प्रयुज्यते। द्रव्या निघण्डु
(1.12) ।
' "उदितो वा? (7-2-56) इति क्त्वायामिड्विकत्पनात्‌ रूपद्गयमत्र ज्ञेयम्‌ ।
9, बाहुलकात्‌ औणादिके (द. उ, 1-12) कयन्‌प्रत्यये रूपमेवम्‌ |
१२४४ वी. चौथ १२३५

(1616) “ बिसर गतौ ” (-स्वादिः-719, सक. सेट, पर.) ` वेता-त्री, वाययिता-वापयिताउत्री, विवीषिता-त्री, वेवीयिता-त्री;
'वियन्‌-ती, वाययन्‌-पुरोबातो गाः, प्रवापयन्‌ ,वापयन्‌-न्ती, विवीषनू-न्ती:;---
fia इत्यत्र ‘ae क्वचित्‌ कोणे ‘fg वेछ--? इत्यपि पठ्येते ।आयौ
वेष्यन्‌-न्ती-ती, वाययिप्यन्‌-वापयिष्यन-न्ती-ती, विवीषिष्यन्‌-न्ती-ती ;-- `
दन्त्योष्ठ्यादी !इति मा. धा. बृत्तो । मेत्रेयादिषु न इश्यते इति च।
: विश--? इति afer ‘fra? इति कातन्त्रा; इति काशकृत्स्ने ।' मेंत्रेय- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रेयादिकलिनातिवत्‌ (1492) ज्ञेयानि; प्राति-
कातन्त्रशाकटायनहेमादय। पठन्ति? इति पा. धा. समीक्षायां इश्यते। स्विकरूपाणि विना। निष्ठायाम्‌ वीतम्‌-त;, वयः, क्तिनिन्वीतिः, वेणिः”,
वेणु:*, वीणा", “वितनम्‌ , aq, वेतसः, वयः, इत्यादिकानि रूपाणि
(वस्तुतस्तु) अन्ये सर्वेऽपि. ` बिस्त? इत्येव पठन्ति। बालमनोरमायां तु
: बिस प्रेरगी 'इति दिवादौ पठ्यते सि. algat aa ‘fae इत्येव । ` अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति |
वेसक;-सिका, वेसकः-सिका, बिविसिषकः-विवेसिषकः-षिका, वेविसकः-सिका; (1617-4) “वीथु याचने ” (स्वादौ) इति काशकृरस्नेन पञ्चते ।
वेसिता-त्री, वेसयिता-त्री, विवेसिषिता-बिविसिषिता-त्री, वेविसिता-त्री;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिककिटतिवत्‌ (190) बोध्यानि | वीथः, वेथकः° वेथमानः इति त्रय भिक्षुके इति च तत्र उक्तम्‌। वीथी,
(1617) “वी गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु ” वीथिका-ङ्वौ मार्गे ।
(ा-अदादिः-1048, सक, अनि, पर.) [अ]
अत्र व्याति इत्यथः धातुवृत्ति, क्षीरतरङ्गिणी, ,जे,का. कृ, द, उ, वृत्ति, 1. "अदिप्रबृतिभ्यः शपः (2-4-72) इति Ta लकि प्रकृतेः इयढादेशे च रूषमेवम्‌।
कातन्त्रशाकटायनीयेषु न इश्यते |“ प्रजन;त्मथमगमेग्रहणम्‌ ,असनं 2... “एरच्‌” (3-3-56). इति भावे अकतंरि च कारके संज्ञायामच्प्रत्यये रूषस्‌।
क्षेपण, अशन=व्यापिरित्येक्े ?? इति क्षीरस्वामी । ' प्रजननकान्त्यासन- घञोऽपवादः |
खादनेषु च? इति काशकृत्स्नधातुपाठे । “ कन्नडटीकायाम्‌ आसनाथस्य 3. ' घीज्याज्वरिभ्यो निः? (द. उ. 1-18) इति निप्रययः। बाहुलकात्‌ णत्वम्‌।
निर्देशात्‌ HTH ' आतन ? इति पाठो द्रष्टव्यः । यद्वा मूलपाठे प्रमाद-- व्रेणिः=केशबन्धः | |
पठितस्मैव- टीकाकृता तथा व्याख्यानं कृते स्यात्‌ ” इति का. कृ, टीका | >., औणादिके (द. उ, 1-148) णुप्रत्यये रूपमेवम्‌। Apia: अत्रापि बाहुल«
५ अजेंब्येघञपो: ? (९-456) इति त्रभाष्यरीत्या अस्य धातोः आर्धधातुके कादेव णत्वम्‌।
नास्ति प्रयोग इति शब्देन्दुशेखरे स्थितम्‌। “वी? इत्यत्र इकारोऽपि 5. औणादिके (द. उ. 5-47) नप्रत्ययो णत्वै गुणाभावश्च निषातनात्‌। तेन रूपमेवम्‌ ।
धालन्तरं प्रङिंष्यते ?? इति सि, कोश्चुदी । ¦ कान्तिगतिव्यासिक्षेपप्रजन-
- वेति जायते स्वरोऽस्ामिति वीणा=वछकी। * वीणा उ वल्लकी। विपी’ इत्यमरः |
खादनेषु !इति वोपदेव! । 6. ' चीपतिभ्यां तनन्‌ '(दः उ: 6-56) इति तननप्रययः। वेतनम्‌=Jृतकदानम्‌।'
बायकः-यिका, वायकः, 'वापकः-पिका, 2विवीषक;-षिका, वेवीयकः-यिका; भृतकमैकधनमिति केचित्‌ ।
1, “प्रजने वीयतेः? (6-1-55) इति प्रजने वतेमानस्य णौ विभाषा आत्वे, पुकि च १, 'गुधवी--? (द. उ. 8-89) इति त्रप्रयये रूपमेवम्‌। ब्रेत्रम्‌ङवीरुद्विशेषः
रूपमेवम्‌।
o चियस्तुट्‌-च? (द. उ. 9-45) इति अचसूप्रत्यये तुडागमे च रूपमेवम्‌ । -
2, सनन्तात्‌ ण्वुलि ` इको झल्‌ ' (1-2-9) इति सनः कित्वान्न गुण: ।
[अ] “ईज?इत्यत्र 'वीजेरौकिकादवीजयत्‌ इति क्षीरतरङ्गिण्यां दश्यते । ` बीज- बेतसःनकाष्ठजाति!.।
धातुः दाख्नेष्वपठितोऽपिः लोके लब्धप्रचार इत्यथः । ` सवीजते ? इति प्रयोगस्तु , शानचि वेथमानः इति प्रयोगे व्टत्वांत. अयं धातुः आत्मनेपदी इति ज्ञायते
।.
७
जाम्बवतीविजञये इश्यते यथा-- ` घर्माळसाङ्गी मधुराणि कूजन संवीजते अन्यत्र सबैघु ग्रन्येषु. अयं धातुः न इश्यते। अत्र बाहुलकात्‌. गणो
पक्षपुटेन कान्ताम्‌ ॥ इति तट्टीकायामुक्तम्‌। ' वीजन्ति वालव्यजनैः--?
बोध्यः |
इति रिवो (19-9) (म. भारते 7-807) इति च।
 १२४६ TR ae १२४७
(1618) “ बीर विक्रान्तौ ” (अ-चुरादिः-1903. अक. सेट्‌.आत्म.) 1वर्कण;, श्वृक्यस्‌, Fae, इमानि रुपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः |
वृकोदरान्भीमः ।
amita, agaa ।“-
शौर्ये' इति बोपदेव!
वीरक:-रिका, विवीरयिषक:-षिका ; वीरयिता-त्री, विवीरयिषिता-त्री; (1621) “ वृक्ष वरणे ” (-भ्वादिः-604. सक. सेट्‌.आत्म.)
वीरयन्‌-न्ती, विवीरयिषन्‌-न्ती ; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिक- “स्पश स्नेहने? इति “कातन्त्रगाठ;, चान्द्रपाठश्च । वरणे--आवरणे
कीटयतिवत्‌ (194) ज्ञेयानि । ल्युटि-वीरणम्‌-करार्थो द्रव्यविशेषः | इति काशकृत्स्न! | |
(1618-4) “ बुख चलने ” क्षकः-क्षिका, वृक्षकः-क्षिका, विवृक्षिषक;-षिका, वरीवृक्षकः-क्षिका;
(भ्वादि: सक. QLR.) इति काशकृत्स्नेन पठ्यते। वृक्षिता-त्री, वृक्षयिता-त्री, विषृक्षिषिता-त्री, वरीवृक्षिता-
“ वखिः, वुखु;, वोखनम्‌ , वोखनीयम्‌-- ? चत्वार; कम्पनेई्थे!? इति च इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकतृक्षतिवत्‌ (765) बोध्यानि । ल्यपि
तत्रोक्तस्‌। धातुवृत्ति, क्षीरतरङ्गिण्यादिषु न पठ्यते | *संवृध्ष्य, शानचि वृक्षमाणः। इति विशेषः। "वृक्षः, इगुपधरक्षणकम्रत्यये
(1619) “ वुगि वजेने ” (-स्वादि:-158, सक, सेट्‌. पर.) रूपस्‌|
“--त्यागे इति बोपदेव! । 'बुगि ? इति सि, कौमुद
।केचित्‌
ी 'सुगि! (1622) “ae संभक्तो ” (5-क्रधादि;-1509, सक. सेट्‌. आत्म.)
इति चतुर्थादि पठन्ति | “ भक्ती वृणीते, वरणे वृणोति वृणुते इज: । ! (छो, 32) इति देव! ।
ape ya, वुङ्गकः-ङ्गिका, बुवुङ्गिषकः-षिका, वोवुङ्गकः-ङ्गिका; “तुदादौ ae संभक्तौ त्रियते !इति क्षीरस्वामी इति पुरुषकारेण उत्तम।
बुङ्गिता-त्री, बुङ्गयिता-त्री, बुबुङ्गिषिता-त्री, बोवुङ्गिता-त्री ; इत्यादीनि रूपाणि
प्रकृतक्षीरतरङ्गिण्याँ तुदादौ न इश्यते | संभक्तिः-संसेवा इति क्षीरस्वामी |
सर्वाण्यपि भौवादिककण्ठतिवत्‌ (209) ज्ञेयानि। ल्यपि-परिवुङ्गय|
: स्वरीकार!' इति घातुकाव्यव्याख्या (3-9) ।
(1620) “ वृक आदाने ” (1-भ्वादि:-92. सक, सेट्‌. आल.)
बारकः-रिका, वारकः-रिका, “विवरिषकः-विवरीषकः-वुदूर्षकः-षिका,
“अदने ?इति पाठान्तरमिति क्षी, टीका । *वेत्रीयक:-यिका;
वर्ककः-किंका, वर्ककः-किका, विवर्किषकः-षिका, 'वरीवृककः-किका;
बर्किता-त्री, वर्कयिता-त्री, विवर्किषिता-त्री, वरीबृकिता-तरी; 1. 'अनुदात्तेतश्व--? (3-2-149) इति युचप्रययस्ताच्छीलिक; ।
'++ वर्कयन्‌-न्ती, वर्केयिष्यन्‌-न्ती-ती ; — 2. ' ऋदुषधाच--? (3-1-110) इति क्यपप्रयये रूपमेवम्‌ ।.
वर्कमाण:, वर्कयमाणः, विवर्किषमाणः, वरीवृक्यमाण;; ` 3 बाहुलकाद्‌ अरचप्रयये रूपमेवम्‌ । वर्करःन्तरुणः पशुः ।अजोऽपि।
बर्किष्यमाण;, वर्कयिष्यमाणः, विवर्किषिष्यमाणः, वरीवृकिष्यमाणः; , ‘Gag वनं क उ स वृक्ष आसीद्‌ यतोयावाए्थिवी निष्टतक्षः ? (यजुः 1.7-20)
वृकिंतस्‌--तः, वर्कितः, विवर्किषितः, वरीवृकितः-तवान्‌; A
a
, *इट्‌ सनि वा'(7-2-41) इतीड्विकल्पः ।इदषक्षे ` वृतो वा? (7-2-38) इतिं
TRICE; इटो दीधेविकल्पः। इडभावपक्षे “ इको qa’ (1-2-19) इति सनः कित्वे,
र? E = “ अज्झनगमाँ सनि ? (6-4-16) इति दीधे `उदोष्ठयपूेस्य ? (7-1-102) इति
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्जतिवत्‌ (422) ज्ञेयानि । श्वृकः उत्वे, रपरत्वेच`हलिच'(8-2-77) इति इक उपधाया दीघेः। तेन सन्नन्ते
1,
1. यढन्ते'
* रीणदुंषधस्य
Qugate च? च?(7-490)
(7-4-90) इसभ्यांसस्य
इसभ्यासस रीगागमः
Qarta, |à सवत्र रूपत्रयं बोध्यम्‌ ।
2. ` ' इशुपधञ्ञाप्रीकिरः कः ' (3-1-135) इति FIATI बृकः सृगविशेषः, 6. ward 'रीइतः '(7-4-27) इति ऋकारान्तस्याङ्गस्य रीङ्‌ इत्यादेशे रूपमेवम्‌ |
आयुधजीवि संघबिशेषश्च । > gaga वेदमतदिक्षकभिक्षुगम्यम्‌,.,..,.. ॥" था, का, -1-17
१२४८ aS बजी १२४९
वरणम्‌ , धारणम्‌, विवरिषणस्‌-विवरीषणम्‌-वुवूर्घणम्‌ , वेत्रीयणम्‌;
बरिता-वरीता-त्री) वारयिता-त्री, बिबरिषिता-बिवरीपिता-बुवूर्षिता-त्री,
qa, वारयित्वा, विवरिषित्वा-विवरीषिल्वा-ुवू्षिला, वेत्रीयिल्वा; |
वेत्रीयिता-त्री;
— वारयन्‌-न्ती, वारयिष्यन्‌-न्ती-ती; — । fam, निवार्य, निविवरिष्य-निविवरीष्य-निवुदूर्ष्य, fata, |
वृणानः, वारयमाणः, विवरिषमाणः-विवरीषमाण;-वुवूर्षेमाण;, वेत्रीयमाण:; वारम्‌ y वारम्‌ २, : | विवरिषम्‌ २-विवरीषम्‌ २ -ुवूर्षस्‌ २, :
वरिष्यमाणः, वारयिष्यमाणः, विविरिषिष्यमाणः-विवरीषिष्यमाणः) वृत्वा २, ) वारयित्वा २, ) विवरिषित्वा २-विवरीषित्वा-बुवूर्षित्ता २,
'ववरीका, “वरेण्य;, *वरूष;, “वैः. वेत्रीयम्‌ २ ; |
वूबुषिष्यमाणः, वेत्रीयिष्यमाणः; वेत्रीयित्वा २ Dd.
वृत्‌-वृतौ-वृतः ; — — —
बृतम्‌-तः, वारितः, विविरिषित:-विवरीषित:-वुवूर्षितः, वेत्रीयित:-तवान्‌; ` (688) “ वृजी वर्जने ” (11-अदादि:-1029. सक. Bz, आल)
वरः, वराक:-वराकी, वारः, विवरिषुः-विवरीषुः-वुवूषुः, वेत्रिय:; ` सूत्रमिदे क्षीरस्वामी दोर्गपाठत्वेन पठति। “इदित्‌ इति aAa
बंरितव्यम्‌ , |वारयितव्यम्‌ ,'विवरिषितव्यम-विवरीपितव्यम-चुवूंषितव्यम्‌, gaiga |तथा चाधीयते-- चक्षुरेव आतृव्यस्य set ! इति । तथा च
वरीतव्यम्‌ , वेत्रीयितव्यम्‌; “ इति
शाबरभाष्ये “ प्रवृञ्जनम्‌ ?इति प्रयुज्यते ।तथा च स्वामी--वज
वरणीयम्‌ ,वारणीयम्‌ ,विवरिषणीयम्‌-विवरीषणीयम्‌-बुवूर्षणीयम्‌,. वेब्रीसणीयम्‌; ‘Aah, तेषां वृक्ते, वर्जिता इति । शाकटायनस्यापीदित्तमेवेष्टस्‌ !?' इति मा.
वर्षम्‌,वर्ष: [सहलेण] “वर्या, वार्या; [ऋत्विज:,] वृत्यम्‌,
'चातुबृत्तिरिहानुसन्धेया। 'इज गतौ › इति क्षीरस्वामी (भ्वादौ) पठित्वा बृजी
वार्थम्‌,विवरिष्यम्‌-विवरीष्यम्‌-बुवूर्ष्यम्‌ ,वेत्रीय्यम्‌;` इति दौरा! । वृक्ते वर्जिता इत्याह ? इत्येवमुक्तम्‌। यत्त्र पुरुषकारेण
ईैषद्वरः-दु्षरः-सुवरः ; — — — ६ क्षीरस्वामिना वज्ञि इति पठित्वा/ इत्युक्तं तन्नोपरभ्यते क्षीरतरङ्कि-
वर्यमाण;, वार्यमाणः, विवरिष्यमाण;-विवरीष्यमाण:-वुवूष्यमाण;, वेत्रीय्यमाण;;
ण्याम्‌।काशंकृत्स्तोऽपि ` बजी? इत्येव पपाठ। ' --त्यागे वृतौ च!
वारः, m, वारः, विवरिष;-विवरीष:-चुवूर्ष;, वेत्रिय;; 'इति बोपदेव! ।
वरितुम्‌-वरीतुम्‌ ,वारयितुम्‌, विवरिषितुम्‌-विवरीषितुम-बुवूषितुम., वेत्रीयितुभ्‌; “वृणक्ति वने बृङ्क्ते यौ व्यति वति ।” (छो, 59) इति देवः ।
“वृतिः, वारणा, विवरिषा-विवरीषा-वुवूर्षा, वेत्रीया; बर्जक;-जिंका, वर्जक:-जिका, विवजिषक;-षिका, “वरीदृजकः-जिका ;` ` `
AA 0 तो इट:
सा विकल्पेन दीर्घः । तेन तव्यतुमुन्नादिषु
a रूपद्वयं वजिता-त्री, वर्जयिता-त्री, विवर्जिषिता-त्री, वरीबृजिता-त्री;
ध्यम्‌।
2. ward इड्किल्पनात, निष्ठायाम्‌ ' यस्य विभाषा '(7-2-15) इतीण्निषेधः । ` -- वर्जयन-न्ती, वर्जयिष्यत्‌-न्ती-ती; ¬ छा |
3. ' जल्पभिक्षकुद्छण्टद्रुङः Wad’ (3-2-155) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु षाकन्‌प्रत्ययः।
तेन रूपमेवम्‌। feat षित्त्वात्‌ ढीष्प्रयये वराकी इति । रुगागमे च रूपमेवम्‌।वचेरीका=संवरणम्‌। `
4. ' अक्यपण्यचर्याः- (3-1-101) इति अनिरोधेष्वर्यषु वर्या इति निपात्यते।
ण्यदपवादोऽयम्‌ |वर्थेति faai निपात्यते।अनिरोधः=अप्रतिवन्धः । gear ` 2. बृङ एण्यः'(द्‌. उ. 8-3) इति एप्यप्रत्ययः । WAA व्रियते बाँवरेण्याः
अन्या । क्यब्विधौ बुओ ग्रहणम्‌,न तु बुङ; । बार्या:-छतिज: । परब्रह्वाधाम ।परं ब्रह्म, वाच॑यमः इति च केचित्‌।
Og, 6 अङ्ूषः ' (द. उ. 9-19). इति ऊषनप्रयये रूपमेवम्‌।वरूषः=भोजनम्‌ ।
5. “नौ यू धान्ये '(3-3-48) इति निशब्द उपपदे धान्यविरेषेऽभिषेये धातोः
घजूप्रत्यये उपसर्गस्य-” (6-3-1099) इति AF a रूपमेवम्‌ । भपोऽपवाद्‌ः। 4, औणादिके (द. उ. 9-61) HBA, पुडागमे च SAI ETARA-
नीवारो नाम ब्रीहिः । अकृष्टपच्यधान्यम्‌ । निवरा तु कन्या इति । ` ` र्भिषेययोः त्रियते तदिति वर्षेटरूपम्‌ ।
6. “श्रुयुकः क्किति › (7-2-11) इतीण्निषेधः | एब कृत्वाप्रत्ययादिष्वपि ज्ञेयम्‌ । ` ` 5. ऋदुपघस्याङ्गय “ रीशृदुप॒धस्य च? (7-4-90) इति अभ्यासे रीगागमः|
A, “सुग्रीवो नाम चर्योऽसौ भवता चारुविक्रम: ॥? भ. का. 6-61
एवं यङन्ते सर्वत्र NAT |
167
B, “ ,.,,,.अवपरिमळ्गन्धः केन शक्यो चरीतुम्‌ ॥› शि, व. 11-34,
 बजी gi १२५१
१२५०
वर्जमान;, वर्णयमानः, विवजिषमाणः, वरीवृज्यमानः; बर्जक:-जिका, वर्नक:-जिका, विवर्जिषकः-षिका, वरीवृजक:-जिका ;
बजिष्यमाण;, वर्णयिष्यमाण:, विवर्जिषिष्यमाणः, वरीवृजिष्यमाणः;` वर्जिता-त्री, .वर्जयिता-त्री, विवर्जिषिता-त्री, वरीवृजिता-त्री ;
_ = = gaat, वर्जयन्‌-न्ती, विवजिषन-न्ती; —
वृक्‌-वृ्‌-वृजो-वृजः ;
्‌2) ज्ञेयानि । ae,“
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्जतिवत(42
वृत्तम-क्त:-क्तवान ,वरजितम्‌-तः, विवजिषितः, वरीइजित:-तवान्‌; ष; |
वर्जः, वर्ज, प्रवर्जी, विवर्जिषुः, वरीबृज;; agia, वर्जिखा, वृजिनम्‌ , वः, इत्यादिकानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशे
ानि। उम.) `
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्जेतिवत्‌ (422) ज्ञेय (1625) “ वृजी वजने ? (%-बुरादि;-1818, सक, सेटू.
थः-वासुदेव- .
श्ृज्य;, शवजयः, वृजिकः, “वगः, वर्यः, कंबर्गीय:, वासुदेववग् | आधृषीय। । तेन णिज्विकल्प;| a.
णि अस्य |
वर्गीण:, वासुदेववर्गीयः, ऽएकवर्जम्‌,“वृजिनम्‌,इजनम्‌ इमानि रूपा p _ गे! इति काशकृत्स्नवोपदेवो ।
। त्या
धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌। ` िका,
वर्जक:-र्जिका, विवर्जयिषक:-षिका; वर्जक;-जिंका, विवर्जिषक:-ष
वरीवृजक;-जिका;
` (1624) “ वूजी वजेने ” (एता-र्बादिः-1461, सक. सेट्‌ पर.)
वरीवृजिता-त्री ;
|वर्जयिता-त्री, विवर्जयिष्रिता-त्री, बर्जिता-त्री, विवजिषिता-त्री,
«at कृतौ च! इति बोपदेव! | “--यागे' इति काशकृत्स्नोऽपि ।
ङ्केयौवर्जयति वर्जति ।' (छो. 59) इति देव;
“ वृणक्ति वर्जने
| : इत्यादिकानि रूपाणि ण्यन्ते । ण्यन्तमक्कतिकसन्नन्ते तु चौरादिकछदे यतिवत्‌
णि भौवादिक-
- (574) ज्ञेयानि । ुद्ध-तस्र्कतिकसन्नन्ते यडन्ते च सर्वाणि रूपा
: _ चरणे? इति धनपाठशाकटायनौ । ' वृजी --? इति ser “बृची |
गर्जतिवत्‌(422) बोध्यानि । “अपवृक्त: ।
बरणे इति दौर्गा:--वर्कः (अदादौ a)’ 'इति क्षीरतरङ्गिण्यां श्यते । उम.) |
taR वरणे इति दुर्गाद्यः पठन्ति? इति मा.धा. वृत्तिः । (1626) “ga वरणे ” (ए-खादि:-1254. सक, सेद्‌;
`
काशकृत्स्नधातुपाठे ' इची हिँसायाय्‌' इति त्वतन्ज धातु: इश्यते । तत्र 'भक्तौ वृणीते बरणे वृणोति इणुते न
32) इति देव! ।
रुथादौ इतः पूरै “इजी वेने 'इति च पठितम्‌।धातुकाव्यव्यास्याने वृज आवरणे वा णौ वारयेदू वरते वरेत्‌ ॥ ! (छो.
इति
दनं
्छावा?
(3. 3) ‘oat वरणे इति केचित्‌'इत्युक्तम्‌। | | / वरणे--आवरणे ? इति काशकृत्स्नः | वरणव स्वीकारइच
अनिट्त्वम्‌, ततश्च 'चोः कुः'
8)|
घा. का. व्याख्या (2-6R SS ES
1. निष्ठायाम्‌, ' इवीदितो निष्ठायाम्‌'(7-2-14) इति रि

‌ (1-3-78) इति इनमि 'रनसोर-

1. शतरि, विकरण यस्य शपः “ रुधादिभ्यः इनम्
PRESSE

(8-2-30) इति कुत्वे रूपमेवम्‌| ोः णत्वे च STATA |

\ ५ segrara—’ (3-1-110) इति क्यपूप्रत्यये रूपमेवम्‌ | ` होप! ? (6:4-111) इत्यकारलोपे, अनुस्वारपरसवणेयोः कृतय
निष्ठायामिडागमनिषेधः ।
3. “ इक्‌ कृष्यादिभ्यः '(वा. 3-3-108) इति इक्‌| TH
A FATT: | 2. दैदित्वात्‌ "श्वीदितो निष्ायाम्‌'(7-2-14) इति
का 2) इति कुत्वम्‌।
... 4, घॅनि “चजोः कुर" (7-8-89) इति कुत्वम्‌
। 3. ण्यति, ` चजोः कु घिण्ण्यतोः ” (1-3-5
सायां गम्यमानाया ू गुण: |
p द्वितीयायाश्च '(3-4-53) इति द्वितीयान्त उपपदे परीप्ात्त पदमेकवर्जम ' 4. “न कत्वा सेद्‌? (1-2-18) इति कित्वनिषेधाद
भवति । कित्वान्न गुंणः।
| णमुल्प्रत्यये रूपमेवम्‌ । परीप्सा-त्वरा । अन्न निदानं तु ` अनुद 5. 'बृजेः किच! (द. उ. 5:13) इति इनच्षयः किच
वतैतेञ्त, इति हरदत्तः | ` बज्यते वृणक्ति वा बुजिनमू=पापम्‌ |
i (6-1-1658) इति निर्देश एव,। परीप्सायामिति नानु ाट ि वण -नरवेतादिगुणसंज्ञा, आह्मणांदीनां वा । औषादिकें
ः '(द. उ. 5-53) इति इनचूप्रत्ययः, किच,र मवति । बृजिनम 6. वृणोति व्रियते वाऽसौ इत
€

6. ' वूजेकिच
्‌।जि--+
पापमपबु कित्वान्न गुण: । (द. उ. 8-46) TAIT णत्वे च रूपम्‌ |
` ग.. “कृ (द. उ. 5-26) इति छन्दसि विषये कृयुप्रखये अनादेशे च ॥? धा. का, 3-3
A, ` संतकतनद्धवसनाः परिवेगवुक्ताः... ......
8, * ..... AT सदूरमयवूक्तरतिपभाव। WP धा, काः 3-48 _
| ‘i
रूपमेवम्‌ । चूजनमङनिवारणम्‌, अन्तरिक्षं च
 घु : १९०३
re ? woe

१९५२ बुञ्‌
वारकः-रिका, वारकः-रिका, 'बिवरिषकः-विवरीषकः-वुवूर्षकः-षिका, ` परिवारयमाणांः कण्टका वृक्ष स्वयमेव, 'वृत्यम्‌^, वार्यम्‌,वर्यैः , PaRi-
१वे्रीयकः-यिको ` बराः, “वराकः, राकी, * वरः, “नीवारः, वारम्‌, ?अश्चवाराः, AA,
'वरिता-वरीता-त्री, वारयिता-त्री, विवरिषिता-विवरीषिता-बुवूषिता-त्री, वेत्रीयिता 7वर्मी-वमीं, वार्मिकायणि संवर्भयिता, चाक्रवर्मण;, वरितुम्‌-आवरीतुम्‌,
त्री; आंपॅहारवमणः, वर्णः, वर्णी-्रह्मचारी, ब्राह्मणवणीं, “वरुणः, 'वारुणी,
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रैयादिकबृण। तिवत्‌(1688) उद्यानि। शतरि
K
3विवृण्वन्‌*-ती, ण्यन्तात्‌ क्किपि-वाः-वारौ-बार; [“वारांनिधिः], 'प्रावारः,9
प्रवरः उत्तरासङ्ग;, “यवेभ्यो गां वारयन्‌, 'विवारी, 'परिवार:-परीवारा;, 11 Cupegarep— ? (3-1-109) इति gadaa तुकि च रूपमेवम्‌ ` ` `
2. : ण्यदपीष्यते ? इति क्षीरस्वामी । अस्य मूल भुग्यमू। तन्मते “oat
० हपमेंबम। `चयैः इत्यत्र g °अवद्यपण्यवर्या;--“-? (3-1-101) इति निपात्यते
* सन्न्ते. “इद्‌ सनि वा ?(7-9-41) इति इडागमविकल्पः। तस्यच`वृतो वा! अनिरोधेष्ये ।वार्योऽन्यः। ख्रियांचर्या। `; . , ४४
(7-2-38) इति at दीधः । अनिट्पक्षे 'इको श्चलू? (1-2-9) इति da संज्ञायां थतृवूजि--? (3-2-46) इति खच्‌ ।'अरद्विषदजन्तस्य--' (6-367)
fact ''अंज्झनगमाँ सनि? (6-4-16) इतिदीर्घे'उदोष्ठ्यपूर्वस्य
? (7-1-102) इति सुमागमे रूपमेवम्‌ ।
o इति, उत्वे; रपरत्वे च “हलि च? (8-2-27) इति (उपधायाः) इकः DT ' जत्पभिक्षकुद्टडण्टचुञ$--? (3-2-1655) इति षाकनप्रत्यथः। स्त्रियां. छीषप्रत्यये
रूपमेवम्‌| वराकी faat बाहुलकात्‌ Rat बाधित्वाऽयमेव भवति इति हरदत्तः
यडन्ते *शीङ्‌ ऋतः ? (7-4-27) इति रीडादेशे रूपमेवम्‌ । ग्रु ?(3-3-58) TIRT: निवरः m निवरा कन्या।
3. शतरि, 'स्वादिभ्यः इघुः ? (3-1-73) इति इसुप्रत्यय; | यणादेशः। । लिङ्गकारिकायामबन्तस्य पुंस्त्वानुशासन प्रायिकम्‌?इति न्यासः (3-3-48) | इति
4. ण्यन्तात्‌, क्विपि वा$--वारांनिधिः इति क्षीरस्वामिना उक्तम्‌ । | agafa: ।
,5.. Aa 'कुणोतेराच्छादने !(3-3-5) इति आच्छादनेऽ घनद्नत्ययः। * उप- धेयेघञप्रययः |
/ नौ बु धान्ये ! (3-3-48) इति निशब्द उपपदे धान्यविरेषेऽभि
सस्य घंजि--? (6-3-122) इति AF orate: । आच्छादंनादन्यत्र अपोऽपवादः । ¦उपसर्गस्य घनि--? (6-3-122) इति दीधः। अधान्ये निवुरः
प्रवर;-उत्तरासज्ञ इति अबेव । § अन्यत्रापि बाहुलकात्‌ क्तिन्विषये प्रवरा गौरिति , औषणांदिके मनिनप्रत्यये रूपमेवम्‌ iaa वीद्यादित्वात्‌ इनिप्रत्यये
भवेव भवति ! इति हरदत्तः | रूपमेवम्‌ ।
H Gi. ' वारणार्थानामीम्सितः ' (1-4-27) इति वारणार्थे यवस्य अपादानसंज्ञा भवति। 8. Cardy वा? (7-2-38) इति tained: । '
वारणम्‌ प्रवृत्तिविंघात इत्यर्थः | t 9. भ्कृवु--१ (द्‌. उ-5-42) इति नप्रत्यये; गुंणे :रेफात्परस्य नकारस्य णत्वे च
7. णिनिप्रत्यये रूपमेवम्‌ । । gagn `
8. दवौ वारावय मे वारो गवां बार सञ्चये । 10. कृवु--? (द्‌. उ, 5-52) इत्यादिना SHAT शुंणणत्व॑योश्च रूपमेवम्‌।
|
परिवारस्तु ण्यन्ताद्‌ बाहुलकेन कतेरि घनि w इति भोज; इति प्रकिया. A. * भोहत्यस्तेन वृत्येन सुत्यो छुष्येण सङ्गतः ।? भ, का..6-56. `
सर्वर्च्रे। परिवार्स्तु-प्यन्तात्‌ बाहुलकेन adit घञ्‌। अन्यत्र परी 8, ' *विधेभरा साम रथन्तराख्म पतिचरा चापि धनजयश्व इति प्रक्रियासवेस्वे ।
armas: इति। C. *संत्यौरुपेतात, परिपालये सतीम्‌ एतां बराकीमथ सो$भ्युपेतु at’ षा.वि, 1-52
, “तेज; क्षात्र Rigord दिधक्षन्तमिवानलम्‌ ॥ › भ, का, 6-40 D. “परस्परोत्पीडिंतजानुभागा दुःखेन निश्वकमुरंभ्वघाराः ॥' शिव, 8:06. `
B, “ययुर्विन्ध्य॑ शरन्मेचेः प्राचार?
प्रचरेरिवं |? भ, को, 7-58, ए, ' आवरीतुमिवाकांश घरितु वीनिबोस्थितम्‌ । ˆ भ; को, 9-24; :
 3g १२५५
. १२५४ JA
वरुणानी, मैत्रावरुणः, ' वारि, श्वर्णु:, श्रूक:, “वर्गः, “वरण्ड “वरणम्‌, इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि ण्यन्तं, तत्रकृतिकसक्नन्त विना क्रैयादिक
वारणः, वरणा, *वरसान;, ea, श्वर्वर:-वर्वरी, Magy, DRA, ginतिवत्‌ (1622) ज्ञेयानि । ण्यन्ते तअक्कतिकसन्नन्ते च यथासैम्भवमूह्ानि'।
: |वरूष:, Ma, सन्नन्तात्‌ उपत्यये-विवरिषु:-विवरीषु:-चुवूरप:* (1628) “ वृण प्रीणने ” (४7-वुदादिः-1390. अक. सेट्‌, पर.)
(1627) “IA आवरणे ” (5-चुरादि:-1814, सक. सेट, उभ.) पृण प्रीणने? इत्यत्र ‘am इति दन्सोष्ठयादिरप्यत्र पठितव्यः ।! इति
आधृषीय। । तेन णिज्विकल्प; | मा. था. वृत्ति।॥। तथा च. भाष्यम्‌ धालन्तरं एणिवृष्णी 'इति,।
“बृज आवरणे वा थौ वारयेद्‌ वरते वरेत्‌ ॥ ! (छो. 32) इति देव! “घात्वन्तरमःइति । तौदादिकौ इत्यथ;' इति Haze । क्षीरतरङ्गिण्याँ नोपात्त;।
वारक:-रिका, 'विवारयिषक:-षिका, वारकः-रिका, ब्रिवरिषक:-विवरीषक:- बंगक:-णिका, वणकः-णिका, विवर्णिषक:-षिका, वरीवृणक;-णिकां;
gener, वेत्रीयक;-यिका वर्णिता-त्री, वर्णयिता-त्री, विवणिषिता-त्री, वरीवृणिता- हु
वारयिता-त्री; 'विवारयिषिता-त्री वरिता-वरीता-त्री विवरिषिता-विवरीषिता- Raa. रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकगर्जतिवत (422). ऊद्यानि।
बुवृषिता-त्री, वेत्रीयिता-त्री; . : कर्मणि क्तः-वणित; ,
: ei
MCE कETE
पे टा oor
(1629) “ वृतु वर्तने? (-भ्वादिः-758. अक, सेट्‌. आल.) बुतादिः ।
जलमु ।
' = “वतैयेद्‌ भाषंणार्थे णौ बरतने शपि वर्तते ॥? (छो. 96) इति देव!
2, 'औणादिके '(दा; उ, 1-148) णुप्रयये रूपमेवम्‌ । तृणोति व्रियते वा वर्णुः
तदेविशेषः । ` वर्तन-स्थिति; इति क्षीरस्वांमी |
8, IIA (द. उ, 3-19) इति कप्रययो भवति किञ्च। वृक:---इवापद:, बर्तक:-तिका, श्वर्तक;-तिका, विवृत्सक:-* विवर्तिषक:-षिका, , वरीवृतक:-
1५, / SRT ।

औणादिकः (द. उ. 3-62) गनप्रययः। व्णः-संघात:। ` Tr “सावेधातुकार्धधातुकयो;: (१. 9.84) :इति गुणः। स “व “उरण्‌ रपरः
ð औणादिके (द. उ. 5-9) अण्डन्‌प्रयये रूपमेवम्‌ । anh व्रियते वां बरण्डः= (1-1-51) इति रेफपरो भवति । एवमुत्तरत्रापि.ऊल्मम्‌॥ . +» , ४
काष्टादिसंघात; । 2. ' वतका शकुनौ, प्राचाम्‌ *..(वा, 7.3. 45) ।इति, निपातनात Sagat वाच्ये
6. ' * सुयु्वूञो थुच्‌ (Q. उ. 5-20) इति युचप्रययः । चरणम्‌ कन्योप्रदानम्‌ । o RARAS (7-3-44) इति इत्वै न -भृवति; वतैका .लदबाख्यः AFA: ।
, उदीचां ठु वर्तिका इत्येव। वत्तिका-दीपस्य दशा । |
ल्युटि सिद्धमपीद पदं संज्ञाथेसुणादिष्वपि निष्पादितमिति ज्ञेयम्‌ । “रूढिशब्दप्रकारा
ताच्छीलिका; *(भाष्यम्‌ 3-2-56) इत्यत्र स्पष्टमिदम्‌ | 3. बृद्भघः स्यसनो -3-92) इति वा. परस्मैपदम्‌.। 'न.वृद्धयश्च तुभ्य
7. औषणादिके (द. उ. 5-29) भसानवभ्रये रूपमेवम्‌ ।बरखानः=मनोरथः |
¦ :87 ,औणादिकः (द. उ, 6-31) ऊथनप्रद्यय:। IERTAT: ।
9. 'कृगृशुुञ्चचतिभ्यः ध्वरच्‌” (द्‌. उ, 8-47) इति ष्वरच्प्रयये -रूपमेवम्‌|
वर्षेर;त्काम; । feat तुडीषि बरबरी८नदी| भवति।” इति धातुव॒त्तिः। यदा तु विवृत्सति इति anr तदन्तात्‌ कृतो
lo. Ega (द. उ, 8-58) इति अत्रनप्रत्ययो भवति । वरत्रा5चभैरज्जु: । विवेक्षयरते तदा विवृत्सकः इत्यादीनीति बोध्यम्‌। ।यदा- ठु'बिंवतिषतेः इति
| 131. “औशादिके (द.उ,8. 93) उत्रप्रत्यये रूपमेवम्‌। वरुत्रमू=भभिम्रेतम्‌ | निष्पाद्य, तदन्तातः कृतोविवक्ष्यन्ते; तदा. बित्रतिषकः carte wale ।एवं सक्षन्ते
"12.7 'भौणादिके (द. उ. .9-19) ऊषनत्यये रूपमेवम्‌ | वरूषःऱभोजनम्‌ । सवत्र रूपद्वयं, बोध्यम्‌ As, :
4. रीगृत्वत३ !(वा. 7-4-90) इति रीगागम इति मा. था वृत्तौ । बुडुन
18, :औणादिक्रे.(द्‌.'उ. 10-18) THAT रूपमेवम्‌| दश; आद्रेकम्‌ | ४ रीग्ूदुपघस्य च '(7-4-90) इति सूत्रेण अभ्यासंस्य रीगागमे म इति
^, ‘agg: स्वमाकूतमाज्ञां बिवरिशुरेतम्‌ O भ, का. 9-86... co `` |
 १२५६ qg
तिका; वर्तिता-त्री, वर्तयिता-त्री, विवर्तिषिता-त्री, विवृत्सिता-त्री, वरीबृतिता-त्
वृतु १२५७
री ; वृत्त्वा', ल्यपि-निवत्ये,* “हस्तवते वर्तयन्‌, वर्ति;, वर्तनि:, वतनी,
इत्यादिकानि, रूपाणि सर्वाण्यपि देवादिकतृप्यतिवत्‌ (770) ऊह्मानि.॥ AN
,
वर्तितम्‌-तः, “नीबृत्‌-उपाबत्‌,Raa? “वर्तिष्यमाणः, “वर्तिष्णुः? Saa “वर्तिका, “वर्म, “शत्रः; इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति |
d
“व्याववर्ती, “वृत्यम्‌, वार्त; °समाव्तनीयः, वृत्वा,
stad: वित्वा, (1630) “ वृतु वरणे ” (1ए-दिवादि:-1160. सक, सेट्‌.आल.) बृतादि। ।
‘केचित्‌ पूवैतर वाग्रहणमस्थादिं पठित्वा (का) “वाहइतु वरणे ? इत्याहुः ?
1. 'णेरध्ययने वृत्तम्‌'(7-2-26) इति ण्यन्तस्य निष्ठायाम्‌ इति धा. का. व्याख्या (2-60)।अन्यत्सव पूर्वघाती (1591) द्रष्टव्यम्‌ |
अध्ययनार्थं इडभावो
' figa च निपात्यते । तेन वृत्तोगुणो देवदत्तेन, वुत्तंपारायणं Rasta अन्त्
र धातुशृत्त ‘ag ~? इत्येव उक्तप। “वरणे इथनि बृत्येतः इति देव!पपाठेति
वर्तितमिति । “ वृतिरयभक्मकः, स ण्ये वर्षमान; सकरमको भवति। ' लेन
निवृत्तं? (4-2-68; 5-1-79) इति हि प्रकृतेरेव कर्मणि
क्तप्रत्ययो हश्यते। पुरुषकार (छो. 131) वचनादुन्नीयते ।सांप्रतं देवेपाठागमभ्रंशान्नोपलुभ्यते ।
तद्गंदिहापि aida च वृतेः “वृत्तो शणो देवदत्तेन ?:इति भविष्य वतेक;-तिंका, वर्तक:-तिंका, विवर्तिषकः-षिका, वरीवृतक;-तिंका ; `
ंति;
निपातनमनर्थकम्‌ १ तत्कियते-यदापि णिचेव ण्यर्थोऽभिधीयते,
तिति मा भूदिति केचित्‌! अपरे g-afSat am देवदत्त तदा-वं्तिले- वर्तिता-त्री,. वर्तयिता-त्री, विवतिषिता-त्री, वरीवृतिता-त्री;
ेन (पि इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपर्षतिवत (1054) ज्ञेयानि ।
_ च्छन्ति। इति काशिकावृत्तिः (7-2-6)। शुद्धे तु धातोः
senga
क्त्वायाँ वेट्कत्वात्‌ “ यस्य विभाषा ? (7-2-15) इतीद्‌प्तिषेधः। ध्वृत्तम्‌, निष्ठांयाम्‌-दृतः वृत्तवान्‌, क्यपि-शवृत्यस्‌ ,'९वृत्त्वा-वर्तित्वा), `इमानि
2. क्विपि, संहितायां विषये ' नहिवृति--? (6-3-7116) इति gaga दीर्घो भवति
। रूपाण्यधिकानि इति विशेष: | |
नीव्व॒त्‌=जनपदः, उपावुत्‌=उपादृत्तिः ।
1. “उदितो वा? (7-2-56) इति क्त्वायामिड्विकल्प: । तेन रूपद्वयं बोध्यम्‌।
$. “वृद्धयः स्यसनोः ' (1-3-92) इति स्पप्रल्यये विवक्षिते वा परस्मैयदम्‌।तेन 2. ण्यन्तादस्मात्‌ | हस्ते चत्तिप्रहो:” (3-4-39) इति हस्तवाचिनि करणे उपपदे
रूपद्वयम्‌ | | णमुल्‌ । हस्तवर्तं वर्तयन्‌, हस्तेन वर्तयन्‌ । एवं करवत्तम्‌; इत्यादि च।
A “ अलेक्कज्निराङन्‌जनोस्पचोत्पतोन्मदरुच्यपत्रपब्रुतु--! (3-2- 3. ‘ हृषिशिरहिवृति-¬ (द. उ. 1-47) इति इन्‌प्रययः । वतेते वृत्यतेवाaft-
136) इति तच्छी-
लादिषु कतृषु इष्णुचप्रययः। ` द्रव्यम्‌, चेलवेशन दीपाङ्ग च ।
| |
&, वने वतन्ते इति,'AA? (9-2-80) इति णिनिप्रयय: । 4; “वृतेः”(द. उ. 1-6) इति अनिप्रत्यये
'रूपमेवम्‌ । वतन्तेऽनेनेति वत्तनिः=
l मार्ग: । “स्तोत्रे वत्तनिः, उज्छादित्वात्‌
.(6-1-160) अन्तोदात्तः ? इति
6. Ra aS ख्रियाम्‌"(3-3-43) इति WIR
. ल्लियामज्‌?(5-4-14) ge तदन्तात्‌ ' दिड् T: । 'तंदन्तात्‌ * णच: | इवेतवनवासी। ai इति तु ल्युडन्तात्‌ feat टित्वेन डीपि बोध्यम्‌।
ढाणन्‌--
(4-1-'15) इति डीप । वर्तनी एकपदी ।
o * वार्त्ता प्रवृत्तिवैत्तान्त:?इत्यमरः। treats 5. ‘gaam (द. उ. 3-28) इति तिकन्‌प्रययः । वत्तिकात्पक्षिजातिः।
T “ऋदुपधात्‌ (3-1-110) इति erga: । JRE इत्ये “बत्तिकाल्व्याख्याग्रन्थविशेष:, शक्षुनिविशेषश्ञ” इति श्वेतवनवासी ।
है | ‘gaa’ (वा. 5-2-101) इति णप्रयय;| | a वर्तिकेव वात्तिकम्‌। | हे
ifs, समाऽइृत्यतेऽस्मादिति खमाव
15. तमावतंनी
तनीययः-य
ः=ुरुर:
ः । “ बाहुलABIL अपादा
पि ने अनी 6. औणादिके (द. उ. 6-73) मनिनप्रत्यये रूपमेवम्‌ ।`भूतेऽपि दृस्यन्ते (3-3-2)
« इति प्रक्रियासवैस्तै। | है BN इति भूतेऽयं प्रत्यय: । वृत्तं तत्‌ इति वत्मे पन्थाः, इतिवृत्त च ।
-9. आर्याः बर्तन्ते यत्रेति अधिकरणे TART: | amata: पुण्य ग. औणादिके (द. उ. 8-81) रकृप्रत्यये रूपमेवम्‌ । JEA, वायुश्च।
भूमि: |
A. “ उद्वृत्तनयनो मिन्नान्‌ मन्त्रिणः स्वान्‌ व्यसर्जयत्‌ AT, का. 9-16, 8. धांतोरुद्त्विन क्त्वायामिड्विकल्पनात्‌ निष्ठायाम्‌, “ यस्य विभाषा? (7-2-15)
इतीट्प्रतिषेधः । Ji
B. ८ रामोऽपि हतमारीचो निवत्स्येन खरनादिन: ।?
भ. का. 6-5: 9. “ऋदुपधातू--” (8-1-110) इति क्यपूप्रययः |
। 0. *वञ्चिष्यमाणमालाने सीतापत्युखिन्तिके |? भ, का, 8-68. 10. “उदितो वा? (7-2-56) इति क्त्वायाप्रिडिवकल्प: ।. तेन`रूपद्वयं बोध्यम्‌।
D, * निराकरिष्णवो भाइ दिवं घतिष्णवोऽभितः । ? भ, का, 7-3, ^: “तस्य निवेत्ये कर्तव्य सुग्रीवो राघवाज्ञया V भ. का..6-145.:
8, ‘Pee तस्य वत्तित्वा रमये प्रकष्वेदिताः परम्‌ । ? भ, का, 7-103,
158
 gé १२५९
१२५८ तृचु -

।वृघसानः, व्रम्‌ इत्यादिकानि रूपाण्यस्य घातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयह

(1631) “ वृतु भाषार्थः ” (ऽ-चुरादिः-1788. अक, सेट्‌. उभ.)
आस्वदीय!। (1633) “वृधु भाषार्थः” (5-चुरादिः-1783. अक, सेट्‌.उम.) आस्वदीयः |
“ वतेयेद्‌ भाषणार्थे भौ वर्तने शपि वर्तते ॥' (छो. 96) इति देव! । : छेदने पूरणे चार्थे वर्ेवेधयतीति णौ ॥ (छो. 123) इति देव! ।
‘arena: ? इति क्षीरस्वामिशाकटायनादयः। ' --दीपौ ? इति वोपदेवः वधिक;र्षिका, विवर्भयिषकः-षिका, व्थकः-िका, विवर्षिषकः-षिका, वरीवृधकः-
“तथा च क्षीरस्वामी-- भासा दीपिरथो येषां ते भासार्थः ? इति भा. धा. विका ; व्ैयिता-त्री, विवधयिषिता-त्री, वर्धिता-त्री, विवर्षिषिता-त्री, वरीदृधितानत्री;
ait! क्षीरतरङ्गिण्यां तु नायं पाठ उपलभ्यते । उदित्करणात्‌ णिचो इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि चौरादिकजासयतिवत्‌ (596) ज्ञेयानि ।
वैकल्पिकत्वस्‌ इति ज्ञेयम्‌। णिजभावपक्षे यडन्ते ata अभ्यासस्य रीगागमो भवतीति विशेष: |
|
वतक:-तिंका, विवतयिषक:-षिका, वर्तक:-विवर्तिषक:-वरीवृतक:-तिका; (1634) “ वृश वरणे ? (1ए-दिवादिः-1886, सक. सेट्‌. पर.)
वर्तयिता-त्री, विवर्तयिषिता-त्री, वर्तिता, विवर्तिषिता, वरीवृतिता-त्री; इत्यादि-
वर्शक:-शिका, वर्शक;-शिका, विवशिषकः-षिका, वरीवृशक:-शिका;
कानि रूपाणि सर्वाण्यपि चोरादिकजासय तिवत्‌ (596) ऊद्यानि | यडन्ते सर्वत्र
बर्शिता-त्री, वशयिता-त्री, विवशिषिता-त्री, वरीइशिता-न्री; इत्यादिकानि
' रीगृदूपघस्य--' (7-4-90) इति रीगागम; ।
रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिककुइ तिवत्‌ (254) ज्ञेयानि । “sats, अतिशयेन
(1632) “ag वृद्धी” (-स्वादि:-759. सक. सेट. आत.) pon
बृश;-वृशिष्ठ;, वृशीयान्‌ ।'
आसम.)
‘ada रूप भाषार्थे बुघेबद्धो तु वर्धते । ' (छो. 124) इति देव! | (1635) “ वृष शक्तिबन्धने ” (ह-चुरादि:-1708. सक. az.
वधेक:-धिंका, वर्धक:-धिका, विवर्षिषकः-पिका, विवृत्सक:-त्सिका, वरीवृधक.- आङ्कुस्मीयः।
: शक्ती वर्षयते, सेके वर्षेत्‌, स्नेहे ठAT (छो, 176) इति देव! ।
Rat; वर्षिता-त्री, वर्षयिता-श्री, विवधिषिता-विवत्सिता-त्री, रीती
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकवृतु(1629)घातुबत्‌ । उद्यानि ।
८ __जुक्तिबन्धनम्‌=जननसामध्यम्‌श इति क्षीरस्पामी । धातुशत्तो
‘aga:, afi, बद्धः, वर्षिष्ठः, वर्षीयान्‌, श्वद्धिः, वार्धुषिकः, वर्धमान:, ? इति मैत्रेयः |
केशवस्वामिनाग्नोद्भियतेड्य पाठः । '--शक्तिसबन्धने
: धूष-? इत्येके| ye | ।
वर्षक:-पिंका, बिवर्षयिषकः-षिका ; वर्षयिता-त्री, विवर्धयिषिता-त्री ; इत्यादिकानि
—— क्य

l. ' नन्दिम्रहिपचादिभ्य:--' (3-1-134) इति नन्द्यादित्वात्‌ संज्ञायां कतरि

ल्युः ।
एवम्‌ आनन्द्चधेनः इसत्रापि कर्मण्यणं बाधित्वा ल्युरेव । रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकचचयतिवंत्‌ (507) विशेषरूपाणि विना ज्ञेयानि ।
| |
2. तच्छीलादिषु क्षु ‘ अलेकनूनिराकृजूपजनोत्पचोत्पतोन्मदरुच्यपत्रप्रतुचू'घु-- '
(3-2-136) इति इष्णुच्‌प्रत्यय: | j 1, वर्ते इति वृधसानः गर्भः। cafigfa— दि. उ. 5-30] इत्यसानच्‌ः
3. वृद्धिनिमित्तं इव्यम्‌ वृद्धिः तादर्थ्यात्‌ ताच्छब्यम्‌ । `क्तिच्क्तौ च-- (3-3-74)
प्रत्ययः । प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः |
इतिसंज्ञायां क्तिच्‌। यद्वा क्तिन्‌। “वृद्धिरा देच्‌› (1-1-1) इत्यत्र वृद्धिशब्दस्तु
ं ›[द. उ. 8-46]
2. वर्धेतेऽम्भसा EIA इति TEAL बमैच्छेदः । “वृधिवपिभ्यारन्‌
संजञात्वे$पि क्तिन्नन्त एव, न क्तिजन्त इति पस्पशायां भाष्ये प्रतिपादितलात्‌ स्पष्टम्‌
| इति रन्प्रत्ययः|
4. 'ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु--? (3-2-129) इत्यादिना यथासम्
चानःप्रत्ययः। चधमानः न्रिविक्रमः। “ रूढिशन्द्प्रकाराः
भवभर्थत्रयेऽपि 3. “इगुपधज्ञाप्रीकिरः का” (31-135) इति कतरि कप्रत्यये हपमेवम्‌ q=
ताच्छीलिका; ? na क Riven. ऱ्या fae 2
(भाष्यम्‌ 3-2-56) इति वचनात्‌ रूढ़ोऽयम्‌ | ग्रधस; |
 १२६१ yë 4 RRR
(1636) “ वृषु सेचने ” (1-श्वादिं;-706. सक. Bz. पर.) [अ] वृषभ;, वृषल, वृष्टो देवः, इमानि विशेषरूपाणि।
PNN: सेके वर्षेत्,
‌ स्नेहे तुTW (छो. 176) इति देव! | (1687) “ag उद्यमने ” (४1-ठुदादि:-1347. अक. चेट्‌, पर.)
“--हिंसासंक्लेशनयो: ।इति धातुवृत्ति! |
“उद्यमाजउद्धरणम्‌?इति क्षीरस्वामी । दन्योष्ठ्यादिः इति at केचित्‌
वरषक:-षिंका, वर्षक:-र्षिका, विवर्षिषक:-षिका, वरीवृषक:-षिका | ४ बहूपवर्गादि; ) इति। क्षीरतरङ्गिण्यामपि ‘ag ! इत्येव इश्यते ।
वर्षिता-त्री, वर्षयिता-त्री, विवर्षिषिता-त्री, वरीवृषिता-त्री इत्यादिकानि रूपाणि
aaa, वहक:-हिंका, विवर्हिषक:-'विवृक्षक:-क्षिका, वरीबृहक:-हिका;
सर्वाण्यपि भौवादिकपर्षतिवत्‌ (1054) ज्ञेयानि। T, “वृषः, , प्रवषुक:* बहिता-त्री, वहयिता-त्री, विवर्हिषिता-त्री, विवृक्षिता-त्री, वरीबृहिता-त्री;
प्राइट्‌-उपावट्‌-बषो-बृष;, “BaP qed, ९वर्षणम्‌, apaan, 'वृष्टि इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकदहेतिवत्‌ (868) ज्ञेयानि।
वृषण;, वृष्णिः, Van, “वृढः-वृढवान्‌,वर्हित्वा-बृढ़वा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष; | “ बहु! इति
ति + $

उदितपक्षे कूतवायामेषेड्ब्रिकल्मः इति विशेष: | i

[अ] अयं arg: सकमैकः । कमणः प्रसिद्धत्वात्तु न प्रयुज्यते । थथा *मेघो
“ Fat अबुक्तमपि जलहूप कम .गम्यते। यदि जलातिरिक्तं क
वर्षति (1638) “q बरणे ? प्रकथादि:-1490. सक, सेट्‌. पर.)
स्यात्‌, तदा
प्रयुज्यते कम “पार्थः शरान्‌ वर्षति ›इति। ‘grat भृत्याम्‌ ?इति वोषदेत्र। cafes, ख्वादिश्च। .
1. वषेतीति--वषम्‌। “अज्विधौ भयादीनाघुपसंख्यानं नपुसके क्तादिनिधृत्त्यर्थम्त
(वा, 3-3-56) इति aaam: : बुबृनोरजितो धातोबणाति वरणे भवेत्‌। |: `
। बर्षो-ऋतु: । “ अजन्तस्य Sea प्रायिकम्‌।
wisely’ इति दशनाद्‌ घजपि” इति प्र. सवेस्वे | वृणाति च वृणीते च बृञस्तत्रार्थ इष्यते |! (शो, 37) इति देव! ।
` इगुपधवा-- (3-1-135) इति कतरि कप्रत्ययः
| अत्र पुरुषकारस्वाह--“ वृ वरणे, वून वरणे
3. "लषपतपदस्थाभूवृष--” ( 3-2-154) इति तच्छीलादिषु
कर्तृषु उकन्‌प्रत्यये तत्र चाद्य (वृ इत्यस्य) पवगतृतीयादि बह्वः पठन्ति। बृ भरणे इति स्व्रामि-
रूपमेवम्‌ ।प्रवर्षुकाटपजेन्यः |
4. सम्पदादित्वात्‌ खियां किप्प्र्यये संहितायां विषये नद्दिग्रतिवृषि- शाकटायनौ ”” इति। धातुवृत्तौ तु'आद्यशब्देन नित्‌ वृणातिरुच्यते।
-! (6-3-116
इति उपसगेस्य दीधः। ` | स्वामिशाकटायनावप्येवं पठित्वा भरणा्थत्वमाहतुः ?इति। क्षीरतरङ्गिण्यां
5. ऋदुषधलात्ित्ये क्यपि प्रासे * विभाषा कवृषो (3-1-120) इति विकल्पेंन ुद्रितशाकटायनधातुपाठे चोभयत्र दन्त्योष्ठयादिपाठ एवोपछभ्यते । ' बुन्‌
क्यप्प्रत्ययः । तेन रूपद्वयं बोध्यम्‌ । वृषाय हितम्‌ इत्येतस्मिन्‌ तद्धिता
o बमाषतिलवुष~- › (6-1-7) इति यत्प्रत्ययः ।
र्थ 'खलय- वरणे? इति पठित्वा, “भरणे इत्यप्येके? इति धा. का. व्यार्यायाम्‌ (3-6) |
6. 'वृषभो वर्षणात्‌ '(पस्पशायां महाभाष्ये 1-7-1 ) इति भाष्यकारप्रय.गात्‌
ल्युंडपि भवति । नपुंसके क्तप्रत्ययस्य पाक्षिकोऽप 1. ' ऋषिवूषिभ्यां कित्‌? (द. उ.7-19) इत्यभचप्र्ये रूपमेवम्‌ JNE
वादोऽयम्‌ ।
7. ' तितुव्र-- (7-2-9) इति निषेधात्‌ इडागमो न भवति | गोपतिः, युवा वा । वायुः इति केचित्‌। l
8, बाहुलकात्‌ औणादिके कयुनप्रत्यये, णत्वे है2. ' वृषादिभ्यश्वित्‌ (द. उ. 8-109) इति कलप्रद्यय: | JIDER: । -
च रूपमेवम्‌ |
9. 'उर्वाषिभ्या कित्‌ ”[द. उ. 1-19] इति निप्रययः किंच भवति । 3, ऊदित्वात्‌ 'स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा” (7-2-44) इति वलादेराद्धधातुकस्य
तेन रूपमेवम्‌ |
वर्षतीति बृष्णिःस्वपुदेववशः, मेघो वा । बिकल्पेन इडागमः । तेन सन्नन्ते aaa रूपद्वयं बोध्यम्‌ । ' हलन्ताच ?.(1-2-10)
10. "कनिन्‌ युवृधि--? [द. उ. 6-51] इति कनिनत्रत्यये रूपमेवम्‌ । gnè: हति सनः कित्वान्न गुण; । :
टृषभश्च। महेन्द्राद्रिः, नभश्च इति केचित्‌।
4. निष्टायाम्‌ `यस्य विभाषा?(7-2-15) इति इण्निषेधः ।
A, “जम्मुः प्रसादं द्विजमानसानि Hager पुष्पचयं बभूव ।
› भ, का, 2-37 क्त्वायाम्‌ “न कृत्वा| Bz’? (152-18) इति कित्वनिषेधात्‌ गुण; । इडिवकल्यांत.
B, ‘aiga नि््वृध्यफलमोजनास्‌। ?भ का
6-63, Sat FAH |
 १२६२ ast, ar १२६३

MW वारकः-रिका, वारक;-रिका, विवरीषकः-विवरिषकः-वुवूर्षकः-षिका, 1बायक;-यिका, वायकः-यिका, *विवासकः-सिका, “वावायकः-यिका ;

|| वोबुरक;-रिका; वाता-त्री, वाययिता-त्री, विवासिता-त्री, वावायिता-त्री;
॥ कि
वरिता-वरीता-त्री, वारयिता-त्री, विवरिषिता-विवरीषिता-बुवूर्षिता-त्री, ARA ; “वृयन्‌-न्ती, बाययन्‌-न्ती, विवासन्‌-न्ती ;---
“तन्तुवायः,
|
| wits रूपाणि सर्वाण्यपि जौहोत्यादिकपिपतिवत्‌ (1055) ज्ञेयानि। इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्रायतिवत्‌ (263) शेयानि ।
वाव, | परवाणी-निष्प्रवाणिः, *उतस्‌-उतः-उतवान्‌ , प्रोतः, अवयणस्‌ , SM,
(1639) “ वृञ्‌ वरणे ” ([-कघ्चादिः-1486, सक, सेट्‌. उभ.) in
क्षय,, “जतिः, २बिः-्
10प्रवा पक्षी, ं।“आवाय
वेमो।
, वेमां Ra
आवाः,य M
3) इति
: । प्वादि!, ल्वादिश्व | 1, ‹आदेच उपदेशे? (6-1-45) झ्याकारः। * आतो धुक्‌ (7-3-3
: वृवृूभोरनितो धातोईणाति वरणे भवेत्‌। युगागमः
शाच्छासाह्वाव्यादवेषा qa’ (7-3-37) इति
2, ण्यन्ते स्वैत्रादन्तलक्षणपुगपवादः 1
बृणाति च वृणीते वृञस्तत्रार्थ इष्यते ॥ › (छो. 3?) इति देव! | युगागमः | ६5 g हु |:

det ८
3. धातोरनिट्त्वात. रूपाण्येवम्‌ ।सन्नन्तेऽभ्यासस्येकारः । |
bisइति नन्दा? इति वारसामी | 4. यङन्ते सर्वत्र औपदेशिकस्थ एकारस्य. आकार इति विशेषः । नच वाच्यम्‌ ।
l|
i वारकः-रिका, वारक:-रिका, विवरिषक;-विवरीषक-वुवूर्षक;-षिका, वोवुरक;-रिका;
“ग्रहिज्यावयि--? (6-1-16) इत्यनेन यङन्ते ङित्वात्‌ कथं न सा कर
|| बरिता-त्री, वारयिता-त्री, विवरिषिता-विवरीषिता-बुवूषिता-त्री, बोवुरिता-त्री; यतोऽत्र ' चयि?ग्रहणात्‌ ' ett वयिः ? (2-4-41) इति प्राप्तस्य वथ्यादेशवि-
उद्याने ।
TE|
| 3त्यादिकानि
penned रूपाणि सर्वाणि जोटोत्यादिकपिपतिवत (1055)उद्यानि बाध्य वेज एव प्रहणम्‌'; न सस्येति यङन्ते डिल्वेडपि प्रयस्य न सम्प्रसारण-
| शर्तार-वृणन-ता, . ne णाय; वारयमाण;, वरः, “वूर्णिः, “वरुणः, मिति हयम्‌ ।कृत्वादिघु तु यजादित्वात्‌ सम्प्रसारणमिति विशेष: ।
5. “--अशिति ? (6-1-45) इत्युक्तत्वात्‌ शतरि न आकारः। अयादेशः |
| इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष: ।
6. तन्तून्‌ वयति इति तन्तुचायः। 'हावामश्च’ (3-2-2) इति कमणि उपपदे अण्‌
हे
॥ ke 1640) “
i) “ aa तन न्तुसन्ताने LMR
(-भ्वादि:-1006, सक. अनि, पर.) शो ययः ।' आतो$्युपसगे कः ?(3-2-8). THRU |
|. 8 “आत्वभाविन एजन्तात्‌ आकारान्तनिमित्तकः । [(6-1-45) ।
| ee AE यजादि; |
| ई पर्ययो ज्ञाप्यते wat “ हावामरचे7(3-2-2)शलाकाwor। पुन” इति पदमञ्जरी
| ‘aay वयतीत्येवे तन्तुसन्तान इष्यते ॥ ? (छो. 10) इति देवः । , नवं बास; प्रवयन्त्यस्यामिति प्रवाणी तन्तुवाय
“ल्युट्‌ च? (3-3-116)
i व्यापतोछादने चाह भट्टि! ? इति धा, का, व्याख्या (2-43) |
व्य

इति अधिकरणे ल्युट्‌ । टित्वात्‌ feat डीप्‌।

रसारणे, 'पूर्वरूपे च
| 1. 'बृदु्यां विन्‌? (द. उ. 1-23) इति बिनप्रत्यये रूपमेवम्‌। उणातीति वर्विःर्‌ N 8. निष्ठायाम्‌ ° बचिस्वपियजादीनाम्‌ किति ?(6-1-15) इति सम्प्
| धात्री। अत्र “ वृ? इयस्य “पृ इति नारायणइवेतनवासिनौ । अन्ये 7 रूपमेवम्‌। एवं कत्वाप्रसृतिष्वपि शयम्‌| |
Sq? इत्येव पठन्ति ? इति तत्र टिप्पण्यामुक्तम्‌। oA 9. प्रवयणम्‌ इखत्र ल्युद्‌ ।“छृल्मचः (8-4-29) इति णत्वम्‌।
| एक 10. “न ल्यपि? (6-1-49) इति सम्प्रसारणतिषेधः। be a
'इनाभ्य-
| 2. शतरि “क्रवादिभ्य: श्वा’ (3-1-81) इति at विकरणप्रययः। = 11. ' ऊतियूति--? Spal क 3238 ऊतिः=त्रयनम्‌-इति
i स्तयोरातः? (6-4-112) इत्याकारलोपे ' पचादीनां हस्वः ? (7-3-80) इति wea देखु तु अवतेरूठि स्वरार्थ निपातनम्‌ इत्युक्तम्‌। ;
का. _ क्षीरस्वामी का'
' चरूपमेवम्‌। एवं शानजन्तेऽपि प्रक्रिया ऊह्या। | कस1 प्रयस्य डित्त्वात्‌ टिलोप: ।
|| ` 3, ERRU (3-3-57) इति भावे अपूप्रत्यय: । घनोऽपवादः । 12. ha el (द. Sa

(वा, 8-2-44) इति निष्ठातकारस्य नकारादेशे णत्वे च 3 A E नि

| 4. CR 4 13, ' अवहाराधारावायानासुपसंख्यानम्‌ ' (वा. 3-3-122) इति' आंड्पूवकादस्मात्‌
f रूपमेवम्‌ । ¢. \ Mf टिका ।|
वृ?इति स्वामिसम्मतः [ tama? ायवादका।
घापवादो घन्‌। आवयन्ति न्ति अस्मिन इति आवाय:ल्तन्ठ॒व ।
| o s कृबुतृ--? (द.उ, 5-52) इति उननप्रत्यये रूपम्‌ । '
`
q क ] ‌ (3-2-76) इति RT सम्प्रेसाएो पूवेरूपे च
14. पड बयतीति पडोत्‌। “क्किप्च?
`वु? इत्येव हर्यते।
पांढ:। द्‌. उ, वृत्त्याम्‌
‘gaa पिति कृति--? (6-1-71) इतिठुक्‌। इति प्रक्रियासवैस्वम्‌|
 १२६४ डु वेप वेल. १२९५
(16४) “ वेणु गतिश्ञानचिन्तानिशामनवादित्रगरहणेषु ae #प्रवेपमान;, 'वेपथुः?, Zam, “विपिनम्‌ इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति
(-भ्वादि;-४/7, सक, सेट, उभ.) विशेष: |
TRA वादयभाण्डयु ,तस्य वादनार्थप्रहणम्‌? इति क्षीरस्वामी |
ELi i (1644) “ वेळ कालोपदेशे ” (%-चुरादिः-1881. सक, सेट्‌, उभ.)
ज्ञानचिन्तानिशामनेषुं 'इति काशकुत्स्न! । तत्र भ्वादौ इतः पूर्यणकारदण्डके | अदन्तः |
“वेणू गतिग्रेषणाडेषणेषु ”इति हद्यते । “उत माता महिषमन्ववेनत्‌› R
(तै.सं, : काल इत्यपि धातुः इति मैत्रेयः? इति मा. धा. वृत्ति; ।
3-2-11) इत्यत्र भाष्यकारास्तवर्गपञचमान्तमशु पेटु: । * वेच-
_ इत्येके। धा. का. व्याख्यायामपि (3-56) एवमेव | ८ कालोपयोगे!
इ
इति पक्षमवलम्ब्य धा. का. व्याख्यायां (2-77) शानचि प्रयो
ग: हश्यते- केचित्‌। ' कालोपदेशे--काले सन्दर्भे च! इति काशकृत्स्नः |
*प्रबुन्यवेणीजववेनमान ा ? इति|
.... eae.
वेणक:-णिका, वेणक;-णिका, विवेणिषक:-षिका, वेवेणक:-
फु ० वेळक:-लिका, विवेलयिषक;-षिका ;वेलयिता-त्री, विवेलयिषिता-त्री;
वेणिता-त्री, वेणयिता-त्री, विवेणिषिता-त्री, वेवेंणिता-त्री
णिका p इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्रेतयतिवत्‌ (260) ज्ञेयानि ।
;
इत्यादिकानि रूपांणि सर्वाण्यपि भोवादिककेछ तिवत्‌ (262)
उद्याने । 'वेणि;, (1645) “ वेळू चलने ” (1-म्वादिः-535. सक. सेट्‌. पर.)
वेणिका, “वेणी, 'वीणा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष: “वेले चलने वेलेवरणे बिरुतीति शे ॥? (छो. 157) इति देव! । Ni
|_
` (1682) “AI याचने ” ([-म्वादि:-34, दविक, सेट, आल.) गतौ? इति काशकृत्स्नकातन्त्रो पठतः। “वेल्छू-” इति पठित्वा

` वेह--? इति कौशिक! इति मा. धा, वृत्ति; | धातुरयं द्विकर्मक; वेल्लेदवमद्धो लकारः-वेर्ळति? इति क्षीरस्वामी । |
तत्रोक
इति च बेलक:-लिकां, वेळक:-लिका, विवेलिषक;-षिका, वेवेळक:-लिका ;
्तम्‌। .
वेथकः-थिका, वेथक;-थिका, विवेथिषक;-षिका, ae, वेलयिता-त्री, विवेलिषिता-त्री,
वेलिता-त्री ;
A, वेवेलिता-त्रीFee |
वेवेथकः-थिका ;
वेथिता-त्री, वेथयिता-त्री, विवेथिषिता-त्री, वेवेथिता-त्री
;` इत्यादिकानि ख्पाणि सर्वाण्यपि भौवादिककेलतिवत्‌ (262) ज्ञेयानि ।
इत्यादीनि, रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्केछतिवत्‌ (262) ज्ञेयानि श्वे, वेलन:, “ वेहः-हस्ताभरणम्‌ ? इति काशकृत्स्न |
।`
(1643). “ टु वेषु कम्पने ” (1-भ्वादि:-367, अक.
सेट्‌. आल.) 1 « हितोष्थुच्‌ १ (3-3-19) इति अथुच्प्रत्यये रूपमेवम्‌ | ॥
४ -चलने ? इति जेन-कातन्त्र-शाकटायन-देमादय 2, “न भाभूपूकमिगमिप्यायीवेपाम्‌ (8-434) इति निषेधात्‌ इत्स्थस्य नकारस्य
! l
वेपक:-पिका, वेपकं;-पिका, विवेषिषक:-षिका, वेव णकारादेशो न भवति।
ेपक;-पिका ;
वेपिता-त्री, वेषयिता-त्री, विवेपिषिता-त्री, वेवेपिता-त्री ; *ब्रेपितुद्यो:-- * (द. उ. 5-18) इति इननप्रत्ययः, किच, sae: हस्तश्चभवति|
अब्ज वा। “ अटव्यरण्यं विपिन गहने काननं वनम्‌” इत्यमरः |
विपिनम्‌=गहनम्‌
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककेपत्तिवत्‌ (261) a
जयानि ।शानचि A ८ गुरोश्च हलः ? (3-3-103) इत्यकारप्रत्यये रूपमेवम्‌ | बेला उ बैलह
1, औगा
औणादिक
दिकेे (द
(द..उ. 1 -46)0) इनप्
उ.1-4 रत्यdये रूप
ge eमेवaम्‌। ततो
Ge G"्युलि R
क्रियांE
टापि च | देशे ' (10-165) इत्यस्मात्‌” इति क्षीरतरक्षिण्यां इश्यते। तदेव i
वेणिका इति। शय्या
* कृदिकारादक्तिन; ' (ग. सू, 4-1-45) इति ढीष्प्त् क 5, 'चलनशब्दार्थाव---?(3-2-148) इति ताच्छीलिके युचप्रत्यये अनादेशे TERTI
3. ' रास्नासास्तात्थूणावीणाः ? (द्‌. उ. 5-4
यये रूपम्‌ । वेणीस्ज्ञीजटा । A ८ प्रवेपमानो नितरां स्मरारिमिदै वचो व्यक्तमथाध्युवाच क कु. सं. ae |
अगुणत्वंच निपात्यते । तेन रूपमेवम्‌
7) इति (नकारपाठपक्षे) नकारस्य णत्व उ. ८ विलोलतां wale हस्तवेपधु तरोविभङ्ग स्तनयुग्मवल्गितम्‌ ? भ, का, 11. i.
AMN | c « नातिंप्रवेपनं वांयोमया गोपायिते वने ॥? भ, का, 9-107,
159
 १२६६ वेषीङ्‌ ar a १२६७

(1646) “ वेल्ल चलने ” (प-भ्वादि:-540. अक, सेटू. पर.) (1648) “बेष्ट वेष्टने ” (-म्वादिः-७5. सक, Gz. आत्म.)
तरङ्गिण्यां पाठोऽयं न इश्यते । भैत्रेयसम्मतः पाठः इति धातुबृत्तिदरनात्‌ |(ae विळुठने 'इति धा. का. व्या. (1-84) पाठ: अकमैक इति च।
ज्ञायते । f ya --अन्थनम्‌ , ' होटनम---परिहाणिश्व [परिणाहश्च (हाणे) ] ! aid
वेरूकः-लिका, वेह्छक;-श्लिका, विवेल्लिषक;-षिका, वेवेहछक;-हिलिका; क्लीरस्थामी | काशकृत्स्नः धातुमस न पपाठ |
;
वेर्िता-त्री, वेश्लयितां-त्री, विवेहिकिषिता-त्री, वेवेल्लिता-त्री ; | $ष्ठकः-ष्टिका, वेष्टकः-ष्टिका, विवेष्टिषक:-षिका, वेवेष्टक:-ष्टिका
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्केलतिवत्‌ (262) बोध्यानि । | ब्रेष्टिता-त्री, यष्टयिता-त्री, विवेष्टिषिता-त्री, वेवेष्टितान्त्री;
Aes, कर्तरि क्तप्रत्यये प्रवेहिङितम्‌^ इति। | इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि गोष्टतिवत्‌ (434) बोध्यानि| यङ्विषये न
(1647) “ date वेतिना तुल्ये ” वाप्यम्‌ इति ज्ञेयम्‌|वेवेष्टकः इत्यादिकं यडन्ते सर्वत्र उद्यम्‌|
पर.)
(II. भदादिः-1077. सक. सेट, आतम.) [अ] छान्दस; | ` ` (1649) “ बेस गतौ ” ([-म्वादिः-720. सक. सेट्‌.
| वेसरः-नासाभूषणस्‌ ।
“-वी(धातु)समानार्थे › इति हेमचन्द्र; । ' कान्तिगतिव्यासिक्षेपप्रजगखाद्‌नेषु › “पिस पेसु? इत्यत्र भ्वादौ “....वेसू इति सभ्या!
इति वोपदेवः |” इति पा, धा, समीक्षा। ' वीगतिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु? Adega: इति क्षीरस्वामी । धातुबृत्तावपि ' इह क्कचित्कोशे विस
इत्युक्तेन वेतिना JASA इत्यथः? इति था. का. व्याख्याने (2-52) । ag... gaf पठ्यते? इलुक्तम। “एते मैत्रेयादिषु न इश्येते’ इति चोक्तम्‌ ।
: सेटावामनेमाषौ इमौ छान्दसौ' इति भाष्यत्रा्तिक्योः स्थितम्‌ वेसकं:-सिका, बेसंक:-सिका, विवेसिषकः-षिका, वेवेसक:-सिका;
(महाभाष्यम्‌ 1-1-6) | नेति कातन्त्रीयाः । पाणिनिस्तु न विशेषमाह ! इति वेसिता-त्री, वेसयिता-त्री, विवेसिषिता-त्री, वेवेसिता-त्री;
क्षी, टिप्पण्यां ead । “-वेतनातुल्ये कर्मकरवदू व्यवहारे? इति इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपेसतिवत्‌ (1061) ज्ञेयानि।
काशकृत्स्नः | अयं पाठोऽपपाठ इति क्षीरस्वामिना दूषितम्‌| (1650) “वेह प्रयत्ने ” ([-म्वादि:-648. अक. सेटू. आत्म.)
|
वेवायकः-यिका, वेवायकः-यिका, शविवेविषक;-षिका ; | “बेह--) इत्येके इति धा. का. व्या. (1-81) ।“ दन्लोष्ठ्यादिः
वेवयिता-त्री, वेवाय-यिता-त्री, विवेविषिता-त्री; केवलौष्ठयादिः AR,” इति मा, था, वृत्ति! ।
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिकदीधीङ्धातुवत्‌ (845) बोध्यानि| बेहक;-हिका, वेहकः-हिका, बिवेहिषकः-षिका, वेवेहक:-हिका;
Broa: इति शानचि । jfa, वेहयिता-त्री, बिवेहिषिता-त्री, वेवेहिता-त्री ;
,
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपेसतिवत्‌ (1061) ज्ञेयानि। XA
[अ] *“ दरिद्राजागृदीधीडाम्‌ एकाचां च चिरेजिरेः । गोवेहत्‌।
` अदन्तोर्णोतिवेघीङां स्मयते नेत्‌ तथा लडे; ॥' इति
वचनात (1651) “ ओ वै शोषणे ” (-म्वादिः-921., सक. अनि. पर.)
अस्य धातोरनेकाच्त्वात्‌ यङ्‌ न भवति ।
.1. संज्ञायां घनि रूपमेवम्‌ । वेल्लामटविषम्‌ | गतिगनन्धनय
:'ग्तिग वायतीति
र्बातिवायत
्धनयेोवीति शोषणे े।|”
ीति तुतुशोषण (डी.10
! (छो. देन)
इतदेव!
10) इति
e e SNकतिप्रत् UU NTE
FEse
NDयये निपात् यते | तेन हुषमेवम्‌।
2. सनन्तात्‌ ण्युलि सन इडागमे द्वित्वादिकेषु तेषु उत्तरखण्डे 'यीवणेयोदीथीवेब्यो:' 1, ' SATIRE
संश्चतृप द्केहतू? ? (द. उ, .
6-6) इति कतिप्रत्य
(7-4-65) इतीकारलोपे षत्वे च रूपमेवम्‌। बेहंदू-गर्भोपघातिनी गौ; । गोबेहत्‌ इत्यत्र तु ' पोटायुवतिस्तोककतिपयरृष्टियेचु-
बशबेहदू--' (2-1-65) इत्यादिना BALA: । तत?
^. 'फणीश्वरक्षेलरधं प्रवेक्ठितलज ag: पेलबवातफेलनात्‌ ॥ ? धा, का, 1-69.
8, (देब स्फुरहीधितिमम्बुजाक्ष्यो वेष्यानमालोक्य विमोहमापु: ॥? धा, का. १-52, A. ा
‘ab प्रणेत्रgang ga अणोदित बेसरयुग्यमध्वनि Rr. व. 12-9,
 व्यथं १२६,
१२६८ व्यय
वायकः-यिका, 'वापक;-यिका,. विवासकः-सिका, वावायकः-यिका; घनि-'व्याच;, विचित्वा इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति बिशेष; ।अस्य धातोः
वाता-त्री, वापयिता-त्री, विवासिता-त्री, वावायिता-त्री; ण्यन्ते स्त्र व्याचयिता-त्री, इत्येवमादीनि ऊद्यानि।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि विशेषरूपाणि विनाभौवादिकपायतिवत्‌ (1062) ` (1653) “ व्यथ्‌ भयसंचलनयोः ” (1-भ्वादिः-764. सक. सेट्‌, आत्म.)
ज्ञेयानि | वानम्‌, वायु: इमे रूपे विशेषेण भवतः | दुःखः
(1652) “ व्यच व्याजीकरणे % (₹1-तुदादि:-1298. सक, सेट्‌, पर.) घटादि, Ral '--दुःखभयचलनयोः ' इति काशकृत्स्नः |
चळनयोः ! इति दुर्गे। ' दुःखे चाले भये? इति वोपदेवः इति
व्यव संभवे ? इति पठिल्ला 'व्यज्ञ व्याजीकरणे ? इति
अत्र क्षीरतरङ्गिण्यां `
पा. धा. समीक्षा |
पृथक्‌ धातुत्वेन पठ्चते। किं च -- व्याजी करणे ›लिङ्गादू घि कुत्वाभावः" ा;
व्याथकं:-थिका, *व्यथक:-थिका, विव्यथिषकः-षिंका, वाव्यथकः-थिक
व्याजः ! इति च इश्यते | “--व्याजीकरणे--निमित्ते : इति काशकृत्स्नः | ;
व्यथिता-त्री, व्यथयिता-त्री, विव्यथिषिता-त्री, वाव्यथिता-त्री
मेत्रेयचन्द्र काशकृत्स्नशाकटा यनहे मादय। 'व्यच--? इत्येव पठन्ति । इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौबादिकक्कथतिवत्‌ (280) उद्या
नि ।
: ब्यच---? इत्येव न्याय्यम्‌ इति धा. का, व्या. (2-73) दर्शनाज्ज्ञायते | ्य्थ-व्यथस्‌
१अव्यथ्य:^, “अव्याथी, "अव्यथी?,व्यथन;, व्यथा, 'व्याये-व्याथस्‌-व
व्याचक:-चिका, व्याचक:-चिका, “विव्यचिषक:-षिका, वाव्य[वेवि]चक:-चिका;
व्यचिता-त्री, व्याचयिता-त्री, विव्यचिषिता-त्री, वाव्य[वेवि]चिता-त्री ; |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकङ्कुथतिवत्‌ (280) ज्ञेयानि। 1. घि कुत्वाभावे रूपमेवम्‌।
कुटादित्वम्‌-’
ऽविचन्‌-ती, “विचिता-त्री, | 2, “न कसबा सेट्‌? (1-2-18) इत्यकित्वेऽषि क्त्वः कृत्त्वादू ‘ana:
इति हेयम्‌ ।
(at, 1-१-1) इति छित्त्वेन संप्रसारण गुणाभावश्च । तेन रूपमेवम्‌
मित्त्वात्‌
8, थातोरस्य घटादित्वात ण्यन्ते, ' घटादयो मितः? (ग, सूः भ्वादिः) इति
1, णिजन्ते aay आदन्तलक्षण: पुगागम इति विशेषः ।
एवमेव प्रक्रिया
` मिता हस्वः ?(6-4-०2) इति हस्वे कूपमेवम्‌ | ण्यन्ते सर्वत्र
2. "ओदितश्च (8-2-45) इति निष्टातकारस्य नत्वे रूपमेवम्‌ ।
3. ' कृवापा--? [द. उ. 1-86] इति उणृप्रत्यये रूपमेवम्‌ । वाति वायति वा द्रव्याणि
ऊह्या|
इति वायुः । “ भाष्यक्कारमते अजेरपि धातोः यजिमनि- (द. उ, 1-134) इति कतेरि कय~
इत्यादिना बहुलग्रहणादू युचि ' वा यौ” (2-4-57) इत्यनेन वादेशे * वायुः ” 4. * राजसूयसूर्यै गृषोयरुष्यकुप्यकृथ्पच्याव्यथ्याः ' (3-1-114)
इति पर्दै सिद्धयति ?' इति प्रकृतसूत्रे (द, उ. 1-86) डिप्पण्यामुक्तम्‌। तथा च प्रत्यये निपाते । न व्यथते--अव्यथ्यः ।
ादिपाठात्‌
भाष्ये “न तहींदानीमिद “वा यौ? (2-4-75) इति वक्तव्यम्‌।वक्तव्ये च । कि ह. ...व्यथवदवसां प्रतिषिद्वानाम्‌? (ग. सू. 3-1-134) इति ग्रह्म
ामी। प्रकृतगणसूतरे
प्रयोजनम्‌? नेयं विभाषा । कि तर्हि2आदेशोऽयं विधीयते । “वा? इत्ययमादेशो णिनिप्रयये अव्याथी इति रूपँ सिद्धयति इति क्षीरस्व
भवव्यजेयाँ परत:--वायुरिति ” इत्येवं इश्यते । * व्यथ 'इत्यत्र “तज? इत्येव हश्यते ।
त्यये
4, सनोऽकृ्वात्‌नसम्प्रसारणम्‌ । अनसि’ (वा. 1-9-1) इति प्रसज्यप्रतिषेध इति 8, 'जिदक्षिविश्रीगूवमाब्यःथ--' (872-157) इति तच्छीलादिषु IE इनिप्र
वादिनां मते तु सनोऽपि कित्त्वेन `“अहिज्यावयिव्यधिवश्विच्ति--? (6-1-16) रूपमेवम । .
|
इत्यादिना सम्प्रसारणे,पूवरूपे च विविचिषक+-षिका ,इत्यादीनि रूपाणीति बोध्यम्‌) 7. तच्छीलादिषु BIT FATA रूपमेवम्‌|
5, walk * दिवादिभ्यः * (3-1-69) इति wal तस्य `सावेधातुकमपित्‌! 8. अस्य धातोः eag ' षिदूभिदादिभ्योऽङ्‌ (3-3-104) इति faataga: ।
दीधिः विकल्पेन
(1-2-4) इति अपिरंसावैधातुकत्वात्‌ ag: । तेन चकारात किति च संप्रसा- 9. णमुलि, ' चिण्णमुलो;--' (6-4-93) इति णौ परत उपधायाः
रणम्‌ भवति | अतो गुणाभावश्च । तेन रूपमेवम्‌ । ` भवति। तेन रूपद्वयं बोध्यम्‌| |
6. “व्यचेः कुटादित्वमनसीति वक्तव्यम्‌›(वा. 1-2-1) इति agate संप्रसारण-
A. *समुत्तरन्तावव्यथ्यौ नदान. मियोदूष्यसन्निभान्‌। भ, का, 6-60
मिति हेयम्‌ । उरुव्यचाः इत्यत्र गतिकारकपूर्वस्यापि असुन्‌। “-अनसि*(वा.1-2-1)
इति पर्युदासात्‌नङित्वम्‌। पद्मञ्जर्थाम्‌ उद्विचिता इति | न्यासे$पि एवमेव । B, capi परिभवी ale पापमेव्यथिनै कपिम्‌ ॥ भा. का. 7720, `
 HIND. © RRR

व्यय १५७१
१२७० i
विधुरः, ‘ge इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति ।शानचि- iam, णमुलि-व्याघ-व्याघम”, “विधुः, *विधुरः इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति
“व्यथ्यमान; | हु विशेष; | यगन्ते? विध्यमानः आविद्धम-आविद्ध;, आविद्धवान्‌ , विद्धिः, विद्ध्वा
(1655) “ व्यय गतो ” (-भ्वादिः-881. सक. सेट, उम.)
_ (1654) “व्यध ताडने ” (1ए-दिवादि:-1181, सक, अनि. पर.)
` ताडनं--प्रायेण बिदारणपर्यन्तम्‌ ? इति धा, का, व्या, (2-63) |
: वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतो।? (छो, 150) इति देव! |
व्याधक:-धिका, व्याधकः-घिका, विव्यत्सक:-त्सिका, वेविधक:-धिका; व्यायकः-यिका, व्यायकः-यिका, विव्ययिषकः-षिका, वाव्ययक;-यिका;
agiagi, व्याधयिता-त्री, विव्यत्सिता-त्री, वेविधिता-त्री; व्ययिता-त्री, व्याययिता-त्री, विव्ययिषिता-त्री, वाव्ययिता-त्री;
व्ययन्‌--न्ती, व्याययन-न्ती,, विव्ययिषन्‌-न्ती, वाव्ययन्‌-न्ती; त
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि प्छीधातुवत्‌ (1081) बोध्यानि । ama-
Baifia- दैत्यावित्‌-हृदयावित्‌ , व्यद्भा, 'व्यध;, आव्याध;, “आविधम्‌,RAT, व्ययिष्यन-न्ती-ती, व्याययिष्यन्‌-न्ती-ती, विव्ययिषिष्यन्‌-न्ती-ती; —
व्ययमानः, व्याययमानः, विव्ययिषमाणः, वाव्यय्यमान |
1. ब्यथेः संप्रसारणं धः किच ? (द, उ. 8-22) इति उरचप्रत्यये, संप्रसारणे, धातु-
थकारस्य धकारादेशे च रूपमेवम्‌। विध्युरःन=चोरः, अनप्रिक:, राक्षसश्च। व्ययिष्यमाण:, व्याययिष्यमाण;, विव्ययिषिष्यमाणः, वाव्ययिष्यमाण;; ,
धातुवृत्तावपि एवमेव स्थितम्‌। “ ...व्यथधातौ न त्वेतदू युक्तम्‌ |'त्वमेषां “व्यत्‌-व्ययौ-व्ययः ; — —
वियुरा शवांसि? (ऋ, 6-25-3) “अतिविद्धा विथुरेणा चिदखा? (ऋ. 8-96-2)
इत्यादिमन्त्रेषु थकारपाठस्य निर्विवादत्वात्‌। यदपि माधवेनोक्तम्‌-- “विदि- व्ययितम्‌-तः, व्यायितम्‌-तः, विव्ययिषितः, वाव्ययितः-तवान्‌;
भिदि ? (3-2-162) इयत ‘saggy: संप्रसारणं च? इति वचनात्‌ कुरचि थान्त व्यय;, प्रव्ययी, व्ययः, विष्ययिषुः, वाव्ययः;
रूपमिति तदतिस्थवीयः। कुरज्विधायके पूत्रे ब्यथेरुपसंख्यानस्याप्रसिद्धत्वाव्‌|
व्ययितव्यस्‌ ,व्याययितव्यम्‌ ,विव्ययिषितव्यम्‌ ,वाव्ययितन्यम्‌;
तस्मादिह “धः किच? इति द्शपादीपाठं gazia: प्रसाद्काराद्योऽप्यु-
पक्ष्याः । कथं तहि विधुर इति प्रयोगस्य निर्वाह इति चेत्‌--धुरो विगत इति व्ययनीयम्‌ , व्यायनीयम्‌, विव्ययिषणीयस्‌ ,वाव्ययनीयम्‌;
प्रादिसमासेनेत्यवधेहि ।'संमासान्ताः ? (5-4-69) इति सूत्रे वृत्तिपदमञ्चर्यो व्याय्यस्‌, व्याय्यम्‌, विव्ययिष्यम्‌, वाव्यय्यम्‌;
aima ? इति प्रौढमनोरमाकारः। एवं तत््वबोधिनीकारोऽपि ।
व्यय्यमानः, व्याय्यमानः, विव्ययिष्यमाणः, वाव्यय्यमाणः;
(द, उ. 8-22) टिप्पण्यपीहानुसन्पेया । काशिकायां उ (3-2-162)
व्यधेः सम्प्रसारणं कुरञ्च वक्तव्य: ? इति इश्यते । ईषद्वयय;-दुर्व्यय;-सुव्यय; ; — —
2. यङन्ते 'अहिज्यावयिव्याधि--? (6-1-16) इति सम्प्रसारणम्‌ । तच्च “न सम्प्र- व्ययः, व्यायः, विव्यय;, वाव्यय;;
सारगे सम्प्रसारणम्‌ ? (6-1-37) इति निषेधात्‌ पूवस्य वकारस्य न। यकारस्य
` सम्प्रसारणे पूवेरूपादिकेषु च तेषु रूपमेवम्‌ |
व्ययितुम्‌ ,व्याययितुम्‌ ,विव्ययिषितुस्‌ ,वाव्ययितुम्‌;:
3. at आविध्यतीति सुगावित्‌ । 'ग्रदिण्यावयिव्यधि-- (6-1-16) इति 1. 'एयाद्रयध--' (3-1-141) इत्यनुपसर्ग धातोः at भवति |
संप्रसारणे, 'नहिउतिः्रषिद्याथिरुचि--? (6-3-116) इति किप्प्र्यान्तेषु उत्तर 2. “पृमिदिव्यधि--” (द्‌. उ. 1-108) इति gad संप्रसारणे च रूपमेवम्‌।
पदेषु पूवेपदस्यं दीर्घ; संहितायां विषये। दैत्याबित्‌ इत्यादिष्वपि एवमेव प्रक्रिया विष्यतीति विश्युः=आयुधः, विष्णुशशिवाय्वभयश्च ।
ज्ञेया।
3. “ विदिभिदि-- ›(3-2-162) इत्यत ' व्यधेः संप्रसारणं Eta’ (वा. 3-2-162)
4. ' व्यघजपोरनुपसगे (3-3-61) इति अनुपसर्गे अप्प्रययः। घञोऽपवादः |
- उपसगे तुआव्याथः इति । . इति कुर्तरश्रयये संप्रसारणे च fage इति रूपं भवति। प्रक्रियांसवस्वे ठ
8. *“घनथेँ कविधानं स्थास्नापाव्याधि--? (वा. 3-8-58) इति अकतेरि च कारके औणादिके कुरचप्रत्यये रूपमिदं साधितम्‌ ।
` संज्ञायाम्‌ कभ्रत्ययो भवति। घञोऽपवादः । सम्प्रसारणादिकम्‌ । आविध्यन्ति 4._ क्विपि बलिलोपे ठुकि रूपमेवम्‌ ।
अनेनेक्याबिधम्‌ श्रम्‌ | A, 'व्याध व्याधममूढौ तौ यमसाव्यकतुर्विषौ ॥? भ, का, 5-3.
A, 'मन्मथायुथसंपातड्यथ्यमानमतिः पुनः ॥? भ, का. 4-30, B. ' मर्माबिद्धिस्तमस्काण्डैः विध्यमानोऽप्यनेकधा ॥' भ. का. 9-66.
8, “तापिन्छनीकाशरुचिप्रतीचि स्ववैरिमर्माचिधि पुसि रागात्‌ । › वा, वि, 3-21. C, Sarat व्ययदूदाशविछोकमेषभ्रेषज्षा यासद्र्घ स्पशन्ती ॥' धा, का, 2-27,
 १५७२ sga ay १९७३
'व्यतिः, व्यायना, विव्ययिषा, वाव्यया ;
व्ययनम्‌ ,व्यायनम्‌ ,विव्ययिषणम्‌ ,वाव्ययनम्‌ ; (qa इति) पठ्यले| aa पुनःपाठे .फलमेकत्रेवार्थे रूपद्वयसिद्धिः !” इति
व्ययित्वा, व्याययित्वा, विव्ययिषित्वा, वाव्ययित्वा ; धातुबत्तों उक्तमिहानुसन्धेयम्‌ । अयं धातुः काशकृत्स्नीये न पठित; ।
TRA, प्रव्याय्य, प्रविव्ययिष्य, प्रवाव्यय्य; घ्योषकः-षिका, व्योषकः-षिका, वुब्योषिषकः-वुव्युषिषक;-षिका, वोव्युषक;-षिका;
व्ययस्‌ २, | व्यायम्‌ २, । विव्ययिषम्‌ व्योषिता-त्री, व्योषयिता-त्री, वुब्योषिषिता-बुव्युषिषिता-त्री, वोव्युषिता-त्री;
२, ?वाव्ययम्‌ a इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि .दैवादिककुप्यतिवत्‌ (224) `बोध्यानि|
व्ययित्वा २,` व्याययिला २, | विव्ययिषित्वा २,) वाव्ययिखा २.
कित्त्वविकल्पनात्‌ स्वायां व्युषित्वा-व्योषित्वा इति रूपद्वयमिति ज्ञेयम्‌ |
(1656) “व्यय वित्तसमुत्सगें ” (>-चुरादि:-1988,
सक. सेट, उभ. )
अद्‌न्त; | (1658) “ व्युष विभागे ” ([ए-दिवादि:-1815. सक. सेट्‌. पर.) |
' वित्तत्यागे व्यययति व्ययति व्ययते गतौ । ) (छो, 150) इति 'पुषादि! | अयं दाहार्थ पठितः, अर्थरभेदेन अड्थे दिवादावेव पुनः पठ्यते।
देव: |
“व्यय गतौ? इति, “वित्तसमुत्सों। समुत्सर्गस्त्याग:
। वित्तयति,....... ‘ga— इति पठित्वा, “ प्युष इति giy पुस इत्येके- पुस्तकम्‌ „पुसं
व्यय वित्तसमुत्सगे इति सभ्या!!? इति क्षीरतरङ्गिण्यां दयत लेप्यादि कम ? इति क्षीरस्वामो । “ केचिद्मुमोष्ठयादि दन्त्यान्तमिच्छन्ति--
े।
इतः पूर्वचुरादावग्रे “ व्यय क्षये›इति पठिता ' व्यप व्यय व्युसेति ।अपरे त्यकारं बुसेति !? इति सायण! । “व्युप्त--बुस'
इति कौशिक!
व्युद
ि व्यय इति नन्दी? इति च _तत्रोपात्तमपीहानुसन्धेयम्‌ | ie इति सि. algal! 'पुष--' इति काशकृत्स्न1 । ‘car’ इति
हिंसायाम्‌? (चुरादौ) इत्यत्र “इह्‌ (व्यय क्षये। इति
नन्दी पठति| कातन्त्रा, अन्ये च वैयाकरणा; ”इति तत्र टिप्पण्यां इश्यते । युक्ता-
व्यपेत्यपरे । भेत्रेयदेवादयस्तु उभयमपि न पठन्ति ) इति
धातुवृत्तौ युक्तत्वे त्वत्र सूरयः प्रमाणम्‌ | |
हश्यते । काशकृत्स्नेनापि “व्यय क्षये ? “व्यय वित्तसमुत्सर्गे
!इति प्रथक्त्वेन व्योषक;-षिका, व्योषकः-षिका, वुव्योषिषकः-वुव्युषिषकः-षिका, वोव्युषकः-
पठितम्‌ ।
i” षिका; इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपोषतिवत्‌ (1026) ज्ञेयानि ।
व्ययक:-यिका, विव्यययिषकः-षिका, व्यययिता-त्री,
विव्यययिषिता-त्र:ी.
इत्येवमादीनि रूपाणि अद्यानि। अस्य धातोः अदन्त
पाठसामर्थ्यात्‌ ` यन्ते (1659) “ व्येञ्‌ संवरणे ” ([-भ्वादि:-100/, सक. अनि. उभ.)
प्यन्तप्रक्ृतिकसन्नन्ते च स्त्र अहोपस्य खानिवत्तात
्‌ उपधावृद्धिः नेति जेयम्‌ | यज्ञादि! | --संवरणे--उपयोगितायाम्‌? इति RAGER ।
बाहुलकात्‌ णिजभावपक्षे शानचि-^अपव्ययमान; इति |
; “--संवरणमू--आच्छादनम्‌ ?इतिक्षीरस्वामी | `
(1657) “ व्युष दाहे ” (ए-दिवादि:-1114, सक. सेट व्यायक:-यिका, व्यायक:-यिका, विव्यासक;-सिका, “वेवीयक;-यिका;
. पर.) `
mee “ दन्सोष्ठयादिः aera ।तथा च dq} (सुश्रते 1-44 व्याता-त्री, व्याययिता-त्री, विव्यासिता-त्री, वेबीयिता-त्री ;...
)
त्रिकडुकपर्याये व्योषशब्द: पठ्यते | अयमन्त्ये पुषादौ विभागे
(अर्थे)
पठ्यते । कचित्‌ (तरङ्गण्यादौ) उभयत्र विभागा दन्यान्त iena 1. णौ परतः “शाच्छासाहवाब्यावेपां थुक्‌? (7-38-37) इति युगागमो भवति।
आदन्तलक्षणपुकोऽपवादः |
चि
1. नि
क्तिनि बिय
वलिलोपे
ेपेसमे ‘ स्वपिस्यमिव्येञाँ यकि? (6-1-19) इतिं यङि परतः संप्रसारणे पूवरूपत्वे, ' इल?
77
^, 'घुशे$पन्ययमानस्तु....... V मनुः (8- (6-4-2) इति दीर्घे द्विवेचने च रूपमेवम्‌ ।
60) ।
160 हु FE
 १२९७४ त्रजे
saree १२७५
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकवयतिवत्‌ (1640) ज्ञेयानि । शतरि
व्ययन्‌-न्ती, 'बीतम्‌-तः, किपि-संवी:-संव्यौ-संव्य: ; १दोषवीः, Na, (1661) “ ब्रज मार्गसंस्कारगत्योः ” (%-बुरादि:, सक, सेट्‌. उम.)
Cafe (aft?) मारीसंस्कारयोगतौ चेति भैत्रेयादयः। स्वामी तु
“परिवीय-परिव्याय, संवीय-संव्याय, “नीवी^, “नीविः, इत्यादिकानि रूपाणि
अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌ । ्रजस्थाने वजि पठित्वा मार्मेति द्वितीयं धातुमाह”” इति धातुबृत्तावुक्तम्‌।
“मार्गणे इति धनपाल! । 'द्वौ धातू इत्यन्ये? इति क्षीरस्वामी।
(1660) “ब्रज गतौ ” (॒-भ्वादिः-253. सक.सेट्‌. पर.) : त्रज- इति चन्द्र! | “ ब्रज मार्गसंस्कारे›इति दुगे!।उभयोरप्यनयोरज-
ब्राजकः-जिका, त्राजक:-जिका, वित्रजिषक:-षिका, वात्रजक:-जिका ; ्रजपक्षयोर्मागेणं संस्कार इत्येवाथसतन्त्रान्तरे पठ्यते ?? इति पुरुषकारे पोक्तम्‌
त्रजिता-ती, त्राजयिता-त्री, वित्रजिषिता-त्री, वाब्रजिता-त्री ; | (RTA. 57) | |
इत्यादिकानि रूपाणि समस्तान्यपि भौवादिकध्र जतिवत्‌ (926) ज्ञेयानि | ब्राजक:-जिका, वित्राजयिषक:-षिका; त्राजयिता-त्री, वित्राजयिषिता-त्री;
ast, “asa, श्राज्यम्‌ , “'परित्राट-प्रस्तिड़-परित्राजौ-परित्राज:, इमानि व्राजयन्‌-न्ती, वित्राजयिषन्‌-न्ती ;इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिक-
छूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष; । "राजिः, वज्रम्‌। . कपयतिवत्‌ (289) ज्ञेयानि |
1. निष्ठायाम्‌ यजादित्वात्‌ संप्रसारणे, दीर्घे च रूपमेवम्‌ | . (1660) “ व्रण शब्दार्थः ” (-म्वादिः-451, अक. सेट्‌. पर.)
“ वपादेस्तु यवोब्‌ विश्वोट्‌ दोषचीश्च पटोत्तुकि।” इति प्र. सर्वस्वे ।
2, दोषान्‌ व्ययते इति दोषवीः। क्विपि रूपमेवम्‌ । ' ब्रणेच्छब्दा्थविषये त्रणयेद्‌ गात्रचूर्णने । (इलो. 93) इति देव! |
3. ` त्यपि "व्यश्च? (6-1-43) इति संप्रसारणनिषेधः । तेन एवं रूपम्‌ । “ अये बशादित्वेन कचित्‌ पठ्यते ।समत्र दन्योष्ठयादिरेव ।? इति naaf |
4. परिपूर्वेकात्‌ ब्येञस्तु‘ विभाषा परेः? (6-1-44) इति ल्यपि सम्प्रसारणनिषेधबि- त्राणक;-णिका, त्राणकः-णिका, वित्रणिषकः-षिका, वंत्रणक:-णिका;
कल्पात्‌ रूपद्वयमिति बोष्यम्‌। “समो वा eR’ इति ; तेन संवीय--
संब्याय इति प्र. सवैस्वै ।
ब्रणिता-त्री, त्राणयिता-त्री, वित्रणिषिता-त्री, वंत्रणिता-त्री;
॒
5. ' कृदिकारादक्तिन: (T. सू. 4-1-45) इति डीषि रूपमेवम्‌। नीवी मूलधनम्‌ इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्कणतिवत्‌ (293) ज्ञेयानि |
इति केचित्‌। नीवी-वल्नप्रन्धिः । “त्रण क्रिमिभक्षणे 'इति काशकृत्स्नः |
6. “नौ व्यो यलोपः पूर्वपदस्य च दीप: ? (द..उ, 1-64) इति नाचुपपदे धातोः इण्‌-
प्रयः, fear यळोपः पूर्वपदस्य च दीधः । निवीयतेऽसाविति नीविः । (1663) “ त्रण गात्रविचणेने ” (%-चुरादिः-1937. सक. सेट. उभ.)
7. “गोचरसशरवहबज--! (3-3-119) इत्यधिकरणे घप्रत्ययान्तो निपातितः । अदन्त! | ' नणेच्छन्दा्थविषये anya गात्रचूर्णने?(छो. 93) इति देव! |
ब्रज:-गोकुलम्‌ | धातुबृत्तों ' जृणति इति दीप्त्यर्थं शपि? इति इश्यते। भ्वादौ तु शब्दार्थे
8. “ब्रजयजोर्भाने क्यप्‌ ' (3-3-98) इति भावे AER क्यपूप्रत्यय:। क्तिनोऽपवादः।
परित्रज्या सन्न्यासः । es : “4
एव पठित; |
9. प्यति, “अजिव्रज्योश्च (7-3-60) इति कुत्वनिषेधः । त्रणकः-णिका, वित्रणयिषकः-षिका, ब्रणयिता-त्री, विव्रणयिषिता-ली;
10. पराचुपपदे औणादिके (द. उ. 9-8) fared, दीर्घ जकारस्य षकारे च इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककलयतिवत्‌ (176) उद्यानि |
रूपमेवम्‌ । परित्यज्य सर्व ब्रजति इति परिव्राट्रत्यतिः ।
11. औणादिके (द. उ. 1-53) जिप्रयये, जित्तवादुपधाबृद्धिः । तेन रूपमेवम्‌। (1664) “ ओ MF छेदने ” (ा-तुदादिः-1292. सक, Fz. पर.)
afina: [मुनिः] । ब्रश्चक:-श्विका, ब्रश्वकः-श्चिका,
` 12. ब्रजति सवैत्र प्रेरित इति औणादिके (द. उ, 8-46) रनप्रत्यये निरूढः । रेफलोपो 1, अघुबन्धद्वयं विहाय धातुरयं उपदेशे सकारोपधः। तढुक्तम्‌--'नकारजावचुस्वार-
निपातनात्‌ । बज्रमूङपविः। Gaal झलि धातुषु | सकारजः शकारश्चेष्विगस्तवगजः ॥ › इति। caret ` स्तोः
A, 'नीचीमतिक्रम्य सितेतरस्य तन्मेख्लामध्यमणेरिवार्चिः ॥” कु, संभवे 1-88, स्चुना श्चुः ' (8-4-40) इति WAT स्त्र शकारश्रवणमिति RI
१४३४६ ब्रीड १९७७
ओ नू
!विब्रश्चिषक:-वित्रक्षक;-क्षिका, वरीवृश्वक;-श्चिका; | | (1665) “ब्री' वरणे ” (7-क्रचादि:-1304. सक, अनि, पर.)
त्रश्चिता-त्री, A, वश्चयिता-त्री, वित्रश्चिषिता-वित्रक्षिता-त्री प्वांदि! । “वरणे - आवरणे ' इति 'ब्रीतः-त्रीतवान्‌ आवारकेऽर्थे ? इति
. वरीवृश्चिता-त्र च काश्वकृत्स! । “गतौ च gt? इति धा, का, व्या (3. 9.) ! `
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकमञ्जतिवत्‌ (1235) ज्ञेयानि । “ब्रश्चित्वा, : ब्रीणाति वरणे तत्र त्रीडो ब्रीयेत तु श्यनि ।! (छो. 19) इति देव! |
बृकणः-वृवणवान्‌ , A, “स्कः, “मूलवृट्‌ ,वृश्चिक, “वृक्ष; इति त्रायकः-यिका, ्रायक;-यिका, विन्रीषकः-षिका, वेत्रीयक:-यिका;
विशेषुूपाणि| ब्रेता-त्री, त्राययिता-त्री, वित्रीषिता-त्री, वेत्रीयिता-त्री ;
1. ऊदित्वादिड्विकल्पः। इडभावपक्षे *स्कोः संयोगाद्योरन्ते च › (8-2-29) इति 1व्रिणन्‌-न्ती, त्राययन्‌-न्ती, बित्रीषन्‌-न्ती —
सकारलोपे, “व्रश्चश्रस्ज-- (8-2-36) इत्यादिना चकारस्य षकारे, “षढोः क बरेष्यन्‌-न्ती-ती, ब्राययिष्यन्‌्ती-ती,'वित्रीषिष्यन्‌-न्ती-ती ; , --.
चवित्रक्षकः इत्यादीनि रूपाणि
सि? (8-2-41) इति ककारे, सनः सकारस्य षत्वे
सन्नन्तेघु बोध्यानि | Vi इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि ्रैयादिकप्लिनातिवत्‌ (1081) ज्ञेयानि ।
2. यङन्ते 'सम्प्रसारणं तदाश्रयं च कार्य बलवत्‌? (परि. 129) इति वचनात्‌ प्रथम “ब्रेपयति | a
सम्प्रसारणपूर्वेरूपे, अनन्तरम्‌, “ रीग्‌ ऋत्वतः? (वा. 7-4-90) इति रीगागमः । (1666) “ ब्रीङ्‌ वणोत्यर्थे ” (1-दिवादि:-1140. सक. अनि. आस.)
3. ऊदित्त्वेनेड्विकल्पनात्‌ तृजादिषु रूपद्वयम्‌ । इडभावपक्षे ' स्कोः--? (8-2-29) --बरणे-आवर'णे सामीप्ये ?इति काणकृत्स्न! '
इति सलोपे, 'व्रश्च--? (8-2-36) इत्यादिना षत्वे, तृचस्तकारश्य ष्टुत्वेन टकारे
. च ब्रष्टा' इति रूपम्‌ । : ब्रीणाति बरणे तत्र AA ब्रीयेत तु श्यनि । ! (एको, 19) इति देव! ।
क , थातोरूदित्वेनेड्रिकल्पं प्रां बाधित्वा, ' जुब्रदच्योः क्त्वि’; (7-2-55) इति --छादने परिग्रहो वा तत्‌? इति धा. का. व्याख्यायाम्‌ (1-58) |
magi “न क्त्वा सेट्‌ ?(1-2-18) इति क्रित्वनिषेधात्‌न सम्प्रसारणम्‌। व्रायक:-यिका, व्रायक;-यिका, वित्रीषकः-षिका, वेत्रीयक:-यिका;
an , निशायाम्‌ 'यस्य विभाषा' (7-2-15) इतीण्निषेधः ।` सम्प्रसारणपूबैरूपादिकम्‌। amA, व्राययिता-त्री, बित्रीषिता-त्री, वेत्रीयिता-त्री ; |
‘A’ (8-2-29) इति सकांरलोपः । ओदित्वात्‌ निष्ठातकारस्य नकारः ।
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकधीङ्धातुवत्‌ (901) ज्ञेयानि । धातोरस्य
“चोः कुः? (8-2-30) इति कुत्वम्‌ “ निष्ठादेशः षत्वस्वरप्रत्ययेडविधिषु सिद्ध
वाच्यः? (वा, 8-2-3) इति वचनेन `त्रश्च? (8-2-36) इति षत्वं प्रति झात्मत्ेपदित्वात्‌, शानचि, त्रीयमाणः, त्रेष्यमाण; इति ज्ञेयम्‌ ।
निष्ठानत्वस्य सिद्धत्वात्‌ ,झल्परकत्वाभ!वात्‌ न षत्वम्‌। णत्वम्‌ । इयमत्र गहना : „' . (1667) “ब्रीड चोदने ळज्जायां च”
प्रक्रिया! * SE
ण्यति ` चजोः-- ¦ (7-3-52) इति कुत्वे, अझल्परकत्वात्‌'स्क्ोः--›(8-2-29) ([४-दिवादिः-1126, अक, सेटू, पर.)
D
इति न सकारलोपः। 'निमित्तापाये नैमित्तिकस्याप्यपायः › (परि;,57) इति - ने ”इति पठित्वा
धातुबृत्तौ ठ “चोदने ›इत्येव । तरङ्गिण्याम्‌ चोद
वचनेन चकारमाश्रिय श्रुतः शकारः, शकारविगमे स्वयमेव सकारतां प्रत्यापयते | 1, शतरि, `कथादिभ्यः gat? (3-1-81) इति इना विकरणप्र्यः। तस्य `रनाभ्य-
घञि चकारस्य कुत्वे TAIT शकारस्य सकारभावे च रूपमेवम्‌ | स्तयोरातः '(6-4-112) इत्याकारलोपे *प्वादीनां हस्वः '(7-3-80) इति gA
2,
«का मूळ वृश्वतीति मूछबृट्‌ । 'किप्‌च'(3-2-76) इति क्विपि, सम्प्रसारणपूर्वरूपयो च रूपमेवम्‌। ये तु प्वादितवमस्य न।भ्युपगच्छन्ति, तेषां मते त्रीणन्‌ इति दीपघटि-
सकारलोपे, asta तस्य जर॒त्वेन डकारे चत्बै च रूपमेवम्‌ gaga इति ` तमेवं रूपम्‌ं। `
क्षीरतरङ्गिण्यां इश्यते । स च अपपाठ इति भाति, तुको5प्रसिद्धेः ।. : 2. “स्वामिकाश्यपादयः ' अतिददीत्री-- (7-3-36) इति षठन्तो व्रेपर्यतीति पुर्क
9, 'व्रश्चिकृषोः किकन्‌? (द. उ. 3-12) इति किकन्त्र्यये सम्प्रसारणादिके च : 'अतिप्रज्ना:” इति धातुवृत्तिः। क्षीरतरङ्गिण्यां द अन्न, नैताइशः पाठ
रूपमेवम्‌|वुश्चिकः=दन्दश्कविरेषः । | | उपळभ्यते। इतः पूर्वं ` बली वरणे 'इत्यत्र (घातौ) वलेपयतीति पुगविशिष्टत्वेन
उदाह्वियतेः।। . ` |
। स्नुत्रश्चि-- (द. उ. 9-26) इति FANHA: । सम्प्रसारणाविक्रम्‌|
१२७८ sat शक १२७९
८ चोदने--्छज्जा !इति seat । “रज्जायामप्यधीयते !इति मैत्रेय! । भट्टो- दसइति घातुवृत्ति!| व्लिननू-ती।
छान्:?? - ` !
जिदीक्षित-काशकृत्स्न-आत्रेयादयस्तु “चोदने लज्जायाँ च ? इत्येव heb (1670) “ शक विभाषितो मर्षणे ”
पठन्ति | (--प्रेरणे च द्रुमे?इति धा. का. व्याख्यायाम्‌ (1-57) । (\-दिवादिः-1187, सक. अनिट्‌, उभ.)
त्रीडकः-डिका, ब्रीडकः-डिका, वित्रीडिषक;-षिका, वेन्रीडकः-डिका; --क्षमायाम्‌ ?इति कातन्त्रकाशकृत्स्नी । शक्तौ ?इति बोपदेव! |
त्रीडिता-त्री, ब्रीडयिता-त्री, वित्रीडिषिता-त्री, वेन्रीडिता-त्री
“शक्यते शक्यतीत्येवं शपि भौ इयनि च क्रमात्‌॥? (इलो. 43) इति देव!
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्री डतिवत्‌ (275) बोध्यानि | त्रीड:- शाककः-फिका, शाककः-किका, “शिक्षकः-क्षिका, शाशककः-किका; |
आत्रीड:, ब्रीडा| | शक्ता-त्री, शाकयिता-त्री, शिक्षिता-त्री, शाशकिता-त्री
(1668) “ब्रुड संवरणे ” (४1-ुदादिः-1393. सक, सेट्‌. पर.) [अ इत्येवमादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि देवादिकनइ्यतिवत्‌ (667) ज्ञेयानि।
Gas कुटादि} । | *शवयन्‌-शक्यमानः, “भोक्त शक्यते, “शक्तो घटः कर्तुम-शकितो घटः कुम्‌,
ब्रोडक:-डिका, ब्रोडक:-डिका, अुब्रडिषक:-षिका, वोत्रडकः-डिका; ` शक्तिः, शक्तिः, शक्यम्‌, “शक्ता-शक्करी, Manet’, D
4ब्रडिता-त्री, त्रोडयिता-त्री, वुत्रडिषिता-त्री, वोब्रडिता- | 1, walt Bay ' क्ाभ्येस्तयोः--” (6-4-112) इत्याकारलोपे, “प्वादीनां--
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि तोदादिककुटतिवत्‌ (204) ज्ञेयानि | घुडन्‌-न्ती-ती (7-3-80) इति ged च रूपमेवम्‌।
4 ` ४. “सनि मीमाघुरभमलूभशंक--? (7-4-४4) इति अकारस्य इस्‌। (स्कोः--
इति शतरि विशेषः ।
(8-2-29) इति सकारलोपः। “ अत्र लोपोऽभ्यासस्य ? (7-4-58) इत्यभ्यासलोपः ।
(1669) '“ set वरणे ” (5-क्रयादि:-1508, 'सक. अनि; पर.) षत्वम्‌ इक्समीपात्‌ हलः परस्य झलादेः सनः कित्वात्‌न गुणः इति बोध्यम्‌।
एवं सन्नेन्ते सवत्र प्रक्रिया ज्ञेया ।
प्वादिः, खादिश्र । अयं धातुः काशकृत्स्नीये न इश्यते ।
3. aaa सर्वेसम्मतम्‌ dad तृजादिषु रूपम्‌। क्षीरस्वामी तु
ब्छायकः-यिका, “व्लेपकः-षिका, विव्लीषकः-षिका, वेव्छीयकः-यिका;
“ विभाषितः? इयस्य “इड्‌ वा इति मतमेद्‌ः........शकिता शक्ता।”इल्याह।
व्ळेता-त्री, व्लेपयिता-त्री, बिव्ीषिता-त्री, वेब्लीयिता-त्री; 4, ' विभाषितः? इयस्य तन्त्रान्तरप्रसिदया उभयपदित्वं क्षीरस्वामि-
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रेयादिकछिनातिवत्‌ (1081) ` बोध्यानि | ` 'शाकटायनदेचप्र्तिभिरुक्तम्‌। तत्पक्षे शता इय॑न्‌
च।एंतत्पक्षखण्डकानां पुरुष
5लीन:-व्लीनवान्‌ ,“' प्रहीण व्लीनाति, चैनं दक्षिणा ब्लीनाति । इत्यादौ दीप: ' कारधातुवत्तिकारादीनां मते ठ शक्यन्‌इतिएकमेव परस्मैपदं रूपम्‌।
शकशष--? (3-4-65) इत्यनेन धातावस्मिन्‌ उपपदभूते सति धात्वन्तरस्य
[अ] ‘ge—’ इति वश्चादिषु (तुदादौ) यः) पठित: तस्य पाठमेदोऽयम्‌ | gat भवति । |
1. FIAT रूपमेवम्‌ ।लघूपधत्वाभावात्‌न गुणः । सौनागाः कर्मणि निष्ठायां शाक्रेरनिटमिच्छन्ति विकल्पेन *|(काशिका 7-2-17)
2. 'गुरोश्च हलः ? (3-3-103) इत्यकारः स्त्रियां भवति | इति वचनादत्रेड्विकल्प:। इति धातुवृत्तिः |
3, सन्नन्ते निद्यङिच्वात्‌ गुणनिषेधः । अन्यथा रळन्तत्वात्‌ उकारोपधलाच वैकल्पिक faai क्तिनि श॒क्तिः । “ क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्‌? (3-3-174) इति क्तिचि शक्ति
` कित्वं स्यात्‌। ऋषिविरोषस्यं संज्ञा । पुषिंगोऽयं शब्दः । शात्तिः=आयुघविरोषरय संज्ञा।
शाकिसंहोश्च '(3-1-99) इति ण्यदपवादो ma: |
4, ' गाङकुटादिभ्यः? (1-2-1) इति तृचो ङित्त्वात्‌ गुणनिषेधः । एवं तव्यदाः 9. | अन्येभ्योऽपि दश्यन्ते (3-1-99) इति वनिपूप्रत्यये 'रूपमेबंम्‌। स्त्रियां तु
दीनामपि ङित्वे शेयम्‌ । कप
© चनो र च? (4-1-7) इति छीप्‌,तत्सक्षियोगेन रेफश्वान्ता देशः | तेनं शक्वरी
8. ण्यन्ते, 'अर्तिहीब्ली---' (7-3-36) IIRAL पुगागमे ' पुगन्तलघूपधस्य च इति सिद्धयति । शक्वरी छन्दोविशेषः |
` (१-3-86) इति गुणे च रूपमेवम्‌। 10. औणादिके [द. उ. 8-112] कलप्रत्यये रूपमेवम्‌।“भित्तं शाकलम्‌ *{(६-2-59)
6. स्वादित्वात्‌, ' स्वादिभ्यः ' (8-2-44) इति निष्ठानत्वे रूपमेवम्‌ । सारो$पि) `
 ae १२८१
१२८० शकल.

1शक्रः, "शकुन;-शकुन्त;-शकुन्ति;-शकुनि:, *शक्कत्‌ , शकटः, इति. इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकशक्यतिवत्‌ (1670) ज्ञेयानि A,
विशेषरूपाणि। 1क्तुवान:, शक्ति:, “शका, शेकिवान्‌ , “शक; [दिशः]; शक्तिः, ..शाक;,
शकटम्‌, TEL, .. शक्वा-शक्वरी) शक्या, शक्रः, WAH, AISA ,
(1671) “ शकि राङ्कायाम्‌ ” (प-म्वादिः-86. अक, सेट्‌. आत्म.) विशेषः । एतेषां
शकुनः-शकुनिः-शकुन्तः-शकुन्ति;ः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति
__त्रासशङ्गयोः? इति वोपदेव! तत्रैव द्रष्टव्यः । ` |
हाणा निष्पतिप्रकारो दैवादिकधातावेव रिखितः।
शङ्कते शकि शङ्कायां शक्तो शक्नोति मर्षणे ›(छो, 43) इति देव!
शङ्कक;-ङ्किका, शङ्ककः-ङ्गिंका, शिशक्षिषक:-षिका, शाशङ्ककः-ङ्गिका; f i

शङ्गिता-ती, शाङ्कयिता-त्री, शिशङ्किषिता-त्री, शाशङ्किता-त्री काशकृत्स्नेन धातुरयं पठित; । AAAI इव शब्द्यति; शक्वर;--
इत्येवमादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिककडू तिवत्‌ (140) ज्ञेयानि । -बृषभः, शववरी-गौः, छन्दोविशेषश्व इति तत्र हश्यते | अन्यत्र धातुरये न दश्यते |
आतम.)
शङ्;,, शङ्गा-आशङ्का, शानचि ^आशङ्कमानः, “शङ्कुः, “ager, इत्यादिकानि
(1673) “ शच व्यक्तायां वाचि ” (1-म्वादि:-165. सकः सेट्‌,
खपाण्यस्य धातोः अधिकानीति ज्ञेयम्‌ | शाचक/-चिका, शाचक:-चिका, शिशचिषकः-षिका, शाशचक चिकी
|
।
(1672) “ शक्ल शक्तौ ” (ए-स्वादि;-1861, अक. अनि, पर.) शशिता-त्री, शाचयिती-त्री, शिशचिषिता-त्री, शाशचितां-त्री
शङ्कते शकि शङ्कायां शक्ती शक्नोति मर्षणे ? (छो. 43) इति देव ।“शिः
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक'चतिवत्‌ (144) उह्यानिtis
u ideg oad
शबलंअ--' इति काशकृत्स्नः । 'उभयंपदी' इति कातम्त्रशाकेटायन- Sart“ | go

(1674) “qe शुजाविशरणगत्यवसादनेषु

+f| ।

वोपदेवादयः |
शाकक;-किंका, शाककः-किका, शिशक्षकः-क्षिका, शाशककः-शिका
-म् वाद ि;- 299 . सक , सेट् ‌. पर. ) [अ ] l 1015) )

` !-(
शक्ता-त्री, शाकयिता-त्री, शिशक्षिता-त्री, शाशकिता- कः-स्कि ; .
शक्नुवन्‌-ती, शाकयन्‌-न्ती, -शाकयमानः, “शिक्षमाणः, MIRAA घाटकः-टिका, शीर्टक:-टिका, शिशटिषिक>पिका, शाशट
त 00 र्य न पतत
Fn tS
इति
शक्तस-क्तः, शक्तवान्‌, शर्कित;, हरिः द्रष्टं शकितः, शक्तो वा, शाकित [अ] अत्र काइाकत्स्नधाठुपाठे ‘are. निवासे--आवासे आच्छादनेः च ?
शिक्षितः, शाशकितिः+तवान्‌; पठित्वा तदनन्तरम्‌ (रूट विशरणे गत्यवसादनेषु इति प्रथग्धातुत्वेनः षुठितम्‌।

1. शतरि स्वादित्वात्‌ इचुप्रययः। SIRTA . . ,`

1. औणादिकें (द. उ. 8.31) रक्प्रत्यये रूपम्‌। TST |
2. Raat भिदादिपाठात्‌ (3-3-104) अडू ।
2. “शकेरुनोन्तोन्त्युनयः? (द. उ. 10-5) इति उन-उन्त-उन्ति-उनिप्रेत्यया: 3, लिटः कपुप्रत्यये) ' अत एकहळूमध्ये-- ? (6-4120) इति एत्वाभ्यासलो
ष॑यो
' पक्षिनामान्येतानि। | कोके .,TES
3. औषादिके (द. उ. 6-26) ऋतिनश्रयये रूपमेवम्‌। शक्कत्‌=गोपुरीषम्‌| . ॥.;. *वस्वेक्राजादधताम्‌ ?(72-67) इतीडागमः । छान्दसोऽपि क्क
प्रयुज्यते इत्यसकृद्रघस्तात्‌ प्रतिपादितमस्माभिः। काशिकायाभ्‌; (7-2-67)
` 4, औणादिके, (द. उ. 1-20) कुप्रत्यये रूपमेवम्‌ । MgA, स्थाणुः,
उदाहृतोऽयं शब्द: |
शल्यंच।' ...०० MFA मकरादयः P इत्यमरः (१. १०, २०)। राजविशेषो वा.} OE,
पचाद्यचि रूपमेवम्‌।.शकः देशविशेषः)
8 ‘gasa? (द्‌. उ. 8-106) इत्यत्र बाहुलकादू उलचप्रत्यये रूषभेवम्‌।
हलश्च? (3-3-121) इति संज्ञायां घञ्‌ । व्याकःन्वार्ताकादिः ।
..... शाङ्कुला-आयुधम्‌ ,कुमारक्रीडा च।
कृदिकारादक्तिनः? (ग. सूः 4 -45) इति ङीषि रूपमेवम्‌ ।
' 6. ' शिक्षेजिज्ञासायाम्‌ ? (वा. 3-2-1) इति सनन्तात्‌ जिज्ञासार्थे तढेत्र ।“ पूर्ववत्‌ इन्नन्तात्‌,
कम
. सतः? (1-3-62) इत्यस्यापवादः । अभ्यासलोपादिकं शाकधातुवत्‌ बोध्यम्‌। शचीमइन्द्राणी। ,, ` |
.घारका,]-23
A, 'आशङ्कमानो वैदेही खादितां निद्दतां मृताम्‌ ।? भ, का. 6-6 | सुलोचना यत्र शचीसमप्रभा; अशाधचु श्रश्चितसौरुभाः कचे ।',
161
 १२८२ ‘its
' शटिता-त्री, शाटंयिता-त्री, शिशटिषिता-त्री, शाशरितो-त्री ; *। ०००० ९११० .....हाघायां शाठयेत णौ । ' (छो, 88) इति देव! |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्कडतिवत्‌ (148) ज्ञेयानि . `` | ळाळ--_ इति कौशिक! इति क्षीरतरङ्गिण्यास्‌|
!शाटकः, “शाटी इति रूपे भवतः । शाट्यांयनः-सुनिविशेषः । $ शाद्रकः-ठिका, शिशाठयिषक:-षिका ;शाठयिता-त्री शिशाठयिषिता-त्र
4 इत्यादीनि छपाणि सर्वाणि चौरादिककाणयतिवत्‌ (159)ऊद्यानि | यतपत्यये
(1675) “ शठ MA कैतवे च ” (1्वादिः-340. अक. Bz, पर.) शाठ्यम्‌। ,
केतवे शडतीति स्यात्‌ छाघायां शाठयेत णौ । ! (छो, 82) इति देव!
शठ केतवे चं ?चकारात्‌--(पूर्वधातवर्थमूतौ) 'हिंसासैक्लेशनयो; ? dai (1678) “ शठ सम्यगबमाषणे ” (£-चुरादि:-1855. सक, सेट्‌. उम.)
RAP इति पुरुषकारः। धातुवृत्तावपि एवमेव। क्षीरस्वामिश्षाकरा- | कथादि!, अदन्तश्च।. `
नादथ! पुनश्चकारं :नैव पठन्ति। काशकृत्स्नधातुपाठे g --फैतवे अव qada श्वठयेदेतेद्वेसम्यगवभाषणे ।? (छो 81) इति देवः |
“दते स्पर्थायां च ? इति इश्यते । “--हिंसायां कैतवे च? .इतिःखस्न “_-सम्यगाभाषणे सम्यवचनक्रियायामिति क्षीरस्वामी? इति पुरुषकारः |
वधङ्केशकेतवे ? इति वोपदेवः ध्वीस्तरङ्गिण्याँ तु ~ प्रसम्यगाभाषणे ? इत्येव .इश्यते |
शाठक;-ठिका, शाठकः-ठिका, शिशठिषक;-षिका, शाशठकः-ठिका शठकः-ठिका, शिशढ़यिषकः-पिका ;शठयिता-त्री, शिशठयिषितो-त्री |
'शुठिता-त्री, शाठयिता-त्री, .शिशठिषिता-त्री, शाशठिता-त्री इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चोरादिककरूयतिवत्‌ (176) ज्ञेयानि। ,
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककठतिवत्‌ (148) उद्यानि | शठः=
(1679) “शडि रुजायां संघाते च” (-भ्वादिः-279. सक. सेट. आल.)
नेक्रतिकः । हे
--हिसागस्यो। !इति काशकृत्स्नः | किंच भ्वादौ इत उत्तरत्र
(1676) “ शठ असंस्कारगत्योः ” (ऊ-चुरादि-1564. सक. सेट. उभ.) ४रुजायाम् ‌ धातुत्वेन पठितः । `
?इति प्रंथक्‌ N E
'“ गत्यसंस्कारधात्वर्थे. गाठमेच्छ्वाठयेदिति ॥ ! (छो. 81) इति देव; । । शण्डक;-ण्डिका, शण्डक;-ण्डिका, शिशण्डिषक;-षिका, शाशण्डक;-ण्डिका ; ``
-संस्कारगत्यो: ?इति मत्रेय-काशकृस्स्न- कातन्त्रायः
द शण्डिता-त्री, शण्डयिता-त्री, शिशण्डिषिता-त्री, शाशण्डिता-त्री
“--संस्कारगत्योः--अनृतमाषणे गंतौ च! इति काशकृत्स्न! । इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यंपि- भौवादिककण्ठतिवत्‌ (149) ऊल्लानि। शण्डः-
“-आहत्ये च’ इतिधा. का, व्याख्यायाम्‌ (3-16) ` असुरपुरोहितः, शण्डिल:, श्युटिभ्शण्डनम्‌ |इमानि रूपाण्यधिकान्यंत्रेति विशेष; ।
~-आलस्ये गत्यसंस्कृतसंस्कृते ”इति बोपदेव] | `
(1680) “ हाण दाने ” (R:N. सक, सेट्‌. पर.) घटादि} ।
_ शाठक;-ठिका, शिशाठयिषकः-षिका ;शाठयिता-त्री, शिशाठयिषिता-त्री दाने च? इति पठित्वा चकारात्‌ गती इति मा. धा. aft
शाठयन्‌-न्ती, शिशाठयिषन्‌-न्ती, शाठयिष्यन्‌-न्ती-ती, शिशाठयिषिष्यन्‌-न्ती-ती ; श्वीरतरङ्गिण्याम्‌ अयं धातुः न इश्यते। “--गतो इत्येके इति Raa’
इत्यादिकानि पाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्काणय तिवत्‌ (159) saf ।
इति था, का. व्याख्यायाम्‌ (2-97) । * --दाने इत्यपि दुरीः' इति
(1677) “ शठ श्हाधायाम्‌ ” (-चुरादि;-1698. सक सेट्‌,आल.) क्षीरस्वामी |
| आङुस्मीय! |
A, ' आकूणिताक्षमपि च स्मितवृणितास्थ gore शाख्यजनयक्ष्यमक्ष्य गात्रम्‌ ।
1. घनन्तात्‌ et No घा. का. 3-35,
संज्ञायां कनप्रत्यये रूपमेवम्‌। MERIAN |
`B, * असुण्डितोच्चण्डगतीनदाण्डनान.. sence 1? था, का, 1-97 ,
2, घनन्तात 'जातेरज़ौ--? (4-1-68) इति जातिलक्षणे ढीषि शाटी इतिं रूपम्‌ ।
 ga शद n Di
शाणक:-णिका, शणक;-णिका, शिशणिषकः-षिका, शेशणक:-णिका: 4
रुः, शत्रुः । 'शीयमानः |
शणिता-त्री, शणयिता-त्री, शिशणिषिता-त्री, शेशणिता-न्री A

इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि प्येन्त बिना भौवादिकक्रणतिवत्‌ (157) (1682) “ शदूरू शातने ” (४7-ुदादिः-1428. सक, अनि, पर.)
ज्ञेयानिं। ण्यन्ते तु (158 धातुबत्‌) ऊद्यांनि । शतरि-*शणन, 'शण शादक:-दिका, शादकः-दिका-शातकः-तिका, शिशत्सकः-त्सिका, शाशदक;-
शाणः, शाणा, शाणिः-बुद्धिमान्‌ ,शाणी?, शणिः-शनिः, शणु -पत्रम्‌ ;इमानि दिका ;शीयमानः, इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकश्षी यतिवत्‌ (1681)
रूपाणि विशेषेण भवन्तीति विशेषः | ज्ञेयानि । भौवांदिकधालपेक्षया. नास्म धातो रूपेषु मेदः । 'शदे! fata’
कस्पयितुं शक्यते
(1-3-60) इति तङ्विधानात्‌ नापि शताऽस्तीति प्रयोजनंप्रयोजयितु
८६ झद्ल शातने ,” (1-भ्वादि;-855, सक, अनि. पर.)
(1681) “ येन 'आच्छीनयोमुम? (7-1-80) `इति नुम्विकल्पः शक्येत' ।

जलादि! । --अवशातने? इति जेन! | शातनम्‌-तनूकरणमिति क्षीरस्वामी ।' | ततश्च विफलत्वे सति.यथाकथब्चित्‌ स्वरभेदः प्रयोजनत्वेन करप्यः इति A ।
“~ शातनम्‌-तीक्ष्णीमावः । विशीर्णतायामित्येके । *गतावप्यस्त ! इति ` ; वस्तुतस्तु शप;-शप्रत्ययस्य च प्रसक्त्यभावात्‌--शन्निमित्तकः .पितसवरोऽनुदात्त
था, का. व्याख्यायाम्‌ (2-24) | “ विशातने ” विशीणितायां वरते शनिमितक; प्रत्ययस्वरोऽपि रक्ष्याभावादेव ger इति नैतदपि प्रयोजन वक्तुं
E शातनं-विषयमावेन निर्दिश्यते प्रसिद्धत्वात?? इति मेत्रेया-इति मा.धा.वृत्तिः। M शवगनितास्ता तावत्‌।
uf शादक;-दिका, शादक;-दिका, पुष्पाणां'3शातक:-तिका, शिशेत्सक Ram, d d (1683) “ शप आक्रोशे ” (-स्वादिः-1000, अक. अनि. उभ.)

413 = ी,
शता-शत्र „`
शादयिता-शातयिता-त्री, शिशत्सिता-त्री, शाशदक:-विका
शाशदिता-त्री; .. ही.
.
|
शप्यते शप्येत्‌ , शपते शपतीति च | |
Fda a पदस्‌ ॥! (छो. 132) इति देव!|
a इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिकगत्यथकपृर्ल (968) धातुवत्‌ उझानि। ' aa

l ` ao ME शापकः-पिका, शापकः-पिका, शिशप्सक:-प्सिका, शाशपकः-पिका ;

| ता
सां तिळ.ee eeenae तेकचाह E wA, शापयिता-त्री, शिशण्सिता-त्री, शाशपिता-त्री
|| oe TAT: । MASTA
शुसाधनी भूत ओषधिविशेषः । घनि राणः= : शपन्‌--न्ती, शापयन-न्ती, प्सन्‌-- ;
शिशप्सन-न्ती — a
4 | m ' | i as ve न्ती-ती; — —
2. “ शदेरगतौ तः? (7-3-42) इति गतिभिन्नाधै तकारविधानाज्ज्ञाप्यते, धातोरस्य — शप्सन्‌न्ती-ती, शापयिष्यन-न्ती-त ७ he
| o गतिरप्यर्थ इति। O t {jr ¥ oT
| !3. णिजन्ते सर्वत्र `शदेरगतौ तः (7-3 42) इति दकारस्य. तकार: । गध्यरथकत्वे तु | q 1, “दाषेदसिशाद्सदो रुः ? (3-2-159) इति aaa: ताच्छीलिकः | |
j “गा: शादयन्‌ गोपालकः ? इल्यादिप्रयोगे न तकार: । 'पुष्पाणि शातयन्‌ ?. | हु (9, शातयतीति ag = अरिः। णिजन्तात्‌ गतिभिन्चार्थ तकारान्तात्‌ धातोः |
| इत्यादिषु तु भवत्येव ।एवं सर्वत्र ज्ञेयम्‌। | जु (ot: «सशादिम्याँ ga? (द. उ. 1-160) इति FRA: ;बाहुलकात्‌ daia, Fea
५, संज्चायाँ घन्‌ शाद्‌ः= तृणविशेषः । `शाद्‌ इति तु आयुधविशेष: । संज्ञायामत्र भावश्च। प्रत्ययलक्षणेन णिजाश्रिता वृद्धि: ;इत्यादिकमूह्मम्‌|
॥ घः। शाद्वलम्‌ इति तु शादाः सन्यस्मिन्‌ देशे इत्यर्थ नडशादादू' डूवलच्‌ | 4 3. 'शादेः शितः '(1-3-60) इति आत्मनेषदम्‌। शिद्भावी यः दादिघातुः स ae
| (4-2-88) इति मत्वर्थीयो इवलच्प्रत्यय: । प्रत्ययस्य डित्त्वात्‌ Rata: | | oad इति निष्कृष्टोऽयैः । विस्तरस्तु न्यासपदमञ्जर्योद्रिव्यः । * पाघराधमास्था-

|| A. “चणन विषाद विशणन्‌ विंचिन्तां `श्रणन्‌ Pde श्रथितोऽस्तु सद्यः ॥ ›

0000 iF
| `` अनॉदाण्हश्यर्तिशेद्सदां पिबजिप्रधमतिष्ठमनयच्छपश्य8धौशीयसीदाः ' (7-3-78)
इति शिति waa परे प्रकृतेः 'शीय? इति सर्वादेशः। एवज्चाख धातो। शता
था, का. 2-9,
B, ‘aani प्रवरा ञांणी......१ म. भोरते 3-120-27, SH नेति अवधेयम्‌ ।
र
 १२४६. शापं
शु “yrds
कृष्णाय 'शपमानः, शापयमानः, शिशप्समानः, शाशप्यमान त (1685) “ शमु उपशमने ” ([४-दिवादिः-1201, अक. सेट्‌; पर.)
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकतपतिवत्‌ (703) उद्यानि। शपनम्‌,
“शप्यम्‌, शपथ:, “शाब्दः, शाब्दिकः, शबलः, “प्व;, इत्यादीनि रूपांणि
Er
शमादि! |
अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति। | आलोचने शमयते शाम्यत्युपशमे श्यनि |” (छो. 149) इति देव! |
शमॅक:-मिका, “निशोमकं:-मिका, शमक:-मिका, शिशमिषकंः-षिका, n
(1684) “ शप आक्रोशे ” ([ए-दिवादिः-1168. अक, अनि. उभ.)
शम्शमक:-मिका ; शमिता-त्री, निशामयिता रूपम्‌, निशमयिता वचः,
आक्रोशे शप्यते शप्येत शपते शपतीति च। ea शिशमिषिता-त्री, शशमिता-शंम्शमिता-न्री
d

ग्उपालम्मे. शपेवाक्यात्तडि, स्याच्छपते पदम्‌ (A. 132.) इति देव! । Jered, निशामयन्‌?-न्ती; निशमयन्‌ वंच:, शिशमिषन्‌-न्ती ;—
शापक;-पिका, शापकः-पिका, शिशप्सक्र;-प्सिका, शाशपकः-पिका ; . इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकदाम्य तिवत्‌ (819) JRE “शान्तः,
शप्ता-त्री, शापयिता-त्री, शिशप्सिता-त्री, शाशपिता-त्री ; ऽशान्तः -शमितः?, “प्रशान्‌, "शमी, *शमनः, "शान्त, '*शमित्वां-शान्वा,
शप्यन्‌-न्ती, झापयन्‌-न्ती, शिशप्सन्‌-न्ती
इति वृद्धिनिधैधः ।'
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकतप तिवत्‌ (703) ऊद्यानि | 1. 'ए्बुलि `नोदात्तोपदेशस्य माम्तस्यानाचमेः (7-3-34)
INS
NN
es -

| 2.५० घातो रमन्तत्वेन “जनीजृषकधुरओ ऽमन्ताश्व' (ग. सूः भ्वादिः) इति मित्वम्‌। तेन
मितां हस्वः ?(6-4-92) इति णौ सर्वत्र हस्वः । शमो दशने? (ग.सू. अन्नादिः)
1, धातोरभयधदित्वेऽपि “ शप उपलम्भने ?(वा. 1-3-21) इत्यकभमिश्रायेडपि mii इति दशैनार्थे मित्त्व निषिद्धम्‌। एवश्च 'निशामयति रूपम्‌? इत्र मित्वाभावात्‌
l व्हाघहूनुड्स्थाक्ष पा- ! (1-4-34) इति ज्ञीप्स्यमानस्थः संम्प्रंदांनता ।`तेन ' २
दीः, ' निशमयति वचः? इसत्र मित्त्वम्‌, इति बोध्यम्‌
' “कृष्णाय ? wa चतुर्थी ।वार्तिके 'वाचा शरीरस स्पर्धनमूळउपलस्भनम्‌? O 3 `शतरि, ara: श्यनि, tदाभाम॑शर्ना--! (१-3-74) ईति दीधः |
इति कादिका । अल हरदत्तः “ --' लत्पादौ सप्रशामि- जैतत्‌ मया तम्‌? `. 4 निष्ठायां 'यस्य विभाषा ?(7-2-15) इति इण्निषेधः । “अधुनासिकस्य tet —
इत्येतद्रप: शपथविशेष उपलम्भः ” इति ।केयटस्तु 'डप्लर प्रनमूसप्रकारनम्‌ ` 71:11 be
(6-4-15) इतिदीप: । भनुस्वारपरसवणो।
इत्याह ।शाकटायनस्तु प्रकाशनार्थमङ्गीकृत्य, “स्वाभिप्रायस्य परत्र आविष्करण
त्‌?--इत्यप्याह।: “ चन्द्रभोजकोमारास्तु '*प्रोषितस्य देवदत्तस्य भावांभावयो-- 5. प्यन्तात्‌ निष्ठायां “वा दान्तशान्त-- (7-2-27) इति सूत्रे निपातनात्‌ free,
रुपलब्धव्ययो: किबिदासेवनमुपलम्भनम्‌ । “देवदूत्ताय शपते--! DATE.. अंनिर्‌ंत्व च पक्षे भवतः । 'निष्ठायाँ सेटि (6-4-52) इति. णिलोप; ॥ दीर्घोऽपि
नित्यो निपातनादेव । पक्षे शमित; इति । a
देवदत्तस्य भावाभावयोरुपलब्धव्ययोः किञ्चिदासेवते इत्यथ;---?? इति घातु-
इति`दीर्धः ।
: 6. प्रशाम्यतीति प्रदान । क्विपि “अलुनाप्तिकेस्थ--? (6-4-16)
वृत्तिः। विस्तरस्तु माधवीये a: । | मो नो धातोः '(8-2-64) इति पदान्ते नकार; स्वरादिघु' पाठात्‌ अव्ययत्वम्‌ |
2. * पोरदुपधात्‌? (3-1-98) इति ण्यदपवादो यतप्रत्ययः । E ! "ब. तच्छीलादिषु ay 'शमिल्यशार्म्यो Prax” (3-2-14) इति' agaa: |
3. ' शीङ्शापि--' (द.उ.6-38) इत्यथंप्रत्यय: । शापथ;-प्रविज्ञा। | । qaaa णित्वेऽपि धातोर्मान्तत्वात न वृद्धिः ।
t

4. “शाशपिभ्याँ-? (दं. उ. 6-48) इति दन्प्रथयः । “शब्दूवैर--” (3-1-17) 8. शमयतीति दामनःन्थमः । बाहुलकात्‌ नन्यादित्वात्‌ कतरि ट्युप्रत्यंथ: । `
इति चिंपातंनात पकारस्य दकारः। ` | 9, तिचि, 'तितुन्न--' (7-2-9) इतीण्निषेधः । दीर्घाचुस्वारंपरसवर्णाः। `
ौ यंथाशास्त्रमूह्यम्‌।
दिकं
0. उदित्त्वात्‌. कृत्वायामिड्टिकल्पः। इड भावपक्षे दीर्घानुस्वारपंरसवर्ण
6. TAXA’ (द. उ. 8-108) इति कलप्रसयः, पकारस्य बकारश्च। ` '
. 6. RT (T. उ. 8-131) इति वन्प्रत्ययः । शप्यते इतिशाष्$=आक्रोशः । `. 4, 'अशास्यदात्मापि तमी नमामि दमिग्रिय श्रान्तिहरं भवन्तम | धा. का. 2-65
B. « शयेन तं राजषथे प्रयान्तं निर्व्याजसङ्गन निामयन्ती ।? या. अ. 13-58
: 7. “शप उपळम्भने इत्येव भाष्यादिषु पाऽः।“उपाळम्भने 'इत्यपि प्रायपाठ C. ' दमितारिः प्रशान्तौजा नादापूरितदिङ्सुखेः।' भ, का.9-204 `
।; .. इति,पुरूषकारे प्रतिपादितम्‌।प्रकृते दैवः्ोकेऽपि ‹उपालम्भे ?इत्येव इदयते | D. “शमिततापमपोढमहीरजः प्रथेमंबिन्दुभिरम्बुधुचोऽम्भसाम्‌। शिः, व. 6-33
पाठनिर्णये विद्वांसः प्रमाणम्‌| `
क “ प्रायोपासनैया शान्ति मन्वानो वालिसम्भवः । भ. को, 7-73;
 : १२८८ शस्व ğa १२८९.
^निशाम्य-निशम्य, “शर्म शमं, "शण्ढः, शमलम्‌, 'शम्बलम, “शङ्खः, शम्बु:, ` (688) “ शदे कुत्सिते शाब्दे ” इति काशकृत्स्नेन (भ्वादौ)
इत्यादीनि ख्पाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः । णिजन्तात्‌ ल्यपि-प्रशमय्य इति
पठितम्‌। स धातुः आत्मनेपदी इति च ज्ञायते। यथा शर्दते--अपाने त्यजति।
a विशेष: |
. (1689 “ शबै गतौ ” (-म्वादिः- 423. सक. Bz. पर.)
.. (1686) ५ शम आलोचने ” (इ-चुरादिः-1696. सक, सेट्‌, आतम.)
८ एकः शर्बस्तारव्यादि:, अपरः षोपदेश:, अन्यो दन्त्यादिः । ?
आङुस्मीयः | इति क्षीरतरङ्गिण्यास्‌ । --गतौ हिंसायां च? इति कातन्त्र; । “ नोपधः
आलोचने शामयते शाम्यत्युपशमे श्यनि । ? (छो. 149) इति देव!
इति कौशिक! 'इति माधव! । ' शवे-- इति काशकृत्स्न!|
शामकः-मिका, शिशामयिषकः-षिका ; शामयिता-त्री,. शिशामयिषिता-त्री
शर्बक;-र्मिका, शर्बक:-र्बिका, शिशर्षिषक;-षिका, शाशबेक:-बिका ;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककालयतिवत्‌ (175) उद्यानि |
शर्षिता-त्री, शर्भैयिता-त्री, शिशर्बिषिता-त्री, शाशबिता-त्री;
शामा-कुष्णवर्णा, शाकविशेषः |
इत्यादिकानि ख्पाणि सर्वाण्यपि गत्यर्थककबेतिवत्‌ (173) ऊद्यानि |
(1687) “ शम्ब संबन्धे ” . (-चुरादिः-1556, अक, सेट्‌. उभ.) (1690) “aa हिंसायाम्‌” (1-म्वादिः-585. सक. सेट्‌. पर.)
क्षीरतरङ्गिण्यां 'साम्ब--? इति पठित्वा “चन्द्र! शम्ब इत्याह? इति
शर्वक;-र्विका, शर्वक:-र्विका, शिशविषकः-षिका, शाशवैक:-विंका;
इश्यते । “ षम्ष संबन्धने ?इति पठित्वा `शाम्ष चेति मैत्रेयः । गम्बेत्येके
शर्विता-त्री, शर्वयिता-त्री, शिशर्विषिता-त्री, शाशविता-त्री;
इति स्वामी । ?? इति मा. धा. बृत्तौ।
शाम्बकः-म्बिका, `रिशाम्बयिषकः-षिका ; शाम्बयिता-त्री, शिशाम्बयिषिता-त्री;
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककवेतिवत्‌ (173-4) ज्ञेयानि । |
'- इत्यादिकानि ण्यन्तेतअक्कतिकसन्नन्ते च ऊद्यानि। रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिक- शर्वः-'शर्वोणी।
कश्चुधातुवत्‌ (168) “शम्बरः, शाम्बरी, शम्बलम्‌| (1691) “ शल चलनसेवरणयोः ” (-म्वादिः-490. सक. सेटू. आत्म.)
1, औणादिके (द.. उ. 5-11) ढप्रत्यये रूपमेवम्‌ । शान्तमस्य स्पदीनेन्द्रियमिति ' गतो शलति संवृत्यां चलने शलते रले; । ? (छो. 154) इति देव! )
शण्डः=वपुसकः | शाळकः-लिका, शारक:-लिका, शिशर्षिकः- षिका, शाशळकः-छिका;
2. औणादिके (द. उ. 8-112) कलप्रेयये रूपम्‌ । शमयति शाम्यते वा तत्‌ प्राय-
शलिता-त्री, शालयिता-त्री, शिशलिषिता-त्री, शाशरिता-त्री
श्चित्तादिभिरिति शमलम्‌ =दुरितम्‌।
5wo* औणादिके ,(द्‌. उ. 8-114) कलम्रयये रूपम्‌ । अस्य बुगागमश्च निपातनात्‌।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकककलतिवत्‌ (174) शेयानि। शकः ,.:
शाम्यते मागेपरिश्रान्तोऽनेनेति शाम्बळम्‌=पाथेयम्‌ , सञ्चयश्च । . शाला=ृहपर्यायः, शर्भ:, शस्यम्‌, शाछिः-धान्यम्‌, गिनिम्रत्यये-शाली ।
* :औणादिके (दः उ. 10-15) इति खप्रत्यये रूपमेवम्‌ | शाम्यतीति दाङ्कः=प्रसिद्धः । इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः |
बाहुलकादरप्रसये रूपमेवम्‌|शहझबरः-असुरविशेष: । “अम्भोर्णस्तोयपानीयनीर-
छा.
A

क्षीराम्बुदास्वरम्‌? इत्यमरः | 1, शर्वेति हिनस्तीति ava: शिवः ।शवेस्य of इत्यथे ' इन्द्रवरुणभवशाे-- !
^. “रतौ हिया यत्र निशाम्य (निशम्य) दीपाज्ञालागताभ्योऽधिशहं toa: ।” (4-1-49) इति पुँयोगे ढीषानुगौ भवतः । ' शिवा भवानी रुद्मणी शर्वाणी
शि. T..3-45. सर्वैमङ्गला?इत्यमरः ।
8, * शमं दाम नभस्वन्तः gaa परितो जगत्‌ ।” भ. का. 18-27. , औणादिके (द. उ, 7-18) अभचंप्रयये रूपमेवम्‌। शछभ+=पतन्गः |
C. “ डाम्बरं पवतेषु क्षियन्तम्‌'(ऋग्‌-2-12-11) इति।
è €

९३
co, औणादिके (द. उ. 10-17) TENA शल्यमिति ख्यम्‌। शरीरान्तरं
10. ४ 7 8४) "“आसम्बयन्‌ जनमर्ति निजद्रास्बरीमि; ॥ › धा, का, 3-18, शल्नमियथ: । : :
162
 १९९७. are 1g १२९१
(1692) “ शल गतो ” (-भ्वादि:-848, सक, सेट, पर.) ज्वलादि।
। (1697) “ [आङः] शसि इच्छायाम्‌”
गतो शलति संदृत्यां चलने शर्ते शले; |” (छो. 154) इति देव! |
८ b ®
bi

([-म्वादि;-629. सक, सेट. आल.) `

कि *शल गतौ?इति पठित्वा इतः पूर्वभ्वादौ ' शल ।n
आशुगमने ' आशंसे स्यादिच्छायां शंसतीति स्तुतौ भवेत्‌
इति | शक आशुगमने इति ज्यलादौ क्षीरस्वामी?
पुरुषकार: । क्षीरतरङ्गिण्याँ ज्वलादौ न हृद्यते । “-
इति
ति-_? (छो. 183, 184) तव्य:।
हिंसायां शसपाठात् इति देव! ।
छाघायाम्‌ ? इति
[| न

५ आङ; शसि इति ‌ अयमाड्पूव एव प्रयोक् तथा च काश्यप;

को शिक! ! इति हेमचन्द्र; | |
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककलतिवत्‌ (174) ऊद्यानि | ८ अयमाङ्पू एव प्रयोक्तव्य: ! इति । सम्मतायाम्‌ “न च केवलो नाप्युपसर्गा-
न्तरपूर्य इति ॥” इति माधवः । “ दुर्ग: ' आङ; शा~ इत्याह ।
(1693) “ शल्म कत्थने ” (त-म्वादिः-390, सक. सेट. आल.) आशञासित्वा-आशास््रा 1? इति क्षीरस्वामी । एतेन क्त्वायां आढा .सह
समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकगरभतिवत्‌ (389) ज्ञेयानि | समांसेऽपि न ल्यप्‌ gird, इति सिद्धयति | माधवस्तु नेतदनुमेने ; य
(1694) “ शव गतौ ” (1-मभ्बादि;-725. अक, वेट्‌, पर.) एेमाह-- आशस्य ;क्तो ल्यपू!इति | उदित्त्वेन क्लायामिड्टिकलपपक्षः परं
धा. gR-
* शवतिगेतिकर्मा कम्बोजेषु भाष्यते; विकार एवैनमार्या आहुः? इति दुर्गाणामधिकः । 'आइंसुः । (arg? इति दुर्गेपाठ इति. मा.
निरुक्तम्‌ (2-2) महाभाष्यं च (1-11) । ¦ विकारे ?इत्येव वोपदेवः | दशनाज्ज्ञायते | इदितक्षपाती माधयोऽपि ल्यपि आशस्य इति कथं रूपपिद्धि-
पचाद्यचि शवः | वबयोरमेदात्‌ औणादिके (द. उ. 8-100) ae: मभित्रैतीति विचार्य वतैते;यतः स एव निष्ठायां आशंसितम्‌इत्याह । ईशेषु
विशेष: । किपि, ऊठि शोः इति भवति । इतररूपाणि सर्वाण्यपि क्रैयादिक- स्थलेषु प्रयोगाः पाठाश्च अनियता इश्यन्ते। सर्वाण्यपि रूपाणि.चौरादिक-
कुंशयतिवत्‌ (232) बोध्यानि| ise
खबतिवत्‌ (345) बोध्यानि| कि
(698) “a हिंसायाम्‌” (1-म्वादि:-72/. सक, सटू; पर.
१

(1695) “ शश प्छुतगती ” (-म्वादि:-726, सक, सेट, पर.)

: हिंसायां शसति--? (छो, 184) इति देव! । “वधे इति बोपदेव! ।
वणी प्डतिभिर्गमने ! इति क्षीरस्वामी । पचाद्यचि--शश;-- क्रसौ-शशसिवान्‌, क्त्ायाम-शसित्वा-शस्त्वा, “विशस्तः-विशसितः, “शस्त्रम्‌-
गविशेषः । शश एव शशक; | शशनः--' चलनशब्दार्थात्‌---! (8-2-148)
शक्ती, “विशसिता-वैशसत्रम्‌,
इति युच्‌ | 'समस्तान्यपि रुपाणि भौवादिककशतिवत्‌ (178) बोध्यानि | .
eT ae हिंसार्थः ” ( 1, “सनाझंसमिक्ष उ: '(3-2-168) इति Fah उप्रत्ययस्ताव्छीलिक: |
(1696) “ शष हिसाथः ” (-भ्वादिः-690, सक. सेट, पर.) 2. लिटः wal, ' न ढाख--? (6-4-126) इत्यादिना एत्वाभ्यास
लोपनिषेधः |
1शप्पस्‌ः
स्‌-बालतृणम्‌,शमश्र g. उदित्त्वेन कत्वायामिड्विक्रल्पः ; तेन रूपद्वयम्‌ |
ु च। इतराणि समस्रतान्यपि रूपाणि प्रा “यख
| तिखिकरुपाणि षृषिशास्री वैयात्ये? (7-2-19) इति वेयात्ये (= अविनीते) अर्थे एव.
4. '
विनामौवादिकक्पतिवत्‌ (179) ज्ञेयानि । | विभाषा ? (7-2-15) इतीण्निषेधः ; इति नियमात्‌ “ शस्तो इषळः ? इलविनी-
Be by,
तार्थ एवेण्निषेधः । ' विशसितः पछः? इत्यत्र न ।
।
1, `खष्पशिल्पेदाष्प--! (द. उ. 7-7) इत्यादिना वप्रये सिद्धथतीति , “दाम्नीशास--” (3-2-182) इत्यादिना करणे छून्प्रययः । बित्त्वात( स्रियां छीष्‌
माधव! । *तृन्‌? (8-2-135) इति तृन्प्रययः| विशसितुधम्य इत्यर्थे
a co, ताच्छीलिकः
Anan तु (7-7)“'शिष हिंसायाम्‌ ? अस्योपधाय अत्वं निपालते । छरे
.आदि-
ते गवादिभिरिति शष्पम्‌-- घासः, वीरुच । ?? इत्युक्तम्‌।
*विशखितुरिडलोपश्व ?(वा. 4-4-49) इतीड्लोपसंयोगशिषोऽप्रयय; ।
3... | वृद्धि; । e Be के ७ ae 7 $
1६
 शशु शान ` “१००३
१९९२
नन्त
।शस्यम्‌-शास्यम्‌ इति विशेषः। इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककसतिवत्‌ 1अभिमतफलंरासी*; इति विशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणि तु ण्यन्तप्रकृतिकस
(180) बोध्यानि । i विना चौरादिककुंशयतिवत्‌ (232) बोध्यानि ।
(1699) “ इसु स्तुतौ ” (-म्बादिः-728, सक. अनि. पर.) (1700) “ama व्याप्ती ” (-भ्वादिः-126, अक. सेट्‌. पर.)
बोध्यानि।
' आहासे स्यादिच्छायां शंसतीति स्तुतौ भवेत्‌। हिंसायां शसति--o’ शाखा, विशाखा । सर्वाण्यपि ख्पाणि भौवादिकद्राखति (879) aa
(छो, 183, 4) इति देव!। “जय हिंसायामपि ? इति दुगे! | भ्शाखोटक;-्वृक्षविशेषः | ॒ +o
*शस्यम्‌-शस्यम्‌ , शासित्वा, शस्त्वा, “शस्तम्‌ , नृशंस:, 'नराशंस:, 'त्राह्मणाच्छंपी, (1701) “ शाडू श्ञाधांयाम्‌”(ग-म्वादिः-289. सक. सेट्‌. ais) |
प्रशस्ति विन्दन्ति, see, आशंसा, '°आइंसुः, | भौवादिक-
fener, 'हपशाढी, “शालिं, "शाखम्‌ । सर्वाण्यपि पाणि
i. a
1. ' तकिशसि-- (वा. 3-1-97) इति ण्यदपवादो यत््रययः । शास्यम
इति तु काशतिवत्‌ (186) बोध्यानि ।
: हन्त्यर्थाश्व ' (ग. सू. gual) इति वचनात्‌ स्वार्थ णौ, णिजन्तायति बोध्यम्‌.।
2. ARRIRA वा? (काशिका 3-1-109) इति वचनात्‌ क्यन्त्रिकल्प; । (1702) “ शान तेजने ” (-भ्वादि:-99. सक, सेटू. उम)
` क्यप्यक्षे प्रत्ययस्य कित्त्वेनोपधानकारलोप: । अनुस्वारोपधत्वेऽपि, उपदेश “ नकारजा- ेजनमुऱ्यायुधानांशीश
त' तीकणी
तीक्ष्
ा करणम्
णीकरणम
ं *शीशा
्‌‌।।स क ंसकः-
क सिकाि ==
;` क ा
इत्यभियुक्तवचनात्‌ नोपधः । क्यबभावपक्षे ण्यति
बजुस्वारपश्चमौ झलि धातुषु "य, अत्र ' हुप्यजातौ--? (3-2-78) इति णिनिः |
शस्यम्‌ इति भवति। `प्रशस्यस्य श्रः ' (5-3-50) इति निर्देशबलात्‌ क्यब्वि-
2. ' गुरोश्च हल; ' (3-3-103) इति स्त्र्यामकारप्रत्ययः |विशिष्टा शाखा बिशाखा=
नि
कल्पपक्षः सिद्ध इति बोष्यम्‌।
नक्षत्रविशेषः । शाखाशब्दादेव शाखी, प्रतिशाख भवे प्रातिशाख्य इखादी
3, उदित्त्वेन क्त्वायामिट्टिकल्पः । इडभावपक्षे उपधानकारलोपः। इट्पक्षे “न कत्वा । |
` तद्वितरूपाणि भवन्तीति बोध्यम्‌।
सेद्‌?(1-2-18) इति नियमात्‌न कित्त्वम्‌ ; तेन नोपधानकारलोषः । . |
3. औषणादिकप्रत्यय विशेषनिष्पन्नो5्य शब्दः। _
4. “ यस्य विभाषा ? (7-2-15) इति निष्ठायामिण्निषेधः ।
5. नृन्‌ शंसतीति न्रुशस;लक्रर; | “क्मेण्यण्‌ (3-2-1) इत्यण्‌। अत्र दुर्गोक्तरीद्या 4. wed (शाडते) इति शाळा इति क्षीरस्वाम्यादिभिः उदाहृतम्‌। 'रोध
' हिंसैव धात्वथ: | ~ i इलः? (3-3-103) इच्यकारप्रत्ययोश्त्रेति तेषामाशयः । भाष्यकैयटयोस्ठ
6. नरा एन शंसन्ति इति, नराः अस्मिन्‌ आसीनाः शंसन्ति इति वा नराझांसः> “कस्य? (3-4-77) GIA ' शोतनूकरणे 'इखस्मात्‌ औणादिके FATA शाला" य उपायान्तराद
अभिः, देशविशेषो वा। “हलश्व ” (3-3-121) इति संज्ञायां घञ्‌। अत्र पूर्वपदस्य शब्दों निष्पन्न इति स्पष्टमेव प्रतिपादितमु ।अतश्च “ उपायस्
वनस्पत्यादिषु (6-2-140) पाठाद्‌ दीघे इति माधवः। काशिकायां तु षकत्बम्‌ 'इति न्यायेन साम्प्रतमस्माकमुभयमपि प्रमाणमेवेति बोध्यम्‌। o
इति मैत्रेये-
(6-2-140) 'अन्येषामपि---' (6-3-137) इति दीर्घं उक्त; | 5, डकारलकारयोरेकत्वस्मरणात्‌ रूपेण शाडतेरुशालते, LAF रूपशाली
त्ययः |
ग. अत्र ब्राह्मयादादाय शसति इति वृत्तिपक्षे *साधुकारिण्युपसंख्यानम्‌ (वा, 3-2-78) _ जात्रोदाहृतमिति माधवः । एवं काइयपोञ्चीति स एवाह। अन्न णिनिप्र डल-
ः । अत्रापि
इति णिनिः। माधवस्तु सुप्यजातौ--? (3-2-78) इति णिनिमाइ। तत्तु : 6. इन्‌?(द, उ. 1-46) इतीन्प्रल्ये रूपस्‌। शालिःन्त्रीहिविशेष
3 i
रूढिशब्देष्वसङ्गतमिति बोष्यम्‌।'ब्राह्मणाच्छंसिन उपसंख्यानम्‌ ? (धा, 6-3-2) योरेकत्वस्मरपात. लकारश्रवणम्‌|
रूपम्‌ ।, दाळकम्‌=उत्पलादीनां कन्द्‌ः ।
इति पश्चम्या अछक्‌। यदा ठु ब्राह्मणानि रसति इति वत्तिः, तदा ` बहुलमाभीदषण्ये? ग्‌, औणादिके (द. उ. 3-47) ऊकणूप्रयये
Tane
(3-2-81) इंति णिनिः। द्वितीयायाः पश्चमी निपातनादेव । पञ्चम्या अळुकू तु TA डलयोरेकत्वस्मरणात्‌ लकारस्य श्रवणम्‌ |
sag कृति--? (6-3-14) इति। .उभयथाऽपि ब्राह्मणाचछसी कश्चन 8, ' मान्बघदान्शान्भ्यो दीधश्वाम्यासय ? (3-1-6) WA * शानेगिशाने j
विधीयते ।
ऋत्विग्विशेष: | (वा, 3-1-6) इति अचैविशेषे.घातोः स्वार्थे सन, अभ्यासस्य Aia
सनः “ धातोः
8. feat क्तिनि नलोपे रूपमेवम्‌ | O अभ्यासकार्याणि, हलादिशेषाभ्यासेत्वादीनि भवन्ति। अस्य
। (3-1-91) इति अधिकृत विहितत्वामात;ात्‌ नेडागम इति AAT । fang
9. “प्रशंसावचनैश्व ? (2-1-66) इति निर्देशात्‌ Rat पक्षे बाधित्वा अकारप्रययोऽपि 9
दानघातौ (832) इषव्यः : | mok
` `भवतीति बोध्यम्‌। तेन प्रशस्तिः, प्रदा इत्युभयमपि साधु ।
y© , ' सनाशंसभिक्ष 5: ' (3-2-168) इति तच्छीलतद्धमतत्साधुकारिष्वर्थेषु उप्रयय;।
8 ' अभिमतफख शी चारु पुस्फोर gipet? में, का. 1-27
 :१२९४ | आङ शास्त्र etre १२९७५
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भोवादिकदीदां सतिवत्‌ (832) ज्ञेयानि | ।आशासंनः, “आशासित्वा-आशास्त्वा, इति विशेषरूपाणि । इतररूपाणि
(1703) “ [आङः] शासु इच्छायाम्‌” `' ` सर्वाण्यपि आदादिकासधातुवत्‌ (61) बोध्यानि | +
(-अदादिः-1022, सक, सेट, आल.) (1704) “ शासु अनुरिष्टौ ” £
“ आत्रेय-मेत्रेय-स्वामि-काइयपा! अमुभुदितं पठन्ति । वर्धमान-मभ्भता- “पा. अदादिः-1075. ह्विकम. सेट. पर.) जक्षित्यादि! ।
कारहरदत्तगगोद्य! अनुदित पठन्ति ” इति माधव! oe ' अनुशिष्टिः=नियोगः ! इति क्षीरस्वामी । विविच्य ज्ञापने प्रसिद्धः। .
— उँच्छायामाशास्ते, शास्ति शासने ।! (छो, 184) इति देव! | “ नमोवार्क
_ * --इच्छायामाशास्ते, शास्ति शासने ।! (क्षो. 184) इति देव!।
प्रशास्महे । ! इति भवभूति (उत्तरामचरिते 1-1) प्रयोगात्‌ प्रायेणायम्‌
आङ्पूर्वः । 'आशीः, शिष्यः, ,“शास्यम्‌ ,दुश्शासन: - दुश्शासः, "आशीः, "शिष्टा--शासित्वा,
आशिषा, >अन्यदाशी:-अन्याशी;, “आशासा-
आशास्तिः, "आशास्यम्‌ , आशासित १शिष्ट;, *शिष्टि:-शास्तिः, '"शास्ता प्रशास्ता, माणवं धर्म स्‌
शय्या
1. आङ; शास; कौ ? (वा, 6-4-84) इतिआइ्पूवेकादस्मात बिपि, उपधाया 1. तच्छीलादिषु कतृषु `अनुदात्तेतश्च हलादेः ?(3-2-149) इति युच्प्र्ययः । ' `
इत्वम्‌ ।“ आशिषि Red’ (3-3-137), `क्षियाशीः--? (8-2-104) 2. “ “क्त्वाऽपि च्छन्दसि? (7-1-38) इति ल्यपोऽपवादे क्त्वादेशे आशास्त्वा
इत्यादिनिदैशाद्वा उपधाया इकार: | धातुसकारस्य 'बोरिपघाया दीर्ध gE”? आशासित्वा इतीड्किल्पः ?? इति आत्रेय मेत्रेयावाहठुरिति माधवः। छन्दसि
(8-2-76) इति दीषेः । भित्रशी; आर्यशी; इत्यादि तु नास्माद्वातो;, 'किन्तु एवं सम्भवेऽपि लोके 'समापेऽनऽ्पूर्व~? (7-1-37) इति कत्वाप्रत्ययस्य ल्थबा देशे `
' “ शांखु अनुशिष्टौ ?इत्यस्मादिति न्याखपद्मञ्जयादिु स्पषटम्‌। है आशास्य इत्येव न्याघ्यमिति बोध्यम्‌ । | १-९)
2, “आपं चेव इलन्तानाम्‌--' इति वचनात्‌ क्षिबन्तात्‌ टाप्‌। क्किबन्तात्‌ , धातो 3. | एतिस्तुशास-- (3-1-109) इति FIT ‘ATA इदङ्हलोः? (6-4-34) |:
इत्वे, 'शासिवसि--' (8-3-60) इत्यादिना षत्वे च एवं सम्पद्यते | इत्युपधाया इकार: । ` शास्तिवसि-- (8-3-60) इत्यादिना षत्वम्‌।
3. अन्या आशीः अन्यदाशीः। ' अषछ्थतृतीयास्थस्यान्यस्य दुग्‌ आशीराशा- 4, शस्यम्‌ इति ठ 'शस हिंसायाम्‌ 'इति भौवादिकधातोः 'इन्स्र्थाश्च !(ग, सू, `
_ (6-3-99) इत्यादिना दुगागमः । षष्ठीतृतीयान्तत्वे तुअन्याशीः इत्येव। चुरादिः) इति वचनाण्णिचि, णिजन्तादू यति शेयम्‌।
4, “गुरोश्च हलः ” (3-3-103) इति ख्रियामकारप्रयये रूपमेवम्‌। एतच माधव- 5, ' भाषायां शासि--" (at. 3-3-1390) इत्यादिना खलपवादो JIAN: । TT
' मतेनोक्तम्‌। क्षीरस्वामी ठु “ आशास्तिः। ' गुरोश्च हलः ? (3-3-103) इति वैकल्पिकर्व प्रक्रियाकौसुद्यामुक्तम; तेन gaara इति खल्पीति केचित्‌। |
नास्ति; निष्ठायां सेटोऽकारवचनात्‌ (Ree वा 3-3-94) । ?? इत्याह । अत्र 6. भावे सम्पदादित्वात्‌ (वा, 3-3-94) kà “आशासः क्रातुपधाया:-- (वा...
प्रयोगः प्रमाणम्‌| 6-4-34) इति उपधाया इकारः ।
Be एतिस्वुशास्ट्र-? (3-1-109) `इत्यत्र उदितो निर्देशात्‌ न अस्मात्‌ क्यषः 7. "उदितो वा? (7-2-56) इति क्त्वायामिड्डिकत्पः । इडभावपक्षे इत्वमुपधायाः,
_ प्रसङ्ग इति आशास्यम्‌ इति प्यदेव-इति माधवः । अयमाशय:--“निरलुब- _ इट्पक्षे धात्वाकारस्य उपधात्वाभावाद्‌ नेकार इति विरेषः। अत एव qaa
न्धकम्रहणे न साचुबन्धकस्य ” (परि-82) इति वचनात्‌ प्रकृतसूत्रे 'शासु अनुदिशी ' : '.कारांश्षय-न भवति। =
इत्यस्येव TET, नास्येति ।तेनात्र ण्यदेवेति। ¦ शास इद्‌ अङ्हलो; ”(6-4-34) 8, ' यस्य विभाषा ”(7-2-15) इति इण्निषेधात्‌ एकमेव रूधं निष्ठायामु ।
इत्यनेनात्र ण्यत्रदयये इत्वे नाशङ्कयम्‌ ¦संयोगस्य *संयोगो विप्रयोगश्च साहचर्य..... 9. शिष्टिः, इत्यतं `:'तितुत्र-7? (7-2-9) . इतीण्निषेधः । .छास्तिः इति तु
_ विशेषश्मृतिहेतवः॥ ›(वाक्यपदीयम्‌ 2-315) इति विशेषस्मृतिहेतुत्वात अङ्सम्ब- अस्मादेव धातोः क्तिच्प्रत्यये, यद्वा, धातुनिर्देशे :रितिपप्रत्यये वा ज्ञेयम्‌।णिजन्तात्‌.
o निधन एव शासेः इकारविधौ ग्रहणात्‌. ,अस्य च अङभावात्‌ । शासना इति भवति । गिजन्तादेव शास्ति; इत्यपि माधवः। तस्याः
` 6, “आङः शास ' इति दुगीसम्मतपाठे निष्ठायामिटि एव रूपम्‌।उदित्पक्षपातिनौ FATA:
—ACHAT युचा न बाधः, इति | ;
. आत्रेयमैत्रेयो त आशास्तः आशास्तवान्‌ इति निष्ठायां रूपमाहतुरिति 0. ‘aa’ (3-2-1835) इति ताच्छीलिकः तृम्प्रत्ययः । प्रशास्ता इलप्येवमेव।
` ` माधवीये स्पथ्म्‌। अयं भावः--उदित्पक्षे कृत्वायामिडिवकल्पनात्‌ निष्ठायाम्‌ ` प्रशास्ता=कत्विस्विशेषः । “तृन्तेचौ शेसिक्षंदादिभ्य: संज्ञायां च अनिटौ ?
‘ae विभाषा ? (7-2-15) इतीण्निषेधः, इति तेषां. मतम्‌। (at 8-9 135) इत्यनिट्त्वम्‌ । संज्ञाभिन्नस्थलेधु प्रशासितारं सर्वेषाम्‌?
> “ ईडथोऽयमीशः समुपास्तिशीलेशशासित;--- ७ धा. का, 2-45, ld
(मनु; 12-1-22) इत्यादिधु इड्‌भवत्येवेति विशेषः । o
 १२९३ शिजि fara १२०७
lene, “मित्रशी:-आयेशी;, इति विशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणि तुं शिक्षिनी--आवश्यकार्थ ' आवश्यकाधमण्ययो;--? (3-3-170) इति णिनि-
आदादिकचकास्तिवत्‌ (485) बोध्यानि । त्यये तदन्तात्‌ डीष्‌। शिज्ञा-पचाद्यचि टाप्‌। . इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि
(1705) “ शिक्ष विद्योपादाने ” (1-भ्वादिः-605. सक. सेट्‌, आत्म.) आदादिकणि जिधातुवत्‌ (672) .बोध्यानि ।
"शिक्षा ।'शिक्षेजिज्ञासायाम्‌? (वा, 1-3-21) इति वात्तिकं नियमार्थम्‌ (1709) “ शिञ्‌ निशाने ” (४-स्वादिः-1249. सक. अनि. उभ.)
इत्यभिम्रयन्तः, अयं धातुः शिक्षामित्रार्थ परस्मैपदी इति क्षीरस्वामिप्रभृतय निशानमू-त्तीक्ष्णीकरणस्‌ | सर्वाण्यपि रूपाणि सौवादिकचिनो तिवत्‌ (519)
आहुः । “शक्ळधातोः सन्नन्तस्य विध्यर्थत्वसम्भवात्‌ नैतन्नियमामिति बोध्यानि । Raa- ती; शिन्वानः । | |
केयटन्यासपदमऽजरीधातुवृरयादिषु VEL) अतः सर्वत्रासनेपदमेवेति (1710) “ शिट अनादरे ” (-म्वादिः-309. सक. सेटू. पर.)
सिद्धान्तः | सर्वाण्यपि रूपाणि यथासम्भवमूह्यानि | शेटक:-शेटक;-शिशिटिषकः-शिशेटिषकः-षिका, रोट्रोटकः, इत्यादीनि anfi
(1706) “ शिखि गत्यथः ” (भ्वादिः (पा) सक, सेट्‌. पर.) भौवादिकक्रेटतिवत्‌ (190) बोध्यानि । रोटनीयस्‌। e
भ्वादिपु “उख उखि--? इति दण्डके कश्चित्‌ पठितो धातुरयम्‌। भौवादिक- (1711) “ शिल उञ्छे ” (शा-तुदादि;-1362, अक. सेट्‌. पर.)
कण्डतिवत्‌ (149) रूपाणि ज्ञेयानि | उञ्छ।=उदूघृतसस्यरेषाहरणम्‌ !इति दुगे। । पचाचचि--शिल्म्‌। मिदादि-
(1707) “ शिघि आघ्राणे ” ([-भ्वादि:-161, सक. सेट्‌, पर.) त्वादडि-शिळा | सर्वाण्यपीतराणि रूपाणि तौदादिककेल तिवत्‌(193) बोध्यानि ।
भौवादिकऋण्डतिवत्‌ (149) सर्वाण्यपि रूपाण्यस्यापि ज्ञेयानि ।
` (719) “शिष हिँसार्थः ” (-भ्वादि:-687. सक, अनि, पर.)
शिङ्घान[ण]क; रोगविशेषः । 'ढूञुशिष्ि--! [द. उ, 3-27] इत्यादिना ‹ शिषोऽसर्वोपयोगे यो शेषयेत्‌ शेषतीत्युमे॥ |
आन[ण]कप्रत्ययः । AJM नासामलम्‌ । बाहुलकात्‌ आनकप्रत्यय; | ठञ्घमावादडोऽशेषीत्‌ शिनष्टीति विशेषणे । › (छो. 178-9) इति Sas, |
(1708) “RIRI अव्यक्ते शाब्दे ” (11-अदादि:-1087.अक. Bz,आत्म,) : शिषि पिषिं छिष्यतिपुष्यती स्विषिम्‌? इति व्याघ्रभूतिवचनात्‌ (काशिका
शिज्ञानः-शानच्‌ | ताळे; शिक्षद्वक्य-- ART 2-19) इति तु `अनुदा- 7-१-10) अनिट्लं घातोरस्य बोध्यम्‌|
तेलप्रयुक्तमात्मनेपदमनित्यम्‌? इति परिभाषया (98) साधुरिति माधव! । “ अव्यक्ते रोषकः-षिका, शेषकः-षिका, शिशिक्षकः-क्षिका, शेशिषकः-षिका, Ror
शब्दे!इत्युक्तावपि मूषणध्वनावेवायं कविभिः प्रयुज्यते--यथाहामरतिहः-- 2शेष:, इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि रौधादिकपिनष्टिवत्‌ (1002) बोध्यानि|
“ भूषणानां तु श्चिड्जितम्‌? इति । एतच शब्दशक्तिखाभाव्यादुपपद्यते| ‘freak: 'तल्लोकं शिषति' (गोपथब्राह्मणम्‌ 3-8-2) इत्यादयः प्रयोगा
यथासम्भवं दिवादिषु तुदादिगणेऽवरसाने मुचादन्तगणे च छान्दसत्वेन पठित्वा
od„ शतरि रूपमेवम्‌। “जक्षित्यादयः षद्‌ ›(6-1-6) इत्यभ्यस्तसंज्ञायाम्‌ , 'नाभ्य- साधुत्वसम्भावनाहा; | अतो न तदथै तुदादिपाठावश्यकतेति बोध्यम्‌|
(1713) “ शिष असर्वोपयोगे ” (7-चुरादिः-1818. अक, सेट्‌. उम.)
' -स्ताच्छतुः (7-1-78) इति चुन्निषेधः। |
2. मित्राणि शास्तीति मित्रद्णी; । आर्यान्‌ शास्तीति आर्यशीः । क्तरि °क्विप्‌च '
(3-2-76) इति क्विप्‌। अत्राप्युषधाया इकार इति विशेषः । : शिषोऽस
“ ोगे यौ
र्वोपययोगे
शिषोऽस्वोप यौ ोषयेत ्युमेे।| [आधषीय।|
शेषतीततीलुभ
शेषयेत्‌्‌शेष ___
3. * गुरोश्च इलः › (3-3-1038) इत्यकारप्रत्यय: | L « रष्पशिष्प-- (द,उ.,7-7) इतिनिपातनात्‌ cre: | शिष्प+-कलांयोग:””
. .
» शक्ल्धातोः सभन्ते | शिशिक्ष? इति स्थिते 'अत्र लोपोऽभ्यसस्यं ›(7-4-58) इति ma
(द. उ. वृत्तौ 7-7) उपधाया अत्वे MAENE: इति इश्यते ।
He

इत्यभ्यासलोपः । तेन 'शिक्ष ”इति सन्नन्ता प्रकृति: सम्पन्नेति ज्ञेयम्‌।

2. शेषति-द्विनस्तीति होष;-नाग: । salt बाहुलकात्‌ घञ्‌ ।
163
 शीङ्‌ १२९१
१५९८ after

ढङधंभावादङो5शेषीत्‌ शिनष्टीति विशेषणे ॥? (छो. 178-9) इति देव! । इति आर्या!!! इति धनपाल! | 'शीकायमान; | अयम्‌ अनृदित्‌ इति केचित्‌।
बिपूर्वोच्यमतिशये वर्तते--यथा--विशेष! .। आधृषीयत्वेन णिजभावपक्षे सर्वाणि रूपाणि भौवादिकचीभ तिवत्‌ (530) saf ।
अनिट्त्वमस्यापि धातोरिति माधवीये स्पष्टम्‌। 'शण्पम्‌| सर्वाण्यपि रूपाणि (1717) “ शीङ्‌ खप्ते ” (ा-भदादिः-1038. अक. सेट्‌. आल.)
यथासम्भवं चेतयतिवत्‌ (522), पूर्वलिखितधातुवञ्च स्वयमेवोह्यानि । आधृषीय- शायक;-यिका, शायकः-यिका, “शिशयिषकः-षिका, शारय्यक;-य्यिका ; .
त्वात्‌ णिज्विकल्पः । | 4शयिता-त्री, शाययिता-त्री, शिशयिषिता-त्री, शाशय्यिता-त्री ;
(1714) “ रिष्ल विशेषणे ” (ए71-रुथादिः-1451. अक, अनि. पर.) _ -ण शाययन्‌-न्ती, गा शाययिष्यन्‌-न्ती-ती ; —
Sga:A “शाययमानः, शिशयिषमाणः, शाशय्यमानः;
: बिशेषणम्‌=उपरञ्जनम्‌ ?इति दुर्गादास! | 5 शयिष्यमाण;, शाययिष्यमाणः, सिशयिषिष्यमाणः, शाशय्यिष्यमाण; ;
२विशेषः-वैशेषिकः, रोषः, महाविशिष्ट;। यथासम्भवं सर्वाण्यपि रूपाणि रौधा- 'दुखशीः-सुखश्यो-सुखश्यः = — —
दिकपिनष्टिवत्‌ (1002) बोध्यानि |
$शयितम्‌-त;४-तवान्‌ ,शायितः, शिशयिषित;, शाशयित;-तवान्‌ ;
(1715) “ शीक आमर्षणे ” (इ-चुरादिः-1827. सक, सेट्‌.उभ.) शायः, '"विशयी,
करोति
1. 'गुरोश्च इलः? (3-3-1038) इत्यऋरप्रत्यये शीका इति सिद्धयति| शीकां
g आध्रषीय! । ` इत्यर्थे ' अटाक्षशीका-+' (बा. 3-1-17) इत्यादिना क्यङ्‌ । थयै च, FAS
aft: इत्यादिषु जल्सेचना्कलाभार्थ बोपदेवप्रभृतिमिः धातुरयं * सेके * तत्करोति '(वा. 3-1-26) इति णिचोऽपवाद्‌ः । “ णिजषीष्यते ? इति न्यास-
ेचक इत्यथैः ।
आमर्षे च? इति पठित; ag ‘ate सेचने? इति भ्वादिधातो: सम्पद्यत . कार! । क्यडन्तात्‌ शानचि रूपमेवम्‌ ।शीकायमानःन्स
2, सनन्तात्‌. द्विवेचनादिकेषु कृतेषु सवत्र रूपमेव बोध्यम्‌।
इति
डी व्यमेव।तथा चोक्तम्‌ मणे शीकयेत्‌ शीकेत्‌; सेचने शपि 3, यङन्ते प्रत्ययस्य ङित्वात्‌. ' अयङ्‌ यि क्डिति ) (7-4-22) इत्ययङ्‌ ATF बोध्यः
|
कते? (छो, 42) इति देवेन । आधुषीयत्वेन णिव्विकल्प; । ` रूपाणि 4. ‘eating शीङ्श्रिनावषि'(व्याप्रभूतिकारिका ; काशिका 7-2-10 ) इति वचनाद् ‌
यंथांसम्मवं चौरादिकचीकयतिवत्‌ (529) बोध्यानि) | | धातोः इड्‌ भवतीति बोध्यम्‌ ।
... चुरादिष्वेव “शीक भाषार्थः? इति धालन्तरं अनाधूषीये स्वामिः 6: masse “ सावैधातुकंमपित्‌” (1-9-4) इति eara यथपि “किति
शुणः'
च १ (1-1-5) इति गुणनिषेधोऽत प्राप्त; तथापि ‘afte: सावेधातुके
कीश्यपादय; पठन्ति । तस्य प्रायंपाठविरळत्वात नास्मामिरुलेखः कृत: । | (7-4-21) इति विशेषविधानादू गुणो भवतीति बोष्यम्‌। “शयाना भुज्ञते
यवनाः’
इत्यत्र ' लक्षणहेत्वोः क्रियायाः? (3-2-126) इति शानच्‌ इति शयम्‌ 1
(1716) “ शीक सेचने ” (-भ्बादिः-75. सक, सेट्‌. आत्म.) 6. अचित्तवत्कतृकत्वे एवं शानजपि ण्यन्तात्‌ भवतीति माधचः | चित्तवत्कतृकत्वे
तु
गत्य्ेकोऽपि कश्चित्‌ शीकृधातु: क्षीरस्वामिना भ्वादिषु पठितः । “ 'सीळ? « अणावक्रमैकात चित्तवत्कवृक्ात्‌ (1-388) इति नित्यं परस्मैपदमेव ।
~l, सुख शेते इति सुखशीः द्विवचनादौ “ एरनेकाचोऽसंयोगपूवेस्य ? (6-4-82)
. इति यणि सुखश्यौ खुखश्य$ इत्यादीनि बोष्यानि ।
।
1, औणादिके (द. उ.7-7) षप्रत्यये उपधाथा अकारे च रूपमेवम्‌ | शष्पम्‌=बालतृणम्‌ । 8. ‘fast शीङ्--' (1-2-19) इति वचनात्‌ घातोरत्र निष्ठाया अकित्त्वस्‌ | तेन गुण:
, पचादिपाठादुच्प्रत्यय;,। _ युणायादेशौ। p |
2. विशिष्यते इति विशेषः--कणादसंमतः पदा्थविरेषः । विशेष एव वैशेषिकः \
, 'विद्वायी देशे? [गः सू. 3-1-184] इति ग्रह्मादिषाठात्‌ विपूवेकात णिनिप्रत्ययः
. विनयादित्वात्‌ (5-4-34) स्वार्थे उक्‌। ठस्य इकादेशः । |
©
o

` निपातनात्‌ देंशविशेषवाचकत्वे इद्धयभाव: । अन्यत्र बिशायी इत्येव ।

pis

A. “ शयानां कुले तारां दिविष्ठामिव निमेलाम्‌ N’ भ. का. 9-84.

?
3. bn निष्टायां विशिष्ट; इति सिद्धम्‌। agar विशिष्ट: महांधिशिष्ठ;।
संज्ञाविशेषः। “ महदात्वे घासकरविरिषष्टेषृपसं ख्यानम्‌ ? (वा., 66-3-46) SAAT
eaten ; 9. “मणिरलाधिशयितत प्रत्युदैक्षन्त तोयधिम्‌ ॥ ' भ, का. 1103, ,
पुंबद्वावश्व । FS OE i et
१३७० शीङ्‌ ~
afte Rok

^बिलेशयः, शूर्वाहृशयः, पार्श्वशयः, उरश्शय;, उदुरदीयः, आमम्‌ 'अधिशयानः, स्थण्डिलशायी" तरुस्थरशायी, 3शेषशायी-अब्धिशायी,
'खिशय;-खशय:, शारयः;
wart, “शयानो भुडक्ते यवनः, शायः, शिशयिषुः-शिशाययिषुः,
पृष्ठशयः, हस्तशय
शयितव्यस्‌ ,शाययितव्यम्‌ ,शिशयिषितव्यम्‌ ,शाशय्यितव्यम्‌;
ऊर्ध्वशयं:, “उत्तानशयः,” अवमूरषेशयः, “दिग्धसहशयः, “गिरिशः,° g: शयनीयम्‌, शायनीयम्‌ ,शिशयिषणीयम्‌ ,शाशय्यनीयम्‌;
शयित:, "अतिशयितो गुरुं शिष्यः-अतिशयितो गुरुः शिष्येण, शयम्‌ ,शाय्यम्‌, शिशयिष्यम्‌ , शाशय्यम्‌;
ईषच्छयः- दुइशयः- सुशयः ; -- गा
1. खे शेते इति श्वेशयः-खशायः । 'अधिकरणे Bra; ˆ (3-2-15) इति अच्प्र- “शाय्यमान;, शाय्यमानः, शिशयिष्यमाणः, शाशय्यमान;;
त्ययः | शयवासवासिष्वकालात्‌ (6-3-18) इति पाक्षिक: सप्तम्या अछुक्‌ । एवं
Gua: अद्रिशयः बिलेशयः कुरोशयम्‌ इत्यादयो बोध्याः । ``
"शय;, तव १उपशाय;>-विशायः, उपशयः, विशयः, संशयः - सांशयिक
2. gala शेते इति Galata: | अत्र कालार्थकत्वात्‌ न सप्तम्याः पाक्षिकोऽप्यङक्‌--
“अकालात्‌ (6-3 18) इत्युक्तेः । 1. अत्र 'अधिशीङस्थाऽऽसां कर्म (1-4-16) इत्याधारस्य कत्वम्‌|
| यस्स्थण्डिल
3. पार्श्वाभ्यां शेते पाश्वेशयः। उरसा शेते डरइशयः। एवं उदरशयः ` 2. a? (3-2-80) इति णिनिः । स्थण्डिल एव शेते स्थाण्डलशायी
पृष्ठशयः इत्यादयो हेयाः। अत्र सवत्र “पार्श्वादिषूपसंड्यानम्‌ ?(वा. 3-2-15) एव ब्रतविशेषानुपालनाथं शेते स एवमुच्यते। यस्ठु कदाचित्‌ कटायभावात्‌
इति अच्प्रत्ययः । स्थण्डिले शेते सः स्थण्डिलशय इत्युच्यते इति बोध्यम्‌।
4. उत्तानः शेते उत्तानशयः अवमूर्धा शेते अवसूर्ध श्यः । अत्र `उत्तानादिषु 3. * सुप्यजातौ? (3-2-78) इति णिनिः। `
कतृषु '(वा, 3-2-15) इति अच्प्रत्ययः । लक्षणहेत्वोः क्रियायाः ? (3-2-126) इति लक्षणार्थे शानच्‌। शयानानामेव सतां
4. '
भोजनकरणं यवनळक्षणमिति समुदितार्थः |
5. दिश्येन सह शेते इति दिग्थसहशयः। ` दिग्धसहपूर्वाच्च * (वा, 3-2-15) इति
अच्प्रयः | * दिग्धसह ' इत्यत्र, भयूरव्यंसकादित्वात्‌ (2-1-72), अस्मादेव £, 8, अधिकरणेऽप्यनीयरप्रसयो भवति, बाहुलकात्‌ ।शेरतेऽस्मिन्‌ इति शयनीयम्‌।
` 6, यकि, “अयङ्‌ यि क्ङिति’ (7-4-22) इति अयङ्‌ आदेशः। आदेशस्य अनेकाल्त्वेऽपि
६:
iy

निर्देशाद्वा तत्युरषसमासः । ' तत उषपदसमासः |

` ` -6, "गिरौ डश्छन्दसि› (वा. 3-2-15) इतिं गिराबुवपदे
दोतेडप्रययः । प्रत्ययस्य Rp? (1-1-53) इसन्यस्येकारस्यादेशः ।
ग. * एरच्‌? (3-3-56) इति भावेऽच्प्रययः।
` डित्त्वेन टेर्लोपः । गिरिरस्यास्तीत्यर्थे लोमाद्त्वात्‌ (5-2-10) शप्रसयैन प्रसाध्य
8. पर्याया गम्यमाने, वि, उप इत्युपसर्गाम्यां परस्यास्थः “व्युपयोः शोतेः पर्याये?
` भ्ये वात्तिकमिदं प्रत्याख्यातम्‌। निमित्तावधिसंकरत उभयमपि प्रमाणमथत्वे (3-3-39) इति घन्‌ प्रद्ययः, इवर्णान्तत्वलक्षणाच्प्रययस्यापवादः। तव विशायः
इति सिद्धान्तः। | पर्यायमिन्नार्थ तु
मम राजोपशायः, राजानसुषशयिठुं पर्याय इत्यथ
ग. 'झाङचि शीडो प्रणम्‌? (बा. 3-2-158) इत्याङच्‌ ताच्छीलिकः । शयनशीलः उपशयं;, विशयः इत्यजेव।
शयालुः D © , संशय्यते इति संशय; -्सन्देइः। संशयं आपन्नोऽथः साँशयिक) ।'सशायमाप-
00 , ' मतिबुद्धि- (3-2-188) इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुःचयाथत्वात्‌ अस्मादपि धातो m? (5-1-73) इति S| सांशयिकः स्थाणुः । `स्थाणुः. संशये-पुरुष aft
वर्तमाने क्तप्रययः । सन्देहमापन्न इत्यर्थः । अमरसिंहस्त 'सांशयिकः संशयापत्नमानसः (3-1-5)
© et ग्यर्थाकमेकळिषशीड'-- ’ (3-4-72) इत्यादिनाउत्र कतृकमंणोयेथासम्भवं इति संशयकतैर्यपि प्रयोगमनुमेने ;द्वितीयान्तप्रकरणे पुनः ` संशर्य--' (5-1-73)
PAIN TA: । उपसगंवशादव्र घातुस्सकमेक इत्यवधेयम्‌ | इति द्वितीयान्तत्वेनैव पाठात्‌ कमेण्येव प्रययो न तु कर्तरि इति न्यासपद-
A, 'अन्त्रेण खे सञ्चरमाण आरात. बिलेशयद्वेषिसमानजूति: । वा. वि. 2-23 `. मञ्ज्यादिषु स्पधम्‌।
A, ahaaa स्थण्डिलशायिनश्च युयुक्षमाणाननिशं मुमुक्षूत्‌ ।? भ. का. 3-41
` 3. ' शौरियेशोदाशयने न्यधाताम्‌ आदत्त चोत्तानश्ययां इमारीम्‌ arf. 3-40. शायी स जनेयुवद्धि; ॥ ' था. का. 2-46
8, « पृक्तांप्रज: एल्ितगोषसूशुरेशोऽब्चि
C. 'आरोपितं यद्विरिरोन पश्चादत्तन्यनारीकमनीयमङ्कम्‌ a? कु. सं. 1-37, C. ` गतमाभरणप्रयोजनं शयनीयं परिशत्यमद्य मे ॥ रघु. 8-68 .
D, ‘afta नोपशयस्थोऽपि शयालु भेगयुसंगान ॥ ? शि, व, 2-80, D, ' निशोपश्चायः Baer: फलोचायश्च संहतैः ॥ ? भ, का, पछा -.,
 :१$०९ गौड शील १३०३

उपशय्य, Raa, प्रशिशयिष्य, प्रशाशाय्य;

“ 1अलिशय:-आतिशायिकः-आतिशयिकः, शायः, शिशंयिषः, शाशय्य
शयितुम्‌ , शाययितुम्‌, शिशयिषितुम्‌ , शाशय्यितुम्‌; IMA ° शिरायिषम्‌ i शाशय्यस्‌ Rif
शायस्‌ २)
संशीतिः *शय्या^, .“सुखशायिका, “सुशयिका, शायना, शिशयिषा- शयित्वा २) शाययित्वा २५ शिशयिषित्वार | शाशय्यिला २
| शिशाययिषा, शाशय्या Iag, .हयानक:, ` 'शीघु:-शीलम-शैवाळूप-शेवळ:, “शेवः, शेप "शिखा,
शयनम्‌ , सुखशयनम्‌-सौखशायनिके;, wea’, १अतिशायनम्‌-अतिशय- १शिनि;, "निशीथः |
नम्‌-आतिशायनिकम्‌ , शायनम्‌ , शिशयिषणम्‌ , MIAT ; (1718) “ शीम कत्थने ” (-म्वादिः-383. सक, सेट्‌; आल.)
शयित्वा, शाययित्वा, शिशयिषित्वा, शाशय्यित्वा;
शीभरः-षाहुरकात्‌ औणादिको5रप्रत्यय; | कत्थन इत्यथः । समस्तान्यपि रूपाणि
भौवादिकची भतिवत्‌ (530) ज्ञ्यानि। .. |
1. अतिशेते इत्यतिशयः । उपसगेवशाद्वातोरर्थान्तरे वृत्तिः। अतिशये भवः
आतिशायिकः, अध्यात्मादित्वात्‌ (5-4-44) st अच्ुशतिकादित्वात्‌ (7-3-20) (1719) “ शील समाधौ ” (-भ्वादिः-588. अक. सेट्‌ पर.)
उभयपदवृद्धिः । *व्या्रमातिशयिकेन रसेन ” (माघः 10-23) इत्यत्र तु विन-
* यादित्वात्‌ (5-4-34) ठ
समाधौ श(शी १ )रुतीति स्यात्‌ शील्यंत्युपधारणे ॥ (इलो, 154) ,इति दिव!:|
|)
2. भावे क्तिन्‌।खशीतिः=्संशयः । “ तितुत्रन--? (7-2-9) इतीण्निषेधः | समाधि! tae? इति क्षीरस्वामी। *अनुशीलित्‌ः-शीलित;, स्तुति
8. ' संज्ञायां समजनिषदनिपतमनविदषुञ्‌शीङ्भूजिण} › (3-3-99) इति संज्ञायां शीर:-स्तुतिशील, Viae: ''शीलम-दैळी । इतराणि रूपौँणि भोवादिक-
गम्यमानायां feat भावादौ क्यप्‌प्रययः । रोरतेऽस्यामिति शय्या । कित्वादयङ्‌| कीलतिबत्‌ (195) ज्ञेयानि ।
4. सुखशयनम्‌ सुखशायिका । धात्वर्थनिर्देशे स्रिया oga । इतीकार
8. शोभनः IASA: सुशयिका।'प्रययस्थात्‌ कात (7-3-44) Bea इति
1. अत्यर्थ शेरते
aud acanगरः
क शयुः=अज t |. उ:1-02] ahaa
[द्‌. उ.11-92]
औणादिकः [दः
।. औणादिकः
2. औणादिके (द. उ. 26) आकप्रत्यये शायानकः इति भवति | वी
:6.: सुखेन शग्रनम्‌-सुखशयनम्‌। सुखशयन पृच्छतीति सौखशायनिकः ।
í पृच्छतौ सुस्नातादिभ्यः हु (वा, 4-4-}) इति ठ्कू। £ भूग्वादीन्‌ , अनुगहन्त 3, `शीङो. धुकूलग्वलनवालन:' (द. उ. 10-9) इति क्रमेण घुंगादिप्रलयेषु
सोखशायनिकान, ऋषीन्‌ ॥' (रघुवंशः 10-14) छूपाणीमानि सिद्धानि! शीधुः्पदिरा: । `केचित्‌ शीथुः' इति ;पठन्ति।
q Jalal हायतम-इमशानम्‌। एषोदरादित्वात्‌ (6-3:109) . शवशब्दस्य INSHAAT: | शेचल-शेचाली जळलताविशेषवाचको।
.. ,. कमादेशः, WAATA “शान इत्यादेश:.। काशिका (6-3-9) REENT । 4, औणादिके (द. उ. 8-126) वन्प्रत्यये रूपम्‌। शेवः सर्षः। शेवा इति
> 81- अतिशयनम्‌ एव 'अतिशायनम्‌। ' अतिशायने. तमबिष्ठनौ ” (6-3-55) केचित्‌।औणादिके (द. उ. 6-69) इति कनिपञ्चये तु शीवा इति भवति ।
“नित्मययोगेडतिशायने । (वा. 5-2-94) इति सूत्रवात्तिकादिनिदेशात , औणादिके (द, उ. 3-55) खप्रत्यये शिखा केशबन्धः। ..
ल्युडन्ते दीर्घः पाक्षिकः ; तेन अतिशयनम्‌ अतिशायनम्‌ इत्युभयमपि साधु ।न cr
DO
, औणादिके निप्रत्यये घातोहस्वे च रूपम्‌। शिनिः क्षत्रियविरेष इति माधवः
च वाच्यम्‌-- “बाधकान्येव निप्रातनानि” (परिभाषा, 119) इति वचनात. अतिश- “7, नितरां शेरतेऽस्मिन्‌ प्राणिनं इति निशीथः=अर्थरात्रम्‌। औणादिकस्थकूप्रत्ययोष्त्र ।
, 8. ' मतिबुद्विपूजार्थेभ्यश्च ?(3-2-188) इति वतमाने त्तप्रत्ययः। 'तदुक्तं भाष्ये
o ' यनम्‌ इत्यसाब्वेबेति; यतः ‘अबाधकान्यपि निपातनानि’ (परि 120) इति वचनात्‌ “भूते
» उभयमपि साध्वेवेति 'माधवः | वस्तुतः | अज्विधौ भयादीना मुषसंख्यानम्‌ — (3-2188) 'शीलितो रक्षितः क्षान्तः आकुष्टो जुष्ट इत्यपि? इतिं।
A aga 'क्तादिनिवृत्त्यथम्‌.' (वा. 3-3-56) इति वचनात्‌ अस्य धातोः अतिपूर्वस्य (3-2-84) इत्यस्यापवादः |
ल्युटि रूपस्यानभिधानमेव; अत एव च निर्देशात्‌ अतिशायनम्‌ 'इत्येकमेव रूपं ७ , स्तुति शीलति, इति स्तुतिशीलः । “शीलिकामि--? (वा. 3-2-1) इत्यादिना
कर्मण्युपपदे णप्रत्ययः । अणोऽपवादः । तेन faai छीपं बाधित्वा टाप्‌ इति विशेषः ।
साधु इति प्रतीमं । iri,
9. “नकत्वां सेद '(142-18) इति सेटः कृत्वाया! कित््वनिषेधात्‌ः गुणोध्त्र | एवं मांसशीलः, इत्यादयोऽपि बोष्याः। '
|
A. “ शाय्योत्यायं गान्‌ विध्यज्नातिथेयो विचक्रमे ॥ ? भ, का. 4-8 10. बाहुलकात्‌ झषण्प्रयये AY: | AAT नटः |
B, ' ,.. ०१ नशयित्वा रजनी सपौरः । › भ. का, 3-16 ' 1 , इगुपधलक्षणे कप्रत्यये, घञि वा साधुः । घन्यपि नोपधाया गुणः, गुरूपंधत्वादिति
p

बोध्यम्‌ । शीले भवा वृत्तिः शेळी । भवार्थऽणि ढीष्‌। E

१३०४ शुच' इ शुचिर १३०५
शुचिः, 'शोकः-हृच्छोकः, शोच्यम्‌, “शोचन;, “शुक्‌, “शुक्रः, 'शोशु-
(1720) “शील उपधारणे ” (ऽ-चुरादिः-1879. संक, सेट्‌,उभ.) च्यमान:, शोचिः, “शुचित्वा-शोचित्वा, शुशुचिषकः-शुशोचिषकः, *"शुचित:-
अदन्त! | A शोचितः, lagan, महाशूद्वी ।इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिक-
८ समाधौ शीलतीति स्यात्‌ शीलयत्युपधारणे ॥ ? (इलो, 154) इति देव! । कोचतिवत्‌ (200) saf |
उपधारणम्‌--अम्यास: । चौरादिककी टयतिवत्‌ (194) रूपाणि बोध्यानि | (1725) “ हेशुचिर्‌ पूतीभावे ” (1ए-दिवादि:-1165. अक, सेट्‌उभ)
पूतीभाव। = कैद: । | oe 0
` (09) “शु गतो ” 0-स्बादिः....सक.अनि.पर.) ` |
ा,' , “शुक्तिः-शुक्तिका, इतीमानि रूपाण्यस्माद्‌ भवन्ति |
'शञुचित्वा-शोचित्वशुक्तम्‌
शांकटायन-क्षीरस्वाम्याद्यो Tare पठन्ति । “सु? इति देवादय; । श्र" सात्‌ कित?
इगुपधात
पु1, ` 1-48) इति
(द.उ.उ.1-48)
किव? (द. तस्य कित्वात्‌.न गुणः।
यः। तस्य
इन्प्रखसयः।
इतिइन्प्र
इति प्रसिद्धः पाठः । 'शवतिर्गतिकर्मा कम्भोजेषु, विकार एवैनम्‌ आर्या! `¦
अहरहः क्किस्यमाजमं दृष्टा शोचतीति शुचिमटविद्वान्‌ । शुचिः दक्ष्च।
पठन्ति?. (भाष्यम्‌ 1-1-1) इत्यत्रोषात्तः शवतिस्तु ' शव ? धातुप्रकृतिक:, न 2. af रूपमेवम्‌ । 'दुन्दशोकयोः--? (3-2-5) इति.. निपातनात्‌. ;कुत्वम्‌।
त्वयम्‌।पाणि सर्वाणि कवतिवत्‌ (198) बोध्यानि। शुङ्का-भौणादिकोऽयम्‌। अन्यथा वात्तिकमते | निष्ठायामनिट ' (सि.कौ.वा. 7-3-52) इति सैको-
चितत्वात्‌ धातोरस्य निष्ठायां सेट्त्वात्‌. कुत्वाप्रसक्तः । प्रक्रियाखंवेस्वेंतु
(1789) “ शुक गतो ” (Fa... RRL) न्यङ्क्ादि्वं (7-3-53) aa कुत्वं समर्थितम्‌| हच्छोकः इत्यत्र: / बं
शोकष्यञ्रोगेषु ? (6-351) इति हृदयशब्दस्य हृदादेशः |
मैत्रेयक्षी रस्वामिप्रभृतिभि) पठितोऽयं धातुः। माधवस्तु असुं नानुमेने। 3. ण्यति, “ चजोः कु घिण्ण्यतोः ? (7-3-52) इति खूत्रकारमते यथपि प्राप्त कुत्वम्‌;
तथापि ' नि्ठायामनिटः-~? (वा. 7-3-56) इति नियमान्निवतेते | |
युच्‌।
1शुक;,;“शुक्र; । इतराणि रूपाणि भोवादिककुकतिवत्‌ (197) बोध्यानि । 4. 'जुवबक्रम्पदन्द्रम्यसशधिज्वल्शुचच---? (3-2-150) इत्यादिना तच्छीलादौ
` ह, भावे Raat सम्पदादित्वात्‌ (वा. 3-3-108) क्विप्‌।क्तिनोष्पवाद: । i
, (1728) “ शुच शोके ” (-म्वादि:-188, अक, सेट्‌ पर.) 6, 'क्रज्नेन्द्र-- (द. उ. 8-46) इत्यत्र निपातनात्‌ रप्रत्ययान्त: साधु: । शुक्र+=
भार्गव: । | |
‘oad शुच्यतीत्येवं पूतीभावे शुचेः श्यनि । | | 21104

7. यङमतात्‌ शानचि रूपमेवम्‌|

'शोके शोचति--॥? (एको, 53) इति देव! । 8, शोचति इति शोचिऽ=दीप्िः, शोको वा । सकारान्तः शाब्दः । ‘af
r
| |
(द्‌, उ, 9-30) इति इसिप्रत्यय; ।
9, 'रलो ब्युपधात- (1-2-26) इति सेटोः क्त्वासन्प्रत्यययो; कित्त्वविकल्पः ;तेन
1. इगुपधलक्षणे कप्रयये रूपम्‌ । शुक$=मुनिः, पक्षिविशेषश्च । _
रूपद्वयम्‌ । ˆ
2, औणादिके रकूप्रयये शुक्र इति सिद्धयति । शुक्कःन्प्रदविशेषः, a, शुद्धो वा। 10. 'उदुपधात्‌ भावादिकमेणोः:--?” (1-2-21) इति सेटो निष्ठायाः कित्त्वविकल्पः ।
उभावपि शब्दौ मेत्रेयाद्युसारेण अस्माद्‌ व्युत्पादितौ । माघवस्ठ न a
तेन रूपद्वयम्‌|
सहतेऽसुम्‌ ।, यदाइ-_“ अस्मिन्‌ (घाती) हि सति ' शुक्रवल्कोल्का: ' 11. JA स्थ? इति उणादिसूओेण रक््रत्ययो दकारादेश:, उपंधांदीधेश्व इति
(द. उ. 3-20) इति ga: कनि भलोपे शुकशब्दनिपातनम्‌ अनर्थकं स्यात्‌; :इतिTATARE
माधवः। द्शपादुणादी FAAS च? (द, उ. 8-34).
इगुपधलक्षणकप्रत्ययेनेव सिद्धत्वात्‌ ।तथा शुकः रभ्विधानेनापि शुक्रशब्दसिद्धे: पर्द निष्पायते। माधवपक्ष एव प्राचीनः । tat
“ऋजेन्द्र--” (द्‌, उ: 8-46) इत्यादौ शुचेर्निपातनम्‌ अनर्थकं स्यात्‌; इति अस्य 12. “न क्वा सेट्‌ (1-2-18) इति प्राप्त कित्वनिषेधं बाधित्वा, “ रलो व्युपंधात--!
पाओेऽनाषै एव प्रतीयते । ”इति। प्राचीनैः वैयाकरणे: मैत्रेयप्रभ्तिमिः पठितत्वात्‌ i (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । एवंaasi शुशोचिषकः-शुशुचिषकः-
बिका इत्यादीनि रूपाणि हेयानि। | a
उणादिरूपाणां बहुधातुप्रकृतिकत्वस्य बहुत्र दृष्टत्वात्‌ , तदनुसारेणेतन्निराकरणस्था-
13. दैदित्त्वात्‌ निष्ठायामिण्निषेधः । EEREN ;
न्याप्यत्वादेतन्न सारम्‌ इति युघिष्ठिरमीमांसकप्रसृतय अभिप्रयन्ति (दर्या
क्षीरतरङ्गिणीटीका ए. 32) | 14. कषि्नन्तोऽयम्‌।सुक्तास्फोट: शुक्तिः । शुक्तिरेव शुक्तिका । .
164
 ga १३०७

१३७६ a (1729) “ झुठि खण्डनप्रमदेनयोः ”

इंतरांणि सर्वाण्यपि रूपाणि देवादिकदीप्यतिवत्‌ (846) ज्ञेयानि । (-भ्वादि:-841-, सक, सेट्‌, पर.)
` (1726) “ झुच्य अभिषवे ” ( 7-्बादिः-513. सक. सेट्‌. पर.) “--गतिप्रतिषाते !इति क्षीरस्वामी । 'शुठ-- इति दुर्ग! ।
' अभिषवः-द्रवेणाद्रवणस्‌ ,परिवासनम्‌? इति स्वामी | '--स्नानम्‌? इति पुरुषकारे तु“Sas गति....' इति श्षीरस्ामी ” इत्युक्तम्‌. KI
चान्द्रा; । ` शुव्यी-- इति. क्षीरस्वामी । ' चुच्यी-- इति giam: क्षीरतरङ्गिण्याँ ` शुठ ! इत्येव दश्यते ।
पाठः। “चुच्य? इत्यपि पठति मैत्रेयः | “अवयवानां शिथिलीकरणं, शुण्ठक:-ण्ठिका, शुण्ठक:-ण्ठिका, शुशुण्ठिषक:-षिका, शोशुण्ठकः-ण्ठिका;
इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुण्ठतिवत्‌ (209) ऊद्याने gosi
सुरायाः सन्धानं वाऽभिषव! ; यथा |सोममभिषुणोत्युजीषमभिषुणोति ! इति। |
सुराप्रकरणे च * सन्धानं स्यादभिषवः ? इति’? माधवः । ` अभिषवः=निष्पीड- ओषधिमूलिकाविशेष: | |
नस्नपनसुरासन्धानस्नानादिः? इति धातुकाव्यव्याख्या (1-66) | (1730) “ झुठि झोषणे ” ([-म्वादि:-344. सक, सेट्‌, पर.)
झुंच्यकः-च्यिंका, झुच्यक;-च्यिका, शुशुच्यिषक:-षिका, शोशुच्यकः-च्यिका; ८ गुण्ठ्येत्‌ शुण्ठतीत्येव शोषणे णो शप्रि क्रमात्‌ ॥? (छो, 80) इति देव! ।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचुच्यतिवत्‌ (534) उद्यानि | gams, शुण्ठकः-ण्ठिका, शुशुण्ठिषक:-षिका, शेशुण्ठकः-ण्ठिक्ला;.
शुक्तिः, .^प्रशुच्य | | SAR रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिक कुण्ठतिवत्‌ (209) ज्ञेयानि |
(1727) “ झुठ गतिप्रतीघाते ” (-भ्वादि:-841, सक, सेट्‌. पर.) (1731) “ शुठि शोंषणे ” (5-चुरादि:-1646. सक, सेट्‌. उभ.) `
“गतिप्रतिहती शोठति, आलस्ये शोठ्येदिति |? (छो, 80) इति देव; ८ शुण्ठयेत्‌ शण्ठतीत्येव शोषणे"गौशपि क्रमात्‌। CA. 80) इति देव! ।
शुण्ठक;-ण्ठिका, ुशुण्ठयिप्रक;-पिक्का ;शुण्ठमिताःत्री, शुशुण्ठय़िषिता-त्री;
प्रतिघाते !इत्येव धनपालः । `शूठ--' इति क्षीरस्वामी इति
इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककुण्ठयतिवत्‌ (210) ऊद्यानि । कमणि
पुरुंषंकारे उक्तम्‌। क्षीरतरङ्गिण्यां तु 'शुठि--' इत्येव दश्यते।
शोठक;-ठिका, शोठकः-ठिका, शुशुठिषक;-शुशोठिषकः-षिका, शोशुठक;-ठिका; क्तप्रत्मग्रे *संशुण्ठित; |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुकतिवत्‌ (197) बोध्यानि | (1732) “ शुध शौचे” ([ए-दिवादि:-1191, सक. अनि. परः)
. (1788) “ शुठ आस्ये” (ऽ-चुरादिः-164. अक, सेट्‌, उम.) | शौ चमऱ्नेमल्यस इति क्षीरस्वामी
— आस्ये शोठयेदिति ।? (छो. 80) इति देव! | “egal शुन्धति भूवादेः gA: शोचे तु शुष्यति ॥ (A. 117) इति देव! ।
शठ इत्येके'इति क्षीरस्वामी । शोधने, व्यवस्थिते, अन्वेषणे नाशने च seat । यदाह मु! वेदाभ्यासेन
शोठकः-ठिका, शुशोठयिषकः-षिका ; शोठयिता-त्री, झुशोठयिषिता-त्री शुध्यति" (11-46) इति। “अत्र नश्यति इत्यथः › इति GARAR: |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि चौरादिकङ्गोटयतिवत्‌ (205) ऊह्यानि । करि शोधकः-विका, शोधकः-घिका, शुशुत्सकः-त्सिका, शोशुधक;-धिक्रा;
क्तप्रत्यये शअविशोठितः | | शोद्धा-शोदूभ्री, शोषयिता-त्री, शुशत्सिता-त्री, शोशुधिता-त्री
: 1. अत्र “लोषो व्योवलि ?(6-1-66) इति वलिलोपे *तितुत्र? (7-2-9) इत्यादिना इत्यादिकानि रूपागि सर्वाण्यपि दैवादिकक्षुष्य तिवत्‌.(315) saf ।
इण्निषेधे, कुत्वे च रूपम्‌।
“ प्रशुच्य सोमं इतहरतेचुतं समालितं फुक्रसरोजमालया ॥ ?था. का. 1-66 -A संशुण्ठिताददितमदेन विजोडितोऽसि ॥ ' था. का, 3-27.
B. ' अर्क्येण तेन समरेष्वविशोठितस्त्व.. ....। › धां. का, 3-27
"Ryo 2 शुन्ध
शुभ RRR,
(1733) “ शुन गतो ” (₹1-तुदादि:-1336. सक, सेट्‌. पर.) (1736) “ झुन्भ भाषणे?” 7-म्वादिः-433. सक. सेट्‌. पर.)
शोनकः-निका, शोनकः-निका, झुश्ुनिषकः-षिका; शोशुनकः-निका ; : “दीप्तौ हिंसने च? इति बोपदेव! | “--भासने! इति दुर्ग!)
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि कुटतिवत्‌ (204) ज्ञेयानि । ४ _ भाषणे हिंसायां च? इति क्षीरस्वामी । एवं देवमेत्रेयादयो5पि।
ओणादिके कवुन्प्रयये--शुनकः^, शुनासीरः इति च विशेष: | “ शोभते शपि दीप्तये शुम्भेरन्यत्‌ तङः समस्‌ । ! (छो, 114) इति देव! |
(1734) “ झुन्ध शुद्धौ ” (-भ्वादिः-74. अक, सेटू. पर.) “ स्त्रामी तु निरनुषङ्ग न पपाठ। इदमेव आत्रेयस्यापि मतम्‌;
तुदादौ ' शोभत इति शपि? इति वचनात्‌। दुगस्तु भासने इत्यस्याथमाह |
: शुन्धयेत्‌ gad झुन्धेधौ वा ot शौचकमैणि | एवं धनपारुशाकटायनौ | JRT 'सावष्टम्भनिषुम्म (शुम्भ) संश्रमनमदू-
Tat Tals भूवादे! -..... ॥ ? (छो, 117.) इति देव! । भूकोलम्‌ श माळतीमाधवस्‌ (5-22) इत्यादिदशीनान्मु्न्यादि्वमाह !? इति
' शुन्घन्ते ........ ।” (काण्वत्रा. 1-2-3-7) इति आंत्मनेपदेडपिं इश्यते | माधव! |शुम्भकः-म्मिका, शुम्भकः-म्मिका, शुशुम्मिषकः-षिका, शोशुभक:-
“ शुन्धध्वं दैव्याय कर्मणे--?(तैत्तिरीयसंहिता 1-1-1-4) इत्यत्रीपि | भिका;इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककुश्वतिवत्‌ (222) ज्ञेयानि |
शुन्धक;-न्धिका, शुन्धकः-न्धिका, शुशुन्धिषक:-षिका, शोशुधकः-धिका ;. ' इगुपधलक्षणकमत्यये कित्त्वादुपधानकारलोपे शुभः, ' स्फायितञ्चि ? (द. उ.
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि कुश्चतिवत्‌ (222) sad 'शुधितम-त;-9 8-31) इत्यादिना रकूमत्यये नकारलोपे च शुभ्रम्‌ इति च विशेषः ।
तवान्‌ , Bea’, BWA (wy: इति Raq), इतीमानि ' रूपाणि
विशेषेण भवन्ति। ., |
bE (787) “ झुन्भ शोभार्थे ” +

(४7-तुदादिः-1322, अक. सेट्‌. पर.) वृम्फादि! |

(1735) “ झुन्ध शोचकर्मणि ”
हिंसायां च द्रमे? इति धा. का. व्याख्या (2-75) । '--दीतो
` (ह-चुरादि:-1888, सक, सेट्‌. उम.) आधृषीय। |
हिंसने च ! इति वोपदेवः
° --शौचकरंणे' इति क्षीरस्वामी । | : हिंसाभाषणयोः शोमेत्‌ शोभार्थे शुभतीतिशे॥ (छो, 143) इतिं देव!
' शुन्धयेत्‌ शुन्धते wagयौवा णौ शौचकर्मणि ।' (छो. 117) इति सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुश्वतिवत्‌ (222) उद्यानि |
: शाकटायनस्य चालनेपदी ?इति पुरुषकारे । : ' Ra (1738) “ शुभ भाषणे ” ([-भ्वादि:-432, अक. सेट्‌.पर.)
शुन्धक:-न्धिका, शुशुन्धयिषकः-षिका, झुन्धक;-न्विका, शुशुन्धिषकः-षिका,
रीरस्तामि-चन्द्र-जेन-कातन्त्र-हेमचन्द्रादय। न पठन्ति । प
शोशुः-धकः-धिका ; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि ण्यन्तात्‌ सन्नन्ते विना,
कुश्चतिवत्‌ (222) ज्ञेयानिRe
मच । | 0. OO १० 00000 ०.00. “हिसाभाषणयो! ada, शोमा शुभतीति शे ॥7 (छो. 143) इति देव!
1. Asat “अनिदितां इलः? (6-4-24) इत्युपधानकारलोप: । 'उदुपधात्‌ शोभकः-मिका, शोमकः-भिका, शुशुभिषकः-शुशोभिषकः-षिका,
(1-2-21)इति (निष्ठायाः) अत्र कित्त्वविकल्पो न भवति ।'सन्निपातलक्षण--' (परि-86) शोशुभक;-भिका;
विरोधात । शोमिता-त्री, शोमयिता-त्री, झुशुभिषिता-शुशोमिषिता-त्री, शोशुमिता-त्री ;
9, सेट; क्त्वायाम्‌, कित्वाभावात्‌ नकारलोपी न भव॑ति। | इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिककुप्यतिवत्‌ (224) उद्यानि ।
A, orev मल्लाश्व FA चुकुणुः शुनका इवोचेः।? धा, का, 2-16... ।. ` णिनिप्रत्यये शोभी^ इति । शोभनः-शब्दाथतम्रयुक्तयुच्प्रत्ययः | |
3, 'अछ्लिन्द्नीयान्‌ शुधितात्मनो जनान्‌ प्रशीकते यः ETAT: । !
| ` धाः का, 1-1. A, 'द्विरदात्‌ सिंहलेन्द्रस्य हविवतुदेन्तशोभिनः ।' या. अ, 22. 190, `
 १३१० eat
श्री १३११
(1739) “ शुभ दीप्तौ ” ([-म्वादि:-050, अक, सेट, आस.)
“शोभते शपि दीप्त्यर्थ शुम्भेरन्यत्‌ तड; समस्‌ (O 144) इति देव! | श्रीभद्रमेत्रेयादयः इति माधवीयधातुबृत्तो । ““सर्जने! इति
“---हिंसने च ? इति वोपदेव! | अर्थभेदात्‌ पुन; पाठ; | कातन्त्रशाकरायनौ । “--माने सर्जने च? इति हेमचन्द्रः । सर्वाण्यपि
शोंभक;-भिका, शोभकः-भिका, शुशुभिषकः-शुशोभिषकः-षिका, शोशुभक;- रूपाणि चौरादिककुद्धयतिवत्‌ (207) ज्ञेयानि ।
भिका;इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि कुप्यतिवत्‌ (224) ज्ञेयानि । . (1743) “ शुष शोषणे ” (70-दिवादिः-1183. सक. अनि. पर.)
शुभस्‌ ,शोभनः, शोभनम्‌, शोभा”, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः । शोषक;-षिका, शोषकः-षिका, शुशुक्षकः-क्षिका, शोशुषकः-षिका;
(1740) “ शुभ शोमार्थे ” (ए1-तुदादि:-1321, अक, Bz. पर.) शोष्टा-ष्टी, शोषयिंता-त्री, शशुक्षिता-त्री, शोशुषिता-त्री
“ हिंसामाषणयोः शोमेत्‌ शोभार्थे शुभतीति रो ॥' (छो. 143) इति देवा इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकतुष्यतिवत्‌ (758) उद्यानि। शुष्क
शुष्कवान्‌ , २आतपशुष्कः, ?ऊ्ध्वशोषे^ शुष्यति, “शुष्कम्‌, “शुष्णम्‌ , "शुष
सर्वाण्यपि रूपाणि देवादिकङ्गुष्यतिवत्‌ (224) ऊह्यानि |
शुष्मा-बहिः, "शुषिरम्‌, इत्यादिकानि रूपाणि अधिकान्येत्रेति विशेषः।
शोभा! इति साधुः ? इति स्वामी | ओणादिके [द. उ, 8-31] रक्प्रत्यये
JARN रूपम्‌। “शोभन (1744) “ शूर विक्रान्तो ” (र-चुरादिः-1908. जक, सेटू. आल.)
(1741) “ शुल्क अतिस्पशने ” (ऽ-चुरादिः-1619. अक, सेट. उभ.) आगर्वीय।, अदन्तश्च|
“सज्जने ! इति स्वामी । “--भाषणे इति काशकृस्स्नः। किं च JAR विक्रान्तौ, शाते स्तम्भहिँसयोः ॥ GA. 151) इति देव! |
अन्यत्र चुरादो ' शुक्ल सअने ? इति च तत्र इश्यते । “--अतिसजने ? इति शूरकः-रिका, शुशूरयिषक;-षिका ;शूरयिता-त्री, शुहूरयिषिता-त्री ;इत्यादिकानि
रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक ूटय
तिवत्‌ (240) ज्ञेयानि । तृचि दारयिता ।
केचित्‌| ““-सर्जने, वजने (वर्णने)' इति बोपदेव! ।“सर्जनम-आजैनम्‌ ;
` बजेनभाषणयोश्च FA? इति धा. का. व्याख्या (3-83) | (1745) “ शूरी हिंसास्तम्भनयोः ”
शुल्ककः-स्किका, शुल्कक:-ल्किका, शुशुल्कथिषक:-षिका ; शुल्कयिता-त्री (7-दिवादिः-1157. सक. सेट्‌, आत्म.)
शुशुल्कयिषिता-त्री ;इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकङ्कुत्सय
तिवत्‌(217) : शूरयेतेति विक्रान्तौ, शार्यते स्तम्महिंसयो! ॥ ' (इले. 151) इति देव! ।
ऊह्यानि JEMI देयाम्‌? [ऋक्‌ 8-1-5] इति । 'शुर्कम्‌-शुल्कशाला- o 1. “शुषः कः? (8-2-51) इति निष्ठातकारस्य ककारः ।
- 2.सिद्धशुष्कपक्वबन्धैश्व (2-1-41) इति सप्तमीसमास;। |
करः, मांसम्‌ ?इति काशकुत्स्नीये|
, 3. "ऊदूष्वे शुषिपूरोः (3-444) इत्यूध्वे कतरि णमुल्यत्यये रूपमेवम्‌ । Ga
(1742) “ शुल्ब माने ” (उ-चुंरादिः-1611. सक. सेट्‌. उम.) शुष्यतीलर्थेः । “कषादिघु यथाविध्यधुप्रयोगः '(3-4-46) इति णसुर्प्रयोजकस्यैव
“शु माने इति चन्द्रः? इति क्षीरतरङ्गिण्याम्‌ । “शूपै माने! इति ` घातोरघुप्रयोगः । ..
4. शुष्यतीत्यर्थ औणादिके (द. उ. 3-39) कप्रत्यये रूपमेवम्‌ । शुष्कम्‌=निमासम्‌|
1, “ शोसेति निपातनात्‌ ?(काव्यालंकारसूले 5-2 41) इति 'चांमनः' 5. औणादिकः (द, उ. 5-44) नप्रत्ययः, किच भवति । शुष्णम्‌=अनुदकम्‌|
“ट्युट्‌' ?.(3-3-115) इति भाचे (कर्तरि च) ल्युट्‌ । | 6. औणादिके (द. उ. 7-30) मनप्रत्यये रूपमेवम्‌ । शोषयति शुष्यते वा भयादि
भिरिति शुष्मम्‌! 'शुष्मं तेजसि सूर्ये ना? इति भेदिनी । `
A, 'कृष्णोऽपि तापोल्लठितान्षशोभा आश्वास्य मारछमिता म हेला: V था. का. 2-2
“aha तु पुस्त्व प्रायिकम्‌ ?इति घजन्तस्यापि त्रीत्वम्‌ ” इति अत्र हर्यते । न्य औणादिके (द. उ. 8-26) किरच्प्रखये रूपमेवम्‌ |शुषिरम्‌शष्कम्‌ ।“कहर
B. “अशनीयमिवाशसुमहानायादशो भन; ॥! भ, का, 7281, ` शुषिरै विवरं बिलम्‌ ”इत्यमरः
, ४प्रबोधकालाव त्रिदरोन्द्रशत्रोः प्रागध्वेशोष परिशोप्यमाणः। ? भ.का.11-40
a» Rgt कुहकोऽथ LATTA स्तुत्योऽसिना बीरयां-चक्ते....,.॥? ALL, 3-58
>
 १३१२ शल
श्श्चु १३६३
शूरक;-रिका, शूरक:-रिका, शुशूरिषक;-षिका, शोशूरक:-रिका; (1747) “ शूष प्रसवे ” (-भ्वादिः-679, सक. Bz. पर.)
शूरिता-त्री, शूरयिता-त्री, शुशूरिषिता-त्री, शोशूरिता-त्री “चूष प्रसवे !इति क्षीरस्वामि-मेत्रेयौ । तालव्यादिरिति चरक! । शूषा
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि देवादिकपूर्यतिवत्‌ (1087) ज्ञेयानि। W- शाकम्‌ 'इति तरङ्गिण्यामुक्तम्‌ ।| शूषमू-्बलम्‌ ?इति ऋण्बेदे (1-9-10) |
ad, मानशूरी, रणशूरी इमान्यधिकान्यन्रेति विशेष; | “प्रसव! स चानुज्ञा (अभ्यनुज्ञा) इति धा, का. व्याख्या (1-86)|
(1746) “ शूर्प माने ” (इ-चुरादिः-1613. सक, सेट्‌. उभ.) उत्पादनमपि प्रसव। इति च तत्रोक्तम्‌ । “ताल्व्योष्मादिरिति पारायणिका!
दुर्गश्रीभद्रमेत्रेयादय! एवं पठन्ति। तदनुसारेण धातुरयं लिखित; । 'शापम्‌ , इति स्वामी? इंति धातुवृत्तो उद्धृतम्‌। अयं पाठस्तरक्विण्याम्‌ अक्षरशः नोपल-
श्शौपम्‌-शौपिकम्‌ इमानि रूपाणि विशेषः। अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि भ्यते । “ तेत्तिरीयके-- ` सक्षशूष---' इति । केचित्‌ दन्यार्दि
चौरादिकचूर्णयतिवत्‌ (550) ऊद्यानि । घनि-शूर्प; । शूर्पसहरी नखमस्या पठन्ति | तदनाषम्‌ ; षोपदेशलक्षणविरोधात्‌ ।!! इति प्राधव;
4
4
|
इति *शूर्पनखा^ | शूषक:-षिका, शूषक:-षिका, शुशूषिषक:-षिका, शोशूषकः-षिका;
| (1747) “ शूल रुजायां संघाते च ” (-भ्वादि:-506, सक, सेट्‌.पर.) शूषिता-त्री, शूषयिता-त्री, गुशूषिषिता-त्री, शोशूषिता-त्री
|i
vs

“रुजायाम्‌! इति क्षीरस्वामि-चन्द्र-जेन-काशकृत्स्न-कातन्त्र-हेमचन्द्रांदयः इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकचूषतिवत्‌ (552) उह्यानि। |

| शूलकः-लिका, शूल्कः-लिका, शुश्रिषिकः-षिका, शोशूलक:-लिका; शतरि ^शूषन्‌ । |
: इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि 'मौवादिककूल
तिवत्‌ .(244) ज्ञेयानि झूरूम्‌= (1748) “SIF शब्दकुत्सायाम्‌ ” (-भ्वादिः-760. जक, Bz, आल.)
| शस्त्रविशेषः, Ra, “शिव: शूली महेश्वरः ' इत्यप्र।। . E= `& शब्दकुत्सा पायुशब्द; ? इति स्वामी । zante:|
| उद्ररोगविशेष;, “शूल्यम्‌, “शूलाकरोति, “शूलीकृत्य, इमानि ख्पाण्य-
' शर्धते शब्दकुत्सायाम्‌ उन्दे शर्धति शधेते (A. 118) इति देव! |
| | घिकान्यत्रेति विशेष: । शधिता-त्री, शपयिता-त्री, शिशर्षिषिता-त्री, शरीश्रधिता-त्री
. एरचि पचाद्यचि वा णिलोपे रूपमेवम्‌ । शुर्पम-प्रस्फोटनम्‌ ।
इत्यादिकानि
कु
रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकपषतिवत्‌ (1054) sar |
fi =
D , झर्षेण कोते शोप॑म्‌ शोर्पिकम्‌। अत्र 'शूर्पादन्‌ अन्यतरस्याम्‌? (5-1-26) इति
|f adisi अजूप्रत्ययः । ठजोच्पवादः । पक्षे सोऽपि भवति । | युचि- शधनम्‌ ।
| 3. ' नखमुखात्‌ a इति ढीप्‌। fi पंजञायामग: (8-4-3) 0000 (1749) “ s99 उन्द्ने ” ([-भ्वादि;-873. सक, Bz.उभ.)
। ति णत्वं च संज्ञायामेवेति णत्वाभावष्टाप्‌ च” इति था. का. व्याख्याया 4 J
। ७22)। मलिनाथष्त गणला इतितितत पठित्वा ककी ao क्लेदने ' इति बोपदेव! | SRT इति 001l
(रघुवंशव्याख्याने (12-32) | शर्थते शब्दकुत्सायाम्‌ उन्दे शधेति शधेते । › (छो, 118) इति देव!।
|{ ः 4. smn “शूकोखायत्‌" (4-217) इति सप्तम्यन्तात्‌ संस्छृत- (772) ज्ञेयानि। णिनिप्रत्यये परिशर्धी इति।
सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिकतपेतिवत्‌
TSS त्यथ यतप्रत्ययस्ताद्वतः |

|, 5. * शूलात्‌ पाके? (5-4-65) इति पाकविषये डाचूमरत्यय: । 'ऊर्यादिच्चिडाचश्च ? (1750) “ sry प्रसहने ” (४-घुरादि:-1735. सक. सेट्‌. उभ.)
|| . (1-4-61) इति गतिसंशायाम्‌ ,isga < कुगतिआदयः (22-18) इति “ हिकादौ शर्धयत्यस्य शृधेः प्रसहने णिचि ॥ ! (छो. 118) इति देव!
समास: । शूलाकरोति ataq—as पचतीत्यर्थः | ND Me Es त स्य न
i 6. 'शूली 'इति ऊर्यादिषु (1-4-61) पाठ इत्यभ्युपगन्तृणां मते गतिसंज्ञायां समासे A. 'शूषन इशोरंयतयूषमजूषकसतव W घा. का, 1:86. `
| ल्यपि षमेवम्‌। शूल्लीकृत्य-रुजां सम्पा इत्यथेः-) | 5, “अशनेः गोपकुलैः सहासौ ययौ कृपास्यन्दसुक्छप्तमोदे:॥ ?धा. का. 2-3.

165
 at श्‌ १३१५
१३१४

(to अप्रसहने 'अप्रसहनस-अमर्ष:। 'प्रसहने=भभिमवे इत्येके '" ज्ञारुक;, ”शश्र्वान्‌-शशवीन्‌, *शीणिः, “विशरणस्‌ - शरणम्‌, "आशरः,
इति स्वामी । उदिच्वात्‌ णिज्विकल्प:। ' प्रहसनमूलविद्रव; इति गोविन्द? “पराशरः, 'किंशारु, *शरुः, “शरीरम्‌ ,Mad, "परशुः, Ter ,
az इति शब्दकल्पट्रमे । | क Dagr: “शिशिरः, Sai, ““शर्वा-शर्वरी, TRAT,
“प्रहसने इति शाकटायनकाशकृत्स्नो | '--प्रहसनमून्अमिभवः¦
इति धा, का, व्याख्या (3-40) | | paame gles लषपतपदस्था AISA कम गम शूभ्य : — (3-2-154) इत्युकः्प्रत्ययस्ताग्छीलिकः |
. : किंशारुकं तीक्ष्णमाहुः ' इति काशिका (3-2-154) |
शर्थकः-र्थिका, शिशर्थयिषक;-षिका, शधैक;-धिका, शिशर्षिषकः-षिका,
शरीश्वधक:-धिक्रा ;... 2. कसौ ' झृदुप्रां--/ (7-4-12) इति हस्वविकल्पः | हृस्वपक्षे MATL, हस्वाभाव-
पक्षे naala इति च रूपम्‌ ।केचित्‌ सूत्रमेतत्‌ प्रत्याचक्षते, तेषां मते तु
शर्धयिता-त्री, शिशर्धयिषिता-त्री, शर्षिता-त्री, शिशर्धिषिता-त्री, शरीश्रधिता-त्री ; शाशर्वान्‌ इत्येकमेव रूपम्‌ । विस्तरस्तु काशिकायां (7-412) REA: |
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकगृध्यतिवत्‌ (424) उद्यानि। . 3, क्तिनि, ‘aa -इत्‌--(7-1-100) इतीकारः। दीधः, ल्वादित्वात्‌ क्तिनस्तकारस्य
नकारः, णत्वम्‌ |
निष्ठायाम्‌-शर्षितम्‌, श्रद्ठस-श्रद्धः, ल्युटि-*शधनम्‌ ,क्त्वायाम्‌-शर्षिला-्दूध्व
| प्रा , ल्युटि रूपमेवम्‌। विशरणम्‌=विनाशः । ' शरणं शहरक्षित्रोः KART ।
इति विशेषः । , आश्शगातीति आशारः । पचाचि रूपमेवम्‌ ।
(781) ay हिंसायाम्‌? (12-क्ादिः-1488, सक, सेट, पर.) . « परा श्णातीति पराशर; । अत्रापि पचायच्‌। पराशरः ऋषिः |
| , किमशब्द उपपदे औणादिकः (द. उ. 1-89) qa प्रत्ययो भवति ।किंशारुः=
प्वादिः, ल्वादिश् । ‘श्रृ 'इतिक्षीसस्वामी। क.
mM
NS

' सस्यशूकम्‌ ।
अयं धातुः दैवादिकोऽपि इति प्रयोगात्‌ उह्यते। यथा “....विशीर्यन्तीं
8, 'झूस्पर-- (द. उ. 1-95) इति उप्रत्यय: । शारूःऱ्कोध: ।
विश्चीरय॑ति ॥'
नावमिव ? (म. भा. 3-157-13) ; सवत्यनोंकृतं. पू पुरस`्ताच 9. औणादिके (द. उ. 8-72) ईैरनप्रत्यये रूपमेवम्‌ ।शीर्यत इति शरीरमू-देदः ।
(मनुस्मृतिः 2-74) इति ! शारकः-रिका, शारकः-रिका, .'शिशरिषकः-शिश-
10. ‘arquatsie:’ (द. उ. 6-42) इति अदिप्रत्यये रूपमेषम्‌ । शीयेन्तेऽस्यां
रीषक:-शिशीर्षकः-र्षिका, 'रोशिरकः-रिका ;'शरिता-शरीता-त्री, शारयिता-त्री, गुल्मवनस्पतीनां तेजांसीति शरतू>ऋत॒: |
शिशरिषिता-शिशरीषिता-शिशीषिता-त्री, शेशिरिता-त्री; इत्यादिकानि रूपाणि 11. परशब्द उपपदे धातोः औणादिके (द. उ. 1-118) कुप्रत्यये रूपमेवम्‌ ।
सर्वाण्यपि कुणातिवत्‌ (258) ज्ञेयानि। “श्रणन्‌,“शरः, "नीशारः; शरारु;, परान्‌ श्वणातीति परशुःन्कुठारः ।
1. aed “ इद्‌ सनि वा? (7-2-41) इतीड्रिकल्पः । “ वृतो वा? (7-2-8) इतीटो yo, ' श्युणातेईल्वश्च ? [द. उ. 3-64] इतिगन्प्रत्ययः, घातोहेस्वश्च । श्शङ्गम्‌=
दीघेविकल्प: । तेन रूपत्रयं सन्नन्ते सवत्र बोष्यम्‌।
2. यङ्निमित्तकं इत्वम्‌,अभ्यासे गुणश्च । एवं यङन्ते सवित्र बोध्यम्‌ । 13. तुषारादिषु [द, उ. 8-69] निपातनात्‌ श्एज्ञारशब्दः साधुः ।
3. तृजादिषु ada ` वृतो बा? (1-2-38) इति इटो दीघविकल्प:॥ ... ` `
4. शतरि, श्राप्रत्यये, 'प्वादीनाम्‌-- ” (7-3-80) इति gA, ` श्वास्यस्तयोः-¬ ?
14. शीयैन्तेऽस्मिन तृणगुल्मवनस्पतीनां तेजांसीति शिशिरः-ऋतुविशेष: । ' अजिर-
शिशिर? (द. उ. 8-27) इत्यत्र निपातनात्‌ धातोः RIITA, सन्बद्भावः,
(6-4-112) इत्याकारलोपे, “ऋंबर्णाञ्नस्य-- (वा. 8-4-1) इति णत्वे च रूपमेवम्‌ ।
` Oo इत्वंच।
TAAT
5. शीर्यतेऽनेनेति शरः बाणः। ` ALT’ (3-3-57) इत्यप्प्रत्ययः । |
6. ‘ap वायुवर्णनिशृतेषु '(वा. 3-3-21) इति घन्‌। अचोऽपवादः । “ उपसणीस्य ` 16. औणादिके बन्प्रत्यये शचः । शश्णातीति rare
घनि--~° (6-3-12) इति दीधः। नीशारः वायुविशेषः । नीश्ञारःचित्रंबः। । 16. ' अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते?(3-2-75) इति वनिप्जयये र्यमेवम्‌ । खियाम्‌ "वनो
।
नीशार;-आवरणम-यथा-- गौरिवाकृतनीशारः प्रायेण शिशिरे इशः ” इति रच? (4-1-7) इति ARH । शबेरीजरात्रि। ।
निवुत'म्‌ इयस्य आवरणम्थः । निरृत्तमिति वातिके क्वाचित्कै अपपाठः | . 17. ‘agai’ (द्‌; उ. 9-10) इति इैषन्प्रत्ययः। प्रत्ययस्य कित्त्वात्‌ इत्वम्‌।
7. 'शूवन्यो:-7” (3-2-173) इत्यारुप्रत्ययस्ताच्छीलिक:। DURERI: | शिरीषमूतरक्षविशेष; | |
A. ° ......तौशधनाय समयातयतां नियुद्धम्‌ ॥ ' था, का. 3-40.
 १३१९ à शोणगु १३१७
शर्म, १शिरः, शारि:-शारिका, “शरभः, “शरण्यः, इतीमानि धातोरस्माद्‌
शायक:-यिका, शापक:-पिका, शिशासकः-सिका, शाशायकः-थिका;.
भवन्ति । :
शाता-त्री, शापयिता-त्री, शिशासिता-त्री, शाशायिता-त्री;
(1788) “AF गतौ ” (-म्वादि:-548. सक. सेटू. पर.) इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककायतिवत्‌ (263) ज्ञेयानि । निष्ठायाम्‌
“चलने !इति चन्द्रः | “- चालगत्योः? इति बोपदेव! । अयं धातु; शातम्‌-तः, वितनि-शातिः, क्त्वायाम्‌-शाल्रा इति बिशेष; । 'शाच्छोरन्यतरस्याम्‌ ?
काशकृत्स्नीयधातुपाठे MEA । केचित्‌ ' सेळ--” इति पठन्ति| (7-4-41) इत्यत्र नास्य अहणमिति ज्ञेयम्‌ ।
' पेरू--? इत्येके । (1755) “ शो तनूकरणे ” (४-दिवादिः-1145, सक, अनि, पर.)
शेरुकः-लिका, शेलक:-लिका, शिशेलिषक:-षिका, . शेशेलक:-लिका ;
“--तक्षणे ?इति हेमचन्द्र | “निशाने ?इति बोपदेव! | अन्येसर्वेऽपि
शेलिता-त्री, शेलयिता-त्री, शिशेलिषिता-त्री, शेशेलिता-त्री; तनूकरणे ? इत्येव पठन्ति|
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्रेलतिवत्‌ (262) ज्ञेयानि |
शायकः-यिका, 'शायकः-यिका, शिशासक:-सिका, शाशायकः-थिका ;
(1753) “ होवू सेवने ” (-म्वादि:-506, सक. Bz. पर.) शाता-त्री, शाययिता-त्री, शिशासिता-त्री, शाशायिता-त्री; |
्षीरस्वामिमेत्रेयादयः एवं पठन्ति ।'शेष इत्यप्येके !इति माधव- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकच्छेदनाथकछचति(5?7) वत्‌ऊद्यानि|
बालमनोरमाकाराद्य; | BAT नामु धातुं पठन्ति माधवप्रभृतय: | शाययन्‌,निष्ठायाम्‌ "निशितम्‌^-निशातम्‌-श्तः, संशितो ब्राह्मणः, संशितत्रतः,
“अयं सोपदेशोऽपि इति न्यासकारादय! (8-3-70) । तत्‌ भाष्यविरुद्धम्‌? निशा, कितिनि-निशितिः-निशातिंः, ल्यपि*-प्रशाय, क्लायाम्‌-शित्वा-शाला,
इति बालमनोरमायाम्‌ | “शिशुः, 'शादः इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषः । शतरि-इयन्‌* इति ।
शेवक:-विका, रोवकः-विका, शिशेविषकः-घिका, रोशेवक;-विका ; (1756) “ शोणु वर्णगत्योः ” ([-म्वादिः-455, सक, Bz. पर.)
शेविता-त्री, शेवयिता-त्री, शिशेविषिता-त्री, शेशेविता-त्री ; “वर्णे ?इति चन्द्र | “गते बर्ण? इति बोपदेव! | adre: रागे
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि केछतिवत्‌ (262) saf |
गतौ च? इति काशकृत्स्नः । |
(1754) “ शै पाके” (-भ्वादि:-918, सक, अनि. पर.) ' 1, 'शाच्छासाहा--? (7-3-37) इत्यादिना णिजन्ते थुगागमः । आदन्तलक्षणपुको-
पाकःविक्लित्ति; 1. धातुम क्षीरस्वामि-मेत्रय-ठी लाशुक-शाकटायन-का- ऽपवादः | ु ; l ॥
2. ` शाच्छोः? (7-4-41) इति प्रकृतेरिकारः। एष व्यवस्थितविभाषया aa
शकृत्स्न-कातन्त्र-हेभचन्द्रादय! न पठन्ति। अत्र A> इति क्षीरतरङ्गिण्यां ` Ran तनूकरणार्थे न इति “मिथस्ते न विभाष्यन्ते गवाक्षः खंशितप्रतः॥ ?
zad | i l at ae ` (भाष्यम्‌ 7-4-४1) इति वचनाज्ज्ञेयम्‌ । 'इयतेरित्वे ब्रते नित्यं ?(वा, 7-4-४1)
:: इति चात्र ज्ञेयम्‌
।. ,
` 1. आणाति दुःखम्‌ इति शमै । औषादिके (द. (द.उ.उ.6.75)
6-73) मनिन्प्रतयये
मरिने रूपमेषम्‌
wae ।
3. ' अन्तरङ्गानपि विधीन्‌ बहिरङ्गो ल्यब्‌ वाधते? ( परिभाषा-55)इति न्यायेन
2. शणातेरौणादिकेऽसन्प्रत्यये, प्रत्ययस्य कित्वे च रूपमेवम्‌।शिर: मूर्धा।
“ झाच्छोरन्यतरस्याम्‌ ? (7-4-41) इति इत्वं ल्यपि न प्रवर्तते।
3. "शारः शकुनौ ?(द. उ, 1-56) इति इव्प्रत्यये, वृद्धौ च रूपम्‌। शारिः
4, औणादिके (द. उ. 1-105) उप्रयये रूपमेवम्‌। इयति मातुः we Haw
शकुनिविशेषः । शारेरेव शारिका। शकुनिभिन्ने तु शारिः शूलम्‌ । farina: |
` 4. HET (द. उ. 7-18) इति अभचूप्रत्यये रूपमेवम्‌। इारभः fa: 5. “ शाशपिभ्यां ददनौ ' ( द. उ. 6-48) इति aaa रूपमेवम्‌ MIREN: ।
शरभमूतिः इति ख्यातः । | aa A. ' भारक्षमग्रमवतय सणि शिताभ्रमेकः पलायत जवेन saree: V शि, व. 5-5,
5. औणादिके (द, उ. 8. 8) अन्यप्रयये णत्वे च रूपमेवम्‌ miaf भयमिति B. *पुराणि दुर्गाणि निशातमायुथ बलानि शूराणि घनाश्च कन्चुकाः।? RTA. 1-45,
शारण्यः=आत्तिहरः । i हु
Cy * .... प्रीति इयतोऽस्य. स करेण शिरोधिमच्छात्‌। ? (धा, का, 2-69,
 १३१९
१३१८ अयुतिर्‌ aS

शोणकः-मिका, शोणक:-णिका, शुशोणिषक:-षिका, शोशोणकः-णिका ; ` मधुङ्च्युत्‌-किप्‌ | अस्मात्‌ ` तत्करोति तदाचष्टे ”(ग. सू. चुरादौ) इति णिचि
८ णाविष्ठवत्‌ प्रातिपदिकस्य › (वा, 6-4-155) इतीष्ठनीव कार्थविधानात्‌, टिलोपे
शोणिता-त्री, शोणयिता-त्री, शुशोणिषिता-त्री, शोशोणिता-त्री;
मधुर्च्यायतेः क्विप्‌। तस्य लोपे प्रत्ययलक्षणेन `णेरनिटि ? (6-4-51) इति
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौबादिकखोरतिवत्‌ (363) ज्ञेयानि ।
शोणो-छोहित:, शोणितम्‌=रुधिरम्‌ ,शोणः-नदः, शोणा-'शोणी=तदी; इमासि णेश्च लोपे, यकारान्ताद्‌ अस्मात्‌ कृदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌सौ,तस्य हल्ड्यादिलोषे
os प्रत्ययलक्षणेन सुबन्तत्वेन पदत्वे “संयोगान्तस्य? (8-2-23) इति यलोपे
्पाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः | ^शोणः-पचाद्यचि एवे रूपम्‌ |
maa पूवत्रासिद्धत्वात्‌ 'स्कोः--? (8-2-29) इति सलोपे “चो; कुः ?
(1757) “ छोट गर्वे? त-म्बादि:-290, अक. सेट्‌. पर.) (8-2-30) इति चकारस्य पदान्तस्य कुत्वे, तस्य जइत्वे मधुगिति रूपसिद्विरिति
aoa: | काशकृत्स्न-हैमचन्द्रादय। TGA न पठन्ति । वृत्तिन्यासपदमञ्अरीसम्भताकारमेत्रेयादिभिरुक्तस्‌ ?? ` इति माधब! ।
शीड़--? इति काशकृत्स्नीये हश्यते | | भावे, आदिकर्मणि वा 'कतरि क्तप्रत्यये *प्रश्‍च्युतित;, किपि-अम्भरूच्युत्‌ इति।
शौटकः-रिंका, शौटक:-टिंका, “शुशौटिषक;-षिका, शोशौटक;-टिंका; (1759) “ इमील निमेषणे ” (त-भ्वादि;-518. अक, सेट्‌. पर.)
शौटिता-त्री, शोटयिता-त्री, शुशौटिषिता-त्री, शोशोटिता-त्री; |
“ निमेषणमून्सकोचनस्‌। क्ष्मील इतिं चान्द्रा? इति तरङ्गिण्याम्‌ ।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्रेपतिवत्‌ (861) बोध्यानि। शतरि
: निमेषणोः=अक्षिनिमेषे इति काशकृत्स्न । |
एप्रशौटन्‌ , *शोटीर; इति विशेष; ।
इमीलक;-लिका, इमीलक:-लिका, शिइमीलिंषकः-षिका, शेश्मीलक:-लिका ;.
(1758) “ FART क्षरणे ” (7-भ्वादिः-41, सक, सेट्‌, पर.) वमीलिता-त्री, इमीलयिता-त्री, शिश्मीलिषिता-त्री, शेंश्मीलिता- |
मिडाइच्चुतिरित्यप्याहुः--चोतति ;कोशिकस्ठु इचुति-
क्षरणम्‌-लवणम्‌।‹द्र इत्यादिकानि रूपांणि सर्वाण्यपि भोवादिकक्ष्मी लतिवत्‌ (325) उद्यानि । ल्युटिं
मय़ोपधं ,मन्यते श्वोतति? इति क्षीरस्वामी । ` ॒ ठमीलनम्‌ इति विशेषः |
इच्योतक;-तिका, श्च्योतकः-तिका, शुर्च्योतिषकः-शुश्च्युतिषकः-षिका, ., (1760) “ ञ्यङ्‌ गतो ” ([-भ्वादिः-963. सक. अनि. आत्म.)
शोर्च्युतकः-तिका;
श्यायक:-यिका, श्यापकः-पिका, शिइयासकः-सिका, शाश्यायक;-यिका;
इ्च्योतिता-त्री, श्च्योतयिता-त्री, शुरच्योतिषिता-शुर्च्युतिषिता-त्री
शोइ्च्युतिता-त्री श्याता-त्री, स्यापयिता-त्री, शिश्यासिता-त्री, शाश्यायिता-त्री; इत्यादिकानि
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौबादिककोचतिवत्‌ (200) ज्ञेयानि। रूपाणि सर्वाणि वृद्धबर्थकभौवादिक' Ag › धातुवत्‌(1065) ज्ञेयानि ।'प्रतिश्याय:-
“ सुकारादिरयम्‌, श्चुत्वेन निदेशः । सकारादितवे प्रयोजन मधु. इच्योततीति N > MNT >

इयादुव्यधथ-- (3-1-141) इत्यादिना कतरि णप्रत्ययः॥ आकारान्तै त्वादेव

“ शोणात्माचाम्‌ ? (4-1-43) इति feat प्राचामाचार्याणां मते विकल्पेन ङीष्‌ णप्रत्यये सिद्धे सूत्रे एथक्‌ धातोः ग्रहणं सोपसगर्थिमू--इति मांधवीयादिषु
भवति। झोणी-शोणा=बडबा इति काशिकायाम्‌! स्पष्टम्‌। ``
2, सन्नन्ते अभ्यासे “एच इगाप्रस्वादेशे (1-1-48) इति हस्वः THT: |
, 'अतेन्धुरारिमम चिन्मयोऽन्तिके च्योतन्‌ दिशः प्रश्‍च्युतितेः स्मितामृतैः ॥
यरङन्तेऽप्येवमेव । परं तु गुणस्तस्येति विशेषः | | था. का, 1-6
3, औणादिके (द. उ. 8-72) Raa रूपमेवम्‌। ,शौटी रः=गवैः |
MP शोणान्‌ एथुश्रोणिजनो दुदोह च । ? धा, का. 1-59 B. ' अस्मरइच्युतः कोमलरलराशीनपांनिधिः फेनपिनुद्धभास: |” शि. व्‌. 3-39
B, 'प्रशौददुल्लागणयौदितान्तिकान्‌. ,...., धा, का, 1:39 0. “इन्मीलनइमीळनलीळ्या दशोस्त्स्मीलितृश्मीलितविश्वविध्पम्‌ ।” धा. का. 1-67

Roa
aU
= Ae
 AN .. १३२२
१३४० अगि
नि| क्तरि
अवश्याय;, शीतो वायुः, 'शीनं घृतम्‌ ,श्यानम-न;, *प्रतिशीनः, *अभिशीनः, ! इत्यादिकानि रूपाणि सर्वोण्यपि भौबादिककङ्कतिवत्‌ (140) ऊद्या
` क्तप्रत्यये श्रङ्गितः) इति |
अभिर्यानः, अवशीनः, अवश्यानः, अभिसंशीनः, अवसंशीनः, “श्याम;-श्यामा,
श्यामाकः, शिवः, “येनः, श्येतः, शितिः, इमानि पाणि अस्य धातो;
(1763) “ श्रण दाने च ” (-भ्वादि:-798. सक. सेट, पर.) [अ] .
विशेषेण भवन्ति| घटादि; । चकारात्‌ पूर्वेधात्वर्थ गतौ च इति FAR ।
‘faa: श्रणति दानार्थे... .... ? (छो. 92) इति देव! |
(1761) “ श्रकि गत्यर्थः ” (-म्बादिः-84, सक. सेट्‌, आत्म.)
श्राणकः-णिका, '्रणक;-(आणकः)-णिका, शिश्रणिषकः-षिका, शंश्रणकः-णिका ;
‘ey? इति बोपदेव! । यदुक्तं “ क्षीरस्वामी... ....शकि--? इति भ्रणिता-त्री, श्रणयिताःश्राणयिता-त्री, शिश्रणिषिता-त्री, शंश्रणिता-त्री ; ..,
पुरुषकारे (छो. 42);तत्‌तुक्षीरतरङ्किण्यां न इश्यते । इत्यादिकानि रुपाणि सर्वाष्यपि भौवादिककणतिवत्‌ (157) जयानि । शतरि
श्रक्ककः-ङ्किका, श्रङ्गकः-ङ्गिका, शिश्रक्किषकः-षिका, शाश्रङ्ककः-ङ्गिका; Boor इति। |
श्रङ्किता-त्री, श्रङ्कयिता-त्री, शिश्रङ्गिषिता-त्री, शाश्रङ्गिता-त्री; | _ (1764) “श्रण दाने ” (ह-चुरादि:-1578. सक, Gz. उभ.)
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिककङ्कतिवत्‌ (140) उद्यानि । स्यपि
: मितः श्रणति दानार्थे श्राणयत्यत्र णौ पदम्‌ ॥ ' (छो, 92) इति देव! |
^आश्रङ्क्य इति | 7 | | प्रायेणायं विपूर्वः । “ --गतौ इत्येके”इति मेत्रेयरक्षितः । |
(1762) “ श्रगि गत्यर्थः ” (-म्वादिः-151, सक. सेट्‌, पर.) ‘fens तु पुनः श्रणयतीति हेतुमण्णिचि हस्वः । › इति पुरुषकार!
(छो. 192) |
शङ्गकः-ङ्गिका, श्रङ्गकः-ङ्गिका, शिश्रङ्गिषकः-षिका, शाश्रङ्गकः-ङ्गिका;
1. SAREAN: इयः? (6-1-24) इति द्रवस्य मूतों काठिन्ये च वतेमानस्य
अत्राह क्षीरस्वामी-- “युचि पराते | चिन्तिषूजि-? (83-105) इति
चकारात्‌ अङ्‌ इष्यते शकुस्सावत्‌, श्राणा?इति। |
श्यायतेः निष्ठायां परतः सम्प्रसारणम्‌ । “ हलः › (6-4-2) इति Qa: । इयोऽ-
स्पर्धे (8-2-47) इति निष्ठानत्वम्‌ । ' शीतो वायुः ' इत्यत्रतुस्पश्थिकत्वात्‌ श्राणक:-णिका, शिश्राणयिषकः-षिका, श्राणयिता-त्री, शिश्राणयिषिता-त्री ;
न निष्ठानत्वम्‌। इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्ाणयतिवत्‌ (159) ऊद्याने |
2. “कंयानो वृश्चिक: ? इत्र द्रवमू्तिस्पर्शाभ्यामन्यन्न सम्प्रसारणाभावात्‌ 'संयोगादेः ल्यपि-“विश्वाण्य, "बिश्राणितम्‌ ,विश्राणनम -युच्‌।
रातो धातोर्यण्वतः ” (8-2-43) इति निष्ठानत्वमिति बोष्यम्‌। ` : णौ'
स्वार्थ तुठणौ नान्येमितोषदेतौ'
“नान्ये
aa
[अ] श्रणधातोश
ज ्वौरादिकस नोऽमावात्‌,‌, लावे
हेतुमण्णिचोऽभावात्
a ्य हेतुमण्णि
8 ‘sitar? (6-1-25) इति प्रतेः परस्य श्यंङो निष्ठायां सम्प्रसारणम्‌ । ' श्यो
इस्पदी (8-2-47) इति निष्ठानत्वम्‌| (ग. सू. भ्वादिः) इति मित्वनिषेधात्‌ न तस्याबुवादोऽयं धातुरिति सा
मिप्रेति।
4. 'विभाषा5भ्यवपू्वस्य ? (6-1-26) इति अभि, अव इत्युपसर्गात्‌ परस्य ate:
सम्प्रसारणविकल्पः । सम्प्रसारणपक्षे ¦ कृयोऽस्पशे ' (8-2-47) इति निष्ठानत्वम्‌| 1. घटादित्वं सबैसम्मतम्‌ । तेषां मते णिजन्ते मित्वादुषधाहस्वो RA: ।
` सम्प्रसारणाभावपक्षे संयोगादेरातो धातो;--? (8-2-43) इति निष्टावत्वमिति 2, कुत्सावदिति । यथा सूत्नेऽचुपादानेऽपि कुत्सयतेणिंचि ga पक्षे प्रतिषिष्य
विशेष; । “--“अभ्यवाभ्याम्‌ ? इति वक्तव्ये सति (सूत्रे) gangir व्यवह्वितेऽपि 'कुत्ला इति ore - तद्वदित्यथः ।
यथा स्यात-इति; तेन अभिखंशीनः, अवसंशीनः इत्याद्यपि सिद्धयति!? A, “त्वन्गत्खगश्चङ्कितपक्षमा रुतःछङ्गद्रजोराजिभिरिङ्गिताम्बरम्‌ । ' धा. का. 1-21.
इति माधवीयधातुवृत्तिः | B “चणन्‌ विषादं विशणन्‌ विचिन्तां श्रणन्‌ विमोह रन[श्र] थितो$्स्तु सय; w
| धा. का, 2-9.
5. 'इपुयुधि--? (द, उ. 8-26) इति मकुप्रत्यय: ।
6. “ श्यास्या-- › (द. उ. 5-12) इत्यादिना इनन्प्रत्ययः । BATA TA: । ` धवेश्‍्मानि रामः परिबईवन्ति विश्राण्य सौहादेनिधिः SERT: V रघुवंशे 14-15.
7, “ याभ्याम्‌ ? (द. उ. 6-12) इतीतन्त्रत्यये यरेत;। | , “विमथ्य विश्राणितमेतदीथ देत्यद्विषा देवि मरुत्वदाद्याः।या. अ. 18-101.
, “कप न शक्योज्चुनयो aed: विश्राणनाचान्यपय स्विनीनामू ।? रघु, 2-54,
mon
A, ' दुःखङ्माश्रङ्क्य हरे; पदे जन; प्रश्डङ्कते कुत्र रज क्व शङ्कते ॥' धा, का, 1-12.
166
 १३२२ eT श्रेमु १३२३
(1765) “ श्रथ हिँसार्थः ” (-म्बादि;-799. सक. सेट्‌. पर.) घटादि!। ।श्रेथिवान्‌,श्रन्थना इति विशेषरूपाणि । इतराणि सर्वाण्यपि क्रैयादिकग्रथ्ना-
AP इति क्कचित्‌ पाठः |
3
तिवत्‌ (437) बोध्यानि ।
“ दोबल्ये श्रथयेत्‌ प्रयत्नविषये स्याच्छाथयेन्मोक्षणे
यौ तुश्राथयति श्रथत्यपि च वा णो श्रन्थयेत्‌ श्रन्थति । (1771) “ श्रन्थ सन्दर्भ ” (5-चुरादिः-1838. सक. सेटू, उभ.)
2000
सन्दर्भे fa विमोचनाथविषये श्रथ्नात्यथ श्रन्थते, | | matte । आधृषीयग्रन्थ यतिवत्‌ (438) रूपाणि सर्वाणि ज्ञेयानि ।
शैथिल्ये....॥' (छो. 101) इति देव! । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकळुंथतिंवत | | . (1772) “ श्रन्सु प्रमादे ” (1-म्वादि:-993. सक. सेट. आल.)
(280) बोध्यानि । | | | re
` (1766) “ श्रथं प्रयत्ने ” (-चुरादि:-1546. सक. सेटू. उभ.) H धातुरयं ताउव्योष्मादिः इति काइयपादयः । दन्त्यादिरिति चन्द्रादय।।
: ........मतियत्ने ?इति क्कचित्‌ पाठ: । देवलोकः पूर्वस्मिन्‌ धातौ द्य:। काशिकादिषु प्रकृतधातृपादानप्रकरणेषु शोधकानां इच्छानुसारेण यथेष्ट मुद्रितम्‌,
“अतो भाष्यादिषु ‘ary इति वा, my इति वाऽभीष्टमिति नेदानीं निश्वेतु
प्रतिहर्ष ? इति क्षीरतरङ्गिणी-कातन्त्र-जेनेन्द्र-हेमचन्द्रीयेषु पाठ; | प्रस्थाने?
इति ata इति माधवः। सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकवलापयतिवत्‌ सामग्री wad । व्याख्यातारस्तु निविचारं परस्परदूषका; | |
(282) बोध्यानि| a 4 अविश्रम्भ;, “Asa: । इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककन्द तिवत्‌
(1767) “श्रथ मोक्षणे” (#-चुरादि:-1888, सक. सेट्‌. उभ.) AINA । (948) area |
: हिंसायाम्‌ !इति केचित्‌ ada: (1765) धातौ द्रष्टव्यः । सर्वाण्यपि
रूपाणि चौरादिकच्छद्‌ यतिवत्‌ (562) बोध्यानि |
0773) “नु तपसि खेदे च” (1॥-दिवादि:-1204 सक. Bz, आल.)
ह. | शमादि! |
(1768) “ श्रथ दौर्बल्ये ” (ऽ-चुरादिः-1871. अक. सेट्‌.उभ.) अदन्त! |
सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककथयतिवत्‌ (162) बोध्यानि | सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्काम्यतिवत्‌ (283) ज्ञेयानि। 'शमित्यशम्य।-!
(3-2-141) इति घिनुणि “शमामष्टानासू--? (7-3-74) इति दीर्घे च श्रमी
(1769) “ श्रथि झैथिल्ये” (-म्बादिः-35. अक. Bz. पर.)
इति रूपम्‌।'नोदात्तोपदेशल--! (7-3-34) इति वृद्धिनिषेध: |
प्रश्रथः, हिमश्रथः, “श्रन्था | इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्न्द्‌तिवत्‌
(163) बोध्यानि | eo

(1770) “ श्रन्थ विमोचनप्रतिह्षयोः ” 1. ma), 'श्रन्थिप्रन्थि--' (वा. 1-2-6) इत्यादिना लिटः कित्वान्नलोपे, `एत्वा-
(ह-कगादि:-1518, सक. सेट, पर.) भ्यांसलोपाबत्र वक्तव्यौ? इति हर्दत्तवचनात्‌ -एत्वाभ्यासलोपौ। -'वस्वे-
काजू-- ? (7-2-67) इतीट्‌।
wT सन्दर्भ इति केचित्‌। प्रश्रथः--हिमश्रथः, *श्रन्थित्वा-श्रथित्वा,
|, 2. “प्यासश्चन्थ्यो युच्‌ ?(3-3-107) इति युचि श्रन्थना।
1. “अवोदेधौद्मप्रश्रथहिमश्रथाः ? (6-4-29) इति घनि निपातनात्‌ नलोपः,
बृद्धयमावश्व| हिमं श्रथ्यतेऽस्मात्‌ इति हिमश्रथ} =चन्द्रः । `; : 8. घजि रूपमेवम्‌।-'धाठुरयं नोपधः ; प्रयोगे परसवणव्रशात्‌ .मक्रारश्रवण सर्वत्रेति
2. “गुरोश्च हलः? (3-3-103) इव्यकारप्रत्ययः | “ण्यासश्चन्थः--' (3-3-107) बोध्यम्‌।
इति युच्‌ तु कैयादिकश्रन्थधातोरिति माधवाद्यः 4. निष्ठायाम्‌ , उपधानकारलोपे, निष्ठातकारस्य ' झषस्तथोः-- ' (8-2-40) इति
०० नोपधात्‌ थफान्ताद्वा ' (1-2-23) इति कित्त्वविकल्पः । कित्त्वपक्षे ¦अनि धत्वे, भकारस्य TRAT बकारे च रूपमेवम्‌ |
दिताम्‌— ' (6-4-24) इति नकारलोपः ।
 E १३२५
"११२४ श्रिञ्‌
श्रान्वा, विश्रान्तिः | (विश्राम: । श्श्रमणा । श्रेता-त्री, आययिता-त्री, शिश्रयिषिता-शिश्रीषिता-त्री, शेश्रीयिता-त्री ;
(1774) “ श्रा पाके ” (11-अदादिः-1053, सक, अनिट्‌. पर.) इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककायतिवत्‌ (263) बोध्यानि ।
aude श्राति श्रायति ढक्शपो; ॥ ? (छो. 9) इति देब! | 1उच्छाय;, श्रायः 'शिश्रिवान्‌, “विश्रयी, en, श्रित:-"कष्टश्रितः, "श्रीः,
i
3 । थ्रेणि;-श्रेणी, मशु l
श्रृतम्‌ क्षीरं हविर्वा, श्राणा यवागूः, श्रपिता यवागू: । इतराणि समस्तान्यपि. .|
रूपाणि आदादिकभातिवत्‌ (1153) बोध्यानि । (1777) “ श्रिषु दाहे ” (-मभ्वादिः-701. सक, सेद्‌, पर.)
(1775) “ श्रा पाके ” (-भ्वादिः-810. सक, अनि, पर.) घटादि; | सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्रेपतिवत्‌ (261) बोध्यानि । उदित्त्वात्‌ ब्लाया-
मिड्विकस्पः । ` a
¢
१९ श्राति श्रायति छक्शपोः ॥? (इलो. 9) इति देव! |
: श्रे पाके (919) इति भौवादिकस्य कृतालस्य, ' श्रा पाके?(1053) इत्यादा- : (1778) “ sia पाके” (1%-क्रचादि:-1475. सक, सेट्‌, उभ.)
दिकस्थ च मित््वाथं घटादिषु अनुवादोऽयम्‌ ;न तु स्वतन्त्रो धातुः। अत्र सर्वत्र . इति देवः ।
“ श्रीणाति पाके श्रीणीते सेवायां श्रयते श्रयेत्‌।'(छो. 16)
“ पाकः=विक्कितिः ?इति केयटादयः | ' स्वेदः?इति बोपदेव! | “Bay प्रातिखिकरुपाणि विना कैयादिकक्रीणातिवत (274) सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि।
इति जेनेन्द्रे । रूपाणि सर्वाणि घाटादिकघटतिवत्‌ (454) बोष्यानि । `
(1776) “ श्रिञ्‌ सेवायाम्‌” (-म्बादिः-897, सक, सेट्‌. उभ.) (1779) “श्रु श्रवणे ” (1-म्बादिः-942. सक. अनि, पर.)
श्रावक;-विका, श्रावक:-विका, शुश्रषक:-षिका, शोश्रूयकः-यिका ; |
“श्रीणाति पाके श्रीणीते सेवायां श्रयते श्रयेत्‌ । C. 16) इति देवः |
श्रायक;-यिका, श्रायक:-यिका, *शिश्रयिषक;-शिश्रीषकः-षिका, रोश्रीयक;-यिका ; 1. एस्वोज्पवादभूतः “ उदि श्रयति-- ' (3-3-49) इति घज्‌ ।कथ ' पतनान्ताः
1, घञि रूपमेवम्‌। 'नोदात्तोपदेशस्य ? (7-3-34) इति वृद्धिनिषेधो नात्र, समुच्छ्या;' इति अजन्तत्बम्‌ “ कृत्यल्युटो बहुलम्‌? (3-3-113) इति
बाहुलकात्‌। ' वौ श्रमः ' इति वचनं वद्धयर्थ केचित्‌ कल्पयन्ति। भाष्यवातिक- बहुलग्रहणात्‌ ' क्कचिदपवादविषयेऽपि उत्सर्गो$मिनिविशते १- (परि, 60) इति
ति प्रक्रि-
` वृत्तिकारादयत्त `विश्राम इति न पाणिनीयम्‌ । ? इत्याहुः । बोध्यम्‌ । वक्ष्यमाणविमाषाग्रहणानुतृत्तेः समुच्छूयः इत्यपि. साधुरि
याकौमुदीव्याख्या (3-3-49) |
PNT
UTP
=

४“ चिश्रामस्यापशब्दत्वं वृत्त्युक्त॑ नाद्वियामहे । |

मुरारिभवभूत्यादीन्‌ अप्रमाणीकरोति कः १॥ 2, 'श्रिणीभुवो5तुपसर्ग › (3-3-24) इति घन्‌।
o , लिट: कसौ द्विवैवनादिकेड sey रूपमेवम्‌ । काशिकायाम्‌ (7-2-67)
* विश्रामशाखिनं वाचां’ “विश्रामों cere च।'
€ विश्रामहेतोः ' इत्यादि महान्तस्ते प्रयुञ्जते ॥ ?? उदाहृतम्‌|
इति प्रक्रियासवैस्वम्‌ अन्नावधेयम्‌ । | , 4. बिपूबैकादस्मात ' जिरक्षिविश्रीए--' (3-2-157) इत्यादिना इनिप्नल्यग्रस्ता-
| | कुन
चइछीलिकः |
2. णिजन्तात्‌ नन्यादित्वात्‌ कतेरि ल्युः। 'कुमारः श्रमणादिभिः ' (2-1-70) इति ध्वप्‌ि।
निष्ठाक्तिश्रादिज्ञेयम
निर्देशोऽत्र लिङ्गम्‌ । | 5. "श्र्युकः किति? (7-2-11) इतीण्निषेधः ।एवं
3. ण्यन्तस्य अण्यन्तस्य च त्तप्रत्यये, “ora पाके ” (6-1-27) इति निपातनादेव कष्टं श्रितः कष्टश्रितः । ' द्वितीया श्चित-- > (2-1-24) इत्यादिना समासः ।
SI घातोः शरभावः। अन्यत्र श्राणा यवागूः श्रपिता वा। , faq वचिप्रच्छयायतस्तुकरप्रजुश्रीणां दीर्घोऽसंप्रसारणं च' (वा. 3-2-178)
xF
इति ताच्छीलिकः aaa, तत्सन्नियोगेन घातोदीथिः, सम्प्रसारणाभावश्च
« संयोगादेः ? (8-2-43) इति शुद्धे निष्ठानत्वम्‌| णत्वं च । ण्यन्ते तुआदन्त-
लक्षणे पुकि, घटादित्वेन मित्वात्‌ हस्वे श्रपिता इति । श्रयते भगवन्तं नित्यमिति श्रीः लक्ष्मीः ।
4. 'सनीवन्तधेश्रस्जदम्भुश्चि--' (1-2-49) इत्यादिना सनि इड्विकल्पः सवेत्र। “बहिश्रि~-?`(द. उ. 1-21) इत्यादिना निप्रत्ययः । श्चेणिभ््भाखिः। श्रेणी;
|
&

इट्पक्षे शिक्षयिषकः इति रूपम्‌ ।इडभावपक्षे सनः कित्वे ¦ अज्ज्ञनगमां सनि अत्र ' कृदिकारात्‌, अक्तिनः? (ग. सू. 4-1-4) इति डीष्‌।
(6-4-16) इति AE शिक्षीषकः इत्यादीनि रूपाणि | | 9, ' इमनि भ्रयते EL (द. उ. 1-161) इति ड्स्न्‌प्रयये टिलोपे च रूपमेवम्‌|
 "१६२६ à ना १३९७
श्रोता-त्री, श्रावयिता-त्री, शुश्रषिता-त्री, शोश्रयिता-त्री !श्रवण:,. श्रोत्रम्‌, !श्रव:-विश्रव:-बैश्रवण:-रावण:, “श्रोणिः इतीमानि
इत्यादीनि रूपाणि भौवादिकट्रवतिबत्‌ (883) बोध्यानि । : धातोरस्य विशेषरूपाणि |
प्युण्वनू-ती, संश्रण्वान:, गुश्रषमाण;, प्रतिशुश्रृषन्‌-आशुश्रषन्‌ , RIN (1780) “À पाके ” (-म्वादिः-१19, सक. अनि. पर.)
रतिशुश्रषम।णः-माष्यात्‌ आद्युश्रषमाण:, “शुश्रुवान्‌,“देवदत्ताय गां RAPT : ........आति श्रायति ठःशपोः ॥? (छो. 9) इति देव!
आश्चण्वन्‌ वा, "निश्रावी, ‘Raa, Vaaa, “sided, “श्रुतिः, सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्राय तिवत्‌ (263) बोध्यानि ।
Berg, “शिश्रावयिषुः-शुश्रावयिषुः, | “१ `
(1781) “ श्रोणु संघाते ” ([-म्वादि:-&56, अक. सेद्‌. पर.) =
1. शतरि, “श्रुवः श॒ च? (3-1-74) इति ख्लुप्रत्ययः, तत्सल्नियोगेत्त Say भोवादिकपेण तिवत्‌ (1063) सर्वाण्यपि रूपाण्यूह्यानि | ue ति
इति प्रक्ृतेरादेशश्च | ' सावेधातुकमपित्‌ ” (1-2-4) इति इनुप्रत्ययस्य बिद्वद्धावात्‌
४ क्ङिति च? (141-5) इतिं गुणनिषेधः । अत्र 'वदन्ति--म्तरादिषु 'षठितत्वादस्य (1782) “ श्छकि गत्यथेः ” (-म्बादिः-85. सक. सेट. आत्म.)
घातोः, (श्रवति IAM ऋरवेदादिषु .प्रयोगश्रवणात्‌ च पूव श्रुधातु; श्रवति भौवादिककडूतिवत्‌ (140) सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि ।
_ ,इत्याद्याकारेण भौवादिकरूपेणापि युक्त इत्यूह्यते, इति । विद्वांस; प्रमाणमत्र। (1783) “ श्लगि गत्यर्थः (-म्वादिः-158. सक. सेट. पर.) |
i 2. “अर्तिश्लुद दाभ्यश्च '(वा. 1-3-29) इत्यनेन agrarian आत्मनेपदम्‌|
j
3. “ज्ञाशुसुरृह्शांससन: ›` (1-3-57) इति, सनन्तात्‌, नि्यमात्ननेपस्‌.। सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्कन्द तिवत्‌(163) बोध्यानि। cy
ee
et
4. 'प्रत्याङभ्यां ga: - ” (1-3-59) इति आत्मनेपदनिषेथात्‌ यथासम्भवं (1784) “ श्छाखु 'व्याप्ती ? (-भ्वादि:-190, अक, सेट्‌. पर.) ;`
परस्मेपंदमंत्रेति बोध्यम्‌ । ` ' ` क OR
5. “ प्रत्याङ्भ्यां › (1-3-59) इत्यत्र उपसगयोरेव ग्रहणम्‌ ; प्रकरणात्‌ । अतश्च परक्षाखितः |. इतराणि ' .समस्तान्यपि रूपाणि भौवाद्विकद्राख तिव्रत्‌(879)
^
कर्मप्रवचनीययोः प्रत्याड्रेग्रहण तु आत्मनेपदमपि nafa बोध्यानि । । . 2 E 1१.
' « भाषायां संदवसञ्चचः '(3-2-108) इति लिट: कस! । द्विवचताद्रिकम्‌।
(178) “ श्छाघृ कत्थने ” (-भ्वादि:-115, अक, सेंट. आल)
-२०५०:
ऱ्य
साध्याया 5

ग. “प्रत्याङ्भ्यां was Tara कर्ता ›(1-3-59) इति प्रत्याङ्भ्यासुपसषठस्य prone

प्रयोगे देवदत्तस्य सम्प्रदानत्वात्‌ चतुथी इति NTH, l o “कत्थनम्‌उत्कर्षाख्यानम? इति स्वामी | शानचि “छाघमान: । ..
=a 33
=,
8. *रक्षश्रवसवपशां नौ” (ग. सू. 3-1-134) इति ग्रह्यादिप्राठात्‌. णिनिप्रत्ययः । ८ छाप्रभान। .परखीभ्यस्तत्रागादू राक्षसेश्वरः ? (AR: 8-78) । इतराणि
क्षीरस्वामी ठ अत्र “नि? इत्युपसर्ग प्रत्ययस्यः णित्वं त्र अप्रयोजकं मत्वा श्रावी
सुमस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकद्राखतिवत्‌ (879) बोध्यानि |
क
स्म
म]
जजन
आमा
` `श्रीः इति शद्धिपक्ष बृद्धयभावपक्ष चाह ।
9. “वौ क्षश्चुवः! (3-3-25) इति घञ्‌। उवर्णान्तत्वलक्षणापो$्पवाद:,।
1. नन्यादित्वौत्‌ ( ग.सू. 3-1-134 ) कतरि ल्युः। श्रवणान्नक्षत्रंविशेष: ।
se
2०
40
ene
Pm

10. श्रूयतेऽनेमेति' सज्ञायां ल्युटि श्रव्रणस्‌ stay, वेदो बा। ,. . ते : - „ बहुश्रुतः, TTR वा । |
11, प्रतिश्रयते इति प्रतिद्रुतृत्प्रतिधनिः । feat भावे ‹,सम्पदादित्वात्‌ 2. औणादिके (द. उ. 8-84) ट्रन्प्रत्यये रूपमेवम्‌। श्रूयतेऽनेनेति श्रोत्रमूसश्रवणम ॥।
sor
=ees ' ``(वा. 3-84108) क्विप्‌। gg! 3. औणादिके (द. उ. 9-49) असुन्प्रत्यये रूपमेवम्‌ । बिपूवेकाद्रमात्‌ अपत्यार्थे
` 12, श्रूयेतेडनया इति क्षति;८वेद:, shears ‹श्चयजीष्िस्तुभ्यरः, करणे.” (वा, 3-3-94) ‘Aaaa विश्रवणरवणौ ” (ग. सू. 4-1-112) इति शिवादिपाठात प्रकतेविश्रवण-
इतिः feat ल्युडपवादः Raq) , .. ` ` ;
` खणादेशौ:।. तौ,च यक्षराजे, रक्षोव्रिशेषे च व्यवस्थितौ । तेन Sora: कुबेरः ।
13. “क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्‌) (33-174). इति :संज्ञायां कतरि 'क्तः । GJATE-
रावण$=रक्षोबिरेषो लङ्काधिपतिः ।
प्रवेकः ऋषिविशेषः | , ` बहिश्रियुश्चु....' (द. उ.1-21) इत्यादिना निप्रत्ययः | श्रोणिः EART: ।
ciga gaa सनि. 'सनाशसमिक्ष .उ; (3-2-168) इति ताच्छीलिके, उप्रत्यये
A

5. अत्र 'स्ठाधद्दङ-- ›: (1-4-34) इत्यादिना ज्ञीप्स्यमानस्यनज्ञापयितुमिष्यमाणस्य

“ब्रवतिश्वणोति-- (7-481) इत्यादिना .अघणपरकत्वात्‌, अभ्य़ासस्येकार-
सम्प्रदानत्वात्‌ चतुर्थी । आत्मान स्तुतिबोध्यं प्रकाशयन्‌ राक्षसस्तत्र गत इत्यथः |
* । चिकल्पः]' ' क्या SE NE 5
A, 'प्रश्छाखितँ प्रोखितसत्वसुङ्खितं खंगैवखन्‌ मारुतवङ्किसौरभम्‌ ॥' धा,का.1-18
१३२८ श्वकि श्बठ ११२९
(1786) “Pas आलिड़ने ” (1ए-दिवादि:-1186, सक. अनि. पर.) श्वङ्कक;-ब्विका, ARER, शिश्वक्किषकः-षिका, शाश्वइक:-झिका ;इत्याद्रीनि
८ छिष्यत्यालिङ्गने, दाहे छेषति छेषते, णिचि ॥ रूपाणि सर्वाण्यपि कङ्कतिवत्‌ (140) अद्यानि । स्युटि-^श्वङ्कनम्‌ |
श्षेषयेत---! (A. 175-6) इति देव!
(1792) “ श्वच गतो ” (-भ्वादि:-166, सक, सेट्‌. आत्म.)
आश्षेष:--नक्षत्रविशोषः, आलिङ्गन च । सैज्ञायां, करणे वा घञ्‌ अत्र ।
आइलेषी--णिनि; । ?श्लेषः--अरूंकारविरेषः । श्वाचकः-चिका, श्वाचकः-चिका, शिश्चचिषकः-षिका, शाश्चचकः-चिका; |
आरिलष्ट; कन्यां देवदत्त; ; ' गत्यर्थीकमक--! (3-4-72) इत्यादिना कतरि क्तः। इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्कचतिवित्‌ (144) ज्ञेयानि |
केष्मा--औणादिक; (द. उ. 6-73) मनिन्प्रत्ययः । रोगविरोषस्य, तज्जनक- (1793) “ afa गतौ ” (प-भ्वादिः-167. सक, सेट आत्म.) .
शारीरकपदाथविशेषस्य च नाम। इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिक- सर्वाण्यपि रूपाणि कश्वतिवत्‌ (145) उद्यानि । कतरि क्तपत्यये-?श्वश्चितः। =
तुष्यतिवत्‌ (758) बोध्यानि |
(1787) “ श्लिष शछेषणे ” (5-चुरादिः-1574. सक. Bz. उभ.) (1794) “AS असंस्कारगत्योः ” (४-चुरादिः-1565. सक. सेटू. उभ.)
सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्की
टयतिवत्‌ (194) बोध्यानि । ' गत्यसंस्कारधातर्थे शाठयेत्‌ श्वाठयेदिति ॥! (छो. 81) इति देव! ।
(1788) “ श्लिषु दाहे ” ([-भ्वादिः-708. सक. सेट्‌. पर.) ५ इदित्‌ [ठि] इति दुग। । भैत्रेयोऽपि ' श्रठीत्येके? !? इति माधवं।
“-संस्कारगल्यो: ? इति . मेत्रेयकाशकृत्स्नकातन्त्रशाकटायमादय! ।
' ङिष्यत्यारिंङ्गने दाहे 'छेषति छेषणे णिचि ॥? (छो. 175) इति देव! |
'-गतिसंस्कारयोः? इति जेन; । “--गत्यसंस्कृतसंस्कृते ›इति बोपदेव! ।
केषक:-षिका, शिक्षेषिंषक:-शिक्षिषिषक:-पिका, शेिषकः-षिका;
संस्कारे च दुमे? इति धा. का. व्या, (3-16) | श्वाठक:-ठिका, rays
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि भोवादिकपोषतिवत्‌ (1026) sent|
यिषक:-षिका ; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्लापयतिवत्‌ (282) ज्ञेय्रानि ।
(1789) “ श्छोक सङ्घाते” (-भ्वादिः-7?. सक. सेट्‌. पर.)
८ सघातः=ग्रन्थः? इति सायणः | '--संघाते वने सजने? इति बोपदेव! |
(1795) “ श्वठ सम्यगवभाषणे ” (ऽ-चुरादिः-1856; सक सेट्‌. उभ.)
“-संघाते--संहनने, संहन्यमाने च? इति क्षीरस्वामी | “ संघातो--अन्थः। अदन्त! |

स चेह अथ्यमानव्यापार इति स्वाम्यादय!। काइयपादयस्तु अन्थितृव्यापार; “ शठ्येत्‌ 'श्वठयेदेते द्रेसम्यगवभाषणे | ! (छो. 81) इति देवें! |
इति ग्रथ्वातिवत्‌ सकमक; इति ›धातुबृत्त।वुक्तम्‌। सर्वाण्यपि रूपाणि केपतिवत्‌ 4. सम्यगाभाषणे ?इति दुर्गे!।'सम्यगुभाषणे? इति ज्ञाकटायंन!|
(261) ज्ञेयानि “स चेह ग्रथ्यमानस्य व्यापारो म्रन्थितुर्वा MASAA सम्यगाभाषणे “सम्यक्‌ वचनक्रियायामिति क्षीरस्वामी” इति पुरुषकारः | 'प्रकृत-
द्वितीये सकमैकः? इति सिद्धान्तकोपुदी | 'धीरतरङ्गिण्यां तु“असम्यगाभाषणे !इत्येव हश्यते ।
0790) “ शोण संघाते ” (7-्बादि;-457. सक, सेट्‌. पर.) -ठिका, शिश्चठयिषकः-षिका, श्वठयिता-त्री, शिश्वठयिषिता-त्री
तालव्योष्मादिरयस्‌ | सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्लेवतिवत्‌ (291) ज्ञेयानि । इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि. चौरादिककूलापय
तिवत्‌ (282). ज्ञेयानि.।' «ण्यन्ते
त्मक्कतिकसन्नन्ते च सर्वत्र न उपधावृद्धिः ; भदन्तपाठसामर्थ्यात्‌।, , ...
(1791) “ श्वकि गत्यर्थः ” (-म्वादि;-96. सक. सेट्‌. आल.)
‘afi इति मैत्रेयः | A, 'प्रश्बईनोत्त्रड्रिततत्रथस्वनादढौकि भीतैरपि नो शिखावलेः।? धा, का, 1-14.
1, ' इयादूव्यधाश्रुसंखवतीणवसावहृलिवश्िघ--? (3-1-141) इति AR णप्रत्ययः । B. '......अशाश्रचु: श्बञ्जितसौरमाः कचे । धा, का. 1.23; ` ` |
167
१३३० en ड॒ओ Ba GER
ोः” (5- बुर ादि ः:- 156 , सक. सेट.उभ.) | इवल्कक:-ल्किका, शिश्वस्कयिषकः-षिका ; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वठ्येपि
(179 6)“श्व ठि असं स्क ारग त्य
चौरादिकगन्धयतिवत्‌ (375) उद्यानि । `ल्युटि-शवर्कनम्‌। . gaei
श्वठ इत्यस्य पाठान्तरमिदम्‌”इति fir. कोंगुदी । दोर्गसम्मतः पाठः इतिं सुमधुरप्रियवस्कनामि; ........ ॥? धा. का. 3-17
सायणस्वामिनो ||संस्कारगत्योः ?इति मेत्रेयशाकटायनहेमचन्द्रादय।|
श्रण्ठकः-ण्ठिका, शिरवण्ठय़िषक:-बिका ;इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिक- (1801) “ श्व्ठ आशुगमने ” (-म्वादिः-550. सक. सेट्‌. पर.)
कुण्ड यतिवत्‌ (150) ज्ञेयानि । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचिल्लतिवत्‌ (528) बोध्यानि।
(1802) “ श्वस प्राणने ” (ा-भदादि;-1069. अक. Az. पर.)
(797) “ श्रश्न गतौ ” (-चुरादि-1624. सक, सेट्‌. उभ.)
: प्रत्ययादा'श्वसन्त्य! , शासः, *श्वसनः, “भाश्वलः-आश्वसितः । इतराणि
गतौ च; चकारात्‌ कृच्छजीवने इति दौगा।' इति स्वामी | “--बिले सर्वाण्यपि रूपाणि आदादिकास्तिवत्‌ (52) बोध्यानि । J
गतो dey’ इति वोपदेव! aA बिलार्थे च द्मे? इति घा. कां , गतिवृड्ध्योः ”
(1803) “ [टु sit]Pr
ब्याख्या, (3-24): । Ee (-भ्वादि:-1010, सक. अक, सेट. पर.) ANRI
श्वत्रकः-ग्रिका, .शिश्वश्नयिषक:-षिका ; श्वभ्रयिता-त्री, `` शिश्वश्रयिषिता-त्री
'श्रायक:-यिका, श्वायकः-यिका, शिश्चयिषकः-षिका, 'शेश्वीयक:-शोशयक:-यिका. ;
इत्यादीनि सर्वाण्यपि कर्णं
थतिवत्‌ (170) ऊद्यानि। कर्मणि त्तप्रत्यये-^ विश्वश्रितः.। श्वयिता-त्री, श्वाययिता-त्री, शिश्वयिषिता-त्री, शेश्वीयिता-शोशूयिता-त्र
शन
(0798) “ श्वत गतो ” (5-चुरादिः-1683, सक, सेट्‌. उभ.) ' इत्यादीनि, सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककिथातुवत्‌ (189) बोध्यानि ।
स्वत गत्यां च; चकारात्‌ कृच्छजीवने ? इति क्षीरस्प्रामी । सर्वाण्यपि 1, अन्न चुस्‌नmaara: । परंतु “गणकायमनिव्यम्‌ '(परि 98).इति साधयन्ति ।

रूपाणिं' चोरादिककर्णयतिवत्‌ (170) ज्ञेयानि । एवं “न विश्वसेदविश्वस्त विश्वस्ते नातिविश्वसेत्‌? “न विश्वसेत्‌

पूर्वविरोधितस्य › इत्याद्यपि भौवादिकवत्‌ रूपाणि 'गणकार्यस्यानियत्वेन साधयन्ति ।
। "(४99)" श्वेळ आशुगमने ” (-भ्वादिः-549. सक. सेट्‌, पर.) ˆ ... परे ठु 'प्रययादाश्वसरत्यः › इत्येव नुम्रहित पाठमारतय,, `विश्वसेत्‌? sa-
स्थलेषु आषैत्वात्‌ समाधान च वदन्ति। `
“श इति“क्षीरस्वामी | ` आशुगतौ ” इति काशकृत्स्न-कातन्त- _, 2. ' इयाऽऽद्व्यधालुसं्वतीणवसावहलिहन्छिषश्वसश्च ? .(3-1-141) इति कतरि
शाकटायनादय!। '-वेगे' इति बोपदेव! 3, नन्द्यादित्वात्‌ कतरि त्युप्रययः। श्वसनः= वायुः । [णप्रययः |
शवाछक;-लिका, श्वालक़:-छिका, शिश्वलिषकः-षिका, . शाश्चरुक;-लिका; _ 4. * आदितश्च? (7-2-16) इत्यत्र चकारस्यानुक्तममुन्नयाथकत्वात्‌, éआश्वस्त
` इत्यत्रापि अनिद्खम्‌-इति कारिका । निष्ठायामि नेच्छन्ति काशकत्स्ना
इत्यादिकानि .रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्लथतिवत्‌ ,(280) ....उद्यानि।
इति स्वामिकाञ्यपौ | आत्रेयमैत्रेयौ त ‘आंश्वसितः ? इतीदं चाहूतु
औषणादिके (द. उ. 8-132) वनपत्यये उपधाया TA च रूपमेव्स---शुरुवमू- ` इति agate । अतश्वोभयथा$प्यस्माभिः प्रदर्शित रूपम्‌ । . क
ख्लीपुरुषयोगः। कतरि .क्तप्रत्यये---प्रश्चल्ति;। घटादित्वप्रयुक्तकार्याणि.*न 5. aera 'विभाषा sats? (6-1-30) इति. सम्प्रसारणविकल्पः ।. . सम्प्रसारणपक्षे
o पूवरूपहलादिशेषादिषु maap: इत्यादीनि रूपाणि। सम्प्रसारणाभावपक्षे
संभवन्ति | cn
` दोश्वीयकंः श्यादीनि रूपाणीति ज्ञेयम्‌ ।
(1800): “ इवहंक परिभाषणे ” (ह-चुरादि:-1570. सक, सेट्‌, उम,) C 6. निष्ठायाम्‌ यजादित्वात्‌ (6-1-15) सम्भ्रसारणम्‌, “श्वीदितः? (7-2-14)
--भाषणे ! इति शाकटायनचन्द्रकाशकृत्स्नकातन्त्रादयः | इतीण्निषेघः । 'ओदितश्च ? (8-2-45) इति निष्ठातकारस्य नकारः। अत्र न्यासः
a औदितश्च ?(8-2-45) इति ओदितोऽनन्तरस्य निष्ठातकारस्य नतृविधनादेवेडभा-
^, “ आश्चर्तितो wyi सबलो5त्र रेजे विश्वञ्चितान्भ्रकृहरे सति तूर्यनादे ॥ | बस्य सिद्धेः श्वयतिग्रहण (1-2-14 सूत्रे इति शेषः) शक्यमकटुम्‌? इति। वैचि-
| | धा.का.3-24 ` “आम्‌ ग्रहणम्‌? इंति समाहितं च। परं तु “ओ लडि › इत्यादि व्यवहितेऽपि
3, | दलत्तवु प्रश्वलितानू परात मति....,..., U घा, का, 1-70. निष्ठानत्वं कैश्चिंदुजी कृतत्वाते.तद्वदंत्र मा भूदित्येवमथ ग्रहणमिति युक्त समाधानम्‌ ।
 २३३२ भ्विदि षट १३३३
उच्छून:-शूनवान्‌ ,उदध्चित्‌ श्वयथुः, शश्वा- मातरिश्वा, “शवः, “श्रयीचि:
१ (1806) “ षगे संवरणे ” (1-भ्वादिः-789. सक, सेट्‌. पर.)
इत्यादीनि विशेषरूपाणि । “शेश्वीयमान; | आल घटादि!, पिच्च । ‘st? इति कचित्‌ पाठः |
(1804) “ श्विता वर्णे 17 (1-भ्वादि:-742. अक, सेट, आत.) !सागक;-गिका, सगक;-गिका, सिसगिषकः-षिका, सासगकः-गिका ;
` -शोक्कये'इत्येव बोपदेवः । | इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि घाटादिककखति (142)वत्‌ बोध्यानि |
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्ष्वेद तिवत्‌(326) बोध्यानि । श्वेतः, SRT, (1807) “ षघ हिसायाम्‌” (४-स्वादिः-1268. सक, सेट्‌. पर.)
चितित्रा-श्वेतिला इति विशेष: | | ही सशुवन्‌-शता । इतराणि सर्वाण्यपि पाणि सौवादिकश्क्नो तिवत्‌ (1672)
(1805) “ श्विदि श्रेत्ये ” (1-भ्वादि:-10, अक. सेट्‌. आत्म.) बोध्यानि |
“शैत्ये? इतिजैन-क्कातन्त्रौ । (1808) “ षच सेचने ” (प-म्वादिः-168. सक,सेट्‌. आत्म.)
श्वेतस्य गुणस्यापि धातुना साध्यतया क्रमिकतया चाभिधानात्‌ क्रियालस्‌| : सेवनेडपि इति केचित्‌। 'सेचने सचते, तच समवाये सचत्यपि।?
"यदाह `` | pS (a. 46) इति देवा । “ केचित्त परस्मैपदिभिः सह धातुमेनं पठन्ति...
RRA: श्वेतइत्येकं श्षेतत्वेनप्रकाइयते । तदेतत्‌ “ ब्रुविशासिगुणेन च यत्‌ सचते› (भाष्यम्‌ 1-4-51) इति weg-
अम i | 0 are
अतक्रमरूपत्वादमिधानं प्रवतते ॥ ? (बाक्यपदीयम्‌ 3-3) इति? इति माधव; | विरोधादयुक्तम्‌! इति aga (1-451)। ' षप? इति मैत्रेयशाकट।य-
i हिवन्दक:-न्दिका, शिश्चिन्दिषकः-षिका, इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि नादयः | सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्कचतिवत्‌ (144) बोध्यानि। सचिवः,
“क्विन्दतिवत्‌ (284) ज्ञेयानि। सक्तु; ।
` 1; उदकेन श्रयतीति उद्‌श्चित्‌ तकम्‌ । क्रिषि, तुकि च रूपमेवम्‌। ' उदकस्योदः (1809) “ षच समवाये ” (-भ्बादिः-997. अक, सेट्‌, उभ.)
सज्ञायाम्‌ (6-3-57) इति उदकशब्दस्य उदादेशः। ' उद्श्वितोऽन्यतरस्याम्‌ '
: सेचने समवाये च स॑चते, सचति क्रमात्‌? (छो. 46) इति देव!।
(42-19) इति निरदेशकामर्थ्यात्‌ यंजादित्वेऽपि न सम्प्रसारणं क्विन्विषये इत्यव-
` चेयम्‌। | > ` सर्वाण्यपि रूपाणि भोवादिककृचतिवत्‌ (144) बोध्यानि ।
है “9
,
RAST (3-3-89) इव्यथुचप्रत्ययो भावे।
“रोगाख्यायाम्‌ (3-3-108) इति ण्बुलोऽपव SAT = कुष्ठरोगविशेष: | (1810) “ षट अवयवे ”” (ग-भ्वादिः-313, अक, सेट्‌. पर.)
ादोऽप्ययमिति केचित्‌।
` 3. श्वयतिंन्गच्छति निरन्तरमिति श्वास्छनक
:। ° ऽबनउक्षन्‌--? [द, उ, 6-55]
सटा-सिंहादीनां शिरसि विद्यमानो रोमसँस्थानविशेषः, जटाद्याकारः । पचाद्य-
nlनिपातनात साधु;|पांतरि-सर्वस्य परिच्छेत्तरि आकारे श्वयति-वधेते इति जन्तात्‌ टापि रूपस्‌ । इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि भोवादिककठतिवत्‌
` मातरिश्वा वायुः । “तत्युरुपे कृति--? (6-3-14) इति
सप्तम्या अछक्‌।
` `` 4. श्वयति सन्यत्तः प्राणिभिरिति शचः इति दशपाद्युणाद्याम्‌
(148) बोध्यानि ।
(9-53) उक्तम्‌।
' शवतिर्गतिकर्मा कम्बोजेषु, विकार एवैनमार्या: प्रभाषन्ते ! (पस्पशाहिके) इति 1. 'धात्वादेः षः सः (6-1-64) इति उपदेशे षकारादेरस्य धातोः सर्वत्र प्रयोगे
:`
` 8,
' 'भाष्यविरोधादेतदुपेक्ष्यम । सकार; । एवं षोपदेशधाठुषु सर्वत्र ज्ञेयम्‌ |
श्वयति वर्षते इति श्वयीचिः चन्द्रमा: । औणादिके (द.
उ. 1-40) ईचिप्रत्यये 2. सचिवः=अमात्यः। सचतीति सचि;, सहभावः, `केशाद्‌ वोऽन्यतरस्याम्‌*
साधु; ।
(5-2-109) इति मत्वर्थीयो वप्रत्ययो बाहुलकात्‌ इत्याहुः |
| १, भौणादिके (द. उ. 8-31) रक्प्रयये रूपमेवम्‌ । श्वित्रमू-व्याधिविशेष:
। | 3. औणादिके (द. उ. 1-122) तुन्प्रयये रूपमेवम्‌ “faga—’ (7-2-9) इतीण्नि-
| “2६, आबद्धमीमञ्नुङुटीविभन्ग; शेश्वीयमाना रुणरौदनेत्र: । ? भ, का, 3,30, घेघ; । सकतु;-पिथ्विशेष; ।
१३३४ षणु tae १३३५
(1811) “ षट्ट हिंसायास्‌ ” (इ-चुरादिः-1634. सक. सेट्‌. उभ.) ।शुषा:-पशुषौ-पशुषः, गोषा:-नृषा:, “सातिः, सन्तिः, सतिः, सनिंससनिवांसम्‌;
सेनिवान्‌ ,सन्यम-सायम्‌ ,'प्रसत्य, “सनिः, “सानसिः इति विशेषरूपाणि।
ze— इति क्षीरस्वामी g इति केचित्‌ |
इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि तानादिकक्षणो तिवत्‌ (296) बोध्यानि ।
चौरादिककुडू
यतिवत्‌ (207) सर्वाणि रूपाण्यूह्यानि |
(1814) “षद्ल विशरणगत्यवसादनेषु ”
(1812) “ षण सम्भक्तौ ” (-स्वादि:-464, सक. सेट्‌. पर.)
([-म्वादि;-854-सक. अनिट्‌. पर.) ज्वलादिः |
: दाने सनोति सनुते, सम्भक्तौ तु सनेदिति॥ (शो. 125) इति देव! । . ज्वलादेश्व तुदादेश्च सीदेद्‌ विशरणादिके |
“सानकः-निका, सानकः-निका, 'सिसनिषकः-सिषासकः-सिका, शसासायकः- पद्यतेरथ आसीदेद्‌ आसादयति चाङि यो ॥? (छो. 108) देव! ।
संसनकः-निका; “---'विशसृशणुदप्रवेशामशीक्षेपेषु Tee विशरणार्थः ।› इति च श्लोकधातु-
सनिता-त्री, सानयिता-त्री, सिसनिषिता-सिषासिता-त्री, सासायिता-संसनिता-त्री ; पाठ! । ?? इति पुरुषकार; ।
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि ' जनी प्रादुर्भावे ? (583) इतिवत्‌ बोध्यानि। . सादक:-दिका, सादक:-दिका, सिषत्सक;-त्सिका, “सासदकः-दिका;
भसातः-सातवान्‌ , “सातिः, सन्तिः - सतिः, “सेनिवान्‌-सनिससनिवांसम्‌ , 'सत्ता-सत्री, सादयिता-त्री, सिंषस्सिता-त्री, सासदिता-त्री
"सायमानः-सन्यमानः, “सानुः, इति विशेषरूपाणि। | इत्यादीनि समस्तान्यपि रूपाणि भोवादिकखद्‌तिवत्‌ (338) ज्ञेयानि |
(1818) “षणु दाने ” (फाया-तनादि:-1464. सक, az. उभ.) 8निषीदन्‌-प्रतिसीदनन्ती
1, पड सनोति इति sal 'जनसनखन--? (3-2-67) इति विद्‌। gadaa-
“दाने सनोति aga, सम्भक्तौ तु सनेदिति ॥? (छो. 128) इति देव! | ` सिकस्य--? (6-4-41) इत्याकारः । 'सनोतेरनः? (8-3-108) 'इति षत्वम्‌।
एवं गोषाः, TIT: इत्यादिष्वपि घोष्यम्‌।
1. सनीवन्तथेभ्रस्जदम्भुत्रिस्वयूुभरज्ञपिसनाम्‌
' '(7-2-49) इत्यनेन सन्नन्ते इड्वि- 2. 'ऊतियूतिजूतिसाति--? (3-3-97) इति निपातनात्‌ साधुः। खातिः=दानम्‌।
कल्प: | इट्पक्षे एवं रूपम्‌। इडभावपक्षे 'जनसनखनां aAA: (6-4-42) “सान्तिः, सतिः’ इति तु क्तिचि, “सन; क्तिचि? (6-4-45) इति आकार-
इत्यात्वम्‌| ' आदेशप्रयययोः (8-3-59) इति उत्तरखण्डे षत्वम्‌ । विकहप-नलोपविकल्पयो रूपम्‌। न क्तिचि दीघेश्व ?(6-4-39) इति दीषिविकल्पः ।
2. यङन्ते “ये विभाषा) (6-4-43) इति आकारविकल्पः। इद्‌ च आत्वं यकारादौ 3. “वा ल्यपि " (6-4-38) इत्यस्य व्यवस्थितविभाषात्वात्‌ नान्तानाँ निद्यमधुनासि
क्डिति प्रत्यय एवेत्यतः ण्यति न भवति। तेनास्माण्ण्यति सान्यम्‌ इस्येव रूपम्‌ । ` कलोपः ।तेनेव रूपम्‌ ।
3, यतः सन्नन्ते इड्विकल्पः; तेन निष्ठायामिण्न। * जनसनखनां? (6-4-42) 4. औणादिके (द. उ. 1-68) इप्रयये रूपम्‌ । AHA, दानं च ।
` इत्याकारः। एवं क्तिन्प्रश्नतिष्वपि प्रक्रिया ज्ञेया। ' 8. औणादिके (द्‌. उ. 10-17) असिप्रत्यये, उपधादीर्घे च रूपम्‌।सानेसि;-स्नेदः ।
` 4, feat क्तिनि रूपमेवम्‌! “ खनः क्तिचि लोपश्चास्यान्यतरस्याम्‌ ”(6-1-5) इति 6. ' छपसद्‌--? (3-1-24) इति भावगर्हायां यू । भावगर्हान्धात्वर्थं कुत्साविशिष्ट-
आकारादेश-नकारलोषौ ठु तानादिकसनोतेरेवेति काशिका । क्षीरस्वामी ठ त्वम्‌ं। गित सीदति सासद्यते ।अय॑ यङ्‌ `धातोरेकाचः? (3-1-22) इति
अस्यापि भौवादिकधातोस्तदभिप्रति। केचित्त ' ऊतियूतिजूतिसाति-- (3-3-97) औत्सगिकयडोऽपवादः इति प्राञ्चः |नेति नव्याः
इति निपातनात्‌ सातिरित्येकमेव क्तिनि रूपमभ्युपगच्छन्ति। परे ठु खनोतेस्ताना- 7. धातोरनिद्त्वम्‌। दकारस्य चर्त्वेन तकारः। एवं तव्यदादिष्वषि|
Raa स्रातिरिति निपातनमिति वदन्ति। अत्र निष्कर्ष विद्वांसः प्रमाणम्‌ । वाघ्राष्मास्थाम्तादाण्हर्थतिसर्तिशदखदां पिबजिप्रधमतिष्ठमन॑यच्छपरथचछे-
` 8. शतरि, *
“कु, छन्दसि धातोरस्मात्‌ लिटः क्कसौ संनिङपूर्वात्‌ इडागमः, एत्वाभ्यासलोपाभावश्च ` `घौौशीयसीदाः '(7-3-78) इति सीद इति सबदिश:। afad: ›(8-3-66)
निपायते। लोके तु सेनिवांसम्‌ इत्येव ; अत एलाभ्यासलोपादयः । इति इणन्तादुपसर्गात
परस्यसदिपकारस्य षत्वे रूपमेवम्‌ ।' अध्रतेः ›इत्युक्तत्वात्‌
कस्वन्तस्य द्वितीयान्तमिदम्‌। ‘afresh! सनिससनिवांसम्‌ 'इति श्चुतिः। | प्रतिसीदन्‌ UT न षत्वम्‌। उपसगेप्रकरणात “नि” इति कमभ्रवचनीयस्य
6, औणादिके (द. उ, 1-88) युण्प्रत्यये रूपमेवम्‌ | सानु;-शिखरकूठ: |
न षत्वम्‌।
rly
 धेस १३३७
१३३६ GEGA
loa इतीमानि विशेषरूपाणि । .
1निषाद:, सादः-सदः, प्रासादः, “उपनिषत्‌-परिषत्‌-शुचिषत्‌-दुसत्‌-दिविषत्‌,
aa
a
बसी, “विषण्ण;-विषण्णवान्‌ , “निषिषत्सुः, 'सेदिवान्‌ , “सद्रुः, निषद्या, (185) “ [आङः] षद पद्यर्थे ” (इ-बुरादि:-1832. सकः सेटू. उभ.)
10सादी, !'सेदिः; Paa, "निषद्वरः, सादिः, | आधृषीय। |
1. “ जवलितिकसन्तेभ्यः--? (3-1-140) इति कतरि णः । निषादः वन्यजातिविशेष;।
“पद गतौ? इति धातोरथों गतिः । “ गतौ ?इति फलितम्‌ | चौरादि-
qa पचाद्यचि सद्‌; इत्यपि साधुः। माधबस्ठु “ निषीदत्यस्मिन्‌ पापमिति कच्छादयतिवत्‌ (562) रूपाण्यूझानि | आशृषीयत्रात्‌ शिज्विकल्प इति विशेषः |
निषाद्‌ः।
विशेषः |
' दश्च’ (3-3-121) इति अधिकरणे घन्‌” इत्याह। संज्ञाऽत्रेति
(1816) “ षद्ल विशरणगत्यवसादनेषु ”
2, “अकतैरि च कारके संज्ञायाम्‌'(3-3-19) इत्यधिकरणे घञ्‌। प्रसीदन्ति धनिनोऽ- . (जादुदादि;-1427, सक. अनि. पर.) |
स्मिन्‌ इति प्रासादः धनिनां वासः। “ उपसरैस्य घनि--? (6-3-
122) इति “प्रः .
शतरि afanet सीदन्ती-सीदती इति द्वे रूपे । तदर्थमेव भोवादिकेषु पठि-
इत्यस्य दीधः। संज्ञायामेव मनुष्यभिन्नेऽपि स्थले दीधः; अन्यत्र न; ततश्च
|
तस्यास्यात्र तुदादौ पुनः पाठः । “स्वराथे पुनः पाठः ' इति केचित्‌। केचिन-
“प्रसाद्‌;?इत्यत्र न।
3. उप निषीदन्ति, उप निषादयन्ति वाइति उपनिषत्‌। faai सम्पदा दित्वात्‌ aga पठन्ति । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकस्ती दतिवत्‌ (1815) बोध्यानि |
( वा. 3-3-108 ) क्विपि षत्वे च रूपमेवम्‌। एवं परिषत्‌ इत्यादयोऽपि। (1817) “ षन्ज सङ्गे ” (-म्वादिः-98/. सक, अनि, पर.)
झुसत्‌ ,दिविषत्‌ ,शुचिषत्‌ इत्यादयस्तु ‘सत्पृद्विष-- (3-2-61) इत्यादिना
सजन अभिषजन्‌-न्ती, *अङ्गरिषङ्गा यवागूः, भासङ्गः-उत्सङ्गः -निषङ्गः,
क्विपि सम्पथन्ते । पर्षत्‌ इति ठु एषोदरादित्वात्‌ (6-3-109) परेरिकारलोपे
साधुः | दिविषत्‌ इत्यत्र' तत्पुरुषे कृति--” (6-3-14) इति सप्तम्या agg 5अमिषिषद्छु:, "सक्त:-सक्तवांन्‌ ,'सकूखा-सङ्कूला) “सिथ, इति विशेषः
- सुष्रामादित्वात्‌ ,(8-3-98) षत्वम्‌ । ये ्रीलिङ्गशब्दाः संसत्‌ इत्यादयः, ते 1. औणादिके (द. उ. 8-89) ANAT रूपम्‌ |धातुदकारस्य चत्वैन तकारः | सत्त्रमू=
, सम्पदादिक्किबन्ता: ; ये ठु पुँक्वङ्गशब्दाः, ते 'सत्सू-- (3-2-61) इति निष्पन्नाः यागविशेषः, अन्नशाला च ।
इति वैयाकरणसम्प्रदाय; । 2, शतरि, ' देशसञ्जखजां शपि ?(6-4-25) इति अनुनासिकलोपः । धातुरयसुष=
पृषो दरादित्वात्‌ बरुवच्छन्दस्य
देशे नोपधः ; ' नकारजावशुस्वारपञ्जमौ झलि घाठुषु 'इति अभियुक्तोक्तेः ।
बृसीत्मुनीनामासनम्‌ |
"4. ब्रुवन्त: सीदन्यस्यामिति
। बृ? इत्यादेशः। सदेरधिकरणे डट्प्रययः। टित्वात्‌ faai डीप्‌। अभिषजन्‌ इत्यत्र उपसर्गात्‌. झनोतिसुवतिस्थतिस्तौतिस्तोभतिस्यासेनयसेघ-
। :8, ' रदाभ्यां--? (8-2-42) इति निष्ठातकारस्य थातठुदकारस्य च नकारः । षत्वम्‌, सिचसञ्जस्वज्ञाम्‌? (8-3-65) इति षत्वम्‌ |
må च। 3, aah कुत्वे च ae: । अङ्गुलौ सङ्जोऽस्या यवाग्वाः अङ्रणुलिसङ्घा।
6. सनन्तादुप्रययः। ' स्थादिष्वभ्यासेन चाभ्यासस्य '(8-3-64) इति पूर्वोत्तरखण्डयो « समासेऽङ्गुलेः सङ्गः’ (8-3-80) इति षत्वम्‌|
षत्वम्‌| 4. प्रपूर्वकादू धातोर्धनि “चजो:--? (7-3-52) इति कुत्वे च रूपमेवम्‌। * उपसगेस्य
7, लिटः “भाषायां खदवसं--' (3-2-108) इति RIIAT: ;एत्वाभ्यासलोषः | afi—’ (6-3-122) इति Qa: । प्रासङ्गः्युगम्‌ ।निपूर्वकात्‌ घजि निषङ्गः=
| वस्वेकाच--' (7-2-67) इतीडागम; । l |
तूणीरम्‌| उत्सङ्गभ=भङ्गः |
-8. “ दाघेट्सिशदसदो रः ? (3-2-159) इति तच्छीलादिषु कतृषु रुप्रययः । or, अभिपूर्वकात. सञ्चतेस्सभन्तादुप्रत्यये, `स्तौतिण्योरेव--* (8-3-61) इति नियम
9. faat 'संज्ञायां समजनिषद्‌--? (3-3-99) इत्यादिना अकतेरि क्यप्प्रत्ययः| बाधित्वा `स्थादिष्वभ्यासेन चाभ्यासस्य ? (8-3-64) इति saa) “स्थादिषु?
निषद्यास्वासस्थानम्‌ । | इत्यनेन AAs प्रदणम्‌|
10, साधुकारिणि णिनिप्रत्ययः ।सादीजअश्वत्योपरि स्थित्वा थुष्यमानः। अनिदितामू-- '(6-4-24) इत्युपघानकारलोप; । जकारस्य TAT चकारः ।
, 11, ' सदादिभ्यो दर्शनात्‌? (वा, 32-171) इति वचनात्‌ भाषायां farda: | , घातोर्जान्तत्वात्‌ ,'`जान्तनशां विभाषा ”(6-4-32) इति उपधानकारलोप-
हल्के
छन्दस्येवायम्‌ |sare लिइवद्धावात्‌ एत्वाभ्यातलोपौ। विकल्पः ; तेन रूपद्वयम्‌ ।
12, औषणादिकेञ्युन्प्रत्यये रूपम्‌। सद्‌; सभा । २ “असिसङ्जिभ्याम्‌--' (द. उ. 1-10) इति क्थिन्प्रत्ययः, कित्वात्‌ नकारलोपः
13. ' नौ सदेः? (द. उ. 8-48) इति वरच्प्रययः। निबद्धर/८काम:, कदैमख। सॉक्थजऊरः |
14. ' इण्‌ अजादिभ्यः ? (वा. 3-3-108) इति इण्‌। सादिः अश्वस्थो योद्धा । 168
१४६८ we षह १३३९
रूपाणि । इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि कत्थंतिंवत्‌ (160) बोध्यानि। ` (पञ्चपाग्नुणादि; 1-54) इति ओणादिकः zal समसान्यपि ख्पाणि
` (1818) “a ` समवाये ” (1-भ्वादिः-400; अक, सेट्‌. प॑रः) भौवादिकगलतिवत्‌ ` (387) बोध्यानि| Ba Bg
सवा य!:=सम्भन्धः, सम्यगवबोधो वा । सप्तिः-- ' क्तिउक्तो च संज्ञायाम्‌! (1825) “ षस tat” (ा-अदादिः-1078. अक, सेट. पर.) `
(33.174) इति संज्ञायां क्तिच्‌ । सप्तिः=भश्वः । संप्त--ओणादिके: ~ षसने ” इति सुधाकरक्षीरस्वामिनौ । छान्दसोऽयमिति भाष्यादौ
कनिन्प्रत्ययः, 'तुडागमश्च । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकंचयतिवत्‌ (50%) * जक्षित्यादयः षट्‌ (6-1-6) इत्यत्र स्पष्टम्‌ ।केचित्‌ छान्दसले नाभ्युपगच्छ-
बोध्यानि। | i
न्ति। 'सस्यम्‌ ,“सास्ना|
(1819) “ षम अवेछुब्ये ” (-स्वादि:-829. अंक. सेट्‌. पर.) (1826) “ षस्ज गतौ ” (1-भ्वादिः-08. सक, सेट्‌. पर.)
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकद्रेमतिवत्‌ (876) बोध्यानि । समः, “सुंषम
विंघम:-नि:षम:-दु:षर्मः । अंभन्तत्वैन मित्त्वात्‌ णिजन्ते ge, सैंमके:-मिंकी ‘AARI सञ्जते? (भाष्यम्‌ 3-1-26) ‘sac: सजन्ते
सिसेमिषक:, iin, सम्समक;-मिंका ;इत्यादीनि रूंपांणि। गुणकर्मेसु ! (गीता 3-29) 'सज्ञमानमकार्येषु ”(कामन्दकनीतिसारः 4-41)
इत्यादिषु आत्मनेपदप्रयोगात्‌ उभयपदलं न्याय्यम्‌। वर्धेपानादय! STE
(1820) “ षम्ब सम्बंन्धे ” (ऽ-चुरादिः-1555. अक, Bz. उभ.) दूषयन्तीति माधवाचार्य! प्रतिपादितम्‌ । वर्धपानाद्युक्तिमाब्याद्विविरोधात्‌
: शुम्ब--?इत्येके । “साम ›इति दीर्घादिं सकारादिं च केचित पठन्ति। उपेक्ष्या।
रूपाणि तु कर्णयतिवत्‌ (170) बोध्यानि । १सज्जक;-ज्जिका, सजाक;-ज्जिका, सिसज्जिषक;-षिका, सासज्जक:-जिका;
` ` अत मध्ये षय गतौ!(भ्वादिः, सक, सेट्‌. आल.) इति क्कचित्‌ सञ्चिता-त्री, सज्जयिता-त्री, सिसज्जिषिता-त्री, सासजिता-त्री; ` |
इति सायण! 4 अन्ये सर्वेऽपि न पठन्ति । इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि भौवादिकमञ्जतिवत्‌ (1235) बोध्यानि ।
' OBR) “ षज अजने ” (-म्वादिः-8%. सक. सेट्‌. पर.) ` ` (1827) “बह भषणे ” (त-म्बादिः-859. सक, सेट, आल.)
सर्ज--! इति क्षीरस्वामी | सजू:--ओणादिक उप्रत्ययः | रूपाणि 'सर्वाणि है ज्वलादि। |
कजैतिघत्‌ (169) बोध्यानि | agi सहते, यो तु साहंयेत्‌ सहति द्वयम्‌ ।
(1822) “षब गतौ ”(-म्वादि-424. सक, सेट्‌. पर.) aR सह्यति शक्यार्थ ॥ (छो. 197) इति देव! 1 |
रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्रघेतिवब्‌ (173-^) ज्ञेयानि | साहक़:-हिक्रा, साहकः-हिका, “सिसहिषक:-षिका, सासहक:-हिका
,. (1888) “ षवे हिंसायाम्‌ ” (ए-म्वादिः-586-सक,
सेट्‌.पर.) 1. gegga (द, उ. 8-12) इति यप्रययः । |
भौवोदिककर्वतिवंत्‌ (173-^) रूपाणि बोध्यानि । 2. औषाद्विक्ते (द, उ. 8-47) नप्रयये उपधाया Ae च S) A=
गवादीनां NEFI: ।
(18084) “षल गतौ ” 0-म्बादिः-847. सक, सेट्‌.पर.) | ७० « “स्तोः श्चुना BA? (8-4-41) इति इचुत्वेग शकारः, तस्य जरत्वेन जकारः ।
“से ?इति क्षीरस्वामी । साल;-वप्रः, घन्‌ | सलिलम्‌ “सॅलिंकॅलि---! पुत -सर्वेत्र बोध्यम्‌|
4. अत्र उत्तरखण्डस्य षत्वं क्षीरतरङ्गिणीडिप्पणकार अभिप्रैति । तत्र निदान न
L पचाद्यचि रूपमेवम्‌ । यदा तु भावाथकत्व, तदा संज्ञायां घप्रत्यये रूपमेवम्‌ । ` पश्याः । `प्रत्युत ‹ स्तौतिण्योरेव”? (8861) इति नियमात्‌ षत्वनिषेथ एव
2. 'सुविनिदुंभ्येः उपिसूतिसमाः ?(8-3-88) इति षत्वम्‌। [माणिकः ।
१३४० षह षिच १३७१

सोढा-'सोड़ी-सहिता-त्री, साहयिता-त्री, सिसहिषिता-त्री, सासहिता-त्री 1सासहिः, 'साह;-सहः, उत्साही, 4सहित्रम्‌ , *सिसाहयिषुः, "षट्‌,
इति समस्तान्यपि रूपाणि भोवादिकबहतिवत्‌ (1582) बोध्यानि । संहसानः, इतीमानि विशेषरूपाणि| #4 §
श्वरिषहमाणः-निषहमाणः-विषहमाणः, *विसहनेकृत्य, `“साह्वान्‌, “स्मम्‌, 1828) “षह चक्यर्थे ” (1ए-दिवादि:-1188. अक. Bz, पर.)
प्रतनाषाट-क्रताषाट-तुराषाट, "सहनः, सहमानः, सहिष्णुः, साहयः, चक्यथैः-्तृति; । प्राचां मतेऽश्याप्रामाणिकः पाठ इति माधव! । देवश्षोकः
11सर्वसह;-शत्रैसह;, '“सवेसहा, भोक्तुं 'सहमान qad द्रष्टव्यः । ख्पाणि समस्तान्यपि पूर्वधातुवत्‌ ज्ञेयानि । अयं सेट,
1. तादेराधेधाठुकस्य * तीषसह '(7-2-48) इतीड्विकल्पः | इद्रपक्षे सहिता। शतरि- सद्घन्‌ इति भवतीति विशेषः । l
इडभावपक्षे “ सहिवद्दोरोद्‌ अवर्णस्य’ (6-3-112) इत्योकारः | ‘at ढ :'
(8-2-31) इति ढत्वम्‌। तकारस्य धत्वम्‌,तस्य LAT ढकारः । ' ढो ढे लोप: (1889) “ qg मर्षणे ” (%-बुरादि:-1810. सक. सेटू. उभ.)
(8-3-13) इति पूवेढकारस्य लोपः । “ पजेन्यवद्वक्षण प्रवर्तते (षरि. 120 ) इति आधूषीय! | |
, न्यायेन ओकारस्य “ढलोपे? (6-3-111) इति दीधः । एवं तव्यदादिष्वपि Jay ।
2. “परिनिविभ्यः सेवसितसयसिुसह---! (8-3-70) इति षत्वम्‌|
अस्मादेव धातोः साह्वान्‌ इति (णिजभावपक्षे) शुद्धात्‌ निपात्यते इति Haz
3. 'विसहने ' इति साक्षात्प्रभृतिषु (1-4-74) पाठात्‌ विपूर्वकत्वेषपि 'परिनिः (6-2-12) । रूपाणि आधृषीयचर्पयतिवत्‌ (554) बोध्यानि।
चिभ्यः--› (8-3-70) इति षत्वं न। विपूर्वकात्‌ aed: ल्युटि साक्षात्प्रशृतिषु (1830) “ षान्त्व सामप्रयोगे ” (-चुरादिः-1569. सक, सेट्‌, उभ.)
' पाठात्‌ कृञो योगे गतिसंज्ञायाम्‌ , “ समासेऽनञ्पूर्वे? (7-1 37) इति कत्वाप्रत्य-
यस्य ल्यबादेरे, गणे निपातनादेव एदन्तत्वम्‌। विसहनेकृत्यनक्षान्त्वा इत्यर्थः। ‘ara इति क्षीरस्वा मिप्रभृतय; | सामप्रथोग+=प्रियवाक्येन उपच्छन्दनम्‌ |
4. “ दाश्वान साह्वान्‌ मीढ़ांश्व? (6-1-12) gua निपातनात्‌ छन्दसि, लोकेच चौरादिकतन्त्रयतिवत्‌ (698) सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि।
सहतेः कसौ परस्मैपदम्‌ , उपधादीर्घत्वम्‌ , अद्वि्वचनत्वम्‌ ,अनिद्त्वे च ।
साह्वान्‌=वलाहकः ? इति काशिका (6-1-12)
(1831) “ षिच क्षरणे ” (ए7-दुदादिः-1434. सक. अनि. पर.)
5. “शकिसद्दोश्व '(3-1-99) इति यत्‌ । ण्यतोऽपवादः । | gaf: |
6. “ छन्दसि सह; (3-2-63) इति fasaa: । . णित्वादुपधावृद्धि: । प्रय: सेचक;-चिका, सेचक;-चिका, *सिसिक्षकः-क्षिका, सेसिचक;-चिका;
सबैलोपी । “ अन्येषामपि दृश्यते ” (6-3-137) इति पूवैपदस्य दीघ: । “ सहेः
साढः सः ' (8-3-56) इति मूर्धन्यादेशः । द्वितीयादिषु तु¦ ae: पृतनर्ताभ्यां 1, ' सहिवहिचलिपतिवदिभ्यो यडन्तेभ्यः--? (वा. 3-2-171) इति किः किन वा
च ' (8-3-109) इति षत्वम्‌ । एवं जलाषाट्‌ इत्यादिषु चेति बोध्यम्‌| प्रयः ।प्रयस्य लिइवद्भावात्‌ द्विवेचनादिकम्‌ इति केचित्‌। वस्तुतो यडन्तादेव
7, ‘ अचुदात्तेतश्च हलादेः ” (3-2-149) इति ताच्छीलिको युच्‌। विधानात्‌ `सन्यङोः › (6-1-9) इति द्विवचनमिति न्याय्यम्‌।
8. alg शक्तोतीदर्थ “ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु--? (3-2-129) इति 'चानश्‌। , ज्वलादित्वात (3-1-140) कतरि णप्नत्यय: । तस्य वैकल्पिकत्वात्‌ पक्षे पचाथच्‌ ।
9. तच्छीलादिषु AIS * अलकूञ ...सहःचर इष्णुच्‌? (3-2-136) इतीष्णुच्प्रत्ययः| , उत्पूबैकादस्माद्‌ ग्रह्मादि (3-1-134) पाठात्‌ कतेरि णिनिः
10. ण्यन्तात्‌ कतरि, "अनुपसर्गात्‌. ..साहिभ्यश्च ' (3-1-138) इति शर््रत्ययः| अर्तिदूधूसूखअनसह--' (3-2-184) इति करणे इत्रप्रत्ययः |
प्रत्ययस्य शित्त्वात्‌ ‹ कतरि शप? (3-1-68) इति शप्‌। साहयतीति साहयः | , ण्यन्तात्‌ सनि उप्रत्यये रूपमेवम्‌ । उत्तरखण्डे 'सः स्विदिस्वदिसहीनां च’
ह

11. सर्व सते इति सर्वसहः । `संज्ञायां भृतृवृजिधारिसहि--' ` (3-2-46) इति (8-3-62) इति सत्वम्‌ ;'स्तौति--? (8-3-61) इति नियमस्य बाधकोऽयम्‌।
खच्प्रत्यय$ । 'अर्शद्वेषत---? (6-3-67) इति पूर्वेपदस्य मुमागमः | सर्वसह!- 6. “ सहेः षष लक च? (द. उ .9-7) इति धातोः षषादेशः, कनिन्प्रययस्य छक्‌
` अतीव सूक्ष्मंबुद्धिः । एवं शत्रसह' इत्याद्यपि। ay घट-संख्याविशेष:। - ` |
12. ' पूःखरवैयोदारिखद्दोः (3-2-41) इति खच्‌। पूर्ववत्‌ नुम्‌ ada 7. औणादिके (द्‌. उ. 5-30) असानच्प्रयये रूपम्‌ । सहसान;त्क्षमावान्‌ |
चसुमती । संज्ञाऽत्र। . 8: सन्नन्ते “हलन्ताच्च? (1-2-10) इति झलादेः सनः कित्वम्‌ ;तेन गुणोन।
e-

13. *शकशषज्ञागलाघटरभलभक्रमसह---' (3-4-65) इति agni उपपदे. घातो- 9, ' "सिचो af’ (8-3-110) इति षत्वनिषेधः । .“ आदेशप्रत्यययोः? (8-3-59)
Wet | इति प्राप्तस्य षत्वस्य निषेधः । |
१३४२ षिञ्‌ विध २३४९
सेक्ता-सेक्त्री, सेचयिता-त्री, सिसिक्षिता-त्री, सेसिचिता-त्री; refer, इति विशेषरूपाणि ।
इत्यादीनि रूपाणि तौदादिकप्रुश्चतिवत्‌ (1275) बोध्यानि । 'अभिषिश्नन्‌- (1833) “ fist बन्धने ” (7्-क्रयादिः-1477. सक. अनि. उभ,)
परिषिश्चन्‌-न्ती-ती, 2निषेकः, अभिषेकः, aan, “सिक्थम्‌ इति विशेष- : सिनोति 'सिनुते बन्धे, सिनीते च सिनाति च। (A. 15) इति देव;
खपाणि। शतृशानचोः--सिनन्‌-ती, सिनानः इति रूपे । इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि
(1888) “ षिञ्‌ बन्धने ” (ए-खादि;-1248. सक. अमि, उभ.)` पूर्वघातुवत्‌ (1832) ऊह्यानि |

: सिनोति Aal बन्धे सिनीते च सिनाति च । ? (छो. 15) इति देव!

(1834) “ षिट अनादरे ” (-भ्वादिः-304. सक. सेट्‌. पर.) .
“किट त्रासे? इति भौवादिकधातुवत्‌ (190) रूपाणि ज्ञेयानि। ३
सर्वाण्यपि रूपाणि सौवादिकचिन्बतिवत्‌ (519) बोध्यानि ।
असिनो ग्रासः स्वयमेव, सितः, केशेषु Raat “प्रसितः, 'सयः-विषयः, °परिषि-
` (1835) “ षिध गत्याम्‌” (7-म्बादिः-47. सक, सेट्‌. पर.)
vad-निषिण्वन्‌-विषिण्वन्‌-ती, सेरुः, ?पुरुषः-पूरुषः, “सेत्रम,AT, काव्यपक्षीरस्त्रामिनौ धातुमसुम उदितं पठन्ति, “ततः परं सिध्यतिरेव
नेतरे।? (व्यात्रभूतिकारिका 7-2-10) इति वृत्तिविरोधात्‌ तावुपेक्ष्यी--
1. “ उपसर्गात्‌ छुनोतिसुवतिस्यतिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनयसेधसिच-? (8-3-65) इति माघव! । विस्तरश्च तत्रेव धातुवृत्तौ द्रष्टव्य; । देवोऽपि
इति षत्वमत्र। “शे सुचादीनास्‌ ' (7-1-59) इति चुम । अचुस्वारपरसवणोँ । ` “सिधेः सिध्यति संराद्धौ सेघतीत्युंदितो गतौ |
2. घजि ` चजोः--? (7-3-52) इति कुत्वम्‌ ; षत्वम्‌ । निषेक; संसकारविशेष;।
3. 'दाम्नीरासयुयुजस्तुठुदसिसिच— -2-182) इति करणे LIAT: | शाखमाङ्गस्ययो रूपमूदितँलदिटा भिदा ॥? (छो, 116) |
सिञ्चन्ति अनेनेति सेक्त्रम्‌ सेचनसाधनम्‌। इति उदितपक्षमेवाङ्गीक्ृतवान्‌|
4, औणादिके क्थन्प्रसये, प्रत्ययस्य कित्वात्‌ गुणनिषेधे कुत्वे च.रूपमेवम्‌ | श्सिधित्वा-सेवित्वा, सिसेधिषक;-सिसिविषकः-षिका, *अभिषेधन्‌-परिषेधन्‌-न्ती
5. ` सिनोतेग्रासक्मकपूकस्य--? (वा, 8-2-44) इति निष्ठानत्वम्‌ । इदमत्र
4अभिसेधयन्‌. गाः, “सुषेधः-दुःषेधः-निःषेघः, “सिरः, 'सिम्रक;-सिम्रकावणस्‌;
माधवोक्त विवरणम्‌ ' यदा बध्यमानः पषिण्डीकियमाणो ग्रासो दध्यादित्रशेन
agger प्रतिपद्यते, तदा कर्मणः क्सत्वबिवक्षायां अयं प्रयोगः? इति। 1, ' शुषिचिमिभ्यो Aha? (द्‌.उ, 8-43) इति कनभ्रत्ययः, प्रकृतेः दीघेश्व ।
_ सीरसमुत्हलः। |
“ ग्रासस्य ,कर्मकतृत्वे निष्ठानत्वं भवेत्‌ षिज्ञ! | 2. 'रळो agaa (1-2-26) इति क्त्वासनोः कित्त्वविकल्पः, तेन अन्न,
_ स्वयमेव सिनो ग्रासः सुखबद्धस्तथोच्यते ॥ सन्नन्ते च रूपद्वयम्‌ |
दष्यादियोगात्‌ ams gufes} भवेन्मिथः। 3. ' उपसर्गात्‌ सुनोतिसुवतिखतिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनयसेध--. ' (8-3-65) इति
नानाथेत्वात्‌ तु धातूनां सुखभुक्त इतीतरे ॥” इति प्रक्रियासबेस्वम्‌। 4. ' सेधतेगतौ '(8-3-113) इति अत्र षत्वनिषेधः | ` [त्वम्‌।
6. “ प्रसितोत्सुकाभ्मां तृतीया च? (2-3-44) इति तृतीयासप्तम्यौ। 5, अत्र सुषामादित्वात्‌ (8-3-98) षत्वम्‌ | सुषेध इत्यत्र 'उपसर्गत्‌---” (8-3-65)
7. पचायचि सय; । विशेषेण बपघ्नाति इति विषयःनशन्दादिः । `परिनिविभ्यः -! ` इति, Bitten, निःषेधः gar `घुम्विसरजनीयशव्यवायेऽपि "(8-3-58)
(8-3-70) इति षत्वम्‌ । इति च यद्यपि षत्वै सिद्धम्‌ ;तथापि कमेम्रवचनीयानां सुदुनिसां षत्वनिषेधकत्वात्‌
8. “परिनिविभ्यः सेवसितस्रय-- (8-3-70) इति षत्वम्‌ | तत्रांपि षत्वप्राप्यर्थम्‌,गत्यै * सेधतेर्गतौ ? (8-3-113) इति निषेधबाधनार्थ
9. “दाधेद्सि--? (3-2-1659) इति तच्छीलादिषु agg रुप्रययः। थातोरशुणः । च सुषामादिषु पाठ इत्यवधेयम्‌ । |
10. पुरु सिनोतीति पुरुषः ; “ अन्येष्वपि--? (3-2-101) इति डप्रत्ययः ।' पुरुष एव 6. औणादिके (दः उ. 8-31) रकृप्रत्यये रूवम्‌ R=, आसनप्रकारश्च ।
gamı “अन्येषामपि? (6-3-137) इति दीर्धः । प, fa इव Rm; इवार्थे संज्ञायां वा कन्प्रययः। सिभ्नकःऱ्दक्षविशेषः ।
11. “द्वाम्नीशसथुयुजखि--” (3-2-102) इति करणे टन्प्रत्यय: । सेत्रमत्जालम्‌। . सिभ्नकावणम्‌ इत्यत्र `वनगिर्यो:--' (6-8-117) इत्यत्र कोटरादित्वात्‌ दीधै; ।
12. औणादिके (द. उ. 1-122) `तुन्प्रयये रूपम्‌। Ags कूलान्तरप्रापक्र; पन्था; । ‘sag पुरंगामिश्रकालिंघका-- (8-4-4) इति णत्वम्‌ सिघ्रकशप्रचुरो aa-
‘faga—’ (7-2-9) इतीण्निषेधः । विशेष:-- सिश्रकावणम्‌। |
१३४४ षिभि fa ११७५
इतीमानि विशेषरूपाणि । इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि .भौवादिकशर्धतिवतत्‌ (1839) “ Ag हिंसार्थः ” ([-भ्वादि:-452. (पा.) सक. सेट्‌, पर.)
(1748) बोध्यानि | - उदित्वात्‌ क्लायामिड्विकल्पः । ‘Reg? इति केचित्‌ ।रूपाणि भौवादिक-
(1836) “ षिघु संराद्धौ ? ([ए-दिवादि;-1192. सक, अनि. पर.) ज्ञेमतिवत्‌ (602) बोध्यानि |
४ सिधेः सिध्यति सराद्धो--? (छो. 116) इति देव! । (1840) “ षिवि सेचने ” (1-म्वादि:, (पा. सक. सेट्‌. परः)
संशाद्विः=निष्पत्तिः। “ क्केचिदूदितं पठन्ति; तदसत्‌। अनुदातोपदेशवै- भौवादिकजिन्वतिवत्‌ (604) रूपाणि सर्वाण्यपि ऊद्यानि।
यर्थ्यात्‌ इति माधव! न
(1841) “ àg तन्तुसन्ताने ” (7४-दिवादिः-1108. सक. dz. पर.)
Aaa, 'सिधिल्वा-सेविता-सिद्धा, "सिद्धः, साङ्काश्यसिद्धः, अन्न साधयन्‌ ,
तप; सेघयन्‌,इति विशेषरूपाणि। इतराणि सर्वाण्यपि पूर्वधातुवत्‌ ज्ञेयानि । 'परिषीव्यन्‌-निषीव्यन्‌-विषीव्यत्‌ ,शपरिषिषेविषकः-परिषिस्यूषकः-षिका, eRT-
सेवित्वा, *स्यूतः-अनुस्यूतः, अनुत्यूतिः;, 'सेवनम्‌-सीवनस्‌ ,SAR:
(1837) “ षिधू शास्ते माङ्गल्ये च ” aa ते सदनं कृणोमि’ सूत्रम, सूची, Mea: इति विशेषरूपाणि।
(-म्वादि;-48. अक. सेट्‌, परः) ' सामान्यरूपाणि दैवादिकदी ब्यतिवत्‌ (838) बोध्यानि ।
देवलोकः WA awa: । उदित्ादिड्विकल्पः । MAJENA,
माङ्कस्यम्‌न्मङ्गला्क्रिया । समसान्यपि पाणि भौवादिकसेघतिवत्‌ (1835) 1. शतरि 'हलि च? (8-2-77) इति उपधादीर्घः! 'परिनिबिभ्यः सेव--
(8-3-70) इति षत्वम्‌ । “ae
बोध्यानि |
2. इवन्तत्वेन 'सनीवन्तव-- (7-2-49) इति इड्विकल्पः। अभ्यासे षत्वम्‌;
o (1838) “ षिभि हिंसार्थः ” (-म्वादि;-431, सक, सेट्‌. पर.) इडभावपक्षे ' हलन्ताच? (1-2-10) इति सनः कित्त्रात्‌ ` च्छ्वोः A
केषुचित्‌ कोरोषु धातुरये न इश्यते ।रूपाणि भोवादिकजिन्वतिवत्‌(604)बोध्यानि। (6-4-19) इति वकारस्य ऊठ्‌ । यण्‌।
3. उदित्त्वात्‌ कृत्वायामिड्विकल्प; । इडभाउपक्षे ऊठ्‌, यणादेशः। इट्पक्षे सेवित्वा
इति रूपम्‌। “न कूत्वा Az’ (1-2-18) इति कित्त्वनिषेधात्‌ गुणः ।
1. `पुष्यसिद्ध्यौ नक्षत्रे! (3-1-116) इति निपातनात्‌ नक्षत्रविशेषे वाच्ये सति
धातोः क्यप्‌। ण्यतोऽपवादः । सिद्धयति अस्मिन्बुपक्रान्तं कायेमिति सिद्धय- 4, कूस्वायाम्‌, सनि च, इड्विकल्यात्‌ नि्ठायामिण्तिषेधः । ऊठ्यणा देशौ । :
पुष्यनक्षत्रः। अन्यत्र सेध्यम्‌ इति ण्यदेव । | 5. ल्युटि सेवनम्‌ इति रूपम्‌। `चान्द्रा; भोजीयाश्च ल्युटि वाहुलकादुपधा दीर्घ
2, उदिस्वादिड्विकल्पः, ' रखो व्युपधात---” (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । तेन मिच्छन्ति छिबुसिवुधात्वोः' इति माधव; | तेन सीवनम्‌ इत्यपि यथालक्ष्य साधु ।
STAT । ,
` 3, उंदित्वेन क्स्वायामिड्विकल्पनात्‌, निष्ठायामिण्निषेधः । संज्ञायां त्तप्रययोऽयम्‌। ` 6, असीव्यन्ति तमिति प्रसेबः। 'अक्तैरि च कारके--? (3-3-19) इति संज्ञायां
` `सिद्धा इति देवयोनिंबिशेषाः। | TU तदन्तात्‌ संज्ञायां कन्प्रययः। 'प्रसेवकः८ ANNA वककाष्ठमू?इति
` 4, 'सांकाऱ्ये सिद्ध: सांकाश्व्यसिद्ध; । सिद्धश॒प्कपक्वबन्धेश्व (2-1-41) इति माधवः
` सप्मीसमासः । ' नेन्सिद्धबधातिषु च' (6-3-19) इति सप्तम्या अङ्को निषेधः ; 7. औषणादिके (द्‌. उ. 5-41) नप्रत्यये ऊठि यणादेशे च रूपम्‌ । छान्दसोऽयं प्रयोग: ।
अन्यथा, 'साक्लाऱये--” इति सप्तम्याः “तत्पुरुषे कृति--? .(6-3-14) इति ` ` ` सरीब्यन्यनेनेति स्योनः ररिमः।
अलंक्‌ श्रूयेत तत्ने सूत्रे बहुलग्रहणादेव क्वचिदलळको$प्रवृत्ती तु नात्र faggi ` '8. “सिविऽच्योः- (द. उ. 8-83) इति ्रन्त्ययः, टेहकारथ ।सूत्रमूसतन्तु: |
_ करणमिल्यासां तावत्‌ | 9. औणादिकोऽयं कर्तरि निष्पन्नः। सूचीटशलाका |
' 5. ' सिद्धधतेरपारलौकिकेञ्यै ' (6-1-149) इति णावात्वम्‌ ।परलोकसाधनभूते तु
“तप; सेघयंन ˆइसत्र न आलम्‌ | रा 10, औणादिके (द. उ. 7-40) MIR रूपमेवम्‌।EIRATA: |
। | _ 169
 '१३४६ ust T १३४७
(1842) “ षु प्रसवेश्वययोः ” (1-भ्वादि:-941. संक. अनि. पर.) 'आसाव्यम्‌-सव्यम्‌ , सोमसुत्‌ ,*अभिसोष्यन-न्ती-ती, अभिसुसूषु;, अभिषवः,
*आसुतीवर;, Par, “ुरकः, "सोमः इति .विशेषरूपाणि । सामान्य
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककवतिवत्‌ (196) बोध्यानि। अष्टाध्याय्यां
ग्रहणानि सर्वाण्यपि सौवादिकस्येवेति, तत्र (1844) विशेषरूपाणि` द्रष्ठव्यानि। ani तु भौवादिकदवतिवत्‌ (847) बोध्यानि |

(1843) “ षु प्रसवैश्वयेयोः ” (71-अदादिः-1041, सक. अनि, पर.) (1845) “gg अनादरे ” (ह-चुरादि:-1568, सक. सेट्‌. उभ.)
षु; सुनोति सुनुते, प्रसवैश्व्ययोरसौत्‌। . र” अ द अनादर।=भल्पीभावः ! इति केचित्‌। --तच्छता ! इति परे । चौरादिकः
गतौ तयोश्च सवति, द्विरुक्त्या तस्य सो न ष: ॥! (छो. 21) इति देव! कुट्टयतिवत्‌ (207) सर्वाणि ख्पाण्यूह्ानि ।

| प्रसवोऽम्यनुज्ञानस्‌। 'ओमिति ब्रहम प्रसौति ?( ते,उप, 2-16) |अभ्यनुज्ञां ब्रह्मा (1846) “ पुर ऐश्वर्यदीप्त्योः ” (४7-तुदादिः-1340, अक. सेट्‌. पर.)
सुरन्तीति सुराः देवाः। इगुपधलक्षणः कम्रत्ययः । इतराणि समस्तान्यपि

।
| ददातीत्यथः। 'सव्यम्‌-अपसव्यम्‌-सुत्वा, सुतः, इति विशेषरूपाणि | इतराणि
,रूपाणि भौवादिककवतिवत्‌ (196) बोध्यानि! | रूपाणि तौदादिककुरतिवत्‌ (229) बोध्यानि । |

(1844) “ gA अभिषवे ” (४-खादि;-1247. सक. अनि. उमः) (1847) “ gg चक्यथः ” (1४-दिवादिः-1129, अक. सेट्‌. परः),.
'देवछोकः, सवतौ (1843) aE: | अभिषव!=खपनपीडनस्नानसुरासन्धानादिः | AAA” इति स्वामिकाइयपथनपालशाकटायना!। फलानां
१दुन्वन्‌-ती, “सुत्वा-सुत्वरी, अभिषुत्य, “सवनम्‌, . "राजसूयः, सुत्या, श्वुहित; । सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकङ्कु्यतिवत्‌ (218) बोध्यानि ।
(1848) “ षू प्रेरणे ” (४7-तुदादिः-1408. सक. सेट्‌. पर.)
putक: “अचो यत्‌? (3-1-97) इति यत्रयः, गुणे ` वान्तो यि--” (6-1-79) इति Saar सुत्रति प्राणिप्रसवे सूयते भवेत्‌।
अवादेशः। प्राणिगर्भविंमो केऽथे सूते शे श्यनि शब्छकि ॥! (छो. ॐ) इति देवः |
` 2, धातुरनिद्‌। क्रवायां रूपमेवम्‌। संज्ञायां तप्रये
खुतःतनयः।
3, ' सुञो यज्ञसंयोगे? (3-2-132) इति शता ।लडादेशात्‌ शतुर भिन्नः, यजमान
~
1, * आसुयु--' (3-1-126) इति ASAA: । अजन्तत्वलक्षणयतोऽपवादः|
उच्यते' सुन्वन्‌ इति। 'धातोरुभयपदित्वेन wake शानचि च ' अभिषुण्वन्‌- . ' आसाव्यमून्यज्ञियं सवनकमे ।अन्यत्र सव्यमित्येव| |
अभिषुण्वानः सोमम्‌ ?इत्यपि क्रमेण भवति । 2. भूते 'सोमे खुञः '(3-2-90) इति किप्‌। सोम॑>सोमयाग सुतवान इष्टवान्‌
4. भूते `सुयजोः--” (3-2-103) इति. ङ़निप्‌।. प्रययस्य ङित्त्वात्‌ गुणनिषेधः | :.. .. खोमसुत्‌।
पित्त्वात्‌ तुक्‌। सुत्वा-इष्टवान्‌ यः, स एवमुच्यते । fata 'बनो र च? (4-1-7) . 8, अत्र 'उपसर्गात्‌ सुनोति--! (8-3-65) इति ma षत्वस्य “सुनोतेः स्यसनोः?
_ इति डीप्‌, रेफश्च। (8-3-117) इति निषेधः । एवं सन्नन्तेघु सवत्र धत्वे न।
` 5, ल्यपि gal ' उपसर्गात्‌ सुनोति--? (8-3-65) इति षत्वम्‌। , 4, आङ्पूबैकादस्मात क्तिन्नन्तात्‌, रजः कृष्यासुति--” (5-2-112) इति मत्वर्थीये
. 6: खंवनमूऱ्यज्ञः, प्रातमष्यसायङ्कालहपकालन्रयं च। ल्युटि रूपमेवम्‌| , FAA *बले? (6-3-118) इति दीधः |
५, राज्ञा तूयतेऽसौ इति, राजा वाऽसौ सूयते इत्यर्थं 'राजसूय--' (3-1-114)
5. औणादिके (द. उ. 8-42) कन्प्रत्यये रूपम्‌। GUIRAN: |
6. ५=भद्दििशेषः, येन दष्टा माथन्ति। सुराशज्दात सुरा इव TH
इत्यनेन राजशब्दे उपपदे खुनोते; क्यप्‌, AIA राजसूयः-राइँव साधनीय इवार्थे कनि, 'केऽणः? (7-4-13) इति Sea: ।
ऋतुंविरेष | अधर्चादित्वात्‌ UNAIR: राजसूय! इत्युभयमपि साध्वेव |
, औणादिकैं (द. 'उ. 6-79) मनिन्प्रयये रूपम्‌ ।ख्रोमः=लताविरेषः।
8, “संज्ञायां समजनिषद्निपतमनबिदषुञ्---' (3-3-99) इति feat क्यपि, तुकि च 00
N पूरणगुणुदितार्थ--?. (2-१-11) इति षष्ठीसमासनिषेधः। सुद्दितार्थाः=
VIRAL | सुत्या FRAN: । तृप्त्यर्थाः इति चेयाकरणाः। . ` हि epi 1
१३४८ ङ्‌ षेद १३४९,
सूयः, सविता, *सवित्रम्‌ , “सूतः, “प्रसवी, “सूरः, इति विशेषरूपाणि। (1851) “ षूद्‌ क्षरणे ” (1-भ्वादि:-25. सक. सेट्‌. आत्म.)
सामान्यरूपाणि कौ तिवत्‌ (196) बोध्यानि | क्रणम्‌=निरसन्‌ । ` -निस्सरणम्‌? इति केचित्‌। 'मधुसूदनः इत्यादिषु
(1849) “qe प्राणिगर्भविमोचने ” हिंसाथकलमपि इश्यते ।सूदिता, सूदः, । सामान्यरूपाणि भौवादिकक्न्द तिवत्‌
(163) बोध्यानि । . चुरादावपि केचित्‌ ' पूद ? इति पठन्ति; रूपेषु न कोऽपि
(11-अदादि:-1081. सक, Bz. आत्म.)
विशेषः । 7
प्राणिग्रहणमतन्त्रम्‌ ; अप्राणिप्रसवेडपि बतैते- -प्रखूने धान्यम्‌?इति मैत्रेय! । (1852) “ qeg हिसाथेः ” (-भ्वादि:-481, सक. सेट. पर.)
‘eeftafa— (?-2-44) इत्यादिना इड्विकल्पो वलाद्ार्भधातुकेषु। ' --भर्सनहिंसयोः ! इति काशकृत्स्ना । उपदेशे नोपधोऽयं धातुः ।
र्वुषूति:,-विषूति:-नि:पंति:-दुःपूतिः, = 'प्रसूनम्‌-प्रसूतम्‌, सुषवी, भ्रव : विम्थु--! इति मैत्रेयः । भौवादिकक्षो भतिवत्‌(316) ख्पाण्यू्यानि|
10्रुसव;, !'सन्तानसू:, 'सूनुः, सूतकम्‌, सूतका-सूतिका, इति विशेषरूपाणि। (1853) “qg हिसायाम्‌” ([-भ्वादि:-430. सक. Bz. पर.)
सामान्यूपाणि धृञ्धातुवत्‌ (906) बोध्यानि |
‘fig—> इति, “सिभु ---! इति च पाठमेदौ । यडन्तेषु अभ्यासे रीङ्‌
(1850) “षूङ्‌ प्राणिप्रसवे ” (1४-दिवादिः-1133, सक. वेट्‌,आल.) इति विशेष; ;“ सरीसभक:--मिका ›इत्यादीनि रूपाणि । सभ्यम्‌ | इतराणि
सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिककूङ्गधातुवत्‌ (238) बोध्यानि | रूपाणि भौवादिकवृपधातुवत्‌ (772) बोध्यानि ।
pe,
(1854) “ षेल गतौ ” (ए-भ्वादि;-543. सक, सेट्‌. पर,)
1. खुवति प्राणिनस्तत्तत्कमेसु इति खूये; ।'राजसूयसूर्थ-- (3-1-114) इत्यत्र Ga— इति केचित्‌ । “Ae: | भौवादिककेलतिवत्‌ (262) रूपाणि उद्यानि।
निपातनात्‌ FAT, रुडागमश्च । (1855) “ Ga सेवने ” (-भ्वादि:-801, सक, सेट्‌.आल.) -
2. “तृन्‌? (3-2-135) इति ताच्छीलिक्ररतृन्प्रययः। सबितास्पूर्यः | प्रेरणशील
i इत्यथः । “--सेचने इति केचित्‌ । “ सेइ-- ›इति परे | “सेवा, 'सयूः, अनिल-
3. अर्तिदधूसू--! (3-2-184) इति करणे इत्रप्रत्ययः | 1. मधुं=तन्नामकमसुरं सूदयति=हिनस्ति इति मधुसूदन; । नन्यादिषु (3-1-134)
4. संज्ञायां क्तप्रत्यये रूपम्‌ । स्रूतः=रथादीनां प्रेरकः सारथिः। पाठात्‌ ण्यन्तात्‌ कतरि ल्युः । ' सात्‌ पदाद्योः ? (8-3-111) इति मूधेन्यनिषेधः ।
5. “ जिइक्षिवित्री्वमाव्यथाभ्यमपरि (3-2-1567) इति इनिप्रद्ययः। 2; 'खूददीप-- ?(3-2-1538) इति ताच्छीलिकस्य अनुदात्तेत्त्वलक्षणयुचो निषेधात्‌
प्रसवी =आज्ञप्ता । तृन्‌? (3-2-135) इति FT! |
6. औणादिके क्रन्प्रत्यये रूपमेवम्‌ ated: | 'सूरपूर्यार्यमादित्य-? gaat: ` 3. पचादच्‌। RSA, TFA ।
` गू. पुरस्तात्‌ प्रतिषेधकाण्डारम्भसामर्थ्यात्‌ ' श्रधकः क्विति (7-2-11) इतीण्निषेधः । 4. औषणांदिके उप्रत्यये रूपमेवम्‌ । सेलुः«छेष्मशत्रुरौषधविशेषः |
सुविनिर्दुभ्यः सपिस्‌तितमा:” (8-3-98) इति षत्वम्‌। 5. भैत्रेयादय; nfk पठन्ति, तत्‌ षोषदेश-सोपदेशव्यवस्थापकभाष्यविरोधादु-
` 8. “स्वादय ओदितः? (ग, सू. 8-2-45) इ्यातिदेशिकमोदित्विम्‌। तेन 'ओदितश पेक्ष्यम्‌ ।तथा च आष्यम्‌--(6-1:64) “ अज्दन्त्यप रा; सादयः षोपदेशा
्च ””इति |
(8-2-45) इति निष्ठानत्वम्‌।एतञ्च पाक्षिकमिति केचित्‌ । तेषां मते प्रसूत स्मिड्स्वदिस्विदिस्वज्िस्वपयश्व ;सपिसजिस्तृस्त्यासेक्ुसुवजम्‌
इत्यपि। « 6." IRA हल; ? (3-3-1038) इति ज्ियामकारप्रत्ययः। ,
` 9. * जिदक्षि...प्रखून्यश्व '(3-2-157) इति इनिप्रययः। प्रसवी=प्रसवशीलः| 7. किंपि ऊठि अयादेशे च रूपमेवम्‌ ।
10. “HALT? (3-3-57) AWA: । प्रसवः सन्तानः, JÅ च। 8, ' कमणि च; येन संस्पर्शात्‌ कुः शरीरसुखम्‌ ' (3-3-116) इति कमैण्युपपदे
ल्युट्‌ । "उपपदमतिङ्‌? (2-2-19) इति समासः |
11. सन्तानं सूते इति सन्तानसूः । ' सत्सू--” (3-2-61) इत्यादिना क्विप्‌। ` °येन संस्पशने ag: शरीरसुखसम्भवः। |
12, भौणादिके (द. उ, 1-146) नुप्रत्यये रूपम्‌ | -प्रत्ययस्य कित्वात्‌ न गुण: } तत्कर्मोपपदे Ye त्यात. जनेरनिलसेबंनम्‌ ॥' इति-प्रकरियासवस्वम|
१३५० षो ईने Bake
सेवनम्‌, . 'सेविष्णुः, परिषेवमाणः-निषेवमाणः-विषेवमाणः, सेवका इति 'प्रणिष्यन-न्ती-ती, “प्रतिसषितम्‌ , 'सायः-सायस्‌ ,“साम, सातम-सात्म्रम्‌ इति
विशेषरूपाणि | सामान्यरूपाणि भेपतिवत्‌ (429) उद्यानि। विशेषरूपाणि।
(1856) “ षे क्षये ” (-म्बादिः-915, अक, अनि. पर्‌.) (1858) “ षटक प्रतिघाते ” (-भ्वादि:-788, सक. सेट्‌. पर.) घटादि!
“बे क्षेये सायतीतीष्टं अन्तकर्मणि तु स्यति | (छो. 7) इति देव! । | घटादित्वात्‌ मित्त्वम्‌; तेन णिजन्ताद्‌ हस्वः | णसुलि दीषविकर्पः । सर्वाण्यपि
से? इति केचित्‌। स तु पाठो भाष्यादि (6-1-64) विरोधादुपेकष्यः | रूपाणि चकति (482) वत्‌ बोध्यानि ।
अष्टाध्यायीसत्रेषु षाधातुग्रहणानि सर्वाण्यपि दैवादिकस्येति निष्कर्षः। सातम्‌| (1859) “ ष्टगे संवरणे ”” (-भ्वादि:-790, सक. सेट्‌. पर.) घटादि;|
सर्वाण्यपि रूपाणि भोवादिककायतिवत्‌ (263) बोध्यानि | | : हगे इति क्षीरस्वामी । 'संवरणम्‌=तिरोधानम्‌ 'इति धातुकाव्यव्या
(1857) “षो अन्तकर्मणि ” (79-दिवादिः-1147. सक. अनि, पर.) BAT (2-8) | 'कके नोच्यते? (143) इति धातुवद्रूपाणि उद्याने । 7"
fade: gad द्रष्व्य; । सामान्यरूपाणि छयतिवत्‌ (577) उद्यांनि। (1860) “Sq राब्दे ” (-भ्वादिः-461, अक. सेट्‌. पर.) |
“सायकः, “अवसितम्‌-अवसितः-अवसितवान्‌ ,सित्वा, “अवसायः, “साययिता, शब्दे च देवशब्दे च स्तनति स्तनयेत्‌ क्रमात्‌ (छो. 127) इति देव!
$साति;, “अवसाय, !?अभिसिषासु;, | E ह
“ सन--” इति न्यासकार; (8-3-86) । तत्‌ भाष्यविरोधादुपेक्ष्यम्‌ ।
1. yaa’ (3-2-138) इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुचयाथेकत्वात्‌ तच्छीलादिषु कतेघु अभिनिष्टान' अभिनिस्तान/-विसजनीय: । 'स्तनः, स्तान्यम्‌, इति
धातोरस्मादपि इष्णुच्प्रत्ययः | विशेषरूपाणि । सामान्यंर्पाणि कगतिवत्‌ (143) बोध्यानि| |
_ 9, ' परिनिविभ्यः सेव--! (8-3-70) इति षत्वम्‌| 1, शतरि 'दिवादिभ्यः (3-1-69) इति ai “ओतः इयनि ? (१-3-71)
3. क्षिपकादित्वात्‌ (ग. सू. 7-3-45) संज्ञायां इत्वनिषेधः । अन्यत्र सेविका । इत्योकारलोषः । “उपसर्गात्‌ सुनोतिसुवतिस्यति--? (8-3-65) इति षत्वम्‌।
4, 'कृत्यल्युटो बहुलम्‌? (3-3-113) इत्यत्र बहुलग्रहणात्‌ ,योगविभागाद्वा संज्ञायां ‘ नेगेदनद्पतपद्घुमास्यति-” (8-4-17) इति णत्वम्‌। a
ugg ।' आतो युक्‌--? (7-3-33) इति युगागमः । स्यतिनअन्तं करोति , 2. “परिनिविभ्यः सेवसित--” (8-3-70) इत्यत्र निष्टान्तस्यास्यापि ग्रहणमिति
इति सायकम्टशरः | . केचित्‌। तेषां मते परिषितम्‌, निषितम्‌, विषितम्‌ इति षत्वम्‌।
5.. “यतिस्यति--? (7-4-40) इति निष्ठादिषु कित््रत्ययेषु इकारः । एवम्‌ सित्वा, प्रतिसितम्‌ इसत्र ठु न षत्वमिति बोध्यम्‌ ।
अवसिति; इत्यादिष्वपि बोध्यम्‌ । | 3: घनि युगागमः | अवसीयते इति खाय$=कालविशेषः। अस्यैव सायम्‌? इति
स्वरादि (1-1-37) निपातनात्‌ मकारान्तत्वम्‌, अव्ययत्वं च इति केचित्‌।
6. ' इ्या5षदूव्यधाश्रुसंक्ववतीणवसावहद--? (3-1-141) इति कतरि, णप्रत्यय:।
अन्ये तु “अव्युत्पन्नं प्रातिपदिकम्‌ 'सायम्‌ 'इति › इति वदन्ति|
युगागम; । अवस्यतीति अवसाय; निश्चय: । सूत्रे आदन्तत्वेनेव प्रत्यये सिद्धे
पुनः ‘aaar? इति ग्रहण आदन्तलक्षणं कतरि कप्रत्ययं बाघितुम्‌ ।
_ 4, खातिभ्यां--' (द, उ, 6-81) इति मनिष्प्रयये साम । तेनेव सूत्रेण त्मन्प्रत्यये
ACA =सान्त्वनम्‌ |
न्य , णिजन्तातःतृचि रूपमेवम्‌ | 'शाच्छा्रा--' (7-3-37) इति युक्‌ । आदन्तलक्षण- 5, अकतेरि च कारके? (3-3-19) इति संज्ञायां घन्‌ । 'अभिनिसः
पुकोऽपवादः | स्तनः
. शब्दसंज्ञायाम्‌ ?(8-3-86) इति षत्वविकल्पः। शाब्दिकसंज्ञायां अभिनिष्टानः
. ° ऊतियूतिजूतिसाति- ? (3-3-97) इति क्तिन्नन्तो निपातः । निपातनादेव
50
इति विसजनीयस्य नाम। तथा च आपस्तस्त्रः--' ' द्वयक्षरं चतुरक्षरं वा नाम
द्यतिस्यति--? (7-4-40) इतीत्वं न । ॒
पूवैमाख्यातोत्तरं दीर्षाभिसिष्टानान्तं घोषवदायन्तरान्तःस्थम्‌ 'इति । बिस
9. “न ल्यपि (6-4-69) इति इकारनिषेधः । : स्थानिकजिहा मूलीयोपष्मानीययोः अभिनिष्टानः इति संकेत इति केचित्‌ ag
10. स्थादिष्वभ्यासेन-' (8-3-84) इति विथमात्‌ अभ्यासे न षत्वम्‌ । उत्तरखण्डे तु 'न्यासपदमञ्जर्यादि विरोधादुपेक्ष्यम्‌ । ` `
« इण्कोः? :(8-3-57) इति FAF | = 6. पचायविं स्तन 1 स्तान्यम्‌
इति ठुं'ण्यति बोदंयम्‌ । . ` `
 '१४५२ ष्टीम॑ धञ्‌ ११५३
(1861) “ ष्टभि प्रतिबन्धे ” ([-म्वादि:-386. सक. सेट्‌. आत्म) . (1867) “ छुच प्रसादे ” (-भ्वादि:-178, अक. सेट्‌. आल.)
स्तभ्नाति सम्नुयात्‌ स्तुभ्नात्यपि स्तुभ्नोति सौलयो; | i 1स्तोक;-स्तोकक;, ”उदश्चिस्तोकम्‌,*स्तोकान्मुक्तः, स्तोकेन मुक्तः, “संस्तोजः;
स्तम्भते प्रतिबन्धार्थे Gass स्तोभते शपि ॥? (छो. 142) इति देव!। इतिविशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणि भौवादिकचय तिवत्‌ (502) बोध्यानि ।`
भौवादिककन्द्‌तिवत्‌ (163) सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि। (1868) “ga स्तुती ” (ा-भदादिः-1043. सकः अनि. उम.)
| 1उत्तम्भनम्‌ , धष्टम्भमाणः स्तम्भमानः । स्तुवन्‌-*अभिष्टुवन्‌ ,'तुष्टषन-तुष्टषमाण:, 'अमिष्टुत्‌-पुरुषुत्‌,स्तुत्य;-अवश्य-
(1862) “ ष्टम AAGA ” (प-भ्वादिः-830. अक, सेट्‌. पर.) स्तुत्यः, “mata, आयतस्तूः, 'स्तोत्रम्‌,“प्रस्तावः, स्तवः, ' संस्ताव:-सेस्तव;,
घटादि! L घञि रूपमेवम्‌। धातोः प्रसादा्त्वेऽपि स्तोक इत्यादिषु अल्पार्थत्वम्‌ ।
सिद्धान्तकोमुद्यादिषु केघुचिदेवाय पठितः । रूपाणि समस्तान्यपि कखतिवत्‌ निष्ठायां सेट्त्वात्‌. घनि ङुत्वस्याप्रसक्तौ 'करणे च स्तोक? (2-3-33) इद्यादिषु
(142) बोष्यानि । अमन्तत्वेन मित्त्वात्‌ णिजन्तात्‌ हृस्व:, णसुलि दीधविकल्पश्व। निदेशात्‌ कत्वमिति माधवः ।स्तोक. एव स्तोककः।
2. “पोटायुबतिस्तोक--? (2-1-65) इति तत्पुरुष: । स्तोकम्‌=अल्पं उदश्वित,
2
एक.
ote:
ee
EN

(1863) “ Èa आस्केन्द्ने ” (ए-स्वादि:-1865, सक. सेटू. आल.) उद्श्वित्स्तोकम्‌।

तिवत्‌ (716) सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि!
सौवादिकतिकनो | 3. “ करणे च स्तोकाल्प-? (2-3-33) इति तृतीयापञ्चम्यौ। पञ्चमीपक्षे “पञ्चम्या
(1864) “ ष्टिपृ क्षरणे ” (1-भ्वादिः-364. सक. सेट्‌. आत्म.) रुतोकादिभ्यः ! (6-3-2) ASF |
4. “ वणेबिकाराभ्युपगमात्‌ संपूवकात. घजि चकारत्य जकारे संस्तोजञः इति मैत्रेयः?”
: टिप? इति केचित्‌ । रूपाणि समस्तान्यपि दैवादिकक्षिप्यतिवत्‌ (306) इति माधवाचार्या; |
बोध्यानि | ह. शतरि sa अभिष्टवन्‌ saa “उपसर्गात सुनोतिपुवतिसतिस्तौति--
` (8-3-65) इत्यादिना षत्वम्‌|
(1865) “Ra आद्रींभावे ” (7\-दिवादिः-1124. सक. सेट्‌. पर.) ,6. TARZINA रूपम्‌। अभ्यासे 'शपूर्वाः खयः? (7-4-61) इति खयः शेषः।
: स्तिम--! इति माधवादय}। 'निश्चलीभावे ! इति च केचित्‌ हलादिरेषापवादः। `स्तौतिण्योरेव--' (8-3-61) इति षत्वम्‌|
१ इति परे । स्तिमितम। भौवादिकक्केटतिवत्‌ (190) रूपाणि ज्ञेयानि । ग्र. अग्नि स्तौतीति अप्निष्ठत्‌। ' किप्‌च? (३-2-76) इति कमण्युपपदे क्विप्‌।
तुकू । “अग्नेः स्तुत्‌--? (8-3-82) इति षत्वम्‌। पुरु स्तौतीति पुरुष्डुत्‌=
(1866) “ Sta आद्रीभावे ” (7\-दिवादि;-1125. सक. सेट्‌. पर.) ऋत्विग्विशेष: । अत्र सुषामादित्वात्‌ (8-3-98), छान्दसत्वाद्वा षत्वम्‌ ।
। तीम-- इति .केचित्‌ पठन्ति इति धातुबृत्ति। gAs धातुषु 8. “एतिस्तु-- (3-1-109) इति क्यप्‌। प्रकृतसूत्रे 'क्यप्‌ 'इत्यनुवतमानेऽपि पुन
त कोऽपि विशेषः । सर्वाणि रूपाणि क्रोडतिवत्‌ (275) बोध्यानिः । क्यब्प्रहणं॑ “ ओरावरयके ' (3-1-1256) इति ध्राप्तस्य ण्यतोऽप्यषवादार्थम्‌।
¦", अवद्यस्तुत्यः इत्यत्र मयूरव्येसका दित्वात्‌ समासः ।
1. "उदः स्थास्तम्भ्चोः TIS’ (8-4-61) इति सकारस्य पूर्वेसवणस्थ
कार:| उपसगे- (8-2-177) इति ग्रावशब्द उपपदे
9. “ श्राजभास...... ग्रावस्तुव; किप्‌?
` ``दकारस्य तस्य च चत्बेंन तकारः। ततश्च उपसगैतकार-पूर्वसवणप्राप्ततकार-तकारकपा o श्वौतेः किप्‌ताच्छीलिकः । तुक्‌। आवस्तुत्‌ ERRAN:
त्रयस्तकाराः ।प्रयोगे परमुच्चारणक्केशात्‌ द्वितकारश्रवणम्‌ ,*झरो झरि--' (8-4-65)
इति कस्यचित्‌ तकारस्य लोप: । `‹ उदः स्थास्तस्भ्चोः--' (8-4-61) इत्यत्र 10. आयतं स्तौति इति आयस्तू: ।' किव्‌ वचिश्रच्छ्यायतस्तु-- (वा, 3 2-76)
af क्किप्‌।. दीपश्व । हस्वामावात्‌ तुकू न । |
` 'स्तम्भु-- (3-1-82) इति सौत्रस्तम्भुधातो;, अस्य च ग्रहणम्‌-अविशेषेण ।
2, ‰ ¦ औषदेशिकोऽयं टकारः, न तु ष्टुत्वनिबन्धनः इत्येके’ इति क्षीरस्वामि 11. `दाम्तीश ्युयुजस्तु--? (3-2-182) इति करणे FT: ।
न्तत्वलक्षणापो-
' मैत्रेयरक्षिती--!? इति पुरषकारः। तदानीं ' धात्वादेः षः स!” (6-1-64) "12, प्रपू्वेकादस्मात्‌ः “प्रे स्तुद्श्रुवः ” (3-3-27) इति FA! उवर्णा
इति षकारस्य सत्वाभावात्‌ छम्भमाण; इति शानचि रूपम्‌ । निदर्शना्ैमि मेकं !” ` SaR: अन्यत्र स्तवः इत्येव।
प्रदर्शितम्‌ । 'सादेशे सुब्धातुष्टिचुष्वष्कतीनां प्रतिषेधः? (वा, 6-1-64) इति घम्‌। .यज्ञकमैणि यत्र देशे
113... ' यज्ञे समि स्तुवः? (3-3-31) इति संपू्ेकादस्मात्‌
"भाष्यपरामर्शे तु औषदेशिकटकारपक्षो न भाष्यसम्मत इति ज्ञायते । . छन्दोगाः समेल स्तुवनसदेशःGreater इत्युच्यते|अन्यत्र. संस्तवः परिचयः
्ति
170
 १३५४ ta LN:
wa "१३५५
स्तुति, अस्तोता, परिष्ठुवन्‌-निष्टुवन्‌-बिष्ुवन्‌, स्तोम;, afim: 'सुमिल्ा-स्तोमित्वा-स्तुब्ध्वा, *निष्टोभिता-त्री ;इति विशेषरूपाणि । सामान्य-
“योतिशेम;-आयुःष्टोम:, परिष्टोमः, स्तोभ: , ' मृडा जरित्रे रुद्र भ्तवान; 'रूपाणि जम्भतिवत्‌ (617) बोध्यानि |
(ते. सं. 4-5-24), ”त्रिमि:ष्ुत:-त्रिमि:स्तुत;, इति विशेषरूपाणि। सामान्यंरूपाणि. (1871) “ ऐप क्षरणाथः ” ([-भ्वादिः-365. सक, सेट्‌. आत्म.)
आदादिकक्ष्णौ तिवत्‌ (323): बोध्यानि ।
भौवादिककेपतिवत्‌ (261) सर्वाण्यपि रूपाण्यूह्यानि ।
: (1869) “ Sq समुच्छाये ” (ऽ-चुरादिः-1673. अक. Be. उभ.) . :
(1872) “È वेष्टने ” (-भ्वादि:-988, सक, अनि. पर.)
“सुप इति दुर्ग: । चौरादिककोषयतिवत्‌ (225) रूपाणि उद्यांनि।
“७! इति स्वाम्यादय! । “अग्राकाश्ये” इति केचित्‌।' 'तायूनाँ पतये
“ टूप---!इति केचित्‌ | अचि-स्तूप।। 5 तिवत्‌ (263) बोध्यानि|
नमः (तै. सं. 45-7) ? ।इतराणि रूपाणि भौवादिककाय
(1870) “ भु स्तम्मे ” (-्वादिः-394. सक. सेट्‌.आत्म.)
(1873) “ Sy शब्दसंघातयोः ” ([-म्वादिः-911. अक, अनि. पर.)
. “>स्तम्भेज्थ स्तोभते शपि। ! (छो. 143) इति देव! । शब्दसंघातयोर्धात्यो: स्त्यायत्येकस्य सो न षः ।! (छो, 7) इति देव! ।
10लुब्ध;, !नितुस्तोभिषकः-नितुस्तुभिषकः-षिका, ““अनुष्टप-त्रिष्टप
on? प्रस्तीम:-प्रस्तीतः, प्रस्तीमवान-प्रस्तीतवान्‌ , असंस्तीत:, “स्यात;-संस्त्यानः, स्त्री
1. । श्रुयजीषिस्तुभ्य;:---” (वा. 3-3-94) इति करणे क्तिन्प्रययः। स्तूयतेऽनयेति इति विशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणि भौवादिकक्रायतिवत्‌ (263) बोध्यानि ।
-: स्तुतिः स्तोत्रम्‌। |
1. उदित्त्वा दिड्विकल्प: । “रलो व्युपधात--' (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पः । तेन
2. प्रपूवकादस्मात ताच्छीलिके 'तृन्‌? (3-2-135) इति तृन्प्रयये रूपमेवम्‌। रूपत्रयम्‌ ।
_ ` घ्रस्तोता=षत्विर्विशेषः ।
2. af “ उपसर्गात्‌? (8-3-65) इति षत्वे रूपमेवम्‌ । माधवधातुवृत्तो
3. अत्र सर्वत्र “ परिनिविभ्यः सेवसितसयसिबुसहसुट्स्तु-? (8-8-70) इति षत्वम्‌ । ` aa प्रकरणे निष्टोब्धा इति अनिट्कै तृजन्तरूप पठितं दृश्यते । धातावस्मिन्‌
' 4, औणादिके (द. उ. 7-26) मन्प्रत्यये रूपमेवम्‌।सतोमः स्तुतिव्यूहः। उपचारात्‌ बलादेराधघातुकस्येड्विकल्पप्रतिपादकशास्त्राभावात्‌ चिन्यमिदम्‌। किञ्च “ 'प्राकू
स्तोमः समूहाथकः | ` सितादड्व्यवायेऽपि ?(8-3-63) इति षत्वम्‌” इत्युक्तं तत्र ;तदपि न सङ्गच्छते ।
१
ह. 'अग्ने स्तुत्स्तोम--? (8-3-82) इति षत्वम्‌। i 3. बाहुलकात्‌ औणादिके उष्प्र॑त्यये ' आतो युकू--? (7-3-33) इति युंगागमे च
हः ` 6. “ज्योतिरायुषः स्तोमः? (8-3-83) इति षत्वम्‌। परिष्टोम इत्यत्र तु रूपम्‌ । “छद्मना ये वस्रादीनपहरन्ति ते स्तायवः ” इति भट्टभास्करः |
४ उपसर्यात्‌ सुनोतिसुवतिस्यतिस्तीति--? (8-3-65) इत्यादिना. षत्वम्‌ | : 4.प्रपूबैकस्यास्य निष्ठायाम्‌, "स्त्यः ITAA (6-1-23) इति यकारस्य सम्प्रसारणे)
गी

ig
7. औणादिके WII रूपम्‌ ।स्तोभः=केवलर्तुतिप्रयोजनको वर्णसमूहः । ` पूर्वरूपे, दीर्चे च, “प्रस्त्योऽन्यतरस्याम्‌ (8-2-54) इति निष्ठातकारस्य मकारादेश-
fu 8, औणांदिके (द. उ. 5-32) आननच्प्रत्यये रूपम्‌। लोकेऽपि ध्रयोगाहाऽयं शब्द: ।
i विकल्प: । मक्रारादेशा भावपक्षे “संयोगादेरातो घातोथण्वतः? (8-2-43) इति निष्ठानत्वं
A
i
9. 'स्तुतस्तोमयोरछन्दसि ? .(8-3-105) इति `एकेषाँ मतेन षत्वम्‌।, अन्येषां _ न भवति; सम्भ्रसारणस्य नित्यत्वात्‌, सम्प्रसारणे aed निष्ठानतवस्यासिद्धस्वात्‌।
h
` मतेन। `तेन रूपद्वयम्‌| ट 5. 'प्रस्त्यः इत्येव वक्तव्ये 'स्त्यः प्रपूवस्य›(6-1-23) इति वचनम्‌--प्रशन्दो
10. उदित्वेन :क्त्वायामिड्विकल्पनात्‌ .निष्ठायामिण्निषेध झषस्तथोर्घोऽध यस्मात्‌ धातूपसगैसमुदायात्‌ पूवैः, तस्मादपि प्रसारणं भवतीति ज्ञापनाथेम्‌ । तेन
:' (8-2-40) इति धत्वम्‌, भकारस्य,जरत्वेन बकारः । | 'प्रसंस्तीत: इत्यत्रापि सम्प्रसारणादि्किम्‌| |
11. अत्र अभ्यासेन व्यवधानात्‌ , अस्थादित्वात्‌ च ‘ स्तौतिण्योरेष--' (8-3-61) 6. प्रभिन्नोपसर्गोपपदस्य शुद्धस्य च धातोः न सम्प्रतारणादिक्रम्‌ । अन्न ' संयोगादेरातो
इति नियमात.नःषत्वम्‌ ।शपूर्वकत्वात्‌ खय: शेष; । | धातोर्यण्वतः (8-2-43) इति निष्ठानत्वम्‌ |अत्र शवेत्रापि स्त्याधातुग्रहणेषु
EON 'अचु स्तोभते इति अनुष्टुप | क्विपि `उपसर्गात्‌ सुनोतिसुवतिस्यतिस्तौतिर्तोभति- gh? इत्यस्य `स्त्यै? इत्यस्य च ग्रहणं खरवसम्मतम्‌। यदाह वामनः
(8-8-65) इति षत्वम्‌। त्रिष्टुए इत्यत्र सुषामादित्वत्‌ (8-8-98) sa । उसे : «सम्प्रसारणविधौ षोपदेशोऽप्ययं eared Tae’ (6-1-१8) इति |
" . छन्दोविशेषवाचिके, भकारान्ते च । -पदान्तत्वनिमित्तकः पकारः प्रथमेकवचसे।
27, “स्त्यायतेडट्‌ '(पञ्च, उ. 4-165) इति डूद्प्रत्यये डित्त्वाट्टिलोपे वलि लोपे.
': ` agg, fags इति बकारान्तत्वमपि। टित्वात्‌ रीपि च स्त्री इति सम्पयते । भु
१४५६ st छठा १३५७
` (1874) “ga गतौ ” 0-भ्वादिः-661, (पा.) सक. सेट्‌.पर.) ` स्थाता-त्री, 'उत्थाता, [वैकुण्ठस्य] अधिष्ठाता-त्री, स्थापयिता-त्री, तिष्ठासिता-त्री, |
भौवादिकतक्षतिवत (691) सर्वाणि रूपाणि उद्यानि । तैष्ठीयिता-त्री ;
3तिष्ठन्‌-*अधितिष्ठन्‌ [वैकुण्ठं]-न्ती, [ग्रामात्‌ शतं] उत्ति्ठत्‌, [आसनात्‌]
(1875) “ छल स्थाने” (-मभ्वादिः-886, अक. सेट्‌. पर.) “उत्तिष्ठन्‌, "Mada भर्तारं] उपतिष्ठन्ती, [याचकः प्रभु] “उपतिष्ठन्‌,
ज्वलादि? ।'स्थळ-- ! इति प्ाधत्र! | 'स्थारः-स्थलः, “स्थलम्‌ , 'कपिष्ठल स्थापयन्‌-न्ती, तिष्ठासन्‌-न्ती ला
कपिस्थलम्‌ ,“स्थली-स्थळा, “स्थाली, “विष्ठल्म-कुष्ठलम्‌-शमिष्ठलमे-परिष्ठलम्‌, स्थास्यन्‌-^अघिष्ठास्यन-न्ती-ती, स्थापयिष्यन्‌-न्ती-ती, तिष्ठासिष्यन-न्ती-ती ;---
इति विशेषरूपाणि । इतराणि सामान्यरूपाणि भोवादिकचलतिवत्‌ (510) सन्तिष्ठमान:-अवतिष्ठमान:-प्रतिष्ठमान:-ऐवितिष्ठमानः, [शब्द नित्यं] : "आतिष्ठ-
बोध्यानि । मनः, [गोपी कृष्णाय] 'तिष्ठमाना, [पर्माध्यक्षे) “तिष्ठमान;, [मुक्ती]
(1876) “ छठा गतिनिवृत्तौ ” (प-म्वादिः-928. अक. अनि, पर.) 1, ' उद्‌ः स्थाखम्भ्वो; पूर्व॑स्य ? (8-4-61) इति सकारस्य पूर्वसवर्णः थकारो
भवति । तस्य aù झरि सवर्णे › (8-4-65) इति पाक्षिको लोप: । लोपाभावपक्षे
'्थायकः-यिका, .“स्थापकः-पिका, "तिष्ठासक:-सिका, 'तेष्ठीयकः-यिका; थकारस्यैव श्रवणम्‌, न तु ' खरि च? (8-4-55) इति TAR । पूवेसवणस्याप्रिड्ध-
त्बातू।
1. ' ज्वलितिकसन्तेभ्यः--? (3-1-140) इति कतरि प्रत्ययविकल्पः | qÈ 2, अधिपूवेकस्य स्थाधातोः प्रयोगे, ` अधिशीङ्स्थाऽऽसां कमं ?(1-4-46) इति
पचाद्यचि स्थल; इति साधुः । कमैसंज्ञायाम्‌, ‘agai: कृति (2-3-65) इति षष्टी, “उपसर्गात्‌ इनोति
2, अविकरणे घप्रत्ययो बाहुलकात्‌ । बाहुलकादेव घान्तस्य छोबत्वम्‌ | सुबतिस्यतिस्तौतिस्तोभतिस्था--? (8-3-65) इति षत्वम्‌। |
3. “पाप्राष्मास्थाम्नादाणहश्यर्तिसर्तिशद्सतां पिबजिप्रधमतिष्ठ--” (7-8-78) इति
3, * कपिष्ठलो गोत्रे ”(8-3-91) इति निपातनात्‌ षत्वम्‌ ।कपिष्ठलाल्गोतप्रवतैको
gR अन्यत्र कपीनां स्थलम्‌ कपिस्थलम्‌ इत्येव।
तिष्ठादेशः शिति प्रत्यये परे ।
4, * अधिशीङ्स्थाऽऽसां कमे? (1-4-16) इति वैकुण्ठस्य कर्मसंज्ञायां द्वितीया ।
4, “ जानपदङुण्डगोणस्थल- › (4-1-42) इत्यादिना अक्नन्रिमाथै (स्वाभाविके 5. 'ईैद्दायामेव? (वा. 1-3-24) इति, ' उदो$नूध्वेकमेणि ' (1-3-24) इत्यत्रोक्तत्वात्‌
स्थळे विवक्षिते) डीष्‌। स्थळी=्अङन्रिमा भूमिः । स्थला=इन्रिमा न शानच्‌। किन्तु शत्रादेशः | शतस्य विशेष्यत्वात्‌ उत्तिष्ठत्‌ इत्यत्र क्लीबम्‌ ।
सौधादिषु भूः । 6, < ~ अनूर्ष्वकर्मणि '(1-3-24) इति निषेधात्‌ अत्र न शानच्‌।
5, संज्ञायां ' हलश्च '(3-3-121) इति घन्‌। घनन्तात्‌ स्थालशब्दात्‌ गौरादिषु ग. "उपान्मन्त्रकरणे ? (1-3-25) इत्यत्र “मन्त्रकरणे 'इति विशेषणात्‌ अत्र न शानच्‌।
` (41°41) पाठात्‌ डीष्‌। स्थाळीऽ=्पात्रविशेषः। 8 वा लिप्सायाम्‌ ?(वा. 1-3-25) इति आत्मनेषदविकत्यात्‌ पक्षे शता ।
` 6. 'बिकुशमिपरिभ्यः स्थलम्‌” (8-3-96) इति TAAT । 9 . . समवप्रविभ्यः स्थः ' (1-3-22) इति समादिपूवेकेघु क्रमेण शानच्‌ ।
7. “धात्वादेः षः सः (6-1-64) इति सकारादेशः सर्वत्र ।'आतो युक्‌ चिणूकृतोः ? 10. “आङ; प्रतिज्ञायाम्‌ ? (वा. 1-3-22) इति वातिकात्‌ शानच्‌।
(7-3-33) इति युगागभः । एवं णिनिप्रत्यये, णमुल्यपि ज्ञेयम्‌ । 11. 'प्रकाशानस्येयाख्ययोश्च ?(1-3-23) इति प्रकाशने शानच्‌। स्थित्या स्वाभिप्रायं
प्रकारायन्ती इत्यथेः। ' शाषहनुङ्स्थाशपां ज्ञीप्स्यमानः? (1-4-34) इति
8. “अर्तिहीग्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग्‌णौ ' (7-3-36) इत्यङ्गस्य पुगागमः। एवं कृष्णशब्दात्‌ चतुर्थी। “ धातूनामनेकाथेत्वात्‌ प्रकाशनमत्रार्थः' इति केचित्‌।
ण्यन्ते BIT पुगागमो बोध्यः ।
“ स्थानेन स्वाभिप्रायाविष्करणं प्रकाशनम्‌ ” इति पदमञ्जरी (1-4-34) |
9, घातोरबुदात्तत्वात्‌ सन इण्निषेधे, द्वित्वे, अभ्यासे, ' पूर्वाः खयः ? (7-4-61) 12. 'प्रकाशनस्थेयाख्ययोश्च ' (1-3-23) इत्यनेन स्थेयाख्यायां शानच्‌। स्थेयः =
इति खयः शेषः । अभ्यासस्य, “सन्यतः ? (7-4-79) इतीत्वम्‌ । ¦
आदेशप्रय- विवादपदनिर्णेता | धर्माध्यक्षं निणेतृत्वेनोपसपैतीव्यथः |
ययोः ” (8-3-51) इत्युत्तरखण्डे षत्वम्‌। ष्टुत्वम्‌ ।एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्‌। A, 'सङ्ग्रामे तानचिष्ठास्यन्‌ निष पुरतोरणम्‌ ।' भ. का. 9-72
10. ‘ घुमास्थायापाजहातिसां हलि ›(6-4-66) इति इत्वे, द्वित्वे, अभ्यासस्य गुण;। सहख्रसंख्यैगगनं शिरोभिः पादैभुव व्याप्य वितिष्ठमानम्‌.।
एबं यऊन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्‌ । व्रिलोचनझ्थाननगतोष्णरदिमिनिशाकरं साधु हिरिण्यगभेम्‌ ॥ ›शिशुपालवधे 4-4
 (१३५८ ष्ठा St १४४७९
_'उत्तिष्ठमानः, [न्द्रया गार्हपत्यं] १उपतिष्ठमानः,' [आदित्यं] *उपतिष्ठमानः, ii, दुःस्थः,^ ककुत्थः, शतपस्स्थः?, प्रस्थः- “प्रष्ठः, “समस्थः-
[गङ्गा यमुना] उपतिष्ठमाना, [रथिकान्‌] उपतिष्ठमानः, [पन्थाः Ba] विषमस्थः, “अम्बष्ठः-आम्बष्ठ;-'गोष्ठः-? मूमिष्ठः-१सव्येष्ठ;-*अपष्ठ;-द्विष्ठ!-तरिष्ठ;-
उपतिष्ठमानः, [याचकः प्रभु] “उपतिष्ठमानः, fragt] “उपतिष्ठमानः, कुरोषठः-कुष्ठः-शङ्कुछः-अङ्गष्ठ; - ARAB: -Tew - परमेष्ठः - बहि:ह:- दिविष्ठ; - |
स्थापयमानः, “सन्ति्ासमानः-अवतिष्ठासमानः, [इत्यादीनि], तेष्ठीयमान;; अस्निष्ठः, = !१आखूऱ्थः-शरमोत्थः, !'अश्वत्थामा, eer, -शंस्थाः,
'संस्थास्यमान;-अवस्थास्यमानः-^प्रस्थास्यमानः-विष्ठास्यमानः, = स्थापयिष्यमाणः,
1. ग्रह्यादिपाठात्‌ (3-1-134) करि णिनिः । युगागमः |
सन्तिष्ठासिष्यमाण;, तेष्ठीयिष्यमाणः, [इत्यादीनि] ; 2. “ आतश्चोपसर्गे › (3-1-136) इति कतरि कप्रत्ययः। “ आतो लोप इटि च?
- १संस्थाः-संस्थौ-संस्थाः, PREAB: ; RR रर (6-4-64) इत्याकारलोपः। ` | |
1०उपस्थितः-3 स्थितस्‌-स्थितवान्‌ , “ससुत्थितवती, स्थापितः, तिष्ठासित;, 3. “स्थेचंभाषायामू ?(6-3-20) इति सप्तम्या अलंकूनिषेधः। ` हलदन्तात्‌?
ते्ीयितः-तवान्‌; — FS ee (6-3-9) इत्यस्याषवाद्‌ः । |
4. कतैरि कप्रत्यये `प्रष्ठोऽग्रगामिनि › (8-3-92) इति षत्वं निपात्यते ।
` `1. ' उदोष्नू्वेकमेणि ?(1-3-24) इति शानच्‌। 5. “सुषि स्थः ' (3-2-4) इति कतेरि कप्रत्ययः | |
` 2. “उपान्मन्त्रकरणे '(1-3-25) इति शानच्‌। 6. ५अम्बाम्बगोभूमिततव्या[व्ये$प]पद्वित्रिकुशेकुशइकेडगुमंजिपुजिपरमेबरहि
दिव्यमिभ्यः
3. “उपादू देवपूजासङ्गतिकरणमित्रकरणपथिषु ' ( वा. 1-8-25 ) इत्यनेन कमेण स्थः? ( 8-3-97) इति षत्वंम्‌ । एवं अशिष्ठः
इति पर्यन्तं षत्वमनेन
“ages गम्यमानेषु शानच्‌ भवति । आदित्यमुपतिष्ठमान$नस्तुवन्‌ इत्यथः । 'सूत्रेण हेयम्‌। अम्बेव तिष्ठतीत्यम्बष्ठ;। ` ङ्यापोः संज्ञाच्छन्दसोषहुलम्‌?
गङ्गा यमुनासुपतिष्ठमाना=उपशिष्यमाणा इत्यर्थः । रथिकान्‌ उपतिष्ठमानः= । (6-3-63) इति पूर्वेपद्स Bea: । रूढशब्दश्वायम्‌ ; अतो नावयवार्थेऽभिनिवेशः
मित्रीकरोति इल्यर्थः।पन्थाःसुन्नमुपतिष्ठमानः=प्राप्नोतीत्यथः। ' कतेव्यः । अम्बायांस[मातृत्वप्रयुक्तजातौ] तिश्तीति न्यासे व्युदपादि।
4, “वा लिप्सायाम्‌ (वा. 1-3-25) इत्यात्मनेपदविकल्पः। 7. गावः तिहन्त्यत्रेत्यघिकरणे कप्रत्ययः |
5. Sasima’ (1-3-26) इति शानच्‌। भोजने भोजने उपतिष्ठत इत्यर्थः | 8. सूत्रे(8-3-97) कुशे, सव्ये, परमे, दिवि इति चतुषु स्थलेषु निपातनात्‌ सप्तम्या अळकू।
6. “पूर्ववत्‌ सनः ›(1-3-62) इत्यात्मनेपदम्‌ । एवं आत्मनेपदनिमित्तविषये सर्वत्र 9. “ अपाष्ठः इति क्चिद्‌ दश्यते। तदानीं `अन्येषामपि--› (6-3-137) इति
' संभ्नन्ताच्छानच्‌ बोध्यः । _ पूवेपदस्य दीधः-- इति न्यासे ” इति माधवधातुवृत्तौ | |
7, आत्मनेपदनिमित्तेषु सत्सु ळूडादेशः। शानच्‌ सर्वत्र बोध्यः । 10. आदन्तत्वादेव कप्रत्यये fas पुनः, सुधि स्थः’ (3-2-4) इति सूत्रारंम्भसामर्थ्यात्‌
8. क्विपि, “घुमारुंथागापा--? (6-4-66) इतीत्वं भाष्यकारप्रयोगात्‌ न।नच प्रत्यय- ` भवेऽपि कप्रत्ययो भवति। आखूनासुत्थानम्‌=आखूत्थः | एषोदरादित्वात्‌ सकारस्य
' लक्षणाभावः शङ्क्यः; तस्य निषेधस्य वरणप्राधान्यविषयत्वात्‌। अत्र च प्रत्यय- थकारः।
प्राधान्यात्‌ । 11. “ अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते '(3-2-75) इति मनिनप्रत्यय; । प्रषोदरादित्वात आदे
9. `स्थास्थिनस्थणामिति वक्तव्यम्‌ ?(वा, 8-४-97) इतिं षत्वम्‌। अत्र वार्तिके सकारस्य थकारादेशः । अश्वस्येव स्थाम=्बलं यस्य, सोऽश्वत्थामा |
“स्था इति औणादिकस्य ऋन्तस्य ग्रहणमिति न्याखकारः। तब “स्थुणाम्‌ उपपद्समांसे स्वमावात्‌ इवार्थो लभ्यते |
इत्यनेन पुंनरुक्तत्वात, TAAST, रथेष्ठाः, इति प्रयोगविरोधाच न--इति 12. 'स्थः क च ›(3-2-77) कतेरिकः। चकारात्‌ क्विबपि। “शमि धातोः संज्ञायाम्‌
' प्रदीपाद्यवुसारेण माधवीये साधितम्‌ । `` (3-2-14) इत्यचोऽपवाद्‌ः ।
' 10. “ गत्यर्थाकमकश्िषशीङ्स्शाऽऽसवस्त--? ` (3-4-72) इति कतरि त्तप्रत्ययः ।
यतिस्यतिमास्थामित्‌तिकिति? (7-4-40) इति इत्वम्‌ । अबोधि दुःस्थ त्रेलोक्यं दीपैरापूरि भानुवत्‌ ॥'भ, का, 6-32
* Ae ° प्रर्थास्यमानावुषसेदुषस्तौ शोशुच्यमानानिदमूचतुस्तान्‌ ˆभ. का, 3-12 « ' असित्तवं तपःस्थस्य न समर्थयते शमम्‌ ॥ ' किराताजुनीयम्‌ 11-17
B, “आशितम्भवमुत्क॒ष्टे बल्गित शयितं स्थितम्‌। , “प्रच्छन्नं मारुतिप्रष्ठाः सीतां AE BARAT: ॥? भ, का, 7-53
TAA काकुत्स्थः कपीनां स्वेच्छया कृतम्‌ ॥? भ. का. 6. 107
. युवजानि्भचुष्पाणिरभूमिष्ठः खविचारिणः V भ, का. 5-13
C, ` भूयः समुत्थितवती इतपुण्डरीका भोगाय सागरशहाद्‌ भुवनैकयूनंः ॥ सर्वनारीगुणे: Tet विष्टरस्थां गविष्ठिराम्‌|
यादव भ्युदये 19-70, शयानां कुठले तारां दिविष्ठामिव निमैलाम्‌ ॥? भ, का, 9-84,
ri
१३६० छँ. et १३९१

शथास्नुः,^ सस्थायुकः,? “स्थावरः, तस्थिवान्‌ ;? !डषंत्स्थान:-दु:स्थान:-*दुरुपस्थान:-पुस्थान: ; == चा

चिरस्थायी,
2उपस्थीयमान!,'. स्थाप्यमानः, तिष्ठास्यमानः, तेष्ठीय्यमानः ;
प्रस्थायी, AA गुरोः] "उपस्थानीयः, स्थापः, “अतिष्ठासुः,तिष्ठापयिषु;, तेष्ठियः-; अप्रस्थः, माहिकपरस्थ:-इन्दरपरस्थः-मालाप्रस्थः, स्थापः, तिष्ठासः, तेष्ठीय
स्थातव्यम्‌ , स्थापयितव्यम्‌ , तिष्ठासितन्यम्‌ , तेष्ठीयितव्यस्‌;
“स्थानीयम्‌, स्थापनीयम्‌ , तिष्ठासनीयम्‌ , तेष्ठीयनीयम्‌; स्थातुम्‌-उत्थातुम्‌, स्थापयितुम्‌ , तिष्ठासितुम्‌, तेष्ठीयितुम; :
em: स्थेयम्‌, स्थाप्यम्‌, तिष्ठास्यम्‌,तेष्ठीय्यम्‌; “प्रस्थितिः, “संस्था-आस्था-*अन्यदास्था-अन्यास्था, व्यवस्था, स्थापना,
तिष्ठासा, -तिष्ठापयिषा, तेष्ठीया ; |
1, ' सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये? (3-2-78) इति णिनिः । युगागमः । स्थानम्‌ ,उत्थानम्‌ , ; अधिष्ठानम्‌, “ARAL, स्थापनम्‌, तिष्ठासनम्‌,
2, "ग्लाजिस्थश्च ग्स्नुः? (3-2-134) इति स्ल्जुप्रत्ययः ताच्छीलिकः | तेष्ठीयनम्‌;
“ क्स्नोः गित्वान्न रुथ इकार: किडितोरीत्वशासनात्‌ । स्थित्वा, स्थापयित्वा, तिष्ठातित्वा, तेष्ठीयिला;
गुणाभावत्निषु स्मार्यः, श्र्ुकोऽनिट्त्वं गकोरितोः ॥ ? इति भाष्यम्‌ (3-3-139) |
प्रस्थाय-उत्थाय, प्रस्थाप्य, उपतिष्ठास्य, प्रतेष्ठीय्य;
3. ` लुषपतपदस्था मूटृषहृनकमगमशृभ्य उकन्‌ ” (3-2-154) इति तच्छीलादिषु
कतूषु उकज प्रत्ययः । युगागमः ।
१शय्योत्थायं? [धावति], `
4. ' स्थेशभासपिसकसो वरच्‌? (3-2-175) इति ताच्छीलिको वरचप्रत्यय:,। 1... आतो युच्‌? (3-3-128) इति JT! अङपवाद्‌ः |
5. “छान्द्सा अपि कचिद्भाषायाम्‌ 'इति न्यायेन लिटः wga द्वित्वे, आकार- 2. यकि ‘घुमास्था--? (6-4-66) इति इत्वम्‌।
- लोपे, ' नेड्‌ वशि aft’ | (7-2-8) इतीण्निषेधे प्राप्ते, * वस्वेकाजाद्धसाम्‌ 3, घबर्थे कविधानम्‌--स्थास्नापाहनिव्यधियुष्यथम्‌ ? .(वा. 3-3-58) इति कः ।
(१-2-67) इतीद्‌ । ., “आतो लोप इटि च? -(6 4-64) इत्याकारलोपः । प्रतिष्ठते$स्मिन इति प्रस्थ
6. “ भविष्यति गम्यादयः? (3-3-3) इति भविष्यदर्थे णिनिः । युगागमः । साधु: । माहिकप्रस्थः-इन्द्र्रस्थः-मालाप्रस्थः--एते देशविशेषाः ।
‹ गमी गामी तथाऽऽगामी प्रयायिप्रतियायिनौ। 4..." स्थागापापचो भावे '(3-3-95) इति अङपवाद्‌ः किन्‌ । ` दतिस्यतिमास्था-
प्रबोधी प्रतिबोधी च भावी घस्थाय्यमी नव ॥' इति प्रक्रियासवैस्वम्‌| मित्‌ ति किति ' (7-4-40) इति इत्वम्‌ ।
ग, ' भव्यगेयप्रवचनीयोपरूथानीयजन्याहाव्यापात्या वा' (3-4-68) इत्यनीयरन्तो 5. बाहुलकात्‌, '--व्यवस्थायामसंज्ञायाम्‌ ”(1-1-61) इति निर्देशात्‌ वाअडपि
८ एबं यत्लापवादेषु सङ्करो इश्यते क्तिनः | [साधुः 1]
masta निपातितः । पक्षे भावकमणोरनीयर्‌। उपस्थानीयः=उपस्थानकर्ता)
| तव. सर्व बहुलोक्त्यैव साधितं माधवादिभिः ॥ › इति प्रक्रियासवेस्वे । `
उपस्थानकमभूतश्च |
ig. भन्यो च सा आस्था च अन्यदास्था | ' अषष्ठयतृतीयास्थस्यान्यस्य दुग्‌
8, “यङोऽचि च? (2-4-74) इति यहो छकि, संयोगपूर्वैकत्वात्‌ “अचि इनुधातु-- आशीराश था ु ? (6-3-99) इति दुगागमः |
त्सुकोतिकारकरागच्छेष
स्थितोार्
(6-4-77) इतीयला देशः | : प; समाते भीरोः स्थानम्‌ ? (8-3-81) इति षत्वम्‌।
9, तिछन्त्यस्मिन इत्यधिकरणे ' कृत्यल्युटो बहुलम्‌ ?( 3-3-113 ) इति बाहुलकात्‌
3. °न्‌ ल्यपि. (6-4-69) इति 'देत्वनिषेधः । माधवीये उ ' अन्तरङ्गानपि विधीन्‌
. अनीयर्‌। स्थानीयमूउनगरम्‌। | a a बहिरङ्गो त्यन्‌बाधते ” (परि, 65) इति न्यायसश्चारेण इत्वं वारितम्‌ । तत्‌ सम्पा
10. ` ईद्यति ?(7-4-65) इतीत्वे गुण; । स्थेयःमविवादपदनिणेता । 'प्रकाशन- तायातम्‌ ;यतः .“न ल्यपि? .(6-4-69) इति निषेधो जागति ।
स्थेयाख्ययोश्च (1-3-23) इति सूत्रे निपातनात्‌ बाहुलकात्‌ अधिकरणे यत्‌। 9. “अपादाते -परीप्सायाम्‌. (3-4-52). इति agai परीष्सा-त्वरा। “एवं
A, “स्थास्टुं रणे स्मेरमुखो जगाद मारीचमुच्चेवेचनं महाथैम्‌ ॥” भ, का. 2-32 |... नाम त्वरते, यदवश्यं कतेब्य़मपि नापेक्षते, दाय्योत्थानमातद्रियते्रमा । इति
B, * अतीते वर्षुके काले प्रमत्तः स्थायुको गहे ॥ ? भ. का. 7-18. काशिका (3-4-52) |
C. ' शरीरिणां स्थावरजङ्गमानां सुखाय तजन्मदिनं बभूव ॥' कुमारसम्भवे 1-23, “के यूयं दुरुपस्थाने मनसा 5प्यद्रिमूर्घनि ॥ ›भ, का, 7-85
D. ' त तस्थिवाँलं नगरोपकण्ठे तदागमारूढशुरुप्रहषः । › (रघुवंशे 6-61 | ४ ' गोत्रे साक्षादजनि. भगवानेष यत्‌ पद्मयोनि
8, “अभिचेय प्रतिष्ठाखुरासीत, कायेद्र्‍याकुल; ॥ ! शिद्युपालवघे 2-1, .. शाय्योस्थायं यंदंखिलमहः प्रीणयन्ति द्विरेफान्‌' अनघेराघत्रे 7-78
471
 fea RAR
१२६२ fa

“स्थायम्‌ २ | स्थापम्‌ २ | तिष्ठासम्‌ २ ] तेष्ठीयम्‌ 2 'उतिष्ठेविषंक;-तुष्ठयषक;-षिका, ठिडठेविषकः - इष्टयूषकः-षिका, : तिष्ठेवक:-

१. `
स्थित्वा २ § स्थापयिला २ १ तिष्ठासित्वा २ § तेष्ठीयित्वा २7; टेडेवकः-विका ;. `
'सथाणु;, स्थूणा, स्थविरः, *“स्थिरम-गविष्ठिर:- युधिष्ठिर, :' “स्थाली, ड्ेविता-त्री, ;`छेवयिता-त्री, तिष्ठिविषिता-तुष्ठयूषिता टष्ठयूषिता-ट्डिविषिता-त्री
स्थूरः, परमेष्ठी। | a ARRAN; इत्यादीनि रूपाणि दीव्यतिवत्‌ (838) बोध्यानि।
3ठठीबन्‌;निष्ठीवन्‌,“निष्ठीवनस-छेवनस्‌ ,“निष्ठीवः, sarge, RERA,
asm “ षिवु निरसने ” (-स्वादि:-860. सक. सेट्‌. पर.) = निष्ठुयूतिः, इति विशेषरूपाणि ।
५ प्वीवति <्ठीव्यतीत्येते स्यातां निरसने BA: । ? '(छो. 162) इति दैव! (1878) “ छिवु निरसने ” ([४-दिवादिः-1110, सक. अनि, पर.)
i
° ऐेत्रक;-विका, छेवकः-विका,
द्वैवछोकः पूर्वधातौ द्रष्टव्यः । केचिद्स धातु न पठन्ति इति न्यासकार-
संवादपुरस्सरं, माधवी ये.प्रतिपादितम्‌। ष्ठीव्यन्‌-न्ती-ती इति शतरि विशेषः ।
$$Oe
अआ

1. 'स्थो णुः? (द. उ. 1-147) इति णुप्रत्ययः। AAR eerste, विशेषरूपाणि `सर्वाण्यपि पूर्वधातौ द्रष्टव्यानि । दैवादिकद्रीव्यतिवत्‌ (838)
अचलद्रव्यं च ।
बोध्यानि ।
2. “ रास्नासास्नास्थुणावीणाः ? (3. उ. 5-47) इति सूत्रेण धातोल्कारा देश:
नप्रत्ययः, णत्वम्‌, गुणाभावश्च निपाते । EEREN; । i
RIE SRN

. 3,' अजिरशिशिरशिथिलस्थिरस्फिरस्थविरखदिरांः ? (द. उ. 8-27) `इत्यनेन

क 1. इवन्तत्वात्‌ “सनीवन्त-- › (7-2-49) इति इडागमविकल्पः | इट्पक्षे ft-
- . ` स्थाधातोः किरचूप्र्यय:, हस्वत्वम्‌, gain निपाद्यते `स्थितो frame . ` 'चनादिकेषु agai: — (7-4-61) इति खयः शेषः । हलादिशेषापवाद: |
इति स्थविरः " ” इडभावपक्षे 'हलन्ताच '(1-2-10) इति सनः कितवे वलि लोपे बाधित्वा *च्छो
4.- ' अजिरशिंदिरशिथिलस्थिर--” (द, उ, 8-27) इति किरचि, आकारलोपश्च शठ्‌-- (6-4-19) इति ऊठि यणादेशे, पश्चात्‌ द्विवेचनम्‌। प्रतिपदोक्तविधित्वात्‌ ,
निपाते ।तिष्ठतीति स्थिरमू=ृढम्‌। अन्तरङ्गत्वात्‌ वा प्रथमं ऊठ्‌। विस्तरस्तु माधवीये द्रश्‍व्यः। ‘fea? इत्यत्र
5. “गविदुभिभ्यां स्थिरः › (8-3-95) इति षत्वम्‌ । ` | o's ठकार औषदेशिकः इति पक्षे ठि्ठेविषकः-दुष्ठ्यूषकः-षिका इति, रूपम्‌।
अत्र न्यासकारः“ केचिद्‌ आचायण शिष्याः ` ठकारोऽयम्‌ इत्युपदिष्टा
6. ' स्थाचतिमजेरालवालजालीयरः ! (द. उ. 10-1) इति आलप्रत्ययः ।, तिश्त्योद- अपरे ga: 'थंकारोऽयम्‌ । KAT ठकारः श्रूय॑ते इतीममथ ग्राह्विताः ।
नादिकमिति स्थालम्‌=भाजनविरेषः। स्थाली, गौरादिषु (4-1-41) .पाठात ` उभय्चैतत्‌ प्रयोजनम्‌ । अन्ये पुनराहुः" fakaai पुनरधीयते, तत्र
faai डीष्‌। = ° एकर द्वितीयस्थकारः, अपरस्य तु ठकारः ›इति ” इति (6-1-64) ।
7. “स्थश्च’ (द, उ. 8-35) इति रकृप्रत्यये, ऊकारथान्तादेशः । ,PLATAs।
Qe यङन्तेऽपि थकारपक्षे Bam: इति, ठकारपक्षे Shaw: इति च रूपम्‌ ।
8. “परमे कित्‌? (द. उ. 6-61) इति , स्थाधातोः . इनिप्रत्ययः,. सच कित्‌ ।
. कित््वादाकारलोपः। Saget कृति. बहुलम्‌ ` (6-3-14) RISE । EMN- rg "शतरि, fagas (7-3-75) इति दीधः ।
ादयः
स्थिनस्थूणामिति वक्तव्येम्‌? (वा, 8-3-97) इति षत्वम्‌ । : . > a ल्युटि पृषोदरादित्वात्‌ (6-3-109) पाक्षिक उपधादीधेः इति माधच
©, “सुब्धातुष्ठिवु-- (वा. 6-1-64) इति सकारादेशप्रतिषेधः। “fyg sof -चान्द्रास्तु 'छिलुसिवोदीपैश्व 'इति ल्युड्विषये सूत्रमेव पठन्ति|
ादित्वादेव
| इत्यत्त ठकारः औपदेशिकः, -थकारो वा इत्यत्र उभयथा मतमेद:। थंकारपक्षे ॐ :घंब्यपि एषोदरादित्वात. दीधः इति चान्द्राः। ल्युटि घञि च एषोद्र
त्वेन सकारस्य षकारश्रवणम्‌ इति विशेषः । 1९ _ दीघ इति शब्दकल्पद्रुमः | |
A, 'स्थायं cara: कचिद्‌ यान्तं कान्त्वा कानवा स्थित कचित्‌ !! भं. का, 5-४], ` 6, उदित्वात्‌ इडिकल्पः | इडभावपक्षे ऊठ्‌|
B, 'न्निदण्डकाषायकमण्डळ्ज्ज्वलो THETA युधिष्ठिर; " चस्पूभारते 6-6. 7, निषठग्रामिणूनिषेध; | wet निष्ठ्ूतम्‌=उद्गीणेम्‌। एवं क्तिन्यषि ऊद्‌।
“१३६४ च्णा Rore १३६५
(1879) “ ong निरसने ” (ry. दिवादिः-1112. सक, सेट्‌, पर.) ‘ve, Carer, स्नात्वाकालकः, ब्राह्मणलापक;, "art, "साली,
स्वामिकाश्यपादिमतानुसारेणाय घातुर्माधवीयादिषु पठितः | "arg: इतीमांनिः विशेषरूपाणि|
: 1जनीजष्णसु--- !(ग, सू. भ्वादिः) इति पाठमाश्रित्य केचिदख मिक्तमड़ीं (1881) “ ष्णिह प्रीती ” (1ए-दिवादि:-1800, अक.वेटूपर.)
'कुर्बन्ति । aaa स्नसकः-सिका, स्नसयिता-त्री, इत्यादीनि हस्वघटितानि
रूपाणि ण्यन्तेषु बोध्यानि। देवादिकक्रस्यतिवत्‌ (265) रूपाण्यूह्मानि:!
. रधादि।।
(1880) “ ष्णा शोचे ” (1, अदादि:-1052. अक,अनि. परः)?` : खेहने सेहयेत्‌, प्रीतौ क्िक्देत--। ! (छो, 198) इति देवा । ˆ
‘fe इति केचित्‌। तद्‌भाष्यादिविरोधादुपेक्ष्यम्‌| है
स्नातीति शौचे स्नः स्नायेदिति चेच्छन्ति केचन । ? (छो. 11) देव। ।
स्नेहकः-हिका, स्नेहक;-हिका, १सिक्षिहिषक:-सिस्नेहिषक; पिस्तिक्षक:-क्षिका,
“ज्ञायक;-यिका, *स्नापक:-प्रशषापक; -ख़पकः-पिका, “सिष्णासकः -सिका
साखासक:-सिका;
'*्सेष्णिहकः-हिका ; '"स्नेहिता-स्नेग्धा-स्नेढा-ही, स्नेहयिता-त्री, सिलिहिषिंता-
खाता-त्री, खापयिता-खपयिता-त्री, सिष्णासिता-त्री, .साखायिता-त्री सिस्नेहिषिता-सिलिक्षिता-त्री, सेष्णिहिता-त्री,. इत्यादीनि रूपाणि दैवादिकः
इत्यादीनि रूपाणि भातिवत्‌ (1153) बोध्यानि । 'प्रतिष्णातम्‌, *निष्णांतं:, wae कविधानं ग्लारूनापा--? (वा. 3-3-58) इति कप्रत्ययः | प्रस्नान्त्यस्मिन्‌
'नदीष्णः-नदीष्णात;, नदीस्नात;, garda, सौस्नातिकः, ! । :. : इति प्रस्नः= seg विद्यमानो जलाशय: । “आतो लोप इटि T. (6-4-6४)
- इत्याकारलोषः। =
1. `जनीजूष्‌क्‍्नसुरजो$्मन्ताश्व (ग, सू. भ्वादिः) इति साैत्रिकः पाठः।
Come’ इति “Fag? स्थाने कञ्चित्‌ पठ्यत इति माधवीये स्पष्टम्‌। , 2. बाहुलकात्‌ करणेऽनीयरप्रययः | सनान्त्यनेनेति स्नानीयम्‌=स्तानसाधनभूतःचूशे- .
2. ogi “आतो युक्‌--' (7-3-33) इति युगागमः । धात्वादिषकारस्य
सकारः । विशेषः। `
` 3. ण्यन्ते सकेत्र आदन्तलक्षणः षुगागमो बोध्यः। पुगनन्तरम्‌, 'ग्लारुनावघुवमां ` 3. अत्र मयूरव्यैसका दित्वात्‌ (2-1-72) समासः । मयूरव्य॑सकादिराकृतियणः। अत्र
च ' (ग, सू. भ्वादिः) इति णिजन्ते मित्त्वविकल्प: । मित्त्वपक्षे स्नपक इत्यादीनि यद्यपि ' स्नात्वाकालकः › इति “समासेऽनष्पूर्वं :क्त्वो ल्यप्‌? (7-1-37) इति
' हस्वघटितानि रूपाणि । मित््वाभावपक्षे स्नापकः इत्यादीनि । ' ...अनुपसर्गाद्वा „ल्यप्‌ न्याय्यः। “तथापि गणपाठादेव न समास इति सिद्धान्तः। ४ अनम्‌ ?
(ग. सू. भ्वादिः) इत्यनुबृत्त: सोपसगेस्थलेषु मित्त्व नेति बोष्यम्‌। क्षीरतरक्विण्यां इत्यस्य पयुदासत्वात्‌ नञ्सहृशेनाव्ययेन क्त्वान्तस्य समास एव ल्यबविधिः ? इति
ध्र्रपयति 'इति इश्यते ;नूनमञ्चद्धः पाठोऽयम्‌। `' ` `क्केचित्‌। |
. 4. THA ¦आदेशप्रत्यययोः? (8-3-59) इत्युत्तरखण्डे षत्वम्‌। त्वेन नकारस्य Ai. न्तात्‌ QS ।-आह्ाणानां स्नापकः इति याजकादित्वात्‌ (2-2-19) षष्ठीसमास:.।
णकारः । | 5. “ आतो मनिन्क्निप्‌--' (3-2-74) इति क्निप्‌। . |
5. “सूत्र प्रतिष्णातम्‌ '(8-3-90) इति मूर्थन्यविशिष्टो निपातः । प्रतिष्णातम्‌: 6. 'स्नात्व्यादयश्च (7-1-41) इत्यत्र निपातनात्‌ क्त्वाया ईंकाररछन्दसि।
शुद्ध सूत्रमित्यथ: । अन्यत्र प्रतिस्नातमित्येव। |
7 भौणादिके sà रूपम्‌। स्तायुः=शरीरस्थमजाविरोषः |
6. नितरां ena: निष्णातः कुशल; ।"निनदीभ्यां mma: कौशले * (8-3-89) इति
44 8 Y रधादिभ्यश्च (7 2-45) इतीडिकल्प; । “ रलो व्युपधात्‌? (1-2-26) इति
षत्वम्‌ । निष्णातः कटकरणे, निष्णातो रज्जुवतेने। अत्र-्रात्वर्थस्य न विवक्षा ।
7, नद्यां जातीति नदीष्णः। “सुषि स्थः? , (3-2-4) इत्यत्र, योगविभागात्‌ oo. कित्वविकल्प: । षत्वम्‌। तेन्‌ रूपत्रयम्‌ । इडभावपक्षे. ¦वा हुहमुदृष्णुदष्णिहास?
कप्रययः, ¦ निनदीभ्यां era: कौशले '(8-3-89) इतिं षत्वम्‌), नदीष्ण :.- (872988) इति; घकारविकल्पः, तस्थ चत्बैन ककारः। पक्षे इकारस्य ढकारे
ति। नदीखाने कुशल इयथः | कवयस्तु कुशलमात्रे प्रयुन्ञते ।” इति age । तस्य ककारेऽपि तुल्यं रूपम्‌ ।
कौशलभिन्नार्थे तु नदीस्नात्त इत्येव । - 9. यळन्तेऽभ्यासे गुणः। उत्तरखण्डे षत्वम्‌ । । che
8, अत्र “सु” इत्यस्य कमप्रवचनीयत्वेन न षत्वम्‌ इति केचित्‌। वस्तुतः TAHA 10: रघादित्वातः (7-2-45) इडविकल्पः। “वां द्वुहमुहृष्णुदष्णिहाम्‌ ’ (8-2-33)
प्राप्त्यभावात्‌ “सात पदाद्योः '(8-3-111) इति निषेधाश्च षत्वमेव न । सुस्नातं इति घत्वविकल्पः। ma धत्वे स्नेग्धा। ढत्वपक्षे धत्वढतवषुत्वढलोपदी्षेषु
एच्छति सौस्नातिकः | 'एच्छतौ सुस्नातादिभ्यः ”(वा, 4-4-1) इति ठ्कू। स्नेढा इति रूपम्‌। एंबं तव्यदादिष्वपि रूपत्रयं धोष्यम्‌ | THe
“RARE Ye ध्व १३६५
तिवत्‌ (885) बोध्यानि । "खिहिखा-स्नेहिखा-खिश्धा-खीद्वा, “सिग्ध:-कीढ! | (1886) ८८ ष्णे वेष्टने !! '(1-भ्वादिः-928,
सक. अनि, पर.)
उष्णिक्‌ - उष्णिहा, ARR, “तेहुः, इति विशेषरूपाणि।
“ शोभायां च ! इत्येके । 'स्नातीति शौचे स्नः स्नायेदिति चेच्छन्ति केचन । !
(1882) “ ष्णिह स्नेहने ” (&-चुरादि:-1572. सक. Bz, उभ.)
(छो, 12) इति देव!। “धे? इत्येव प्रायपाठ; । ' उष्णीष स्नायतेः '
‘fae इति ‘fre? इति च पाठमेदौ। पूर्वघातुवद्रूपाण्यूह्याने।
(निरुक्तम्‌ 7-12) gaa स्कन्द्स्वामिना “ उष्णीषं शिरोवेष्टनम्‌,. स्नायते:
(1883) “ ष्णु प्रस्रवणे ” (-अदादिः-1038. अक, सेटू. पर.) . : शौचार्थस्य वेष्टनाथस्य वा; उभयस्यापि तत्र सम्भवात्‌” इति विततस्‌ । तेन
sada, प्रख्नवितुस्‌,सुस्नूषन-न्ती, परस्नुतः इति विशेषरूपाणि सामान्यरूपाणि घातुरयं भ्वादावपीति .पुरुषकारे (छो, 12) सप्रमाणं साधितम्‌। रूपाणि
तिवत्‌ (323) बोध्यानि । वरादेराथेधातुकस्य सवैस्यापि “ स्लुः
तु आदादिकक्ष्णौ सर्वाण्यपि पायतिवत्‌ (1062) बोध्यानि ।
क्रमोरनात्मनेपदनिमित्त (7-2-36) इतीडागमः ! सन्नन्तेषु, कितिप्रत्यमै च (1887) “ ष्मिङ इेषडसने ” (1-भ्वादिः-948. अक, अनि, आत्म.) `
नि्ठादौ “सनि ग्रहगुहोश्च (7-2-12) इति, ‘sigan: किति? ,(-8-11) इति
घोपदेशोऽयम्‌ ।'दैषद्धासे सयेतेति स्माययेदित्यनादरे (a. 15) इति,
च gaa: |
देवे, तद्वथास्याने पुरुषकारे च ' स्मिड्‌?इति पठितस्‌|
(1884) “ ष्णुसु अदने ? (1ए-दिवादिः-1111. सक, सेट्‌. पर.) 1 सिस्म॑यिषकः-षिका, *विस्मापयमानः, स्मयमानो विवक्षति कसेर,
“ आदाने ? इत्येके । 'अदर्शने इति द्रमिडा!!इति घातुदृत्तिः । | स्मितम्‌ इति विशेषरूपाणि। सामान्यरूपाणि भौवादिककवतिवत्‌ (198) बोध्यानि।
निरसने? इतिं केचित्‌ पठन्ति। स्नुषा--इगुपघलक्षणे कप्रत्यये टापि
सुषामादित्वात्‌ (8-3-9) षत्वम्‌। औणादिकोऽयमिति केचित्‌ । सर्वाण्यपि (1888) “ Rag अनाद्रे ”
छूपाणि क्रस्यतिवत्‌ (265) बोध्यानि | (%-चुरादिः-1573. (पा.) सक, सेट्‌, उभ.)
(1885) “ug SRO” (19-दिवादिः-1199. सक. सेट्‌, पर.) : ईषद्धासे सयेतेतिस्माययेदित्यनादरे'(छो. 15) इति देवा ।
इति व्याख्यातार। । रूपाणि यथा-
* मेल्लायादिसम्मत; Asi चुरादिषु!
रघादि! | तेन वलादया्धातुकेषु इड्विकल्पः । झलि पदान्ते च “वा दुहमु-
सम्भवमूह्यानि ।
हृष्णुह--? (8-2-29) इति घलविकरप; । सर्वाण्यपि रूपाणि देवादिक-
द्रह्मतिवत्‌ (885) बोध्यानि | (1889) “ ष्व्रञज परिष्वङ्गे ” (ए-भ्वादिः-976, सक. अनि, आल.)
1. इडूबिकल्प-घत्वविकल्प-कित्त्वविकल्या: । तेन 'चातूरूप्यम्‌।
2, निष्ठायामिण्निषेधः । घत्वपक्षे ढत्वपक्षे च रूपद्वयम्‌।
, “सिमपूहरण्ज्वशां सनि '(7-2-74) इति awed इडागम;। “सनि प्रहगुद्दोश '
3, “छत्विगदधकूलग्दिग्‌डष्णिग्‌--' (3-2-59) इत्यत्र निपातनात्‌ उत्पूवकादस्मात्‌
bed

` (7-2-12) इलयस्यांपवाद: |
क्विन्‌, उपसर्गान्यलोपः, षत्वे च। उष्णिक=छन्दोविशेषः। ' क्रुधा उष्णिहा
2, ' भीस्म्योहेतुसये (1-3-68) इति आत्मनेपदम्‌ fai स्मयतेः” (6-1-57)
देवविशा ?इति भाष्यकारश्रयोगात्‌ अजादित्वेन feat टापि उष्णिद्दा झ्यपि इति णिजन्ते सबैत्र आकारः प्रकृतेः। आत्वे कृते पुगागमोऽपि भवति ।
साधुः। उल्लिद्यतीति उष्णिक्‌ उष्णिद्दा वा
4. निगृहीतिः निपठितिः इत्यादिष्विव “ तितुत्रेष्वप्रह्मदीनाम्‌ (m. 7-2-9) इति « लक्षणहेत्वोः; क्रियायाः? (3-2-1296) इति लक्षणे शानच्‌।
“0०

पर्युदासात्‌ इद्‌ इति प्रक्रियासवैस्वम्‌। एतश्च पाक्षिकम्‌ ;तेन स्निर्धिः 4, “ अज्विधौ भयादीनामुपसंख्यानम्‌ ?(वा. 3-3-56) इति अच्‌। अन्न ल्युडषवादो-
स्नीडिः इत्यपि भवत्येव। | 52. ऽयमिति केचित्‌। स्मयनम्‌ इत्यपि लक्ष्येऽस्ति इति केचित्‌ । ` '
5. भौणादिके (द. उ, 1-95) STAI स्मेहुः=चन्त्रमा | 8. ' नमिकम्यिस्क्यजसकम
हिंसदौपो २: '(3-2-167) इति ताच्छीलिकषो toe: |
१३६८ bet ष्वष्क १३९९
प्रतिष्वजमाण:,. शपरिऽ्वजमाणः-निष्वजमाणः-विष्वजमाणः, *परिष्वडुः, “ae `A ‘ आसवादनेऽर्थे स्वदते खादयेदिति शब्णिचोः । ! (छो. 103) इति देवः ।
क्ता-स्वक्ता, परिष्वज्य, “परिषिष्वङ्क्षमाण;, “सस्वजिवान्‌,इति विशेषरूपाणि | सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककालयतिवत्‌ (185) बोध्यानि । |
सामान्यरूपाणि दंशतिवत्‌ (817) बोध्यानि । (1892) “ जि ष्वप हये” (ा-अदादिः-1068, अक. अनि. पर.) [अ]
(1890) “ ष्वद्‌ आस्वादने ” (-भ्वादि:-18, सक. सेट्‌. आतम.) ::) स्वापक:-पिका, स्वापकः-पिका, 'सुषुप्सकः-प्सिका, “सोषुपक:-पिका;
“ आस्वादनेऽर्थे स्वदते, MARR शब्णिचोः॥? (छो, 193) देव! स्वप्ता-स्वप्त्री, स्वापयिता-त्री, सुषुण्सिता-त्री, सोषुपिता-त्री ;
“ संवरणे?इति केचित्‌ । ' आस्पांदनम्‌=जिहया लेहः इति क्षीरस्वामी। इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकम्रपतिवत्‌ (1556) बोध्यानि | असुः,
सुप्वा-सुतिः, “स्वप्नः, 'स्वमक , “सुषुप्त:-विषुप्त:-निःघुप्त:-दु:घुप्त;, सुषुप्सुः-
८ अनुभव; ! इति माधवः |`स्वदन्ति देवा उभया मिहव्याः (ऋक्‌ 7-2-2)
'सुष्वापयिषुः, इति विशेषः | हि
इत्यत्र परस्मैपदं छान्दसम्‌। .इसम्‌ "आस्वदमानः, दघि 'छदमाने देवदत्ताय,
१सिस्वादयिषुः, |'°आस्वादनीं दावशोणितानाम्‌ !(थादवाभ्युदये 20-31) इति (1893) “ ष्वष्क गत्यर्थः ” (-म्वादिः-100. सक. Bz, आस.) `
विशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणि भौवादिककुदतिवंत्‌ (230) बोध्यानि। ` ‘cgay’ इति द्विककारक: काचित्कः पाठ; | 'सुब्पातुशिवुष्षष्कृत
नां---!
ी
(1891) “ ag आस्वादने ” (ऽ-चुरादिः-1805. सक, सेट्‌. उभ.) (बा, 6-1-64) इति निषेधात्‌ धात्वादिषकारस्थ सकारो न। “ विष्वक्‌ परित्रौकि-
i | १
आस्वदीयः | *;
[अ] “जि ष्वप शये? ' हलन्यम्‌? (1-3-3) इतीत्वप्रसङ्गात्‌ “जि ष्व शये?
इत्यपपाठ:--इति धातुकाब्यव्याख्यानम्‌ (2-51)1 युज्यते चेतत्‌। यतः
1. शानचि शपि aant शपि’ (6-4-25) इत्यनुनासिकलोपः | चवगेपश्वमत्वेन सर्वेष्वपि घातुपाठेषु “जि प्वप शये। उदात्तेत्‌,अनुदात्तः 1” इति पठ्यते ।
श्रूयमाणत्वेऽपि नोपधोऽयं Mg: `तदुक्तम्‌ नकारजावचुस्वारपमौ ale “ उदात्तेत्‌ ! इत्यसय उदात्तोपदेशोऽक्रार इत्संज्ञकोऽत्र धातौ--इति खल्वर्थः ।
धातुषु? इति। “उपसर्गात्‌ सुनोति.......स्वज्ञाम्‌ (8-3-65) इति षत्वम्‌। अतश्च प्रामादिकः सावेत्रिक} “ष्वप्‌? इति हछन्तपाठ इत्येव न्याय्यम्‌। अत
2. अत्र ' परिनिबिभ्यः सेव..... .स्वञ्जाम्‌ (8-3-70) इति षत्वम्‌। एवापपाठः शोधितो घातुकाव्यव्या ख्यातमहारयेन |
3. निष्ठायामनिद्तवात्‌ घजि, ' चजो:--” (7-3-52)
इति कुत्वम्‌। ` 1. 'सद्विदमुधप्रहिस्पिप्रच्छः संश्च? (1-2-8) इति सनः कित्वम्‌। तेन “ वचि-
4, “जान्तनशां विभाषा’ (6-4-32) इति नकारलोपो विकल्पेन. न भवति। स्चपियजादीनां किति? (6-1-15) इति सम्प्रसारणम्‌ qisna ततो
तेनरूपद्वयम्‌ | FESS द्विवेचनम्‌। उत्तरखण्डे “ आदेशप्रत्यययोः ' (8-3-59) इति धत्वम्‌।
८ स्थादिष्वभ्यासेन चाभ्यासस्य '(8-3-64) इति षत्वम्‌। | 2. ' स्वपिस्यमिव्येनां यङि’ (6-1-19) इति यङन्ते सम्भ्रसारणम्‌। पूर्ववत्‌
6; “ श्रन्थिग्रन्थिदम्भिरुबज्ीनां च? (वां. 1-2-6) इति लिटः कित्वात्‌ लिडादेश ' अभ्यासकार्याणि | å
malate कित्वमु। तेनोपधानकारलोपे, द्विवेचनादिके च, “वस्वेकाजादू-- 3. "ञीतः क्तः? (3-2-187) इति कतेरि भावे च वर्तमाने' '्तप्रत्ययः । निष्ठायाः
(7-2-67) इति इडागमे च रूपमेवम्‌ | - कित्वात्‌ सम्भ्रसारणम्‌। एवं क्त्वाक्तिनयकृप्रभृतिष्वपि बोध्यम्‌।
वस्तुतोऽकमेकोऽयम्‌ ।धातोरत्र विवक्षावशेन सक्भकत्वम्‌। विस्तरस्तु 4. “स्वपो नन्‌? (3-3-91) इति भावे नन्प्रत्ययः ।
माधवीयादी द्रष्टव्यः स्वपिवृषोनेजिङ्‌ ?(3-2-172) इति ताच्छीलिको नजिड्य़त्यय: । नजिकि 'नज्‌
। 8: `रुच्यर्थानां प्रीयमाण; (1-4-33) इति रुच्यर्थस्यास्य धातोयोगे देवदत्तस्य इत्येवावशिष्यते |जकारस्य पदान्तत्वप्रयुक्तः ककारः ।
सम्प्रदानत्वात्‌ चतुर्थी | | 6. “सुविनिदुभ्येः graham: (8-3-88) इति षत्वम्‌। सूत्रे *सुपि?
9. ष्यन्तात्‌ सनि उप्रत्यये रूपमेवम्‌। ‘a: स्विदिस्वृद्ििद्वीनीं च' (8-3-62) इति कतसम्भ्रसारणनिर्देशः। तेन सम्प्रसारणयोग्यस्थलेषु यत्र faq? इति
श्रवणं तत्र सवत्रापि षत्वं भवतीति बोध्यम्‌ ।
इति सकारः । “स्तौतिण्योरेव--” (8-3-61) इति नियमस्य anaes ।
कृत्यल्युरोः बहुलम्‌ '.(3-3-113)- इति बहुलग्रहणात्‌ ण्यन्तात्‌. wa -ल्यु 7. ण्यन्तात्‌ सनि उभ्रयये रूपमेवम्‌ । अभ्यासस्य `युतिस्वाप्यो:--? (१-4-67)
ङित्वात्‌ feat. डीप । ७४ *५ ६ हे लरे इति सम्भ्रसारणम्‌ । “स्तौतिण्योरेव षणि--” (8-3-61) इत्युततरखण्डे षत्वम्‌।
172
१३७० सङ्केत aa १४७१
तरोचनैः स्थितं विष्वष्कमाणाम्बुदनादशङ्गा॥ ! (था. का. 1-14) इति (1897) “ सङ्ग्राम युद्धे ” (%-बुरादि;-1922. अक, Bz, आल.)
प्रयोग; । रूपाणि सर्वाण्यपि कखतिवत्‌ (141) बोध्यानि। अदन्त! |
(1894) “जि ष्विदा गात्रप्रस्रवणे ” नि कृशादिम्यः-¬ (3-1-18) इत्यत्र कैयटे संग्रामयतिरनुदातेदू
([-स्वादिः-744. अक, सेट्‌, आस.) बोद्धव्य:ः इति ।पदमञ्जर्या च 'अनुदात्तेदयं संग्रामयतिरिष्यते › इति।
: गात्रप्रक्षरणे स्वियेत्‌ स्वेदते स्नेहमोकयोः।? (छो. 10?) इति देव!| तथा च तत्र भाष्यमपि “ असंग्रापयतशूरः ? इति। संग्रामशन्दात्‌ “तत्करोति?
‹ गात्रप्रक्षरणे ?इति माधवादय्‌।। उभयथाऽपि स्वेदस्य=धर्माम्भसो विवक्षा5त्र। (ग. सू. चुरादिः) इति णिचापि सिद्धाविह संग्रामस्य पाठ:-सोपसर्गात्‌ संघातात्‌
८ स्नेहनमोचनयोः ? इति हरदत्तादयः (पदमञ्जरी 1-2-19) । सामान्यरूपाणि प्रत्ययार्थः, तेन अएँग्रामयत इत्युपसर्ात्‌ gas भवति। तथा संग्रामयित्वा
भौवादिकक्ष्वेद तिवत्‌ (326) बोध्यानि। Raa, भस्वेदितः-प्रसवेदितम्‌, इत्यतराधीत्येत्यादिवल्ल्यय्‌ न भवति । सिसंग्रामयिषते इत्यत्र समो द्वित्व
१सिस्वेदयिषुः| भवति । नन्वयमनुदात्तेत्वाथमवश्य॑ पठनीयः इति कथे संघातादुतत्त्यर्थः ?
एवमपि “आम युद्धे” इत्येतावति पठमाने$प्यथस्वाभाव्यादिडिकोरधिवत
(1895) “ ष्विदा गात्रप्रक्षरणे ”
संपूर्वत्वे लब्धे सेंघातपाठत्योपसर्गादुसत्त्यथे एव । अत एव संघातादुत्पति-
(४-दिवादि:-1188. अक. अनि. पर.)
वचनादन्यत्र घातूपसगसमुदायात्‌ प्रत्यये विधित्सिता उपसर्गाः प्रथक्‌ क्रियन्त
( गात्रप्रक्षरणे Raag, स्वेदते स्नेहमोकयोः। (A. 107) इति देव! । इति ज्ञाप्यते ?› इति माधत्रः ।सर्वाण्यपि रूपाणि ग्रा य तिवत्‌ (442) ज्ञेयानि |
सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्रुष्यतिवत्‌ (277) बोध्यानि। “निष्ठा शीङ्‌-
स्विदि--? (1-3-19) इत्यत्र भीतां दिवदादीनां साहचर्यात्‌ नीतो भौवादिकस्थैव (1898) “सत्र सन्तानक्रियायाम्‌ ”
ग्रहणमिति पदमञ्जरी। अयमपि जीत्‌ इति न्यासकार।। ततु पुरुषकारे (ह-चुरादिः-1906-सक. सेट्‌. आत्म.) अदन्तः | सल्र--' इति क्षीरस्थामी |
धातबृत्ती च खण्डितस्‌। भावादिकर्मणोः प्रस्वेदितस्‌-प्रस्वेदितः इत्यस्यापि छूपे। सत्रक:-त्रिका, सिंसत्रयिषकः-षिका ; सत्रयिता-त्री, सिसत्रयिषिता-त्र ;
aiara सर्वेसम्मतम। अयं परस्मैपदी, भौवादिकस्तु आलनेपदीति; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककरत्र पतिवत्‌ (161) ज्ञेयानि ।
अयमनिट्‌,भौवादिकः सेट्‌ इति च विशेष; |
(1899) “ समाज प्रीतिदरनयोः ”
(1896) “ सङ्केत च AMAN ” (-चुरादिः-1892. सक, सेद्‌. उभ.) (%-चुरादिः-1888, सक, सेट्‌, उभ.) अदन्तः
आपनन्त्रण=्गूढोक्तिः | संकेतक:-तिका, सिसक्वेतयिषक:-षिका;संकेतयिता-त्री, |
`-्रीतिदशने 'इति क्षीरस्त्रामी । “प्रीतिसेवनयोः? इत्यन्ये ।
सिसक्वेतयिषिता-त्री; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिककेतयतिवत्‌
(260) ऊद्यानि| | सभाजनम्‌ ,सभाजना, सभाजकः, सभाज:। सभाजयन्‌ इति शतरि रूपम्‌|
सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्राङयतिवत्‌ (185) ज्ञेयानि |
1. “नीतः क्तः? (3-2-187) इति बतैमाने '्तः। “आदितश्व ˆ(7-2-16) इति
निष्ठायामिण्निषेधः । 'रदाश्यां--? (8-2-42) इति निष्ठातकारस्य, धातुदकारस्य च (1900) “ सश्च गतौ ” (1-भ्वादि:-808, सक, सेट.पर.)
नकारः |
to , “विभाषा भावादिकमणोः '(7-2-17) इति इड्विकल्पः। 'निष्ठा शीङ्स्विदि भ्वादिषु षसजधातुप्रकरणे माधवीयेऽभिहितम्‌--“ अत्र सञ्चिमपि केचित्‌
(1-2-19) इति सेटो निष्ठायाः कित्त्वनिषेधः । पठन्ति ;---तमजिहा असश्चत? इत्यादि च इश्यते
(8-362) इति अभ्यासात्‌ इति। “ चान्तो-
, ण्यन्तात्‌, सनि उप्रत्यये रूपमेवम्‌ Sa: Raf
oo

परस्य सकारः। `स्तौतिण्योरेव षणि--' (8-3-61) इत्यस्यापवादः| ऽयं(षस्ज) इति शिव।--सश्चति ?? इति क्षीरस्वामी । ' अति न; सश्चतो
१३७२ साधं | dts १३७३
'मातरि साधुः। तुमुनि-प्रसाधयितुम्‌^ |
नय! (ऋक्‌ 1-427) इति चान्तप्रयोगोष्पीति तड्ीका । | तन्मतेन
घातुरयं लिख्यते| (1903) “ साम सान्त्वप्रयोगे ”
(ऋ -चुरादिः-1880, सक. सेट्‌. उम.) कथादि। अदन्तश्च।
सश्चक;-श्चिका, सश्चकः-श्चिका, सिसश्चिषकः-षिका, सासश्चकः-श्चिका; .
सश्चिता-त्री, सश्चयिता-त्री, सिसश्चिषिता-त्री, सासश्चिता-त्री; ‘erat इति क्षीरस्वामी ?इति माधवः। तरङ्गिण्यां तु“--सान्तने।
इत्यादीनि रूपाणि यथासम्भवमूह्यानि | सान्तनंन्प्रीगनम्‌? इत्येव इश्यते। चान्द्रमते --सान्खप्रयोगे! इति च
तत्रो्तम्‌। चुरादावेव “ साम सान्त्वने? इति पूर्वत्र (१०।२९) पठितस्यापि
(1900-4) “ समी परिणामे ” (7४-दिवादिः-1281. जक, सेट्‌. पर.) एवमेव रूपाणि |सर्वाण्यपि रूपाणि कालय तिवत्‌ (185) ज्ञेयानि। साम!
परिणामो-विकारः इति क्षीरस्त्रामिदीक्षितादयः। सर्वेऽपि “मसी--? इति (1904) -“ साम्ब सम्बन्धे ” (४-चुरादिः-1556. अक, सेट्‌, उभ.)
पठिला ‘aul इत्येके” इति पठन्ति। सर्वाण्यपि, रूपाणि भौवादिकम्रत्ततिवत्‌ aaa “ ' पम्ब-- ?इति पठित्वा “शम्बेत्येके 'इति स्वामी । साम्ब
(440) ज्ञेयानि । इति केचित्‌ दन्सार्दि दीधवन्त च पठन्ति |” इत्युक्तप्‌। afgon
(1901) “ सातिः सुखे ” (-भ्वादिः....सक, सेट्‌. पर.) “ साम्ब--? इति पठितम्‌ । “शम्बेति चन्द्र! ! इति च तत्रोक्तम्‌|
साम्बकः-म्विका, सिसाम्बयिषकः-षिका ; साम्बयिता-त्री, इत्यादिकानि रूपाणि
“वातिः सौत्रो धातुः? इति Tat (3-1-138) । बोधिन्यासेऽपि “सातिः सर्वाण्यपि चौरादिकपक्षय तिवत्‌(956) उद्यानि । साम्बः ।
सुखे वतते सौत्र इति। जिनेन्द्रहरदतौ “सातिरहेतुमण्ण्यन्तः? इति 1”
(1905) “ सार दोबेल्ये 7? (5-चुरादिः-1869. अक, सेट्‌. उभ.)
इति मा-धातुशृत्तिः। समत्र ‘arfay इति इका निदेशः, न तु इदित्‌। ' सात '
इत्येव धातुस्वरूपस्‌। तस्यायं भावः-यदि भ्वादिः स्यात्‌ “संत? इति पठितव्यम्‌, अद्न्त! |
यत; afar इति पठ्यतेऽतोऽयं चुरादिरिति। सातय।--अनुपसर्गाहिम्प- दुर्गमाधवंदीक्षितादय! एवं पठन्ति । तरङ्किण्यां तु तालव्यादित्वेन पठ्यते |
ाहि (3-1-138) इति शप्रत्यये, प्रत्ययस्य
बिन्द॒धारिपारिवेद्ुदेजिचेतिसातिसभ्यश्च’ सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकक्काङयतिवत्‌ (185) बोध्यानि। सारः=रसः
हित्त्वात्‌ शपि, पररूपे, णेरयादेशे च रूपमेवम्‌ । mange | संसारः । शतरि- सारयन्‌ |
सर्वाण्यपि रूपाणि काश्वतिवत्‌ (184) ज्ञेयानि । (1906) “ सीकू सेचने”? (1-भ्वादिः-सक. सेट्‌. आत्म.)
(1902) “ साध URA” (ए-सादिः-1261. अक. अनि. पर.) “age दन्त्यादिः इति धनपालकाइयपौ | अत एव षोपदेशलक्षणे
: सृपिसजि....सी कृसेक्कसवर्जम्‌ ? (6-1-56) इति तौ पेठतुः। पुरुषकारस्तु
साधकः-घिका, साधकः-धिका, 'सिंसात्सकः-र्सिका, सासाधक;-धिका;
maagi, साथयिता-त्री, सिसारिसिता-त्री, सासाधिता-त्री; इत्यादिकानि . “¦ साध्वसाघुप्रयोगे सप्तमी वक्तव्या ?(वा. १-3-43) इति सप्तमी ।अनर्चाथे-
रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकक्षु्यतिवत्‌ (315) ज्ञेयानि। ण्यन्तात्‌ नन्यादित्वात्‌ मिद वात्तिकम्‌। अर्चायां ठु 'साधुनिपुणाभ्याभर्चायाम्‌? (2-3-43) इत्येव
Rami तस्मादत्र अर्चाग्रहणं निपुणाथ संपद्यते । MAN राज्ञः? इत्र
ल्युप्रत्यये साधनः, औणादिके [R उ. 1-86] उणपत्यये साधुः इति रुपस्‌। सत्यापेक्षया षष्टी, न साध्वपेक्षयेति वाक्यार्थक्षा आहुः? इति केयटादी प्रतिपा
दितम्‌ ” इति माघवः।
` 1, अत्र `आदेशाप्रयययोः ' (8-3-59) इति षत्वे सिषात्सकः इति रूपमाह FT धारा: प्रसाधयित्तुमव्यतिकीर्णरूपाः । ' शि. व. 8-60.
माधवः। वस्तुतोऽत्र प्रयोगे आदेशभूतसकारस्य, प्रययावयवसकारस्य वा
` भावात्‌. इणः परत्वेऽपि षत्वं नेव प्राप्तमिति चिन्यमिदम्‌। B. ' चहकपदित नन्द बदूध्वा$इस्य सारयतो धगम्‌~! धा, का, 3.54.
१३७४ aa
सक्ष १३७५
तन्न मृष्यति, यदाह--“सीकृ इत्यार्या। इति धनपाल! |” इति धातुवृत्तिः | (1910) “ सूत्र वेष्टने (४-चुरादिः-1908. सक. सेट्‌. आत्म.)
क्षीरतरङ्गिण्याम्‌ अयं नोपलभ्यते । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककीलतिवत्‌
अदन्त! |
(195) sarf । S
` विमोचने’ इति केचित्‌ । विमोचनम्‌=मोचनाभावः। अन्थने इति परे|
(1907) “ सुख तत्क्रियायाम्‌ '' (ह-बुरादिः-1989, अक. सेट्‌. उभ.) सूत्रक:-त्रिका, सुपूनत्रयिषकः-षिका ; 'सोसूत्रकः-त्रिका; सूत्रयिता-त्री,
अदन्त! | | सुसूत्रयिषिता-ल्ली, सोसूत्रिता-त्री ; इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिक-
तत्‌क्रियास्तदनुभवः । तच्छब्देन सुखदुःखप्रातिपदिकाथौं निर्दिश्येते । कत्रयतिवत्‌ (161) ज्ञेयानि । | |
“ “प्रातिपदिकादू oat? (ग, सू. चुरादिः) इति सिद्धे इहानयोः पाठस्सो- (1910-4) “ सूद्‌ क्षरणे ” (-चुरादिः-1668. अक, Bz. उभ.)
पसर्गात्‌ परत्ययाथः?? इति मैत्रेय! । सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकदु!खय तिवत्‌ ‘qa? इति षोपदेशत्वेन क्रेचित्‌ पठन्ति। केचित्‌ “-आश्रवणे’ इति पठन्ति |
(849) उक्थानि| । “मधुसूदनः, "सूदः, “सूदिता-त्री, इति विशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणि
(1908) “ सुट्ट ANR” 0/-घुरादि:-1562-0.. सक. सेट्‌. उभ.) सर्वाण्यपि चौरादिकक्केतयतिवत्‌ (260) बोध्यानि |
क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोञ्यम्‌ । तत्र “चन्द्रदुगों षोपदेशान्‌ सुट्टादीन्‌ (1911) “ सूक्षे आद्रे ” ([-भ्वादिः-666.सक. सेट्‌.पर.)
मन्येते---सुपुट्टयिषति ”इति हश्यते । |
‘ug स्फिट्ट हिंसायाम्‌ !इति पठित्वा “ केचित्‌ द्वितीयं पुद्देयुकारवन्तमनेष्ठ्ये घातुकाव्य-सि.कौमुदी-काशकृत्स्नीयेषु पठितः |
च पठन्ति । अस्माभिस ,मेत्रेयादीनामनुसारेण पूवमेव ge: पठित इतीह न “ई्ष्यायामाद्रे चार्थे क्रमात्‌ सूक्ष्यति सृक्षति ॥ ? (छो. 170) इति देवः ।
लिखित:, तदनुरोधादेवेह RaRa पठितः । ?? इति माधवी
यधातुबृत्तावुक्तम्‌ ।
धातुवृत्तौ “ --पूरक्ष-- ' इति पठिला “ आदरानादरे ! इति क्रचित्‌ प्यते ।
तदसत्‌; “ सोमेन यक्ष्यमाणो नसून aay नक्षत्रम्‌ शइति दर्शनात्‌।सोमेन
e— इति ft, कोघ्रुदी । सर्वाण्यपि रूपाणि कुट्टयतिवत्‌ (207) ज्ञेयानि।
यक्ष्यमाणो “वसन्ते ब्राह्मणोऽीनादधीत । उत्तरयोः फर्गुन्योरमिमादधीत !
(1909) “सूच पैशुन्ये ”' (इ-चुरादिः-1874. अक. सेद्‌. उभ.) इत्यादि[उदित|ऋतुनक्षत्राणि नाद्रियेत इति सूत्राथः। तथा-“अवहेडन परद्नक्षणम्‌?
अदन्त! | (अमरः नाटधवर्गे) इति इश्यते।|स्रक्षणम्‌-आदर: ततोऽन्यद्वक्षणस्‌ अनादरः?”
सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकङ्रूटयतिवत्‌ (240) अद्यानि । सूचक;-चिका, इति उक्तमत्र अनुसन्धेयम्‌ | क्षीरतरङ्गिण्याम्‌ “रक्ष्यं अनादरे?षान्तोऽयमिति
सुसूचयिषकः-षिका ; ' छ्चिसूत्रि---! (वा. 3-1-22) इत्यादिना अनेकाचूत्वेऽपि चन्द्र! इति च इश्यते | सायणेन “ अनादरे !इति पाठो दूषितः । सर्वाण्यपि
यङि 'सोसूचकः ; सूचयिता-त्री, सुसूचयिषिता-त्री, सोसूचिता-त्री; इति jæ * अनेकाच्त्वात यडोऽप्राप्तिः ।अतः “सूचिसूत्रि---! (वा, 3-1-22) इति ag ।
रूपाणि gaufa (161) वत्‌ यथासम्भवमूह्यानि। सूचकः, “सूची, सूचिः, अषोपदेशत्वात्‌ उत्तरखण्डे न षत्वम्‌ |
विषूचिका, सूक्ष्मम्‌ इमानि अधिकान्यत्रेति विशेष: | bo « मधु सूदयतीति मध्चुसूदनः=विष्णः । कर्मण्युपपदेऽणं बाधित्वा नन्यादिघु
(3-1-134) पाठात्‌ कतेरि ल्युः ।
1. ` सूचिसूत्रि? (वा, 3-1-22) इति यह्‌; अनेकाच्त्वादभ्रा्ते सति वार्तिकेन ८०« सूदयतीति खूद्‌+-पाचक: |
प्राप्तिः । अजन्तलक्षणस्यैकाज्विषयत्वादषोपदेशत्वात्‌ उत्तरखण्डे न षत्वम्‌ । 4. अनिसण्यन्तत्वात्‌ चुरादीनां णिजभावपक्षे अनुदात्तेत्वपक्षे 'सूद्दीपदीक्षश्व?
, पचादिगणपाठात्‌ (3-1-134) सूची इति भवति । (3-2-153) इति निषेधात्‌न युच्प्रत्ययः । 'तून ?(3-2-135) इति gar इति
bh, औणादिके (द. उ. 7-41) स्मनभ्र॑त्यये रूपमेवम्‌ । सूचयति सूच्यते वा AAH
८७ केचित्‌।वस्ठुतो णिजमात्रपक्षे, ¦ शेषात्‌ कतरि--! (1-3-78) इति परस्मैप दस्मै-
अणुः | - वानुशासनात्‌ न युचः प्रसक्तिः, न वा युचो निषेधस्येति बोध्यम्‌ ।
१३७६ € a १३७७
रूपाणि भौवादिकचूबतिवत्‌ (552) बोध्यानि । प्यति*सूक्ष्येम। 1पूवेसर;, परिसारी, 'विसारी,” अनुसारी, “प्रसारी, “उदासारी, प्रत्यासारी,
(1912) “ सूये इष्याथैः” ([-म्वादि:-509, अक. सेट्‌. परे.) “सरणः, 'समरः?, सारणा, सारणी, *सृत्वरः-“सृत्वरी, *चन्दनसारः, अतीसार;,'
विसारः, '१उपसरो गवाम्‌ ,उपसर्या? गौः, 'आसारः, PER, प्रसारः,
८ इऽर्या=कामजमसहनम्‌ ! इति क्षीरस्वामी |
` हुर््यायामाद्रे चार्थे कमात्‌ सूक्ष्येति सूक्षति ॥' (छो. 170) इति देव! । 1. पूरवः सरतीति कतृबाचिनि पूर्वशब्दे उपपदे * पूर्वे कतरि '(3-2-19) इति उप्रत्ययो
सूक्ष्यक:-सूक्ष्यकः-सूक्ष्यका, सुतूदियषक:-षिका, सोसूक्ष्येक:-क्ष्यिका ; भवति | पूर्वदेशं सरतीति पूर्वसारः । अत्र कर्तृभिन्नार्थ अण्‌ ।
bo « संएचानुरुध...स्‌ (3-2-142) इत्यादिना तच्छीलादिषु ay घितुणप्रत्ययो
सूश्‍्यिता-त्री, सक्ष्ययिता-त्री, सुसूर्दियिषिता-त्री, सोसूष्यिता-त्री; भवति । तेन रूपमेवम्‌ ।
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि दक्षति' (692) वत्‌ ज्ञेयानि । oo . विसरतीति-बिसारी । णिनिप्रययः। ' विसारिणो मत्स्ये’ (6-4-16)
` (198) “स्‌ गतौ ” (-म्वादि:-9%. सक, अनि. पर.) इति स्वार्थेऽगप्रत्यये रूपम्‌ ।अणन्तस्यैव प्रयोग: ।
प्रशाडद्‌ उपपदे “प्रे लपस्तू--? (3-2-145) इति घिनुणप्रत्ययः |
अयं धातुः अथमेदेन अकर्मेक; सकमकोऽपि दृश्यते। धो * उत्प्रतिभ्यामाडि gA’
जप (वा. 3-2-78) इति गिनिप्रत्यये रूपमेवम्‌। एवं
: गतौ ससर्ति सरति श्छशपोर्धावति क्वचित्‌? (छो, 30) इति देव! | प्रत्यासारी इत्यादावपि ।
सारक:-रिका, सारकः-रिका, 'सिसीर्षकः-षिका, सेश्लीयक:-यिका; सत्ती-त्री, * जुचङ्क्रम्यदन्द्रम्यसु--” (3-2-150) इति तच्छीलादिषु agg JANAT: |
सारयिता-त्री, सिसीर्षिता-त्री, सेश्ीयिता-त्री; इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि ` QTA: क्मरच्‌? (3-2-160) इति तच्छीलादिषु agy क्मरचप्रत्यये रूपमेवम्‌ ।
X 4 i
जौहोत्यादिकपिपत्तिवत्‌ (1044) ज्ञेयानि। 'धावन्‌-सरन्‌-न्ती, सरकः; . “इणूनशिनिसत्तिभ्य:--? (3-2-163) इति तच्छीलादिषु aig क्वरपृप्रययः |
own

“ टिड्ढाणबू--! (4-1-15) इति डीपि सृत्वरी इति रूपम्‌ ।

अति(ती)सारकी, “सूर्यः, 'पुरःसरः-अग्नतःसरः- अग्रेसरः,
© » ‘Q स्थिरे? (3-3-17) इति स्थिरे कतरि घनूप्रययः। “स्थिर इति
1. सन्नस्ते ' अज्झनगमां सनि'(6-1-16) इति दीर्घ ` सन्यतः? (7-५-79) इतीतवे कालान्तरस्थायी पदार्थ उच्यते। स fat तिष्ठन्‌ कालान्तरं सरतीति घात्वथेस्य
रपरत्वे, * हरि च? (8-2-77) इति AÑ, द्विवचने च रूपमेवम्‌। कर्ता 'इति काशिकायाम्‌ (3-3-17) । अतीसारः इत्र *व्याधिमत्य-
2. यङन्ते ' रीङ्‌ कतः ?(7-4-27) इति Derg रूगमेवम्‌| बलेष्विति वक्तव्यम्‌?(वा. 3-3-17) इति घञ्‌। * उषसर्गस्य घजि-- (6-3-122)
3. शतरि `पाघ्राधमास्थाम्ता दाण्हश्यस्तिसत्ति-? (7-3-73) इत्यादिना sad:
। इति dua । अतीसारः्=व्याधिः। विविधं सरतीति विसारोङमत्यः ।
घावादेशे घावन इति भवति । 'खत्तैः वेगितायां गतौ धावा देशभिच्छन्ति सारो बलम्‌। खदिरं सारयतीति खद्रिखारः ; अन्तर्भावितप्यर्थोऽत्रायम्‌ धातुः
अन्यत्र सरति अनुसरतीत्येव भवति ' इति काशिका (7-3-78) । तेन ag- इति भाष्ये (3-3-17) स्पष्टम्‌ । हु
सरन्‌-सरन्‌ इत्यप्यर्थविशेषे साधुरेव ।
10. “प्रजने स्तैः ' (3-3-71) इत्यप्प्रत्ययः । उपसरो गवाम्‌>प्रथम स्रीगवीधु
4. * सुल्वः सममिदारे जुन्‌? (3-1-149) इति Gara रूपमेवम्‌। साधु सरतीति पुंगवानां गर्भाधानाय नियोजनम्‌ उपसरणसुच्यते । |
सरकः । सरकः पानपात्रमिति केचित्‌। 11, `उपसर्या काल्या प्रजने (3-1-104) इत्युपपूर्वात्‌ यख्ययान्तो निपाव्यते ।
राजसूयसूय--! (3-1-114) इति क्यपि उत्वे च छूपम्‌ अथवा gad रुडागमे
5. '
| 12. “पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण ”(3-3-118) इति करणाधिकरणयोधैप्रत्ययः ।
रूपमेवम्‌ ।
13. ` भावे '(3-3-18) ; ' अकतेरि च कारके संज्ञायाम्‌ › (3-3-19) इति भावे वाच्ये,
oO पुरोऽम्रतोऽग्रेषु सत्तः’ (3-2-18) इति erat रूपम्‌। एव
, पुर; सरतीति “ कमेवर्जिते कारके संज्ञायां विषये च घन्‌प्रत्यये रूपमेवम्‌ । एवं प्रसारः, संसारः
अग्रतःसरः, अग्रेसरः इत्यादौ । “तत्पुरुषे कृति--' (6-3-14) इति सप्तम्या
age) अत्र न्याखकारात्रेयाभ्याम्‌ “अभ्रे इत्येकारान्तत्व निपातनात्‌ इत्यादिषु च ज्ञेयम्‌ |
इत्युक्तम्‌ । 'अग्रस्सरति, अग्रेण सरतीत्यादावपि एकारान्तत्वं फलम्‌? इति च। A. “पतत्यधो धाम बिखारि सर्वतः किमेतदित्याकुलमीक्षित जनै; ॥? शि. घ, 1-2,`
एवं हि ' सवरुणावरुणाग्रसर रुचा’ “आयोधनाग्रसरतां त्वयि वीर जाते’ ' B. “ खमरो$मडगुरप्रज्ञो गृहीत्वा भासुरं धनु: V भ. का, 7-22.
इत्यादयः प्रयोगाञ्चिन्त्याः स्युः । C. “कीर्ति magt विखत्वरीं... ... V वा. वि. 1-47.
A, ` सूक्ष्ये लदीक्षा विरकाङ्क्षिता नः ...... 1? धा. का. 1-85. D. ‘agt यथोपसर्याया WS गोदण्डताडितः ॥? भ. का, 6-53.
8, “ अग्रेसरो जघन्यानां मा भूः पूचेखरो मम ॥? भ. का, 5-97, 173
१३७८ aa ut १३७९,
संसारः, Red, aR; सारथि, “सकः, सरण्ड;, “खुणीकः, 'पाणिसर्ग्या रज्जुः, “्समवसर्ग्या, ae , “ज्या इमानि रूपाणि इति विशेष; ।
"सुमाकु;, Sater, १अप्सरसः, सरित्‌, "सरणिः , "सरट्‌, सरटः, सनि. "सिसृक्षक:-क्षिका इति रूपम्‌। यङि “सरीछजकः-जिका इति रूपम्‌ |
13सरयु;-सरयू;, इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌। (1916) “ सूज विसर्गे” (॥1-तुदादि:-1414, सक. अनि. पर.)
(1914) “ सू गतौ ” (11-जुहोत्यादिः-1434, सक. अनि. पर.) “ ....सर्गे सुज्यते सृजतीति च । ? (छो. 62) इति देव! |
सर्वाण्यपि रूपाणि पिपर्तिवंत्‌ (1044) saf | मुण्डकोपनिषदि (1-1-7) सुजते इति प्रयोगात्‌ आत्मनेपदमपि इति ज्ञेयम्‌ |
सर्जक:-जिका, सजक:-जिका, "सिसुक्षकः-क्षिका, सरीसूजक;-जिका ;
(1915) “ सूज विसर्गे ” (79-दिवादिः-1178. सक, अनि, आत्म.)
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि आदादिकशुद्धथर्थकम्रृजू (1302) धातुवत्‌ उद्यानि |
“सर्गे सृज्यते रुजतीति च । ? (छो. 62) इति देव! | Soom, 'संसर्गी), “'पाणिसग्या रज्जुः, अवसर्गः-विसर्गः, उपसरः,
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकमृजूधातुवत्‌ (1302) ज्ञेयानि। “श्रष्टा,
1, परितः सरणं परिसर्या । “इच्छा ? (3-3-101) इत्यत्र * परिचर्यापरिखर्या-- 1. “पाणौ स्जुजेण्यत--? (वा. 3-1-110), इति ण्यत्प्रत्ययः, ऋदुपधलक्षणस्य
(बा. 3-3-101) इति feat भावे शेयकि टापि च रूपमेवम्‌। शुणोऽपि निपात्यते । क्यपोऽपवादः। “ चजोः--? (7-3-52) इति कुत्वम्‌। पाणिभ्यां सज्यते इति
2; भाषायां धानक्रनस्त-? (3-2-171) इति तच्छीलादिषु agg किकिनौ, पाणिसर्ग्या रज्जुः |
लिड्द्भावात्‌ द्विवचनं च | “2, * समवपूर्वाच्च? (वा. 3-1-110) इति सम्‌, अव इत्युपसभयोरप्युपपदयोः स्वजे
, औणादिके [द. उ. 1-43) णथितप्रत्यये रूपमेवम्‌।णित्वात्‌ उपधाब्द्धिः | ण्यत्‌ भवति।
‘ga [द. उ. 3-19] इति कप्रत्ययः । किच भवति । GRET: . 3. “ ऋत्तिक्‌दशक्स्मक्‌-- (3-2-59) इति धातोः कमणि क्विनप्रत्ययः अमागमश्च
, औणादिके (द. उ. 5-9) अण्डनूप्रत्यये SIR) सरण्डः-वायु:, मूतसंघातश्च। निपात्यते । तेन रूपमेवम्‌ ।सजन्ति तामिति ea माला!
९०, औणादिकि (द्‌. उ. 3-42) ईकनप्रयये नुगागमे च रूपमेवम्‌। किच्च भवति।
FEF
oo
4, QAQA च? (द्‌. उ. 6-67) इति क्वनिपप्रययः, अमागमश्च । रजति सज्यते
खणीकःसन्वायुः । . वा स्त्रज्वास्तन्तुसकू। प्रत्ययस्य कित्वात्‌ अमागमेऽप्रप्ते विधानार्थम्‌ सूत्रे *अम्‌
ग. औणादिके (द्‌, उ. 1-151) काकुप्रद्यये घुगागमे च रूपम्‌।स्टुमाकु+=एगजातिः | च? इत्युक्तम्‌ ।
8. ' हृमुधख-- ? (द्‌, उ, 6-76) इति ईमनितुप्रययः च्छन्दसि विषये । 5. | हलन्ताच्च? (1-2-10) इति सनः कित्वात्‌. अमागमो न, नापि गुणः । 'ब्रश्चश्रस्जः
सरीमासकाल: | | ।
स्॒ज-- (8-2-36) इति जकारस्य षत्वे, ' षढोः कः सि› (8-2-41) इति तस्य
9, अप्छब्द उपपदे धातोः असुनप्रत्यये (द, उ. 9-101) रूपमेवम्‌ । aera: ककारे, | इण्कोः--आदेशप्रयययोः (8-3-58 ; 59) इति सनः सकारस्य षकारे
सता इयप्सरस$=देवयोषितः । ` च रूपमेवम्‌ ।
10. 'हृस्‌-- ' (द. उ. 6-3) इति इतिप्रत्यये रूपम्‌। 6. यङन्ते सर्वत्र ' रीग्‌ ऋदुपधस्य च ' (7-4-90) इति रीगागमः।
11. “ अतिख--! (द. उ.1-2) इत्यनिप्रत्यये णत्वे च रूपमेवम्‌|खरणि+=ईैषद्गतिः 7. ' हलन्ताच्च ? (1-2-10) इति सनः कित्वान्ञामागमः, नापि गुण: ।
पन्थाः।
8. “ऋदुपधात्‌? (3-1-110) इति क्यपि रूपमेवम्‌।
12, औणादिके (द. उ. 5-10) अडिप्रद्यये रूपम्‌। 9, संप्रवानुरुधाइयमांठ्यसपरिससेसज--' ( 3-2-142) इति तच्छीलादिषु
13. भौणादिके (द. उ. 1-136) ayaa रूपम्‌ ,सरति सिसर्ति वा सरयुः-नदी agg Pansat ' चजोः? (7-3-52) इति कुत्वे च रूपमेवम्‌।
वायुर्वा ।सरयु४-इंति दीर्घान्तोऽपि।
10. पाणिभ्यां सज्यते इति. पाणिसर्ग्या wa: । ' पाणौ सृजेः? (वा, 341-110)
14. ' खजिद्शोः---! (6-1-58).इति अमागमो भवति । लघूपधशुणापवादोऽयमागमः। इति ण्यति, ' चजोः? (7-3-52) इति कुत्वे च रूपमेवम्‌।
“ व्रश्चश्रस्जस्टूज--' (8-2-36) इत्यादिना जकारस्य TH: ; तृचस्तकारस्य
A. 'सखर्गी परिदाद्दीव शीतोऽप्याभाति शीकरः! भ. का, 7-8, .
BAT टकार; |
१३८० Wes स्कन्दिर्‌ | १३८१
स्रष्टा, सृष्टि", 'सक्‌ , रज्जुः, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष: | (1919) “ सुसु हिंसार्थः ” ( 1-भ्वादि:- .... सक. सेट्‌.पर.)
(1917) “ सून्मु हिंसार्थः ” ([-भ्वादिः-757. सक. सेट, पर.) 'क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोऽयस्‌। सर्भति। * पभू-- ? इति सायण! |
: घुन्सु--? इति भैत्रेयतायणौ | --भर्सनहिंसयो:? इति काशकृत्स्नः | सर्वाण्यपि रूपाणि तर्णोतिवत्‌ (766) ज्ञेयानि ।
: सुन्म---! इतिं क्षीरस्वामिचन्द्रजेनकातन्त्रश्ञाकटायनहेमचन्द्रादय! (1920) “ सेक गतौ 7 (प-भ्वादि;-81. सक. सेट. आत्म.)
पठन्ति। सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकतूम्फतिवत्‌ (768) ज्ञेयानि । ' एतावपि
दन्त्यादिरयस्‌ इति प्रायेण सर्वे पठन्ति। ' अन्ये “ पेक शइति विकल्पेन
अषोपदेशौ ; 'सुवर्जम? (भाष्ये 6-1-64) इत्यनेनानर्थकस्यापि ग्रहणात्‌ ! इति
घोपदेशकार्याथ पेठुः? इति तरङ्गिण्याम्‌ । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिक-
तरङ्गिण्यासुक्तम्‌| केपतिवत्‌ (261) ज्ञेयानि । . |
(1918) “ सृप्ठू गतो ” (-म्वादिः-183. सक. अनि. पर.)
(1981) “सेलू गतो ” (R .... सक. सेट्‌.पर.) .
सर्पक:-पिंका, सर्पकः-पिंका, सिसृप्सकः-प्सिका, सरीसृपक;-पिका; “अत्र क्वचित्‌ ‘aa ! इत्यपि पठ्यते AAT «ere: पाठ;
अ्सर्ा-त्री-शषप्ता-प्त्री, सर्पयिता-त्री, सिसप्सिता-त्री, सरीसपिता-त्री ; पोपदेशपर्युदासवाक्येडनुपादानादनाप: । मूद्धन्यादिस्तु 'सेछ;=केष्मातकः?
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि आदादिकशुद्धघथकमृजू(1302) धातुवज्ज्ञेयानि| इत्यादिदशनादू ग्राह्य: ॥7 इति साधत्ाचार्याः । तरङ्गिण्यां ' शेळ? इति
यङन्तात्‌ पचा्चि-सरीखपः; प्यः, “सर्पः, 'पीठसपीं, 'सर्पि;, प्रियसर्पिण्क;, पठित्वा * केचित्‌ सेळ....” इति इश्यते। सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिक-
भ्सुप्र;, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः | केलतिवत्‌ (262) ज्ञेयानि ।
1. सजति तामिति “ ऋत्विक्‌ दशक्स्नकू-- (3-2-59) इति क्विनप्रययः अमागमश्च (1922) “ स्कन्दिर्‌ गतिशोषणयोः” (त-भ्वादिः-979. सक. अनि, पर.)
निपात्यते |
2. ' सजेरसच (द. उ-1-100) इति थातोरुप्रत्ययः, ag इति प्रकृतेः आगमः, “शोषणे 'इति स्वामी । अन्ये सर्वे ¦ गतिशोषणयोः? इत्येव पठन्ति |
आदिलोपश्च । स्कन्दकः-न्दिका, स्कन्दकः-न्दिका, ?चिस्कन्त्सकः-स्सिका, *चनीस्कन्दक:-न्दिका
3. “ अबुदात्तस्य च ऋदुपधस्यान्यतरस्याम्‌ ? (6-1-59) इतनेन पाक्षिकोऽमागमः| इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि * णिजिर्‌ ? (673) धातुवत्‌ बोध्यानि |
अमो मित्त्वादन्यादचः परो भवति। अयं च अमागमः किदूभिन्नेषु प्रत्ययेष्वेव निष्ठायाम्‌ “विस्कन्नः, “स्कन्दः,
बोष्यः। अम्पक्षे स्रप्ता-स्नप्त्री इति रूपम्‌। अमभावपक्षे सर्ता-सप्त्री इति
रूपम्‌। एवं तव्यदादिष्वपि रूपद्वयं बोष्यम्‌। 1. “...सृवजैम्‌ ? (भाष्यम्‌ 6-1-64) इत्यत्र “स्‌” इत्यनेनालाक्षणिकस्यानेकस्यापि
4, “यङोऽचि च? (2-4-74) इति यङो छकि “न धातुलोप:---? (1-1-4) इति ग्रहणम्‌-इति कीरस्चाम्याशयः |
निषेधात्‌ लघूपधगुणाभावः | l
2. सन्नन्ते adaf: खयः (7-4-61) इति खयः शेषः | ककारस्य ' अभ्यासे ay?
5. 'ऋदुपधाच्च? (3-1-110) इति क्यपि रूपमेवम्‌| (8-4-54) इति चत्बैन चकार: । घातुरयमनिट्‌ । धातुदकारस्य सनि परे ` खरि
6. सपतीति ae: । पचाद्यचि रूपमेवम्‌। च '(8-4-55) इति चर्त्वेन तकारः। एवं ada सन्नन्तेषु प्रक्रिया ज्ञेया ।
2 छुन +

7. पीठेन ag शीलमस्येति `सुप्यजातौ णिनिः? (3-2-78) इति ताच्छील्ये 3. यङन्ते, AT वज्चुस्सुध्वंसुअंसुकसपतपदस्कन्दाम्‌(7-4-84) इति अभ्यासे
णिनिप्रत्यये रूपमेवम्‌। `
नीगागमः सवित्र बोध्यः ।
8. औणादिके (द. उ. 9-37) इसिप्रत्यये रूपमेवम्‌। सरर्पिःन्ष्ृतम्‌। 4, निष्ठायाम्‌ , “ रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः ' (8-2-42) इति निष्ठातकार-
9. “ऋजेन्द्र-- (द, उ. 8-31) इत्यादिना रकृप्रत्यये रूपमेवम्‌। सूप्रमू-मधु, घाठुदकारयोनेत्वम्‌ ।“बे; स्कन्देरनिष्ठायाम्‌ '(8-3-73) इति पर्युदासात्‌ न
सप्रा=नदी। षत्वम्‌|
A, (aa दानवराज्यस्य पू; खुष्टिविश्वक्तण; ॥' भ, का. 7-67. 5, स्कन्द्यति=शोषयति भक्तानां पापमिति, पचाथचि स्कन्द्‌+=कातिकेयः।
१३८२ स्कन्दिर्‌ स्कन्भुं १३८३
1उत्कन्द;, 2्विष्कन्ता-विस्कन्ता, °परिष्कम्ता-परिस्कन्ता, “परिष्कण्ण;, स्कन्धः, “कन्दु:, इमानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌।`
परिस्कन्रः, “परिस्कन्दः, 'स्कन्खा, प्रस्कन्ध, "गेहावस्कन्दमारते। "गेहं (1923) “ स्कन्सुः ” (VR; 1४-क्रधादिः-सक. सेट्‌. पर.)
गेहमवस्कन्दम्‌ , गेहमवस्कन्दमवस्कन्दम्‌ ,गेहँगेहमवस्कन्ध, AASA धातुः । “ स्तन्मृस्तुन्मुस्कन्शुस्कुन्म्य; इनुश्व !(3-1-82) इति “बे;
1. उत्कन्दति=्शोषयति इति उत्कन्द्‌ः रोगविशेषः। उत्पूवेकात स्कन्देः स्कभ्नातेनित्यस्‌ श (8-3-77), “असितरक्रमित--? (7-2-34) इत्यन्न च
पचाद्यच्‌ । “रोगाख्यायां ga बहुलम्‌? (3-3-108) इति ण्बुलोऽपवादः|
* रोगे चेति बक्तव्यम्‌ '(वा, 8-4-61) इति वचनात्‌ स्कन्दे; सकारस्य पूर्वसवणे-
उपात्तः । स्तम्भुधातुसहपाठात्‌ प्रयोगे भौवादिकस्कभिधातुबत्‌ (1924)
स्तकारः। 'सवर्णग्रहणसामर्थ्यात्‌ इह॒ (8-4-65) संख्याताचुदेशो न भवति; रूपाणां सत्त्वाच्च प्रतिष्टम्माथकलमस्याहुः । स्कुन्घातोराप्रवणार्थकत्वमस्यापि वत्त
(तेन) सवर्णमात्रे लोपो विज्ञायते । ? इति काशिकादिषूक्तत्वात्‌ एकस्य तकारस्य शक्यम्‌ |'स्कन्भु रोधनाथः? इति पदमङजरी (7-2-34)| धातोरुदित्कर-
प्रयोगे न श्रवणम्‌ इत्याहुः । वस्तुतस्तकारद्वयस्यैव 'उत्त्कन्द्‌ः ? इति श्रवर्ण णात्‌,तस्य च “उदितो वा? (7-2-56) इति क्त्वायामिडविकल्प उपयोगात्‌
न्याय्यं इति भाष्यादिषु स्पष्टमित्यलमत्र ।
2, विपूर्वकात्‌. तृचि, धातुदकारस्य चर्त्वेन तकारे, ' रो रि watt’ (8-4-65) इनुश्षाप्रत्ययमात्रविषयकत्वमस्य---इति न । नोपधोऽयं धातुः। भौवादिकः
इति तस्य लोपे, ' वे; स्कन्देरनिष्ठायाम्‌ ? (8-3-73) इति षत्वविकल्पे च स्कभिधातुस्तु इदित्‌ आत्मनेपदी, अस्मात्‌ भिन्नः । अषोपदेशोज्यम्‌ |
रूपद्वयम्‌ । ' झरो aft—’ (8-4-65) इत्यत्र | अन्यतरस्याम्‌ ?इत्यशुश्तेलेपस प्रतिबन्थाथकत्वात्‌ सकमक:, इनुक्षाप्रत्यययोविंधानात्‌ 'स्कभ्नुवन-विस्कभ्नुवन्‌-ती,
पाक्षिकत्व॑ विस्कन्स्ता--विष्कन्त्ता इति च ख्पद्वयमिष्टमिति शेयम्‌। एवं स्कभ्नन्‌-विष्कम्नन्‌-ती इति शतरि रूपाणि । ` रोषात्‌ कर्तरि--? (1-3-78)
तव्यदादिष्वपि विष्कन्तव्यम्‌-चिस्कन्तव्यम्‌ इत्यादीनि रूपाण्यूह्यानि यथा-
सम्भवम्‌| इति नियमितत्वात्‌ - आत्मनेपदप्रवृतिनिमिताभावात्‌ परस्मैपदमेव । “वे;
3. ' परेश्च?(8-3-66) इति षत्वविकल्पः ।एवं तव्यदादिष्वपि बोध्यम्‌| स्कभ्नातेनित्यम्‌? (8-3-77) इत्यत्र काशिकादिषु '“विष्कम्मिता,
4. ' निपरिभ्यां स्कन्देरनिष्ठायाम्‌? इत्यनुक्त्वा पृथग्‌ |परेश्च’ (8-3-66) इति ^विष्कम्मितुम्‌ , विष्कम्भितव्यम्‌? इत्युदाह्तत्वात्‌ इण्निषेधवचनाभावाचच सेयं
योगकरणात्‌ परिस्कन्नः--परिष्कण्णः इत्यत्र परिपूर्वात्‌ स्कन्दतेनिष्ठायां
धातु: |अत एव च उदित्करणमित्यप्यवधेयम्‌। “विष्कभिते अजरे? | बिष्कब्ध; |
षत्वविकल्पो भवत्येवेति काशिकादिषु स्पष्टम्‌। तेनैवं रूपमिति बोध्यम्‌।
निष्ठानत्वसुभयत्र समानम्‌ । षत्वपक्षे णत्वमपि भवतीति विशेष; । 1. “स्कन्देश्व CUR’ (द.उ,9-67) इलंपुन्प्रत्यये धातुदकारस्य धकारादेशे च रूपम्‌ |
5. Raa स्कन्द्तेः पचायचि, प्राच्यमरतविषयत्वे वाच्ये ¦ परिस्कन्दः
2. ' स्कन्दे्लोपश्च? (द, उ, 1-99) इत्युप्रत्यये, धात्वादिसकारस्य लोपे च रूपमेवम्‌ ।
प्राच्यभरतेषु ?(8-3-75) इति निपातनात्‌ षत्वाभावः । अन्यत्र परिष्कन्दः।
केचित्‌ परिपूवेकात्‌ स्कन्दतेः निष्ठायां नि्ठातकारलोपनिपातनमनेन सूत्रेण क्रियत 3. “स्तन्भुस्तुन्भुस्स्कन्मु--' (3-1-82) इत्यादिना शतरि aq: श्रा च पाक्षिकत्वेन ।
इति व्याचख्युः । यदा रनु;--तदा "अनिदितां (6-4-24) इत्युपधानकारलोषः, उवङ्‌। विपूर्वकात्‌
6. कृत्वायाम्‌, धातुदकारस्य Ta, “झरो झरि--? (8-4-65) इति तकारस्य पाक्षिके षत्वप्रसक्तयभावात्‌ सकारस्यैव श्रवणम्‌; यतः 'वेः स्कभ्नाते; (8-3-77) इतिं
लोपे च रूपमेवम्‌ | श्ाविकरणान्तस्यैव षत्वबिधायके सून्नोपादानम्‌ -ततः यदा aL तदा
-J , « विशिपतिपदिस्कन्दां व्याप्यमानासेव्यमानयोः (3-456) इति णसुछ्‌। उपाधानकारलोपे, “ ्लाऽभ्यस्तयोरातः? (6-4-112) इत्याकारलोपे षत्वे च विष्क-
कियया पदार्थानां अनवयवेन सम्बन्धः=ब्याष्यमानत्वम्‌| तात्पर्यम्‌= भ्नन इति रूपम्‌ ।
च?(2-2-21)
आसेचा । द्रव्ये व्याप्तिः, क्रियायाम्‌ आसेवा ।*तृतीयाप्रखतीनि 4. वे; स्कभ्नातेः- (8-3-77) इत्यत्र क्रैयादिकस्यैव सूत्र उपादानात्‌ तदन्तादे-
इति समासविकल्पः । 'णेहाचस्कन्द्मास्ते? इति समासेन व्याप््यासेवयो- वेधानि षत्वघटितानि रूपाणि । यदा तु सौवादिकात्‌ स्कभ्नोतेः तृजादयो भवन्ति
amaa. “ नित्यवीप्सयोः (8-1-4) इति द्विवेचनं न। असमासपक्षे व्याप्य- तदानीं विस्क्रस्भिता-त्री, इत्यादीनि षत्वरहितानि रूपाणि यथासम्भवमृह्यानि |
मानतायां द्रव्यवचनस्य * गेहंगेहमबस्कन्द्मास्ते !इति द्विवचनम्‌ । आसेव्यमान- 6, उदित्वेन कूत्वायामिड्विकल्पनात्‌ 'यस्य विभाषा? (7-2-15) इति निष्ठायामिण्निषेधे
तायां तु ' गेहमवस्कन्द्मवस्कन्दमास्ते ”इति क्रियाया द्विवचनम्‌ ।“ क्रिया- र्ते * ग्रसितस्कभित-- ' (7-2-३4) इत्यत्र निपातनात्‌ इडागमइछन्दसि।
मेदे क्त्वाऽपीष्यते इत्युक्तत्वात्‌ 'गेहगेहमबस्कन्द्य ' carafe भवति ” इति लोके तु इद्‌ न; विष्कब्ध इत्येव । अत्र उपघानकारलोपधत्वजरत्वेधु रूपम्‌ |
माधव; l A, 'विष्कस्मिलु समर्थोऽपि नाचलदू ब्रह्मगौरवात्‌ ॥ ? भः का, 9, 76,
१३८४ स्खंदे सतेन १३८५

(1924) “स्कमि प्रति(प्टम्भे)बन्धे” (-म्बादिः-387, सक. सेट्‌, आत्म.) . ' स्खदिर्‌-- इति धातुकाव्यव्याख्यायां (2-19) पाठः ।/
सर्वाण्यपि रूपाणि णिजन्तात्‌ सन्नन्ते विना चम्प यतिवत्‌ (499) ज्ञेयानि । ' स्खदनमू=विद्रावणस्‌?इति eat,‘ विदारणम्‌ ›इति क्षीरस्वामी|
स्खादकः-दिका, 'स्खदकः-°अवस्खादक;-परिसखादकः-*अपस्खादक;-*प्रस्खादकः-
(1925) “ स्कुञ्‌ आप्रवणे ” (7४-करबादिः-1478. सक. अनि, उभ.) दिका, चिस्खदिषकः-षिका, चास्खदकः-दिका ; इत्यादीनि रूपाणि यथासम्भवं
“आवरणे ?इत्येके । 'सौत्रोऽयमित्याचर्या;? इति स्वामी | आप्रवणम्‌= भौवादिकध्बनतिवत्‌ (940) ऊद्यानि । ^अवस्खादितस्‌ |
उद्धरणम्‌|“-आप्लवने? इति मैत्रेय! । “--आच्छादने ?इति काशकृत्स्न! | (1928)“ स्खल QAZA” ([-म्वादि:-544. (816) अक. सेट्‌. पर.)
स्कावकः-विका, स्कावकः-विका, चुस्कूषकः-षिका, चोस्कूयकः-थिका ; घटादि! | |
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकङ्कुङ्ातुवत्‌ (198) ऊद्यानि। ' : प्रतिघाते$प्यस्ति ! इति धा. का. व्याख्या (1-70) । घटादिषु पठितोऽये
्ुन्भुस्कन्सुस्कुन्मुश्कुञभ्य! इनुञ्च ?(3-1-88) इति वचनात्‌ स्कुन्वन-स्कुन्वती- भोजेन । तेन मित्त्वात्‌ णिजन्ते सर्वत्र हस्वघटितरूपाणि ऊद्यानि । मित्त्वाभावे
gam: इति इनुविकरणविशिष्टोऽपि शतरि, शानचि च प्रयोगोऽधिकोऽस्य | दीर्धघरितानि इति ज्ञेयानि। सर्वाण्यपि रूपाणि भोवादिकङ्गल तिवत्‌ (171)
क्रमप्राप्त: श्ञाप्रत्ययोऽपि भवत्येव, स्कुनन्‌-ती-स्कुनानः इति । कतेरि क्तः-^स्कुतः | ज्ञेयानि । शतरि-स्खलन |
(1926) “ स्कुदि आप्रवणे ” ([-भ्वादिः-9. सक, सेट्‌. आत्म.) (1929) “ स्तक प्रतिघाते ” ([-भ्वादिः-788. सक. सेट्‌. पर.)
आप्रबणम्‌ उत्प्लवनमुत्छ॒त्य गमनं वा ! इति क्षीरतरङ्गिणी | क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोऽयम्‌ । सकारादिपाठे दूषितः मायणेन ;षोपदेश-
: उद्धरणम्‌ इति भोज! |” इति धातुवृत्तौ | लक्षणविरुद्धत्वात्‌ इति । सर्वाण्यपि रूपाणि चक्कतिवत्‌ (483) ज्ञेयानि ।
सर्वीण्यपि रूपाणि भौवादिक ङ्कुन्थातिवत्‌ (220) ज्ञेयानि । 'स्कुन्दनः, “स्कुन्दा, (1930) “ स्तन शब्दे ” (ए-भ्वादि:-827-॥. अक. सेट्‌. पर.)
इति विशेष; । 'कुन्दम्‌। |
‘meer ! इत्यत्र ' स्तन'इति क्षीरस्वामिना पठितम्‌ । सायण-
(1927) “ स्खद्‌ रखदने ” ([-म्वादिः-768. सक. BZ. आत्म.) [अ] दीक्षितादिभिः स्वतन्त्रेण न पठ्यते |
घटादि! । 1. धातोरस्य घटादिषु पाठात्‌ मित्त्वे उपधाहस्वो णिजन्तेषु निरुपसृष्टेषु बोध्यः |
2. 'स्खद्रिवपरिभ्यां च? (ग. सू, भ्वादिः) इति निषेधप्रकरणे घटादिषु वचनात्‌
1 * अनुदात्तेतश्व-- ? (3-2-149) इति JANTAN: | अवपूवेकात्‌ परिपूवेकाच wage: न मित्त्वम्‌ ।
2. “धातोरिदित्वेन उपदेशावस्थायां नुमो विधानादू धातोगुरुत्वात्‌, “ गुरोश्च हल: ! 3. “अपावपरिभ्य: रुखदे; '(बोधिन्यासे एवं घटादिषु वचनमिति घातुवृत्तिः)
(3-3-103) इति स्रियामकारो लघूपधगुणाभावश्च। इति पक्षे अत्रापि अपपूर्वकस्य रुखदेः मित्वनिषेधात्‌ उपधाहस्वो नेति बोध्यम्‌ ।
3. पचाद्यचि सकारस्य बाहुलकात्‌ लोपे रूपमिति क्षीरस्वामी । 4, “ स्खदेः पूव (-घटादिष्वेव इतः पूर्व) पाठात्‌ सामान्येन प्राप्त मित्त्व उपसष्टात्‌
यदि, भवति तहिं--अवाशुपसशदेव ” इति मन्वानाः क्षीरस्वास्यादयः
[अ.] घटादिष्वेव द्विः स्खदे; पाठात्‌ पूर्वषाठ आत्मनेषदा्थः-आत्मनेपदप्रकरणात्‌ ;
उत्तरपाठस्ठु ` शेषात्‌ कतरि--? (1-3-78) इति परस्मेपदाथ इति स्यात्‌ । वस्तुत
प्रपूवेकादपि मित्वाभावेन रूपमिच्छन्ति । तत्तु काशिकादिषु “न' इलनुवत्ये
पूर्व पठितस्यैव स्खदेः उपसर्गविशेषवशात्‌ मित्वामित्त्वव्यवस्थार्थं पुनः पाठः इति अवायुपसष्टात्‌ GAS मित्त्व न--अन्यत्र मित्वमस्त्येव--इति व्याख्यातत्वात्‌
... अनाकरमिति बोध्यम्‌। _ a
न्याघ्यम्‌ ।काशक्ृत्स्नघातुपाठे ठ ` स्खदिर्‌ अवत्यां च? इति घटादिषु
पठ्यते । तस्यायमर्थः-अचत्याम्‌=भवधात्वथमूते रक्षणे सुखद्रिधातुर्मित्संशकः । Ay “इत्यायवरुखाद्तिमानसास्ता बालाः परिस्खादितधेयेबन्धा: ।
चकारात्‌ पूर्वस्मिन्‌ गणसूत्र उपात्तस्य “ परिवेषगे ' इत्यर्थेऽषि मिदयमिति । gem अपस्खाद्‌यितुँ प्रयाते कृष्णे विलेषुः फणिता विमोहम्‌ ॥? धा, का, 2-19
A, ' मोदस्कुतोऽथ कबरीं प्रयुनन्‌ सरामः था. का, 3-5. 8, 'विरोधिनां विम्रहमेददक्षा मूततैव शक्तिः. क्बधिद्रूखलन्ती? .शि, व, 3-18.
174
१३८९ स्तन्भुं स्त्क्ष १३८७
सर्वाण्यपि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भोवादिकध्वनतिवत्‌ (940) J _ 'प्रतिस्तब्ध;-निस्तब्ध;, स्तम्भनम्‌-१उत्तम्मनम्‌ , err: इति विशेषरूपाणि।
सामान्यरूपाणि सर्वाण्यपि दम्भतिवत्‌ (816) ज्ञेयानि ।
(1931) “ स्तन देवशब्दे ” (%-चुरादि:-1860. अक. सेटू. उभं.)
agaa: । ' --गर्जे ›इतिहेमचन्द्रः | ' --अन्त्रशब्दे ›इति बोपदेवः | (1983) “ स्तिम आर्द्रीभावे ” ([ए-दिवादि:-922,
अक, अनि. पर.)
: शब्दे च देवशब्दे च स्तनति स्तनयेत्‌ क्रमात्‌।? (छो. 127) इति देवः | सायणसम्मतः पाठोऽयम्‌ | तरङ्गिण्यां ' ष्टिम?इत्येव दश्यते। सि. Agat
स्तनक:-निका, तिस्तनयिषक:-षिका;इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिक- न इश्यते । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककिटतिवत्‌ (190) ज्ञेयानि |
कथगरतिवत्‌ (162) शेयानि । 'स्तनयिलुः^
(1934) “ स्तूप समुच्छाये ? (ए-दिवादि:-1888, अक,सेट्‌, पर.)
(1932) “ स्तन्भु प्रतिघाते ” (ए-स्वादिः,४-क्रबादिः-सक. सेट्‌. पर.)
रातुरयं क्षीरतरङ्गिण्यां पठित; । ‘cag इति कातन्त्रा!; अन्ये
चकेचन
: स्तम्भुस्तुम्मु--' (3-1-82) इति सूत्रे ' स्तन्भे।? (8-3-67), ' tasg- वैयाकरणाः 'इति काशकृत्स्नीये । धातुदृत्ती ' डिप क्षेपे।इत्यत्र “ ह्‌
सिवु--? (8-3-114) इत्यत्र च उपात्तः सौत्रोश्य घातुः । “ष्टभि प्रतिघाते? क्वचित्‌ स्तूप--! इति पठ्यते। तदनार्षम्‌; “स्त्यः प्रसारणमुच्च इति
इति घातोः समानाथकः। केचित्‌ सहपठितस्य `स्कुञ्‌? धातोरर्थे आप्रवणे
स्त्यायतेः पप्रत्यये यकारस्य उकारे संप्रसारणे दीर्घे च स्तूणशब्दव्युत्यादनात्‌|
पठन्ति | घातोरुदित्करणात्‌ क्वादिपु प्रत्ययेषु प्रयोगोऽस्यास्तीति ज्ञायते । एवम्‌,
अत एव आत्रेयमैत्रेयाद्योऽपि न पठन्ति |!” झ्युक्तमिहानुसन्धेयम्‌।
८ अवाच्चारम्बनाविंदूययो; (8-3-68) इत्यादिषु कार्यविधानात्‌ , sary-
“स्तुप--? इति दुग। इति तरज्गिण्याम्‌। सर्वाण्यपि रूपाणि कूजतिवत्‌
सिवु--? (8-3-114) इत्यत्र चङि षत्वनिषेधाच समस्तान्यपि तिङन्तकृदन्तरूपा-
(239) ऊह्यानि|
ण्यस्मादू भवन्तीति ज्ञायते |
(1934-4) “ स्तूप समुच्छाये ” (ऋ-चुरादि:-अक, सेट्‌. उंभ.)
स्तभ्नाति स्तभ्नुयात्‌ स्तुभ्नात्यपि स्तुभ्नोति सोत्रयो। ॥
स्तम्भते प्रतिबन्धार्थ HAST स्तोभते शपि । ? क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोऽयम्‌। अन्ये न पठन्ति। सर्वाण्यपि रूपाणि
इति देवा (छो. 142-3) । भोवादिकष्टमिधातुरामनेपदी। अयं तु चौरादिककूलय तिवत्‌ (244) ज्ञेयानि ।
: शेषात्‌ कर्तरि--? (1-3-78) इति mea परस्मैपदी | श्तम्नुवन्‌-ती, (1935) “ स्तृक्ष गतौ ” (-भ्वादिः-661, सक. सेट्‌, पर.) `
स्तम्नन्‌-ती, अवष्टभ्य, अवष्टब्धा सेना, अवष्टब्धा शरत्‌,
‘wa इति मैत्रेयादय! । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकतृक्षतिवत्‌ (765)
1. बाहुलकात्‌, ण्यन्ते औणादिकें (द. उ. 1-140) इत्लुचप्रत्यये “अयामन्ताल्वाय्ये- बोध्यानि | षोपदेशपाठे यडन्तेषु “ तरीष्टक्षक:-क्षिका !इत्यादीनि रूपाणि|
` हिम्विष्णुषु? (6-4-55) इति णेरयादेशे रूपमेवम्‌। स्तनयित्नुः=मेषः | दनत्यादिपाठे तु ' तरीसतृक्षकः-क्षिका !इत्यादीनि इति विशेष: |
2. शतरि, ' स्तम्भुस्तुन्भु--' (3-1-82) इति इतुप्रयथः Al च। यदा इनः-
तदानीम्‌ `अनिदिताम्‌? (6-4-74) इत्युपधानकारंलोपे, उवङि च स्तभ्नुवन्‌
इत्ति Sgi यदा श्ना, तंदा उपधानकारलोपे, “श्राऽभ्यस्तयोः-~? (6-4-112) 1. प्रतिनिपूवकात स्तम्सेः निष्ठायाम्‌, धत्वजशत्वयोः, ' प्रतिस्तब्धनिस्तब्धी च
(8-3-112) इति निपातनात्‌ षत्वं न। इतरोपसगेषु इगन्तेषु तु ` स्तन्सेः !
इत्याकारलोपे च स्तथ्नन्‌ इति।
3. ' अवाच्चालम्बनाविदूययोः › (8-3-68) इति अवपूवेकादस्मात्‌ षत्वम्‌। आल- (8-3-67) इति षत्वे agusa: इति षत्वमेव ।
म्बनम्‌=आश्रयणम्‌। अवष्टभ्य इत्यत्र आलम्बने षत्वम्‌। अविदूरस्य भाव 2. उत्पूवेकात्‌ ल्युटि “उद: स्थास्तम्भोः Te’ (8-4-61) इति स्तन्भुसकारस्य
आविदूयैम्‌=सामीप्यमि्यथः। '“ अचष्टञ्धा सेना? इत्यस्य समीपमायता पूवसव्णस्तकारः । उपसमतकार-पू्वेसवर्णध्राप्ततकार-घातुतकाररूपाल्नयस्तकारा
सेनेत्यथः | | झरो झरि? (8-4-65) इति मध्यतकारस्य पाक्षिको लोप; ।
, “के मूढा; स्तनयित्नुनिर्गदनवत्तूर्यव्वनि दुर्बते......... ॥? धा, का, 3-53. 3, afer 'स्तन्भे; '(8-3-67) इति षत्वम्‌]. `
 | १३८८ qa स्त्यै १३८९
(1936) “ स्तृञ्‌ आच्छादने ” ( ४-स्वादिः-1252. सक. अनि, उभ.) 'मणिप्रस्तार;, [ हविषाम्‌] प्रस्तरः, पटस्य विस्तारः, शब्दविषये तु विस्तरः |
|
१बिष्टारः, “विष्टर:*, “अवस्तारः, आस्तीण:, भ्तीणिः, `स्तरी-मेघ; शय्या च,
८ लक्षणया विक्षेपे? इति था. का. व्यार्या--(2-68)| स्तरीमास्तीय, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष: |
तृनः क्षि च्छादने प्वादेः स्तृणीते च स्तृणाति च।
(1939) “ स्तेन चोर्ये ” (ऽ-चुरादिः-1897. सक. सेट्‌. उभ.)
इनावृद्न्तस्य तत्रैव स्तृणोति स्तृणुते स्तुश। ॥ ? (छो. 35) इति देव! |
स्तृ प्रीतिरक्षापारने ' इति वोपदेव! इति पा, धा, समीक्षा। सनि-- अदन्तः |
तिस्तीषैकः-षिका, !तिस्तीर्षिता-त्री; यडङिं-_तास्तरकः-रिंका ; विस्तृतः, सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककेतयतिवत्‌ (260) ज्ञेयानि। *्तेयम्‌-- स्तैन्यम्‌ ,
भ्तीर्वि:, *स्तरीः, “स्तरीमा इत्यादिकानि रूपाणि सर्वीण्यपि कण्व तिवत्‌(245) स्तेनः, इति विशेषः। शतरि-स्तेनयन्‌? इति । F
बोध्यानि । अश्टाध्याय्यां ग्रहणानि सर्वाण्यपि दीर्घान्तस्य क्रेयादिकस्येति बोध्यम्‌। (1940) “ स्तोम ख्लाघायाम्‌ ” (०-घुरादि:-1923. सक. सेट्‌. उभ.)
(1937) “स्तूह हिंसायाम्‌” (ए7-ुदादिः-1349. सक. वेट, पर.) अदन्तः|
: षोपदेश इति दुर्ग! ? इति तरङ्गिण्याम्‌| समूहाथकत्वमपि प्रयोगादस्य बोध्यम्‌ । सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकगो
मयति-
सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिकहिंसाथैक ' तृहू (777) धातुवज्ज्ञेयानि | बत्‌ (433) उद्यानि |
(1938) “ स्तञ्ञ आच्छादने ” (77 क्रयादि:-1484. सक. सेट्‌, उभ.) (1941) “स्त्ये शब्दसंघातयोः ” (-भ्वादि:-910, अक. अनि. पर.)
प्वादि!, ख्वादिश्च ।
: शब्द्संघातयोधीलोः स्त्या यत्येकत्य.सो न ष; |? (छो. 7) इति देव! ।
‘aga; क्षि च्छादने cares स्तृणीते च स्वृणाति च | सर्वाण्यपि रूपाणि कायतिवत्‌ (263) ज्ञेयानि । प्रस्तीतम-त;-तवान्‌, प्रस्तीम;,
भ्षावृदन्तस्य.... ........ ॥? (को. 35) इति देव
स्तृञ्‌आप्रवणे ! इति काशकृत्स्नः । पा. था. समीक्षायां ' स्तृञ्‌' ol, प्रे atsa? (3-3-32) इति प्रशब्द उपपदे यज्ञमिज्ञविषये घञ्‌। यज्ञविषये
हविषाम्‌ प्रस्तर; इति अप्श्रयय एव ।
इति हृस्वोपधेन मेत्रेय-क्षीरस्पामि-सायणादयः पठन्ति इत्युक्तम्‌ । तत्न
2. “प्रथने aaas’ (3-3-33) इति वि इत्युपसगे उपपदे प्रथने गम्यमाने
समीचीनम्‌। घञप्रत्ययः। शब्दविषये {चर्तरः |
स्तारक:-रिका, स्तारकः-रिका, तिस्तरीषकः-तिस्तरिषकः-षिका, तिस्तीषेकः-र्षिका, ` 3. “ छन्दोनाम्नि च? (3-3-34) इति छन्दोविषये aft घजप्रत्यये, 'छन्दोनाम्नि
तेस्तिरकः-रिका ; स्तरीता-स्तरिता-त्री, स्तारयिता-त्री, तिस्तरीषिता-तिस्तरिंषिता च ? (8-3-94) इति षत्वे च रूपमेवम्‌ ।
4. विस्तीर्यते इति विष्टरः। विपूर्वात्‌ स्तृधातोः ' ऋदोरप्‌? (3-3-57) IAT-
तिस्तीर्षिता-त्री, तेस्तिरिता-त्री
207
206
ey
5=
aSores
22०6
कर:
३4७
आ
ete
eee

प्रयये ' वृक्षासनयोविष्टरः ' (8-3-93) इति षत्वे च रूपमेवम्‌। विष्टरः=

इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रेयादिककू (258) धातुबत्‌ उद्मानि । आसनम्‌, अश्वत्यवृक्षश्र |
NA
TS अवेतस्त्रोधेज ? (3-3-120) इति करणाधिकरणयोधन्‌ |
1. सन्नन्ते ' इको aw’ (1-2-0) इति सनः कित्वे | अज्झनगमां सनि › (6-4-16) शि 6, “ब्हल्वादिभ्य: क्तिन---! (3-3-94) इति क्तिनस्तकारस्य नकारः। णत्वम्‌च।
इति दौर्घे, इत्वे रपरत्वे “ हलि च? (8-2-77) इति उपधायाः दीषे च कु 7. “ स्तेनादयन्नलोषश्च ”(5-1-1295). इति भावकमेणोः यत्‌ NATAT: ; नशब्दस्य
लोपश्च ।स्तेनस्य भावः कमे वा स्तेयम्‌। “स्तेनात्‌? इति केचिद्‌ योगविभागं
Ie

रूपमेवम्‌ । -
2, औषणादिके (द. उ. 1-24) किविनप्रत्यये रूपमेवम्‌।स्तीचिः=अध्वयुः, तृणजातिर्वा। कुबेन्ति । तेन पक्षे ष्यङ्‌ सवति ।
3. औषादिके (द्‌. उ. 1-82) इश्र्यये रूपमेवम्‌। स्तरीः=मेघः, शय्या च। 4 ^. “अपूपुजन्‌ {वष्टरपाद्यमाल्यः आतिथ्यनिष्णा बनवासिपुख्याः V भ, का. 2-26.
B, ९,.स्वामात्यान्‌ कुणयन्‌ भटांश्च गुणयन्‌ नृणां मुदै स्तेनयन्‌ ॥! धा, का. 3-57,
4. औणादिके (द. उ. 6-76) ईमनिनप्रस्यये रूपमेवम्‌|स्तरीमा=आच्छादनम्‌।
cae
क
 १३९० स्पे
स्पा १३९१
्रस्तीमवान्‌ RAT: ^स्त्यानम्‌, खी, प्रसंस्तीन:, विशेषरूपाणि सर्वाणि भौवादिक- सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुर्दतिवत्‌ (230) ज्ञेयानि। स्प 'स्पृधितमनेन,
स्त्यायतिवत्‌ (1872) ज्ञेयानि | : सैनः, igs, स्पर्धा, अस्पर्धी इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष:|
(1942) “ स्थुड संवरणे ” (vi-darfe:-1388, सक. सेट्‌. पर.)
(1947) “ स्पश बाघनस्पशनयोः ”
कुटादि! | ‘ee? इति क्षीरस्व्रामिभड्रोजिदीक्षिती ।सायणस्तु सुड
([-म्वादि:-887. सक, Bz. उभ.)
इत्युत्तवान्‌। एवं धा. का. व्याख्यानेऽपि (2, 81) । सर्वाण्यपि रूपाणि
तौदादिककुटतिवत्‌ (204) ज्ञेयानि । शतरि-स्थुडन्‌| “ बाधने स्पर्शने चार्थे हिक्कादौ स्पशते स्पशेत्‌ ।! (छो. 166) इति देव;।
*--जाधनस्पाशनयो; ” स्पाशनं--अन्थनम्‌ !इति स्वामी । ¦ --प्रन्थ-
| (1943) “ स्थुल परिब्रुहणे ”” (%-चुरादिः-1904. अक. सेट, आल.)
भाधयोः ” इति बोपदेव! । “ “--बाधनस्पशनयो: ? पशेत्येके । पपेत्यन्ये।
| आगवीय!, aad eee हिंसार्थ दोषसूचनं स्पश [र्श]नम्‌! इति धा. का. व्याख्या (2-27) |
॥ परिबृंहणम-पीनलमिति स्वामी । सर्वाण्यपि सामान्यरूप रादिक- है
| ae (240) ज्ञेयानि | अचि स्थूलः, स्थविष्ठः, खबीयान्‌ इति विशेष;| 2 bali प = ne तन पाषण्ड; पाषाण हत सिद्धौ)??
E (1944) “Ree स्नेहने ” gation सेट. उ) पुग | ह्‌क शाकटायनयोरप्ययमेव पक्ष; । अनयोः पाठे ` प्रतिम्य
1
| क्षीरस्वामिसम्मत; पाठोऽयम्‌ । अन्ये न पठन्ति। 'सिट! ARRAT |। | नाबर 4-4-3) |यतो व्रतानि पस्पशे?
सजस्तू्णितम;त (RRa 3-22-19)
(ति(RE. वि
i तरङ्किण्यामुक्तस्‌| “स्मिट? इत्यस्य पाठमेदः इति सर्वे। सर्वाण्यपि रूपाणि नीतिरपस्पशा' (शिले 2-112), ARAA: |पाषण्डपापाण-
चौरादिककीटय तिवत्‌ (194) pul हे | प्रयोगस्तु “ (पष) अनुपसर्गात्‌? (ग. सू. चुरादिः) इति कथादेभविष्यति |
i (1945) “ स्पदि किश्विच्चलने ”(1-म्वादि:-14. अक. सेट्‌. आत्म.) यद्वा-- पष बन्धने? इति gare: । अस्ति चाये युजादौ। यद्वक्ष्यति
ः सर्वाण्यपि रूपाणि मौवादिककन्द्तिवत्‌ (163) ज्ेयानि। "स्पन्दितुम ,स्पन्दिता, = aed 'पश बन्धने इत्यत्र संत्रेय:- पष बन्थने इति युजादांवेके
q अ््पन्दनः, स्पन्दः, स्पन्दयन्‌ इति विशेषः| EE पठन्ति’ इति । अत्र स्वामिकाश्यपादय।--पाशादि (42-49) दर्शनात्‌
i (1946) “ स्पर्धे सङ्घर्ष ” ([-म्वादिः-3. अक. सेट्‌. आत्म.) शकि AR पठन्ति। पाशादयोंऽपि चौरादिकेन बन्धनार्थनापि सिद्धा; ।
SE
‘eee? इति वोपदेवः । “संघरष।्पराभिभवेच्छा। पराभिभवस्य पशुशब्दस्तु पशेव्युपादयिष्यते । पसेति दन्तयान्तस्सौत्रो धातुः? इति
धातवर्थेनोपसंग्रहादकमिकतवस्‌ । उक्तं च-- EE माधवेनोक्तस्‌ अत्र अनुसन्येयम्‌। सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्राशतिवत्‌
' घातोरर्थन्तरे वृतेः धातवर्थनोपसंग्रहात्‌ | SE (18) तेयानि।
प्रसिद्वेरविवक्षात: कर्मणोऽकर्मिका क्रिया ॥? (वाक्यपदीयम्‌ 3-88) इति॥ |
1. “ क्तोऽधिकरणे च? (3-4-76) इति कदृभावाधिकरणेषु क्तप्रत्ययः |
Se — , औणादिके (द. उ. 5-12) इनचूप्रत्यये रूपमे
वम्‌|
|: 2. `स्थूलदूर---” (6-4-156) इति यणादिपरं छप्यते इष्ठेमेयस्सु परतः, पूवस्य च ३ | 2, 'अबुदात्तेतश्व--' (3-2-149) इति तच्छीलादौ GAIA: |
1 गुणो भवति। इष्न्प्रत्यये स्थविष्ठः, Sagad स्थवीयान्‌ इति विवेकः । ४ 3. “अन्न स्पर्धा लाल्यादत्ते मितद्रादित्वादू (वा. 3-2-180) इः? इति धा. का.
! 3. *अनुदात्तेतश्व--? (3-2-149) इति युचअत्यय:। a | व्याख्यायाम्‌ (1-2) ।
| 4, ' निगरणचलनार्थेभ्यः '(1-3-87) इति ण्यन्तात्‌ परस्मैपदमेव। 4. “ गुरोश्च हलः ? (3-3-103) इति ख्रियामकारप्रत्ययः |
i A, “रायद्धयस्त्यानरुचौ रथेऽपि......... २? धा. का. 2-81. q | 8. fiftsea रूपमेवम्‌ ।
| B, “स्वमन्दिरात्‌ स्पन्दितुमेव नाशकत्‌,..,..॥? धा. का. 1-3, | A, ' ....ननस्पर्धाळुधीगाधितकार्यबाधिनम्‌ ? धा, का, 1-2.
१३९२ erat स्फायी १९९३
1पस्पशा, पर्पृश-उपोद्घात: । |सेयमुभयत;स्पाशा रज्जु (भाष्ये 6-1-68) ^शीतस्पशः,
a, aren इति विशेषः |
श्पष्ट:*-स्पाशित:, इति विशेषरूपाणि | (1951) “ स्पृह ईप्सायाम्‌”(ऽ-चुरादिः-1878. सक, az. उभ.)
(1948) “ स्पश ग्रहणसंश्छेषणयोः ” अदन्त; |
(३-चुरादि:-1681. सक, सेट्‌. आत्म.) आकुस्मीय! | सर्वाण्यपि रूपाणि ' गृड्‌ ग्रहणे (425) इति धातुवत्‌ ज्ञेयानि | eee:
‘egg? इति जैन-शाकटायन-हेम चन्द्रादय। | पुष्पेभ्यः स्पहयन्‌-न्ती, “स्टहयाय्यः इति विशेषः |
“ग्रहणो इठेषणे चार्थे चुरादौ स्पाशयेत णो ! (छो. 167) देव! ।
सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकग्रापयतिवत्‌ (442) saf । निष्ठायाम्‌ , (1952) “ स्फर. चलने ” (४1-तुदादिः-1389. (पा.) अक, सेट, पर.)
“ वा दान्तशान्तपूणदस्तस्पष्ट--? (7-8-21) इति निपातनात्‌ स्पषटः-स्पाशितः इति क्षीरस्वामीएवंपठति । अन्ये सर्वे पठन्ति । .“स्फुरणे संचरूने दीप्तौ”
खपद्र्यम्‌। ल्यपि-- प्रस्पाश्य । इति बोपदेव! | स्फरः, स्फारः । सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककुरतिवत्‌ (229)
(1949) “ स्पू प्रीतिपालनयोः ” बोष्यानि | क)

(४-स्वादिः-1259. अक. अनि. पर.) छान्दसः | (1953) “ स्फल चलने ” (ए1]-तुदादि:-1389, (पा.) अक, सेट्‌.पर.),
प्रीतिमलम्‌ , पालनेत्जीवनम्‌ इति स्वामी! इति माधभः। “स्मृ
जैनशाकटायन; ' स्फल चपले!इति पठति । क्षीर्स्वामिप्रभूतय! केचिदेव
प्रीतिबळनयोः ! बलने जीवनम्‌। “ स्पृ इत्येके ! इति क्षीस्तरङ्गिण्याम्‌ | घातुममु पठन्ति । रूपाणि सर्वाण्यपि तौदादिक ङ्कुरतिवत्‌ (229) बोध्यानि |
सर्वाण्यपि रूपाणि पिपत्तिवत्‌ (1044) ज्ञेयानि ।
(1954) “ स्फायी वृद्धौ ” (प-भ्वादिः-487. अक, सेट. आत्म,)
(1950) “ स्पृश संस्पशने ” (४1ुदादिः-1428. सक. अनि, पर.)
सवीण्यपि रूपाणि तौदादिकमृशतिवत्‌ (254) ज्ञेयानि । स्फायकः-यिका, 'स्फावकः-विका, पिस्फायिषकः-षिका, पास्फायक;-यिका ;
व्व्योमस्परक, Taran ,द्रिविस्एक-हृदिस्पक, मन्त्रस्वक्‌, स्पश;
1. यङ्छ्गन्तादचि टाप्‌।'संज्ञापूवेको विधिरनित्यः? (परि-94) इति नाभ्यासस्य दीधः । 1. औगादिके (द्‌. उ. 6-37) थकूप्रत्यये निपातनात्‌ सकारलोपः । aa
2. “वा दान्तशान्तपूर्णेदस्तस्पष्ट- (7-2-27) इति निष्ठायां ण्यन्तात्‌ इडभावो . (8-2-36) इत्यादिना शकारस्य षत्वम्‌। ष्टुत्वम्‌।पृष्ठमू=शरी रेकदेशः |
निपातितः facta । तेन रूपद्वयम्‌। औणादिके (द. उ. 10-13) श्रण्पत्यये सकारलोपे च रूपमेवम्‌ |
स्पृशोऽनुदके क्रिन्‌? (3-2-58 इति सुबन्त उपपदे क्षिनप्रत्यये रूपमेवम्‌। ' स्पृहिगृहि?
Sob? (3-2-158) इत्यादिना तच्छीलादिषु agg आङ्च्रत्यये
घृतं स्पृशति घृतस्पृक्‌, मन्त्रेण Tat मन्त्रस्पृक्‌) जलेन Balt जळर्पृक्‌। “ अयामन्ताळ--” (6-4-56) इति णेरयादेशे च रूपमेवम्‌ ।
दिविस्पूक हृदिस्पूक इत्यत्र 'ृद्दूयुभ्यां उपसंख्यानम्‌ (बा. 6-3-9) इति - „ अत्र “स्पृहेरीप्सितः
A '(1-4-36) इति ईप्सितस्य संप्रदानत्वम्‌ । तेन पुष्पेभ्य
वचनात्‌ सप्तम्या AST |
CNTR उपताप इति
इत्यत्र चतुर्थी|
4. “पदरुजविशस्पृशो घन्‌? (3-3-16) इति कतरि TTI
वक्तव्यम्‌ ? (वा. 3-3-16) इति वचनात्‌ स्व्शतीति सपशः उपतापः | 5. औणादिके (द्‌. उ. 8-1.) आय्यप्रयये आयादेशे च रूपमेवम्‌। स्पृहयाय्यः=
ततोऽन्यत्र पचादच्‌-स्पश्ोः। “अनुदके? इत्युक्तत्वात्‌ उदके उपपदे R ` स्शृहणशीलः । '
° क्रमैण्यण्‌ ? (3-2-1) इत्यणि उद्कस्पशः इति भवति। 6. *स्फायो वः '(7-3-41) इति णौ परतः यकारस्य वकारे रूपमेवम्‌ ।
A, “स्पष्टै बहिः स्थितवतेऽपि निवेदयन्तः...... ४ शि. व. 5-67 A, ' काकुत्स्थपादपच्छायां शीतस्पर्शाउपागमत्‌ ॥' भ. का. 7-32
मुष्ठिमभितजय ते प्रभत्स्यो मल्लो बिबस्तयिषुरेनमगन्धनीयम्‌।
B, ' प्रस्पाइय
धा, का. 3:34.
3. `स्पृद्दयालु कपिं स्त्रीभ्यो निद्राइमदयाङ्वत्‌ W. का, 7-21
175 |
| १३९४ स्फुट
स्फुडि १३९५
| 1स्फीतस्‌-^तः, स्फात;, स्फातिः, 2स्फिरस्‌ *फारम्‌ इत्यादिकानि रूपाणि. सर्वाण्यपि. (1958) “ स्फुट विकसने ” (४1-तुदादिः-1379. अक. सेट्‌, पर.)
| कमरतिवत्‌ (258) ज्ञेयानि | कुटादि! ।
| (955) “ स्फिट अनादरे ” (र-चुराविः-1372. सक. सेट्‌. उम.) “क्रमाद्‌विकासे शशपो: स्फुटति स्फोटते पदे ।! (छो. 70) इति देव! |
| : स्फिट स्नेहने? इति 'क्वचित्‌ कोशे इश्यते 'इत्युत्वा “तद्‌ घनपाल- क सर्वाण्यपि रुपाणि कोटिल्याथेककुटतिवत, (204) बोध्यानि। अस्य धातोः
j शाकटायनमेत्रेयदेव ादिभिश्विरन्तने! व्याख्यातृमिन लिख्यते! इति हु =e :* रहो व्युपधात्‌--? (1-2-26) इति सन्नन्ते कित्वविकशपो न |
|| याधनीवे प्रत्त। ' लिट ? इत्य पाँठान्तरमिद्मिति केचित्‌। क णमुलि-अङ्गलिस्फोटम्‌ | स्फोट!ऱशान्दिकसंमतं शब्दस्वरूपस्‌ ,रोगविशेषश्व|

५ सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिककीटयतिवत्‌ (194) ज्ञेयानि। सेस्फोटकस्तुमुल्युद्व। कै (199) “स्फुट भेदने” ळ-बुरादिः-1723. सक. सेट, उम.) `
| (1956) “ स्फिट्ट हिंसायाम्‌” (द-चुरादिः-1635. सक. सेट्‌, उभ.) है | स्फोटयेत्‌ स्फोटतीति द्वे भेदे विशरणे क्रमात्‌। ! (को. 71) इति देव!
| अये धातु: क्षीरतङ्गिण्याँ न इस्यते । सर्वाण्यपि छपाणि चलनाथककड्यतिवत ङँ सर्वाण्यपि रुपाणि चौरादिककुहयतिवत्‌ (237) Fa
| (156) ज्ञेयानि। X i (1960) “ स्फुटिर विशरणे ” ([-भ्वादि:-329, अक, सेट्‌. पर.)
| (1957) “ स्फुट विकसने ” (-म्वादिः-260. अक, सेट. जाल.) Re रफोटतीति द्वे भेदे विशरणे क्रमात्‌ (छो, 71) इति देव!
| ° विशरणे ?इति बोपदेव! | . है गाठे मत्रेयादीनास्‌' इति माधवः। “-फुट! इति चन्द्र! ।
| : क्रमादू विकासे शशपोः, स्फुरति स्फोटते पदे।? (छो. 70) इति देव! | a ee आयी हयात
iii क्षीरतरक्षिण्यां धातुरयं न इश्यते। सन्नन्ते सर्वत्र “रले व्युपधातू-- कुण्ठतिवत्‌ 209(209) ज्ञेयानि।छौ
८८ ”
a (1-2-26) इति कित्त्वविकल्पनात्‌ aia जेयमु--पुस्फोरिषकः-पुस्फुटिषक:- १ (1961) “स्फुड संवरणे ”(VEIR, सक. सेट्‌. पर)
H बिका।एवं शुद्धे क्त्वायामपि । सर्वाण्यपि रूपाणि कुक्कतिवत्‌ (197) शेयानि। छ | कुटादि!
| l A
ङ Fi नप द्यते | आल्लेयादयस्तु पठन्ति? इति माधव! | पा. धा.
। 1. * स्फायः स्फी--' (6-1-22) इति निशयां स्फीभावः । ¦ ईदिच्वं स्फायेरादे,
i यदि erat
शानित्यत्वे लिङ्गम्‌--स्फातः” इति क्षीरस्वामी । अये भावः- शहि समीक्षायाम्‌ तु WHS संवरणे, मेत्रेयसायणचन्द्रादय! पठन्ति RATAL
| नित्य 'स्फी 'भावः स्यात्त दैदित्वमनथेके ora दैदित्वख त श्वीदितो डु अनयोः परस्परविरोधो हृश्यते। तरङ्गिण्यां घातुरय न हृश्यते अपि तु
निष्ठायाम्‌ (7-2-14) इति निध्ठायामिद्प्रतिषेध एव फलम्‌, नान्यत्‌। तस्माद्‌ छा स्थुड !इति हऱ्यते । सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिककुटतिवत्‌ (240) ज्ञेयानि |
व्यर्थं सत्‌ ज्ञापयति ' स्फी? भावोऽनित्यः इति । तथा सति “स्फातीभवति' | | करव ee हि
इति प्रयोगोऽप्युपपद्यते ।एवं च सति ` ' स्फातीभवति इत्येतदपि Raa q l (1962) स्फु परिहासे (उ-बुरादि;-1537., सक, सेट्‌. उभ.)
| रूपं न निष्ठान्तस्य? इति काशिकावचन (6-1-22) क्लिष्टकल्पनामात्रम्‌ | | स्फुडि--' इति पठित्वा 'स्फुटि इति प्रथमान्तं केचित्‌ पठन्ति ।तस्याथै
धातुवृक्तिकारत्त भबुदात्तत््वाथमीदित्करणमाह-तदप्यसत्‌ , अघुदात्तत्वा = परिहासः--- ग! ! ६ ६
॥ इतियुधिष्ठिरमीमांसकः क्षीरतर-
तु अन्यत्रेवेहाप्यकारस्यानुबदू्ध शक्यत्वात” | | E इति दुर्ग! 'इति सायण! gR? इति पठिला ‘Re
यु ङ्गिणीटिप्पणेष्वोचत्‌। अत एव `स्फीभावो वेति केचित-स्फातः ' इति ह इति दुग! । “खुडिपरिघातेइति एके ! इति क्षीरतरङ्गिण्याम्‌ । शतरि
|, प्रक्रियाकौमुद्युक्तमपि संगच्छते । द - आह #प्रस्फुण्डयन्‌ ।सर्वाण्यपि रूपाणि कुण्ठयतिवत्‌ (210) ,ज्ञेयानि |
| 9, औणादिके (द. उ. 8-27) किरचूत्रत्यये, टिलोपे च रूपमेवम्‌। ` a il य Oe E aE, ot Mae
Í 3. ' स्फायि- (द. उ. 8-31) इत्यादिना रकूप्रत्यये रूमू । ` ` | A. ` वदन्‌ बहड़'गुलिस्फोर्ट JAAA विलोकयन्‌ ॥ ? भ. का. 8.63. oe
|!| A, *प्रकनोपयन्त मुरलीं मद्दीभरक्ष्मायं बलरुफीतस॒पीनदोरयुगम्‌ |” धा. का. 1-63, ` ; 8, SERIEI अपि तमप्युपलक्ष्य केस:-- ॥ था. का. 3-13,

| |
३३९ [इ ओ] स्फूजी स्मील | १३९७
(1963) “ स्फुर. स्फुरणे ” (ए7-तुदादिः-1389. अक, सेट्‌. पर.) | ` _चज्जनिष्पेषे ›। वज्ञनिष्पेषोष्शनिनिर्भोष: ! इति स्वामी। स्फूजः,
कुटादिः “ओदितश्च? (8-8-45) इति निष्ठानत्वे णत्वेच ‘ea; | शस्कूजितमनेन, PROT ,
८ चलने?इति म्यासे (6-1-47) । एवं क्षीरस्वाम्यपि। 'स्फर इत्येके इति प्रस्फूजित;, प्रस्फूर्णः इत्यत्र विभाषा भावादि--? (7-3-17) इति विकल्पितेट्‌।
‘ट्रिथोऽथुच्‌ ' (3-3-89) इत्यधुचि ,*स्फूजधुः इति। इतराणि सर्वाण्यपि
माधव! | ` --स्फुरणे संचछने दीप्तौ च ! इति Bea । “स्फूर्तों चले!
रूपाणि भौवादिकङ्कुदेति (230) वत्‌ ज्ञेयानि । स्फून्‌-स्फुजन।
इति वोपदेव। | | |
स्फोरकः-रिका, स्फोरक:-रिका, पुस्फुरिषक:-षिका, पोस्फुरक;-रिका; ::: (1967) “ RAZ अनादरे ” (उ-चुरादिः-1573. सक, Be, उभ.)
विस्फूः, विष्फूः, ^विस्फुरन्‌, 'विस्फारः, इत्यादिकानि सर्वाण्यपि रूपाणि
AR च! इति बोपदेवः ड़
तौदादिकक्कुरतिवत्‌ (229) ज्ञेयानि। अस्य धातो; कुटादित्वात्‌ सन्नन्ते “रलो व्यु-
पधात्‌ --? (1-2-26) इति कित््वविकल्पो न। तेन एकमेव रूपमिति ज्ञेयम्‌| ‘Raz स्नेहने।स्नेटयति । Rar इत्येके ' इति क्षीरस्वामी। 'स्मिट
2नि;५्फारः-निःस्फारः-निष्फारः-निस्फारः-विष्फारः-विस्फारः । | अनादरे? इति पठित्वा “--स्मिड इत्येके ! इति मेत्रेय।। शाकटाय-
नस्तु“ Raz गतो !इति टान्तप्रकरणे पपाठ ?? इति माधव! | “ 'स्मिङ्‌
(1964) “ स्फुर्छा विस्तृतौ ” (-भ्वादि:-813, अक. सेट्‌. पर.) देषद्धसने ”“ स्मिट अनादरे ? ‘fens इत्येके 'इति
--विस्मृतौ ?इति at. का. व्याख्या (1-29) 'स्मुर्च्छ ?इति स्वामी| भैत्रेयरक्षित। !? इति
पुरुषकारः (देवछोके 15)। सर्वाण्यपि रूपाणि चेतयतिवत्‌ (522) लेयानिः।
सर्वाण्यपि रूपाणि मूछतिवत्‌ (1288) gafa (239) ज्ञेयानि ।
। डेषद्धासे स्मयेतेति स्माययेतेत्यनादरे ॥? aa. 15)। ‘Rago इति
(196) “ स्फुल संचलने ” (एा-तुदादि:-1890, अक, सेट्‌, पर.) ईलि-पक्षे ष्मिड?धातुवत्‌ (1888) रूपाणि बोध्यानि।
- कुटादिः | : (1968) “ स्मील निमेषणे ” ([-म्वादिः-519. सक, सेट्‌.पर.)
--सैचये च! इति जेनशाकटायनी। --स्फुरणे संचयें च? इति काश-
कृत्स्नकातन्त्रहेमचन्द्रादय।। स्फुलिङ्ग;=अमिकणः | विस्फुलन्‌-विष्फुलन्‌- निमेषणत्सकोचः | “ इमीळ निमेषणे। झ्मीलखाने “ क्ष्मील?इति चान्द्रा)?
ती, इत्यत्र “स्फुरतिस्फुलत्यो।--? (8-3-76) इति वा षत्वम्‌। तेन रूप- इति क्षीरस्वामी । सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककी हतिवत्‌(195) उद्याने |
द्वयस्‌|'स्फाल,, “निःष्फाल;-निःस्फाल;-निष्फालं;-निस्फाल:-विष्फाल;-विस्फोल: |
(1966) “टु ओ स्फूजी वन्ननिघोषे ” 1, ' आदितश्च ' (1-2-16) इति अनिद्वत्वम्‌ । निष्ठानत्वे, ‹ चोः कुः ? (8-2-30) इति
घातुजकारस्य कुत्वे णत्वे च रूपमेवम्‌। माथवीयधातुबृत्तो स्फूणेवान.
([-म्वादि;-235. अक, सेट पर.) ` स्फूर्णमनेन ”इति गकाररहितः प्रयोगो लक्ष्यते ; अत्र sale ATIFA-
भावात्‌ नून सोऽपपाठ इति बोध्यम्‌।
1. घजि 'स्फुरतिस्फुलत्योप्रजि' (6-1-47) इत्यात्वमत्रेति .शेयम्‌।`
bw, ओदित्वेन ' निष्ठानत्वभ्रसत्तः धातोनिष्ठायामनिट्त्वे सिद्धे पुनराद्र्किरंणातं
2, 'स्फुरतिष्फुलत्योतिनिविभ्य (8-3-76) इति षत्वे विकल्पेन भवति।
' ज्ञापकात्‌. “विभाषा भावादिकमेणोः > (7-2-17) इति भावे आदिकर्मणि च॑
तेन प्रत्येकं रूपद्वयम्‌| l |
बिकह्पितेट्कत्वं ज्ञाप्यत्‌। तेन STAAT ति
, “स्फुरतिस्फुलत्योधनि' (6-1-47) इति घञि आत्वम्‌।
७9
e . “स्फुरतिस्फुलत्योनिनिविभ्यः (8-3-76) इति षत्वविकल्यः । तेष प्रत्येके Q>. शतरि ens इति रूपम्‌ । अस्य दीर्घोपदेशेन ` उपधायां च? (8-2-78)
रूपद्वयस्‌ |
इति दीर्घस्य अनित्यत्वं ज्ञाप्यते, तेन पक्षे स्फुजन्‌ इति दीषेरहितप्रयोगोऽपि
A, 'अबध्वादपरिस्कन्दै ब्रह्मपाशेन विस्फुरन्‌ ॥' भ, का. 9-75, भवतीति केचित्‌- इति मैञ्रयरक्षितेन प्रतिपादितमिति माघबः।. ,
y “धाम स्व॑ स्फुरितो जगाम AAI पारे क्षणादस्फुलन -Biy 2-81 A, 'श्रुत्वा चिर्फूजेथुप्रण्य निनाद परिदेविनी। 'भ, का. 553. '
१३९८ स्यन्दू स्यम १३९९
(1969) “ रू आध्याने ” (ए-स्वादिः-807. सक. अनि. पर.) धातुकस्य इड्विकल्पः । स्यन्दिता-'स्यन्ता इति। स्यन्दित्वा-प्यन्त्वा, यन्नः,
| घटादि! “स्यन्दनः, "अनुष्यन्दमानः, ^विष्यन्दमानः, परिष्यन्दमानः, अभिष्यन्दमानः,
चिन्तायां पठिष्यमाणस्य आध्याने मित्त्वार्थोडनुवादो घटादिषु। आध्यानम्‌ = निष्यन्दमानः, अनुस्यन्दमानः, विस्यन्द॒मानः, परिस्यन्दमानः, अमिस्यन्दमानः,
उत्कण्ठापूकं स्मरणस्‌। सर्वाण्यपि रूपाणि क्रृण्बतिवत्‌ (245) उद्यानि | अस्य निस्यन्दमानः, णिनिम्रत्यये "निष्यन्दी, स्यदः, अश्वस्यदः, गोस्यदः, स्यन्स्यन्‌,
घातोः घटादिपाठात्‌ , ' घटादयो मितः ? (ग, सू. भ्वादिः) इति मित्त्वात्‌ हरषे, सिन्धुः, स्यन्दस्‌ २-“स्यन्स्वा २, इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण
ण्यन्ते सधैत्र हस्वघरितरूपाणि इति विशेषः | स्मरिण्यन्‌ इत्यत्र “ ऋद्धनोः स्ये ! भवन्तीति ज्ञेयस्‌। | क VF
(7-2-70) इतीट्‌ | (1973) “ स्यम बितर्क ” (ऋ-चुरादिः-1694. अक. सेट. आल.) .
मातुः ^सुस्मू्षमाणः इत्यत्र तु 'जञश्रुस्मुरशां सनः ?(1-3-57) इति सन्नन्ता-
कित्वे, ' उदोष्ठयपूवस्य (7-1-102) इत्युत्वे
आकुस्मीयः । ' स्यल-? इति न्यासकारा (6-8-133)। ` |
दात्मनेपदं भवति | सनः
“ स्यमेः स्यमति शब्दार्थे वितर्के स्यामयेत णौ ॥ ' (छो, 148) इति देव! ।
रपरत्वे च रूपमेवस्‌ । अप्राप्तस्य तङ एव विधानमत्र ।
स्यामकः-मिका, सिस्यामयिषक;-षिका; इत्यादीनि सर्वाण्यपि छपाणि
(1970) “ स्मृ चिन्तायाम्‌” (-भ्वादि:-983, सक. अनि. पर.) कलयतिवत्‌ (176) ज्ञेयानि । युचि "स्यामन; |
सर्वाण्यपि रूपाणि कुण्वतिवत्‌ (245) उद्यानि। संज्ञायां घप्रत्यये स्मरः; 1. ऊदित्वात्‌ इड्विकल्पः ,इडभावपक्षे धातुदकारस्य ada तकार्‌ः। तस्य ' झरो.
स्मरणम्‌,विस्पृति:, इति विशेषः । सुस्मूषमाण; । स्मारः, हलश्च? (3-3-1821) aft—’ (8-4-65) इति पाक्षिक्रो लोपः । एवं तव्यदादिष्वपि बोष्यम्‌ ।
इति संज्ञायां घञि अपस्मारः-रोगविशेषः ;. “ रोगाख्यायां--? (3-3-108) - ऊदित्वात्‌ इड्विकल्पः। इडभावषक्षे `क्त्वि स्कन्दिस्यन्दोः
७७" (6-1-31) इति
इत्यस्य बाधकोऽयस्‌ |कूवसौ सस्मरिवान्‌ इत्यत्र ' ऋतश्च सँयोगादेः--? नलोपो निषिध्यते। “न क्त्वा सेद्‌ ”(1-2-18) इति सेटः क्त्वायाः कित्त्वनिषेधात्‌
उपधानकारलोधो न |
(7-4-10) इति गुणः । 3. 'निशायाः “यस्य विभाषा? (7-2-15) इत्यनिद्त्वम्‌।निष्ठातकारधातुदकारयोः नत्वमू1
(1971) ८ w प्रीतिपालनयोः ” (ए-स्वादि:-1259, अक, अनि. qz.) ' अ..." अबुदात्ततश्च--? (3-2-149) इति JAIAT: |
5. ;`अनुविपर्येभिनिभ्यः स्यन्दतेरप्राणिषु' (8-3-72) इति सकारस्य विकल्पेन
“सृ? इत्यस्य पाठान्तरमिदस्‌ इति केचित्‌ । A छान्दसः ' इति स्वामि- _ मूद्धन्यादेशः । अनुस्यन्द्मानः मत्स्यः, जरं वा । अत्र न RAIT
काश्यपौ इति माधव! । “स्म प्रीतिबकनयो; ! इति क्षीरस्वामी । सर्वोष्यपि “ अप्राणिषु ? (8-3-72) इत्युक्तेः | | “तर
रूपाणि पिपर्तिवत्‌ (1044) ज्ञेयानि । ' 6; ¦स्यदो जवे? (6-4-28)'इति' जवेऽभिधेये घञ्‌ नलोषो वृद्धयभावश्च निपालते।
अन्यत्र JAER: इत्येव ; न नलोपादिकिम्‌ । l
(1972) “ स्यन्दू प्रस्रवणे ” ([-म्वादि:-761. अक, वेट्‌, आंस.) 7. “बृदूभ्यः स्यसनोः? (1-3-92) इति परस्मैपदं वा। “a aga: वतुभ्येः?
(7-2-59) इतीभूनिषेधः ।
अर्थमेदेन सकमकोऽकमकोऽपि कविभिः प्रयुज्यते.। स्यन्दकः-न्दिका, स्यन्दकः- 8. औणादिकि (द. उ. 1-96) 'उप्रत्यये संप्रसारणे च रूपमेवम्‌। स्यन्दतेऽद्यथमिति
fen, सिस्यन्त्सकः-न्त्सिका, सिस्यन्दिषकः-षिका, ` सास्यन्दकः-न्दिका; सिन्धुः=समुदरः, नदविशेषश्च|
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि कृपूघातुवत्‌ (252) ज्ञेयानि; ` प्रातिखिक- A, 'विष्यन्दमानरुघिरो रक्तबिस्यन्द्पारलान्‌ 1? भ, का. 9-74,
रूपाणि विना ।उदित्वात्‌ “ स्वरतिसूति---?(7-2-44) इत्यादिना वलादेराध- B, “साय शशाङ्ककिरणाहतचन्द्रकान्त-
निष्यन्दिनीरनिकरेण कृताभिषेकाः V शि. व. 4-58. |
1. “अधीगर्थदयेशां कमणि ? (2-8-52) इति कमणि शेषे षष्ठी । C. '*स्यन्त्वा स्यन्त्वा दिवरशम्भोः मूधि स्कन्त्वा wa गतम्‌ ।' भ. का. 22-11”
A, ' रामं सुरुमूषेमाणोऽसौ कपिविरहदुःखितम्‌ ॥ › भ, का. 8.34. D. ' अस्यामनः के इवगूरयतेऽत्र gleq...... ॥ ? धा, का. 3-85, |
१४०० ay ल १४०,
(1974) “ स्यमु शब्दे ” ([-भ्वादिः-826. अक, सेट्‌. पर.)[अ] (1978) “Ag अवस्रंसने” ([-म्वादि:-054. सक. सेट्‌. आल.)
इति देव!।
८ स्यमे; स्यमति शब्दार्थे वितर्के स्यामयेत णौ w (छो. 148) “ अससिष्ट Gad चाद्युतादे; ते च द्वेस्तां अलसच्च gare: ॥ (छो. 185)
स्यामक:-मिका, स्यामकः-मिका, सिस्यमिषक:-षिका, 'सेसिमक;-मिका; इति देव! । ' अधःपतने ! इति मैत्रेय! |
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि *बनतिवत्‌ (940) ज्ञेयानि। स्यमित्वा-स्यान्त्वा, यङि 'सनील्षसकः, किपि-उखालत्‌ , 'सस््ा-संसित्वा, “लस्तिः-*विल्लसा, इमानि
यान्तः, Baraat मणिः-बाहुरकात्‌ ओणादिके झचप्रत्यये `झोऽन्तः ! रूपाण्यधिकान्यल्लेति विशेषः |
(7-1-8) इत्यन्तादेशे संज्ञायां कनि च रूपमिति विशेषः |
औणादिके (द. उ, 3-15) किकनप्रत्यये सिमीका-सुक्ष्मा SAR: । ' (1979) “ स्रिबु गतिशोषणयोः ” (7४-दिवादिः-1109. सक, सेट्‌.पर.)
स्ममीका-क्रिमिः इति. स्वामी.। क्वसौ-“स्येमिवान-सस्यमिवान्‌ इति । सर्वाण्यपि रूपाणि दीव्यतिवत्‌ (838) ज्ञेयानि | ूतम्‌-^लूतः-सूतवान्‌ , qi-
(1975) « स्रकि गत्यर्थः ” (-भ्वादिः-84. सक, सेट्‌. आत्म.) लुबौ-तुवः, 'शीव्यन-न्ती, शतिः, सनि-*सिलेविषकः-सुलूषकः ; सेलिवक:
इति विशेषरूपाणि |
सर्वाण्यपि रूपाणि कङ्कतिवत्‌ (140) ज्ञेयानि । खढ्मत्यये FRR ।
.- (1980) “ a गतो र ([-भ्वादि:-940. सक, अनि. पर.)
(1976) “ स्यल वितर्के ” (४-चुरादिः, अक. सेट्‌.आत्म.)
“--छुतो च द्रुमे।शु लु गतावित्येके ” इति धा. का, व्या. (3-34) 1
न्यासकार! *नाचार्यराजतिक्संयुततज्ञात्याख्येभ्यः? (6-2-133) इत्यत्र “स्य स्रावक:-विका, लावक:-विका, *सुल्लूषक:-षिका, सोलूयक:-यिका ;
वितर्के ›-अस्माच्चुरादिणिजन्तात्‌ पचाद्यचि स्यालशब्दोऽन्तोदात्तः ।' इति लोता-त्री, लावयिता-त्री, सुल्लषिता-त्री, सोलूयिता-त्री ;
व्युत्पादितवान्‌| तदिह्वानुसन्धेयम्‌|
1. यङन्ते सर्वत्र नीग्वन्चुखेसु-- (7-4-84) इत्यादिना अभ्यासे नीगागमो बोध्यः |
(1977) “ स्रन्सु विश्वासे ” (-भ्वादि;-757, (393). सक. सेट्‌.आस) 2. उखायाः Gad इति “fayच? (3-2-76) इति RTI उपधानकारलोपः।
ताळव्यादि; दन्त्यादिश्वायं इति सि, कोसुद्याम्‌ ।‘ay प्रमादे (भ्वादिः 393) “बसु््नेसु--! (8-2-72) इति पदान्तसकारस्य दकारः |
3. उदित्त्वादिड्विकल्प: । इट्पक्षे कित्वाभावात्‌ नळोपाभावः|
प्रमादोऽवलेपः? इति तरङ्गिण्यां दश्यते । पुरुषकारेणापि' (छो. 185) 4. “क्तिन्‌ आबादिभ्यः ? (वा. 3-3-94) इति क्तिन्‌ ।
उदूधृतोऽयं पाठः । विसम्भमाण;। विपूर्व एव विश्वास इति. ज्ञापनार्थो 5. “विपूवेकादरमात्‌ भिदादेः (3-3-104) आकृतिगणत्वात्‌ अछि नलोपे विस्थसा-जरा '
विपूय प्रयोगः ।. Ra “वौ कषलसकत्थस्रम्भ। ? (3-8-143) इति प्रक्रियासवेर्वम्‌।
इत्यादिना घिनुणूमत्ययः | ‘ee इति कोशिंक/” इति स्वामी। ` 6. निष्ठायाम्‌, “ ज्वरत्वरस्त्रिवि-- (6-५-20) इत्यूठि रूपमेवम्‌। काशिकायां
स्त्रिविस्थाने ' श्रिवि इति पठितम्‌। * यस्य विभाषा (7-2-15) इलनिर्‌त्वम्‌|
7. शतरि ' हलि च › (8-2-77) इति उपधाया दीधः ।
इतिहेतुमण्णिचि? इत्युक्तम्‌ घटायन्तर्ग-
[अ] पुरुषकारे (Raa. 148)‹स्ममयेत्‌
8. क्तिनि, ऊठि, “तितुत्र? (7-2-9) इतीण्निषेधः ।
तत्वामावात्‌ कथं मित्वं इति न ज्ञायते ।
9, इवन्तत्वेन |सनीवन्तध-- › (7-2-49) इतीड्विकल्प:। इडभावे “हलन्ताश्च
1, “स्वपिस्यमिथ्येजां यङि? (6-1-19) इति संप्रसारणे द्विवचने अभ्यासस्य गुणे च
रूपमेवम्‌| एवं यङन्ते सवेत्र बोध्यम्‌ | (1-2-10) इति सनः कित्वे ' ज्वरत्वरस्त्रिबि--' (6-4-20) इत्यादिनोपधावकार-
योरूठि द्विवचने च रूपमेवम्‌। E
2, अत्र ' फणां च सप्तानाम्‌ ?(6-4-125) इति एत्वाभ्यासलोपौ वा। 10, सनि “इको झळू ?(1-2-9) इति सनः कित्वान्न गुणः। “अज्झनगमा सनि?
A, GAZT हरेः पदे जन: प्रश्वङ्कते कुत्र रुजं क शङ्कते धा, का, 1-12. (6-4-16) इति दीषेः |
B, * विकत्थी याचते प्रतमचिस्रस्भी मुहुजलम्‌ V भ, का, १-11. A, “दीव्यन्‌ देवोविचित्रस्युवमथ रजकं प्रेक्षतास्तूतभग्ने / धा. का. 2-56.
176
१४०४ स्वनं स्वद्‌ १४०३
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि द्रवतिवत्‌ (883) ज्ञेयानि | 'लावयन्‌,लावयिष्यन्‌; स्वानः, 'निस्वन!-निस्वान;, Pera, ^स्वनितो-मृदङ्गः, आस्वानितम-
7a, सवः, आलाव:”, संलाव:, “मावः, अलावी, “a, छुतिः, aga, आस्वनितः इति विशेषरूपाणि। ण्यन्तात्‌ शतरि-“स्वनयन्‌|
'ुल्नावयिषुः-सित्लावयिषुः, *लुक्‌-सुवः, “खोतः, इमानि रूपाणि अस्य घातो; (1983) “ खन अवतंसने ” (-म्वादिः-81/. सक, सेट्‌. पर.)
विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्‌। घटादि! |
(1981) “AF गत्यथः ” (-भ्वादिः-82. सक, सेट्‌. आत्म.) दुर्ग! एवं पठति ? इति स्वामी | “विष्वणः, ` वेश्च स्वनो भोजने ?(8-3-69)
सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचेछ तिवत्‌(555) ज्ञेयानि। “ अन्ये “पेक!इति इति भोजनार्थे स्वनतेः सकारस्य मूद्धन्यादेशे रूपमेवम्‌। अवतंसनार्थे घटादौ
विकल्पेन घोपदेशकायोर्थ पेठुः ” इति क्षीरतरङ्किण्याम्‌ | l Rad पुनः पाठः । तेन ण्यन्ते सर्वत्र हस्वः इति विशेष; । सर्वाण्यपि
रूपाणि ध्वनतिवत्‌ (940) ज्ञेयानि |
(1982) “ खन शब्दै ” (-भ्वादि:-887. सक. Bz, पर.) (1984) “ स्वर आक्षेपे ” (४-चुरादिः-1864. सक, सेट्‌.उभ.)|
फणादि। | |
| कथादि!, अदन्तश्च |
सर्वाण्यपि रूपाणि ध्यनतिवत्‌ (940) ज्ञेयानि । स्वनः, eM, प्रस्वनी, स्वरक;-रिका, सिस्वरयिषकः-षिका ; स्तरयिता-त्री, सिस्वरयिषिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि चहृयतिवत्‌ (515) ज्ञेयानि। स्वरः-सुस्वरः,
बुधयुधनरशजनेड्परदरस्थभ्यो णेः › `(1-3-86) इति ण्यन्तादपि परस्मैपदमेव
भवति। ‘ णिचश्च ? (1-3-74) इत्यस्यापवादोऽयम्‌ | ुस्वरी इति विशेष; | औणादिके (द. उ. 1-95) उमत्यये GAANA: |
2. Sadie रूः। ‘fale gua dea इति केचित्‌? इति प्रक्रिया- (1985) “eq गत्यां च ” (ऋ-चुरादिः-सेट्‌. उभ.)
कौमुदी । |
८ चकारात्‌ इच्छजीवने | स्वर्तयति इति। षोपदेशः इति नन्दी ।
3. 'श्यादूव्यधास्ञुसस्थु--”' (3-1-141) इत्यादिना आड्ससुपसृष्टादू अस्माण्ण
कतरि! संस्रावः इत्यत्रापि एवमेव ।अत्र `आश्चुर्संश्चु ? इति पठित्वा श्रुधातोरेव we गतौ च इति दौर्गा! ।? इति क्षीरतरङ्गिण्याम्‌। ' शव? इति तालव्या-
णप्रयय इति केचित्‌| न्तत्वेन माधवेन पठितः । सर्वाण्यपि रूपाणि गन्धय तिवत्‌ (375) ज्ञेयानि ।
4. “भ द्रृस्तुख्ुवः '(3-3-27) इति प्रशन्द उपपदे TATAA: |
5, प्र उपपदे “प्रे लपछु---! (3-2-145) इति घिनुणूपत्यये रूपमेवम्‌। |
(1986) “ खद[दै] आस्वादने ” (]-न्वादिः-19, सक. Bz, आल.)
6. संपदादित्वात्‌ feat भावे क्किप्‌। तत: तुकि रूपमेवम्‌ इति प्रक्रियासवस्वम्‌| आस्वादनं-जिह्वया लेहः ' इति स्वामी । “ष्यद्‌--? इति पुरुषकारः
7. ण्यन्तात्‌ सनि 'स्रवतिश्ण्णोति--” (7-4-81) इल्यभ्यासोकारस्य इकारादेशो 1. "नौ गदनदपठस्वनः › (3-3-64) इति निशब्द उपपदे वा अप्प्रययः। तेन
विकल्पेन भवति। तेन रूपद्व्यमिति Faq । रूपद्वयम्‌
8. स्रवति भष्मादिति ' खुव; कः? “चिक्‌च? (प. उ. 2-63,64) इति क-चिकौ 2. ' छुब्धस्चान्त--? (7-2-18) इत्यादिना निष्ठायामनिट्त्व॑ निपात्यते, मनोऽभिधीयते
प्रत्ययौ भवतः। ' एतौ भीमादित्वात्‌ (3-4-74) अपादाने । ' इति धातुवृत्तिः । चेत्‌। अन्यत्र स्वनितो शदङ्गः। इदं च प्यन्तात्‌ निष्ठायामिति केचित्‌।
9. औणादिके . (द. उ. 9-62) AJWA तुडागमे च रूपमेवम्‌। शोभनं 3. आङ्पूर्वादस्मात्‌ धरुष्यमत्वरसंघुषारुबनाम्‌ ? (7-2-28) इति निष्ठायाभिङ्‌-
स्रवतीति स्रोतः | विकल्पः egia रूवनेमेनोऽभिधानेऽपि परत्वादय विकरुपः; ' छुन्धस्वान्त-'
10. ' स्वनहसोर्वा › (3-3-62) इति अप्प्रत्ययो भवति विकल्पेन । अबभावे घञ्‌। (7-2-18) इति निपातनं बाधते । Pc
quA स्वानः इति। उपसष्टातु प्रस्घान; इत्येव। A, 'रामस्वनितसद्वाशः स्वान LATTA स ताम्‌ ॥? भः का. 5-56.
A, ' अवञ्यायकणास्ञ्रावाश्चारुसुक्ताफलत्विषः | 1;ह. स नन्दसूचु; स्वनयन्‌ कलापम्‌ ॥' धा. का. 2-13
gata चित्तसैखाव चलत्पर्णाप्रसंभता; ॥' भः का, 6-81, C, | अविषीदन्नवष्टब्यान व्यष्टभ्नानरविष्वणान्‌ ॥? भः का, 9-78:
१४०४ a | हन १४०५

“आस्वादने्थे स्वदते स्वादयेदिति शबणिचो;| (छो. 103) इति देव!) (1989) “हट दीप्तौ ” ([-भ्वादिः-812. अक, सेट्‌. पर.)
` सवरणे
__ इति क्षीरस्वामी । आस्वादनमनुभव; । अलाये सकर्मकः । हाटक:-रिका, हाटकः-टिका, जिहटिषक;-षिका, जाहटकः-टिका;
“वदन्ति देवा उभया निहव्या! (ऋक्‌-7-8-8) इति दर्शनात्‌ छन्दसि सकमक; इत्यादीनि सर्वीण्यपि रूपाणि भौवादिकक्खतिवत्‌ (141) बोध्यानि । अत्र
परस्मैपद्यपि। सर्वाण्यपि रूपाणि कर्जतिवत्‌(169) उद्यानि। निष्ठायाम्‌ *स्वर्दित; | ' कुहोश्चु; (7-4-62) इति सन्नन्ते यङन्ते च अभ्यासे झकारः | तस्य
,. (1987) “ स्वाद आखाद्‌ने ” (ग-म्धादिः-28. सक. सेट्‌. आत्म.) ‹ अभ्यासे चच !(8-4-54) इति जकारः । एवं हकारादिषु सर्वेष्वपि धातुषु
` आस्वादनेऽथें स्वदते स्वादयेदिति शब्णिचोः । › (छो. 103) इति देव! | सन्नन्तयडन्तयोर्ोध्यम्‌ । 'हाटकम्‌|
स्वादकः-दिका, स्वादकः-दिका, सिस्वादिषकः-षिका, सास्वादकः-दिका;
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकक्का सतिवत्‌ (188) ज्ञेयानि। “ अनु- (1990) “ हठ प्लुतिशठत्वयोः ” (1-म्वादिः-335. अक. सेट्‌. पर.)
दात्तेतश्च---? (3-2-149) इतिं युचप्रत्यये स्वादन; इति। आस्वादः, आस्वादित ' बलात्कारे इत्येके ! इति धातुक्ावयव्याख्या (1-44) । पचाद्यचि हठः |
आस्वादनम्‌ , आस्वादित्वा, आस्वाद्य इति विशेषः | रूपाणि सर्वाणि भौवादिकक्रठतिवत्‌ (148) ज्ञेयानि ।
(1988) “ स्वृ शब्दोपतापयोः (1-म्बादिः-938, अक. वेट्‌. पर.) (1991) ६६ eg'पुरीषोत्सगे 79
(1-म्वादि;-977. अक. अनिट्‌. आत्म.)
स्वारकः-रिका, स्वारकः-रिका, सिस्वारिषकः-सस्वूर्षकः-षिका, सेस्त्रीयक:-यिका ;
aad: ‹कंगेमनरुहँ[दकः-दिका, जिहत्सकः-त्सिका, जाहदक;-दिका
स्वरिता-त्वर्ता-त्री, स्वारयिता-त्री; सिस्वरिषिता-त्री, सुस्वूर्षिता-त्री, सेस्त्रीयिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि जौहोत्यादिकपिपत्तिवत्‌ (1044) ज्ञेयानि। ea rae ga ae ।इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि आदादिकद्वेशि-
शृत ;-स्वृतम्‌ , निस्वृत्‌,स्वरितव्यम्‌-स्वतेव्यस्‌ ,निस्वारी, स्वरः, “अनुस्वारः,
वत्‌ (889) बोध्यानि |
स्वरितुम्‌ - स्वर्तुम्‌,, स्वरण:, १स्वरमाण:, "सिस्वरिषुः-सुसवू्षुः, *सवरिष्यत्‌, (1992) % हन हिंसागत्योः ” (11-अदादि:-1012. सक. अनि. पर.)
्सुस्वरमाण:, Meare: इत्यादिकानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेष; । घातकः-तिका, “घातक;-तिका, “जिघांसकः-सिका, 'जेध्नीयकः-यिका,
1, ' स्वरतिसूतिसूयति--' (7-2-44) इतीड्विकल्पे रूपद्वयम्‌ |
2. निष्ठायाम्‌ ,'श्रथुकः क्किति? (7-2-11) इतीण्निषेधः | 1.. * संज्ञायाम्‌?(3-3-109) इति "ge बाहुलकात्‌ छ्लीबत्वम्‌। हाटकै सुवर्णम्‌।
3. श्वुब्धस्वान्त-- (7-2-18) इति सूत्रे. ' स्वर इति निदेशात्‌ अचि रूपमेवम्‌। 2. ‘aR a’ (8-4-55) इति aAa घाठुदकारस्य तकारः ।
इति चा. का. व्याख्या (2-23) | 3. ‘ogag? (3-1-133) इति oga) ' हो हृन्तेरडिगन्नेषु ? (7-3-54) इति
, अतुपूवेकात अस्मात्‌ TATA रूपमेवम्‌ । ` हन्तेहेकारस्य कुत्वम्‌ । सोष्मणो घोषवतो नादवतो मद्दाप्राणस्य हकारस्य ताइश एव
“बलनदाब्दार्थात्‌-- (3-2-148) इति युचि रूपमेवम्‌। घकार आदेशो भवति । इद्भुत्तरलापि जित्‌-णित्‌-प्रत्ययेषु नकारे च षरत भवति ।
, “ ताच्छील्यवयोवचनश क्तिषु--? (3-2-178) इति यथासम्भव चानश्‌प्रत्यय: । "हनस्तोऽचिण्णलोः (7-3-32) इति धातुनकारस्य तकारः ।
सनीवन्त्थश्रस्जदम्भुश्रिस्दु--' (7-2-19) इतीड़िकल्पे रूपमेवम्‌ | 4. णिजन्तेऽपि सवेत ZARRA कुत्वं घकारः, नकारस्य तकारश्च पूर्ववत्‌ NA: |
७ , : स्वरतिसूति--” (7-2-44 ) इति वैकरिपिकमिटं बाधित्वा, ' ऋद्धनोः स्ये!
HGP
(1-2-70) इति नित्यमिडागमोऽत्न । एवं संपूवेका दात्मनेपदेऽपि संस्वारिष्यमाणः 5. सन्नन्ते “ अज्झनगमां सनि › (6-4-16) इति दीः, द्विवचनादिकम्‌ , अभ्यासे
इति नित्यमिडागमो बोध्यः । “ कुहोश्चुः › (१-4-62) इति JAT जकारः, * अभ्यासाच्च ' (7-3-55) इति
9, 'विदिप्रच्छिस्वरतीनासुपसंख्यानम्‌? (वा, 1-3-29) इति सम्पूवेकादस्मात्‌ ` उत्तरखण्डे कुत्वम्‌ ।नकारस्यानुस्वारः। एवं सन्नन्ते सवेत प्रक्रिया बोध्या ।
आत्मनेपदम्‌ | | 6. ' हन्तेर्हिसायां यडिघ्लीभावो वक्तव्यः ' (वा, 7-1-30) इति वचनात्‌ थङि पिवक्षिते
10. औणादिके (द. उ. 1-98) उप्रयये रूपमेवम्‌ । स्वरूःन्यूपे छिद्रमाने प्रथम पतितः सति हिसार्थे$स्य प्लीभावः, द्विविचनादिक्रस्‌ । हलादिशेषः । ' अभ्यासे चर्चे?
शकलः |
A, “मुदा स चेतो दददे चिरे हरो स्वादात्संरेः स्बर्दितमङ्गलोदैने ।”धा, का. 1-4 (8-4-54) इति अभ्यासे जकारः । “गुणों यङ्छकोः ” (7-4-82) इति गुणः |
 १४०७
१४०६ ह्न ga
-
'जट्टुनकः-निका ; ' स्त्रीहता-स्त्रिहता-अरक्मबन्धूहूता-त्रह्मबन्धुहता, थ्लट्द्मीहता, *बिदुषिहता
हन्ता-त्री, घातयिता-त्री, जिघांसिता-त्री, जे्लीयिता-जङ्चनिता-र्री ) ., बिदुषीहता-श्रेयसीहता-श्रेयसिहता, विद्ठड्धता-श्रेयोहता, “महद्धता, “अन्तहैत्य,
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकगच्छतिवत्‌ (376) बोध्यानि। म्ह
निष्यन- “कणेहत्य-मनोहत्य,. NAAA, प्रहमहत्या-असिहत्या, अश्वहत्या,
वाषाटः,
न्ती-ती, आहनिष्यमाण:, “भ्रणि्नन-“व्यतिभनन-आभन-चौरस्य “निप्न्नन्‌- Wert पानसहलस्‌? (श्रुतिः) घनाघनः, शत्रुहः, ?१दार्
न्ती, हत्वा-हत:-हतवान-हति;, ४पद्धतिः, पदोपहतः, शपुत्रहतःपुत्रहत; 1, “ नद्याः शेषस्यान्यतरस्याम्‌ (6-3-44) इति हस्वविकल्पः ।
1०कुमारिहता, 2. ‘gaat: प्रतिषेधः? (वा. 6-3-44) इति प्रतिषेधान्न हस्वः ।
पुंवद्भावोऽधि
3,. ' उगितश्च ? (6-3-45) इति पूवेपदस्य हर्वविकल्पः | विद्वच्छेयसो:
1. गत्यर्थत्वे हु घातोः,‹नुगतोऽनुनासिकान्तस्य ? (7-4-85) इति चुगागमः। चुक; वृक्तिकारवचना दत्रेतिबोध्यम्‌ |
४ पदान्तवत्‌'इत्यतिदेशात्‌ अनुस्वारः उपलक्ष्यते। 'अभ्यासाश्च? (7-3-55) 4. महच्छन्दस्यापि पुवद्धावो$त्र आत्रेयेणोक्त इति माधवः |
्रादयः?
इत्युत्तरखण्डेऽपि हकारस्य कुत्वेन घकारः । एवं सन्नन्ते सवेत बोध्यम्‌ | 5. ' अन्तरपरिग्रहे ?(1-4-65) इति “ अन्तर्‌? इत्यस्य गतित्वम्‌ । * कुगतिप
थितविभाषा-
l । ऋद्धनो: स्ये ? (7-2-70) इतीडागमः स्यप्रत्यये परतः hie Joife TORIES (2-2-18) इति समासे ल्यपि “वा ल्यपि ? (6-4-38) इति व्यवस्
।
विज्ञानात. नान्तानिटोऽस्य घातोनेकारलोपो नित्यः | अन्तहेत्य मध्ये हत्वा इत्यर्थः
wo
N » ' आजे TARA: (1-3-28) इति अकमकादस्मात्‌ तकीtf अकमैकात्‌? परिग्रहार्थं तु ' अन्तदैत्वा मषिकां गंत: श्येनः? इत्यत्र न गतित्वम्‌। तेन
न
(1-3-26) इत्युक्ते: * चोरमाघन्‌' इत्यत्र परस्मैषदमैव।
'आज्‌ विषमविलौेरेय ल्यप्‌।स्वभावादयै योगः हन्तिविषयकः |
बक्षः? (किराताजुनीये 17-63) “ आहध्वं oaa e fis 6. “ कणेमनसी श्रद्धाप्रतीघाते ?(1-4-66) इति कणे, मतसि इत्यनयोः गतिस्वम्‌।
सकमकस्थलेषु आत्मनेपदं चिन्त्यमेवेति माधवाचार्याः । नी ara Rरै aq- सप्तम्यन्तेप्रतिरूपके इमे।पूर्ववत, समासे ल्यप्‌।कणेशब्दोऽभिलाषार्थेकः, मन-
तन्नाश्रित्य समाहितवन्तः । q इति अप्या पक्ष, आती EPपख इति ि
हरदत्तो व्याचख्यौ ।
सिशब्दोऽपीति न्यासपदमञ्जयौ । ' कणेहत्य मनसिहत्य वा पयः पिबत
| एज (९88) Fr कणे हत्वा, मनसि
अभिलाषनितृत्तिपन्तं पयः पिबतीत्यर्थः । निरुक्तमिन्नार्थत्वे तु
> « शतरि, शपो g, शतुः सावेधातुकत्वेन PARATA, * MEINIR],
कोप: हत्वा इत्येव । इदमपि सूत्रं स्वभावात्‌ हन्तिविषय एव प्रदम्‌ |
श्च। वध्यः
क्ङिति अनङि '(6-4-98) इति इन्तेरपधाकारस्य लोप: । “ हो हन्तेः--. › ग. ' हनो वा बध च? (वा. 3-1-97) इति कर्मणि यत्‌ , प्रकृतेवेधादेश
(7-3-54) इति कुत्वेन घकारः। “ नेयैदनदपतपदघुमास्यतिहन्ति--' (8-4-17) वधकमीभूतः । पक्षे ण्यति, कुत्वे तकारे च घात्यः । दिगादित्वात्‌ (4-3-54)
इति उपसगेस्थान्षिमित्तादुत्तरस्य नेः णत्वम्‌ | ` यंतैव सिद्धमिति भगवान्‌ कात्यायनः |
य
5: ‹ न गतिहदिसार्थेभ्यः
[a fè he 3
(1-3-15) इति कमैव्यतीहारात्मनेपदनिषेधः, धातोः 8. ` हनस्त च? (31-108) इति भावार्थे garga उपपदे हन्ते; क्यप्‌।नकारस्
हिंसार्थकत्वात्‌ qadan a । तकारश्च। एवं भ्रूणहत्या इत्यादिकमपि । स्त्रीत्वं स्वभावात्‌|
. “ जासिनिप्रहण--? (2-3-56) इति चोरस्य षष्ठी। 9 अश्वहत्याशन्दोऽपि पूर्ववत्‌ हन्तेः क्यपि नकारस्य तकारादेशे सिद्धः । केचिन्ञेदं
, * अचुदात्तोपदेश--? (6-4-37) इत्यादिना झलादिषु किङत्प्रययेषु फत्वा-क्तिन्‌-क्त- पठन्तीति माधव; l
>
ब्य
10. अत्र शुतिवाक्ये छान्दसत्वात्‌ निरुपपदादपि हन्तेः क्यप्‌ इति माधवीये स्पष्टम्| ‌
कतवतुप्रभ्तिषु अनुनासिकलोप: । । तर-
11, “ हन्तेषेत्वं च? (वा. 6-1-12) इति वचनात्‌ हन्तेः पचायचि द्वित्वम्‌, पूर्वोत्
8, पादाभ्यां हन्यतेस्गम्यते इति पद्धति; | अत्र धातोरैत्यथिकम्‌। क्तिन्‌। “ हिमकाषि- , हन्ता
` खण्ड्योधैक्रारो हकारस्य, पूर्वखण्डे आक्‌ आगमश्च । ' घनाघनः=्वर्छुकमेघः
हतिषु च? (6-3-54) इति पादशब्दस्य पद्धावः । बाह्यादित्वात्‌ (4-1-96) AÑ
च? इति प्रक्रियासयेस्वम्‌। ' घनाघनः क्षोभणश्वर्षणीनाम्‌ (तै. सं.4-6-4-1) |
पद्धती इसपीति माधवः ` पदोपहतः ? aa तु “ पादस्य पद्‌ आज्यातिगो- 12. ag वध्यात्‌ इत्याञ्ीरथै गम्ये "आशिषि हनः? (3-2-49) इति कमण्युषपदे
पहतेषु ' (6-3-52) इति पदादेशः । डप्रत्ययः । डित्त्वात्‌ टिलोपः। एवं तिमिरहः, अरातिहः इयायपि |
्द उपपदे
9. “वा हतजग्धपरेषु ? (वा. 8-4-48) इति पुत्रतकारस्य हतदाब्दे परे वा द्वित्वम्‌ । 13, 'दारावाहनोऽण अन्तस्य च 5: संज्ञायाम्‌ ? (वा. 3-2-49) इति दारुशब
10. कुमारी चासौ हता चेति कमेधारये | घरूपकल्पचेलइ बरुवगोत्रहतेषु--' (6-3-43) आइपूर्वात्‌ हन्तेः कतेरि अण्‌ ,नकारस्य ZEIT: UTA । अन्त्यस्य प्रत्ययस्य
इति कुमारीशब्दस्य हस्वः । कुमार्या हता इति समासे तु न हस्वः कुमारीहता णिल्लात्‌ धातोष:। दार्वाघाट; पक्षिविशेषः, यस्य चथूरभयत्र प्रंतिरूढा
इत्येव | कुद्दालवत्‌ ।अन्यत्र तु दार्वाघातः इत्येव। me मड
१४०८ न देने TUI
दार्वाघात:, 'चार्वाघाट:-चार्वाघातः, >वर्णसंड्डाट:-वर्णसड्डात:, 'क्षेशापह:-तमो-- ` कष्मन्नम्‌-मधु, आखुघातः, gan, “गोष्नः, 'हस्तिभ्:-कपाटभ:-
ऽपहः, “ लगियं यदि “जीवितापहा? ज्वरापहा, निश्शेषजाडयापहा, “जन्तिवान्‌- qae, “पाणिघः“ताडघः;, "पितृव्यघाती, ATARIARI; 'अवृन्नन्न;-
जघन्वात्‌, *तिमिह;-अरातिहः, वराहः-पटहः-कलहः, "अभ्याघाती, वृत्रष्ण;, '°घातुकः-घातुकी, ''वधकः ai
——— »MoDl ni esSSE
it MME
भ्कुमारघाती-शीषघाती, °ज्यायान्न;, fart, 1. ४ अमनुष्यकतृके
व? (3-2-53) इति टक्‌ । पूर्वेवत्‌ प्रकिया। AANA मधु,

Rar जम्बीरफलम्‌, वातघ्नः शाकविशेषः। |

= » चारु आहन्तीति चार्वाघाटः--चार्वाघातो वा। “चारौ वा” (वा, 3-2-49) , आखु हन्तीत्यथे 'कर्मण्यण्‌ ?(3-2-1) इत्यण्‌ ।घत्वतत्वे च। .
इति पूर्ववत्‌ कतरि अण्‌, अन्यस्य टकारविकल्पः । प्रत्ययस्य णित्त्वात्‌ धातोधकारः । _ अन्न 'कप्रकरणे मूलविभुजादिभ्यः- (वा. 3-2-5) इति कप्रयये, उपधाकारलोपे
bo. वर्णान्‌ संहन्तीति वणखंघाटः चर्णलघातो वा। 'कमैणि समि च '(वा, 3-2-49) घत्वे च रूपमिति केचित्‌ माधवस्त इतं हन्तीलर्थे `कलल्युट्ो बहुलम्‌
इति पूववत्‌ अणादिकम्‌ | (3-3-113) इति बहुलग्रहणात्‌ टक्प्रययमवादीत्‌। एवमेव क्रियमाणघ्नः,
७२ , “ अपे क्लेशतमसोः ”(3-2-50) इति क्वेशतमसोरुपपदयो; अपपूर्वकात्‌ wears डः | करिष्यमाणप्चः, WAM इ्यादिष्वपि गतिः। टकि Hast इति; के कृतञ्चा
डित्त्वात्‌ टिलोपः | इति च feat भवेत! ।
, गौईन्यतेऽस्मै इति गोघ्न+=अतिथिः। दाशगोप्रौ सम्प्रदाने › (3-4-73) इति
Ae अत्र ‘fartच (3-2-76) इति क्विप्‌। सुपि ‘Aa’ (6-4-13) इति दीचे,
नलोप:। ख्रियाम, ` ऋन्नेभ्यः? (4-1-5) इति नान्तत्वलक्षणडीब्‌ न भवति,
* बह्णादिषु (ग.सू. 4-1-45) डीषविकल्पार्थ “हन्‌? इति पाठात्‌? इति माधवः। , हस्तिहनने शक्त एबसुच्यते । 'शक्तौ हस्तिकपाटयोः ? (3-2-54) इति हन्तेथ्क्‌ |
इयमेव गतिः ज्वरापंद्दा, निररोषजाडथापहा इयादिष्वपि। क्षीरस्वामी तु akam भटः। gaam: चोरः। अशक्तौ यो विषादिभिदेत्ति हन्तिस
“ अन्येभ्योऽपि >इति डप्नत्यये परिखेद्यादिवत्‌ साधितवान्‌ । zama: एवम्‌--यः कुठारादिभिबहुभिः साधने: कपाटे इन्ति स उच्यते
कपाटघात इति। उमयत्र 'कमेण्यण ?(3-2-1) IA ।"--कवाटयोः 'इति
oO » लिटः wal, “विभाषा गमहनविदविशाम्‌? (7-2-68) इति वा इडागमः। सूत्र पाठभेद: ।
इट्पक्षे जघ्निवान्‌ इति, इडभावपक्षे जघन्वान्‌ इति च रूपम्‌ RATNER- (3-2-55) इति निपातनात्‌ हन्तेष्टकि टिलोपे
पाणिघताडधो शिल्पिनि?
लोषादिकं पूर्ववत्‌ बोध्यम्‌।
चत्व च रूपम्‌। पाणिं हन्तीति पाणिघः हर्तेनेव ताळवायप्रावीण्यप्रदशयिता
for), ' अन्येभ्योऽपि” इति प्रयये क्षीरस्वामी एतान्‌ साधयति। ताइशं
at- इन्तीति ताडघः सुखेनेव वायविशेषवादयिता।
वचनं न दृश्यते। गमेइप्रययविधायर्क वचनमस्य विवक्षितमिति भाति। ~] , fiat. इतवान्‌ पितुव्यघाती ।' कणि हनः? (3-2-86) इति weet
at आइन्तीति वराह; | पटे हन्यते इति पटहः ozay हन्तीति भूते णिनिः |
RoE: | , हन्तेः (meray किप्‌? (3-2-87) इति RTI हन्तेरेव, ब्रह्मादिष्वेव
, “सम्परच............मुषाभ्याहनश्व ? (3-2-142) इति ताच्छीलिको घिनुण्‌। तवान्‌ ब्रह्महा । ATA
faa, भूते एव इति चतुर्विधोऽत्र Ga नियमः । ब्रह्म
घत्वतत्वे च । इतवान्‌ श्रणहा। इत्र हतवान, THAT इन्द्रः । “सौ च ? (6-4-13) इति दीषः ।
'कुमारशीषियोर्णिनिः? (3-2-51) इति णिनिप्रत्ययः । घत्वतत्वे च । ata निपातनात एवं. नियमाङ्गीकारात्‌ हिमहा, केशिहा, काळनेमिनिह्दा इल्यादिषु “किप्‌
शिरसः शीर्षादेशः। “कुत्सित इति वक्तव्यम्‌? (वा. 3-2-93) इति वचनादत्र च? (3-2-76) इति सार्वत्रिकः क्विप्‌।
कुत्सा BA | द्वितीयाबहुवचनान्तमिदम्‌ ।अल 'प्रातिपदिकान्तचुस्विभक्तिषु च (8-2-154)
9. “ लक्षणे जायापत्योष्टक्‌ (3-2-52) इति टकृप्रद्ययो लक्षणवति कतरि।सूत्रे 'लक्षणे' इति णत्वविकल्पः |
10. । लषप्रतपदस्था मूृषहन-- › (3-2-1564) इति उकञ्‌ ताच्छील
िकः | TITA |
इति लक्षणवतो निर्देश aaga ~? (6-4-98) इति उपधाकारलोप: । घत्वम्‌ ।
जायाघ्नः तिलकालकविरेषवान्‌। यस्य हस्तादिषु जायामरणलक्षयितृ तिलाकारं स्त्रियां घातुकी।
कालकं विद्यते स एवघुच्यते। एवं यस्याः feat: पाणौ पतिहननसूचिका रेखा ll. ‘ager तण्यन्नवधक-- (al. 2-4-54) इति वचनात्‌ ण्लुलि प्रकृतेः चघौदेशः |
विद्यते सोच्यते पतिम्नी पाणिरेखा इति । जायाघ्नः पतिप्नी इत्यत्र सोऽयमकारान्तादेशः । यद्रा हलन्तस्वेऽपि 'जनिवध्योश्च? (7-3-15) इति
रृद्धिनिषेधः | Er
विशेष्यवशात्‌ नियतलिङ्गता |
177
 ` हम्म १४११
"१४१० हेने
IRANA, उपन्न;, "ag:-3a:, *सङ्घातः, “हेतिः, “निघः, Aa,
lary, विन्नः, *अन्त्रघनः, “अन्तर्षेनः-अन्तर्धण;, “प्रघणः-प्रधाणः, “उद्धनः,
समूलघातं हन्ति, पाणिघातं वेदिं हन्ति, °दण्डोपघातं गाः शातयति,
“अपघनः, “अयोधनः, विघनः, दरुघनः-द्ुषणः, *स्तम्बन्न;-स्तम्बघनः, "०परिघ;-
परिघः, “प्रतिघः, 'परहणनम्‌ ,इतीमानि विशेषरूपाणि। जङ्घा, जघनम्‌, परिधातनः, हनुः,
हनु[नु]मान्‌,हनू;, हिमम्‌,हेमन्तः, अंहतिः, घातिः, अहिः, अनेहा, घोरः,
1 हनश्च वध; (3-3-76) इति भावेऽप््रतयये प्रकृतेवेधादेश: । हँसः, इमे ओणादिकाः | |
2. “ घञर्थ कविधानं स्थास्नापाव्यधिह्नियुष्यर्थम्‌ ›(वा. 3-3-58) इति कप्रत्ययः ।
विशेषेण हन्तीति चिन्नः (1993) “ हम्म गतौ ” (त-म्वादिः-467. सक, Bz. पर.)
`;`
qat घनः” (3-3-77) इति हन्तेरप्प्रये प्रक्ृतेधेनादेशः; काठिन्ये गम्ये।
मूतिः=्काठिन्यम्‌। aaaea काठिन्यमिद्ययः। घन दधि। हम्म ति।-धारंवथनिदेशे इवप्रत्ययः। गत्यर्थानां ज्ञानाथलात्‌ अहम्मति।=अज्ञानस्‌।
विशेषणविशिष्टवस्तुनोपि मूर्तिशन्देन ग्रहणमिति प्रक्रियासवैस्वम| सर्वाण्यपि पाणि भौवादिककंमरतिवत्‌ (268) बोध्यानि |
" अन्तधेनो देशे? (3-3-78) इति निपातनात्‌ देशे.वाच्ये अन्तःपूर्वकादस्मात्‌
अप्प्रत्ये प्रकृतेधेनादेशः। अन्तधेनः=्वाहीकग्रामबिशेषः। अन्तः मध्ये हन्यते-
, उपघ्नानप्रत्यासन: ` FIQH आश्रये › (3-3-85) इति निपातनात्‌ हन्तेरःप्रत्यये
ऽत्रेति इत्तिः। “अन्तर्धण;' इति .कृतणत्वे केचित्‌ सूत्र एव पठन्ति। तेषां, उपधालोपः।, पवतेनोपहन्यते=गम्यते इति पर्वतो पन्न1। अत्र धातोः गत्यथकत्वम्‌ |
'अन्तरशब्दस्य अङ्किविधिणत्वेषु उपसगेत्व॑ वक्तव्यम्‌? (वा, 1-4--65) इत्युकत्यैव
सिद्धं णत्वम्‌-इति भावः । . ARI परस्य हन्तेः अपूप्रत्यये संघे प्रशंसायां च गम्यमाने सति 'संघोद्धी गण-
siad: › (3-3-86) इति निपातनात्‌ घत्वम्‌। संहननं संघः=प्राणिसयुदायः।
“ अगारेकदेरे प्रघणः प्रघाणश्च ? (3-3-79) इति निषातनात्‌ साधुः। बाह्य
भावेऽप्‌। अन्यत्र संघातः। उद्धन्यते=्उत्करष्तया ज्ञायत इति गत्यर्थानां
` प्रकोष्ठकेऽळिन्दे वा वाच्ये प्रपूर्ेकाद्धन्तेः अप्प्रत्यये प्रकृतेः घनादेशः "प्रघाणः?
इत्यत्र दीधः, णत्वे च निपातनळभ्यानि। “प्रघणः ' इत्यत्र तु `हन्तेरत्पूवैस्य? ज्ञानाथैत्वात्‌ उद्घः=प्रशस्तः, कर्मण्यण्‌ । अन्यत्र डदूघातः
(8-4-22) इति णत्वं सिद्धमेव । संपूवेकात्‌ अस्मात्‌ घञि -घत्वतत्वयोः संघातशब्दः साधुः । घ-घनोः प्रयययोरप-
श उत्‌ उपरि थस्य निधाय अन्यत्‌ काष्टादिक तक्ष्यते तस्मिन्‌=अद्याधाने विवक्षिते वादोऽञ्रेति मन्वान आत्रेय! ' हन्लर्थाश्व ? (ग. सू. चुरादिः) इति चुरादिषाठात्‌,
४ उदूघनोऽयाधानम्‌ ?(3-3-80) इति निपातनात्‌ पूर्ववत, घनादेशा दिकम्‌ । णिजन्तात्‌ संघातशब्दनिष्पत्तिमाहेति माधव; ।
, अप हन्यते इति ' अपघनोऽङ्गम्‌ ' (3-3-81) इति निपातनात्‌ साधु: । . हन्तीति हेतिः। हन्यतेऽनेनेति वा ¦ऊतियूतिजूतिसातिष्ठेति--? (3-3-97) इति
8. अयः हन्यते येन सः अयोघनः कूट: । विहन्यते येन सः चिघनःमसमीकरणसा- , निपातनात्‌ नलोपे, प्रकृयकारस्येकारे च हेतिः इति माधव;
धनम्‌।छुः हन्यते येन सः द्रघनःन्कुठारादिः। `करणेऽयोविद्रुषु (3-3-82 . “निघो निमितम्‌ '(3-3-87) इति निपातनात्‌ निपूवेकादस्मात. अप्रत्यये साधु: |
इति इनोऽपप्रयये घनादेशः। 'द्र्घणः? इति केचित्‌। तदानीम्‌, `पूर्वपदात्‌ निमितम्‌=स॑मन्तात्‌ मितम्‌, समारोहपरिणाहमित्यथः। निविशेषं हन्यन्ते इति
संज्ञायामगः › (8-4-3) इति, अरीहणादिषु (4-2-80) ‘rem? इतिं पाठाद्वा निघाः वक्षाः, शालयश्च।
णत्वमंत्रेति ज्ञेयम्‌ । , निघ्नः आयत्तः, अधीन: । निपूर्वकादस्मात्‌, बाहुलकात्‌, 'घञर्थे कविधानम्‌
, स्तम्बशब्द उपपदे करणे हन; क्रयः} अप्‌ च। “स्तम्बे क व! (3-3-88) इति (वा. 3-3-58) इति वा कप्रत्ययः ।
कप्रत्यये स्तम्बघ्नः | AAT तु स्तस्बघनः इति। दात्रादिकमेवसुच्यते-येन “ समूलाकृतजीवेषु इन्‌--' (3-4-36) इति यथासंख्यं समूळे उषषदे TAT)
स्तम्बः. तृणविरेषो हन्यते। विस्तरस्तु माधवीये द्रष्टव्यः | “ कषादिषु यथाविधि--? (3-4-46) इति वचनात्‌ णमुळू्रयोजकस्येव हन्तेरनु
10, "परौ घः? (3-3-84) इति परावुपपदे करणे JATIA, घश्च. प्रकृतेः प्रयोगः । ` कृन्मेजन्तः (1-1-39) णसुळन्तमव्ययम्‌ इति|
सर्वादेशः। परि हन्यते इति परिघः=अगलम्‌। 'परेश्च घाङ्कयोः › « ' करणे हनः? . (3-4-37) इति nggo पाणिना इन्तीव्यर्थः। कषादित्वात्‌
(8-2-22) इति लत्वविकल्पः। तेन पलिघः इत्यपि। no (3-4-46) पूर्वप्रयुक्तस्थैवानुप्रयोग: |
i 11. “प्रतिघः? इति बाहुलकात-इत्यात्रेय:--इति माधवः। प्रतिघः कोपः। . 9. `हिंवार्थानां च समानकमेकाणाम्‌ '(3-4-48) इति TAS |
“अन्येभ्योऽपि (8-2-101) इति डप्रत्यये न्यडूकादित्वात . कुत्वमिति '
10. “ हन्तेरत्पूवेस्य › (8-4-22) इति णत्वम्‌|
भाउदीक्षितः |
 ओ हाक्‌ १४१३
१४१२ ओ हाक
1हिल्वा, 'हीनः-साथीत्‌ हीनः, हीनवान्‌,अविहाय, “जहत्‌, “हायना:-त्रीह्य!,
,
: भक्तिशंब्दयो; इत्येके?इति धातुकाव्यव्यारूया (1-66) |हृयति=बिशेषेण व्हानिः, 'शर्-जहा:-माषाः *पूर्वापह्दाणा-अपरापहाणा, सम्प्रहाणा, 'जहकः
oe, Ugga, erat इति विशेष; । सामान्यख्पाणि, जौहोत्यादिक-
लरया गच्छतीति हय!सअश्व:। पचाचयच गौरादित्वात्‌ (4-1-4) डीषि हयी |
बडवा ।. क्रिपि-वलिलोपे तुकि हत्‌। सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककाय तिवत्‌. दुदातिवत्‌ (830) बोध्यानि |
=
(263) बोध्यानि| 1. *जहातेश्र कित्व? (7-4-43) इति ‘fe? इति प्रकृतेरादेश:
|
(1995) “ हये गतिकाम्त्योः ” (-भ्वादिः-514. सक. सेट्‌. पर.) . 2. “ घुमास्थागापाजद्दातिसां लि ? (6-4-66) इति धात्वाकारस्य इकार:
।ओदिंत्वात्‌
agaaa “सार्थात्‌ हीनः? इत्यत्र ` अपादाने चाहयीरुहोः ˆ (5-4-55) इति
हर्या-खियामकारप्रत्यय;। हथत!-यज्ञः। औणादिके (द.:उ. 6-14) 5तच्मत्यये वञ्चम्मास्तसिहितिषेधः। 'मन्त्रो हीनः स्वरतो वतो वा’ (पाणिनीयशिक्षा)
सिद्धम्‌। सर्वाण्यपि रूपाणि भोवादिकगह तिवत्‌ (385) बोध्यानि | इत्यत्र तु आद्यादित्वात्‌. (बा. 5-4-44) तसिप्रत्यय इति कैयटः
` -
(TITA)

(1996) “हल बिलेखने ” (-भ्बादिः-837.सक. सेट्‌.पर.) ज्वलादि!| बिस्तरस्ठु माधचीयादिषु रव्य: |

3. “न ल्यपि ' (6-4-69) इति ईैकारनिषेधः |
विलेखनू-कर्षणम्‌ । हाल!-ज्वलित्यादित्वात्‌ कतरि णप्रत्ययः । सम्यक्‌ 4. शतरि, “हौ? (6-1-10) इति द्विवेचनम्‌। धातोः कित्वात्‌ अभ्यासे
' दीर्घो-
;
लिखन्‌, यस्स:उच्यते | संज्ञायां घप्रत्यये हलः-सीरः। हालिकः- हरू वहति कितः ' › (7-4-83) इति दीपनिषेध इति केचित्‌-इति क्षीरतरङ्गिणी
किंतु प्रत्ययस्य
ne हृलिः-भौणादिक grat सिद्धम्‌ । हलानां समूहः-हल्या । तन्न। तत्र सूत्र "अकितः? इति न थातुककारो विवक्षितः;
षेधः। `
कित्त्वमेवेत्यास्तां तावत्‌। 'नाभ्यस्ताच्छतुः ”(7-1-78) इति नुम्नि
राणि रूपाणि भौवादिकचलतिवत्‌ (510) बोध्यानि | उदकमिति हायनः
5. ‘gem त्रीहिकालयोः ” (3-2-148) इति ण्युट्‌। जहाति
(1997) “ हसे हसने ” (LAM Eअक, सेद्‌. पर.)
AL. संवत्सरसाध्यो'ब्रीहिविशेषः। जहाति जीणमिति हायनो
ः=वत्सरः।
8a न। केचित्तु
'व्यतिहसंन्‌-न्ती, हसः-हासः, प्रहासः, व्यावहासी, “हस्तः, हखः, इति विशेष- 6. * ग्लाज्याहाभ्यो `निः? (वा. 3-3-95) इति निप्रययः।
AR इत्येव वदन्ति ।
रूपाणि । सामान्यछूपाणि सर्वाणि कख (141) धातुवत्‌ बोध्यानि । शार्थजहाः- माषाः। शार्धोऽपानशब्द्‌ः । वातशुनी-
~J , आर्थ जहाति हापयतीति वा
नाव, खश्‌।
(1998) “ ओ हाक्‌ त्यागे ” (111. जुहोत्यादि:-1090, सक, अनि, पर.) तिलशर्घेषु अजचेद्जहातीनाम्‌--? (वा. 3-2-28) इत्युपसंख्या
।`श्नाभ्यस्तयो;--'
शिक्त्वात्‌ शप्‌। तस्य श्छः। ' छौँ ' (6-1-10) इति द्विवचनम्‌
“गतौ त्यागे यथासंख्यं जिहीते च जहाति च।' (छो. 11.) इति देव! । (6-4-112) इत्याकारलोपः । पूर्वपद्ख 'अर्सद्विषदजन्तसथ--” (6-3-67)
इति सुम्‌ । |
) पाठात्‌,
1. “प्रतिषेचे हसादीनासुपसंख्यातम्‌ ? (वा, 1-3-15) इति कमेव्यतीहारत्वप्रयुक्ता- ` 5, पूर्वान्‌ अपरांश्व जहातील्यथः |बाहुलकात्‌ waft ल्युट्‌। अजादि (4-1-4
त्मनेपद्निषेधात्‌ परस्मैपद दाता | ' an a सम्प्रहाणा 'इसपि अजादिषु पढन्तीत्यात्रेयादिमतमिति
“
2!" अनुपसृष्टादस्मात. पक्षे ' स्वनहसोर्वा ? (3-3-82) इति' अप्‌। पक्षे gra:l माधव!|

सोपसष्टात्‌तु' प्रहासः ›इति। cD , जहातीति ste: ल्यागी, कालपुरुषश्व । ‘seas च? (द. उ. 3-6) इति
कूलुन्‌, fea च। ea
3. 'कमैव्यतिहारे णच्‌ खियाम्‌ (3-3-43) इति णच्‌ RATAL “ णचख्रियामन्‌” | अहनदिनम्‌ |
(5-4-14) इति अन्‌। डीप्‌। व्यावहाखी=परस्परं हास इत्यथः। alle 10. ‘afer जहातेः ' (दः उ. 6-52) इति कनिन्प्रत्यये आकारलो!:
--5) इति कप्रत्ययः। आकारलोपः ।?
11. “कक जहातीति कलहः । 'सुपि›(3-2-
स्वामाव्यात्‌ | —

इति क्षीरस्वामी ।``

4. gaa (द. उ. 6-7) इत्यादिना तन्प्रत्यय: । * तितुत्र--” (7-2-9) इति
इण्निषेधः। इस्तः= करः, एतन्नामको नक्षत्रविशेषो वा।
12. नौ हः?(द.उ. 3-22) इति कत्‌।निद्याका गोधा ।
१४१४ - fam
हिसि १४१७
(1999) “ ओ हाड गतौ ? (171-जुहोत्यादि;-1089, सक, अनिट्‌. आत्म.)
(8002) “ हिट आक्रोशे ” ए-भ्वादि:-317.
(पा)सक. सेट, पर.)
`“ गतौ त्यागे यथासंख्य जिहीते च जहाति च ॥ (छो. 11) इति देव) । |
“ हिठ इति केचित्‌ | भोवादिककेट तिवत्‌ (190) सर्वाणि रूपाण्यूह्यानि |
हायक;-यिका, हापक;-पिका, जिहासक:-सिका, जाहायकः थिका ;
(2003) “RRE गत्यनादरयोः ” (-भ्वादिः-268. सक.. सेटू; आत्म.)
हानः-हानवान्‌ ,हायनः, हानिः इत्यादीनि रूपाणि जौहोत्यादिकददातिवत्‌
(830) बोध्यानि । | भोवादिककण्डतिवत्‌ (209) रूपाणि बोध्यानि । हिडिम्भ;=असुरविशेषः;
ae
औणादिकोञ्यम्‌। ` |
(2000) “हि गतो वृद्धी च” (ए-खादि:-1257. सक-अक. अनि. पर.) (2004) “ हिल, भावकरणेः” (ए-तुदादि:-1361, अक. सेट्‌. पर.)
हायकः-यिका, हायक:-यिंका, 'जिघीषक;-षिका, 'जेधीयक;-यिका; भाग्करणमस्अभिप्रायसूचनम्‌ । हेला-परविषयकानादररूपभावसूचनम्‌ ।,मिदा-
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाणि पिधातुवत्‌ (991) बोध्यानि। *प्रहिण्वन्‌-ती, “प्रजि दिपाठात्‌ अड । गुणो बाहुलकात्‌ । इतराणि सर्वाण्यपि रूपाणि तौदादिक-
घाययिषन-न्ती, “सहितम्‌-संहितम्‌ , संहिता, "हयः-हयी, "हेतिः, १हेतुः, इति किल तिवत्‌ (193) बोध्यानि |
विशेषरूपाणि।
(2005) “ हिवि प्रीणनाथेः ”” ([-म्वादि:-591, सक, रोट्‌, पर.)
(2001) “ हिक्क अव्यक्ते शब्दे ” (1-भ्बादिः-861. अक, सेट्‌, उभ.) भौवादिकजिन्वतिवत्‌ (604) सर्वाणि engah | '
भौवादिकककड़डतिवत्‌ (156) सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि | *हिक्का । (2006) “ हिष्क हिंसायाम्‌ ” (%-घुरादि:-1686. सक, सेट्‌, उभ.)
1, सनि “ अज्झनगमां सनि? (6-4-16) इति दीधेः। Beale’ (7-3-56) आकुस्मीयः
इति अभ्यासाइुत्तरस्य कुत्वेन घकारः । एवं सन्नन्तेऽत्र धातौ सवित्र बोध्यम्‌ | क्वाचित्कोश्य पाठो धातुकोशेषु । सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचित्रयतिवत्‌
2. यङन्तेऽपि “ हेरचङि'(7-3-56) इति कुत्वं बोध्यम्‌। (525) उद्यानि|
wo , शतरि, स्वादित्वात्‌ aaa, गुणनिषेधः। ' हिनुमीना’ (8-4-15) इति (2007) “ हिसि हिंसायाम्‌ ” (ए77-रुषादिः-1456. सक, सेट. पर.)
णत्वम्‌ । l
A, , ण्यधिक्रस्यापि ‘arate’ (7-3-56) इति कुत्वम्‌। अत्र णिजन्तात्‌ सन्‌। 'हिंसकः, “een, "हिंसा, “हिंसन-ती, “सिंहः इति विशेषरूपाणि। सामान्य-
तदन्तात्‌ शता | | | त ता रूपाणि कुंशय तिवत्‌ (232) बोध्यानि |
or . सम्पूवेकात्‌ अस्मात्‌ निष्टायाम्‌ “समो ,वा हिततयोः” (वा. 6-1-144) इति 1. 'निन्दहिंख--” (3-2-146) इति ताच्छीलिको Ja । हिंसकः=क्रूरः |
समो मकारस्य लोपविकल्पः । “संहिता” इति तु ‘Raw च संज्ञायाम्‌? नमिकस्पिस्म्यजसकर्माद्वसदीपो रः” (3-2-167) इति ताच्छीलिको WAN:
(3-3-74) इति क्तान्तः वेदसंहितावाचिका | “ नेडूवशि कृति '(7-2-8) इतीण्निषेधः ।
. पचाद्यचि हयः=अश्वः । अतिशयेन गच्छतीत्यर्थः । हयी इति ठु गौरादिडीषग्तः |
o> 3, “गुरोश्च हल; ”(3-3-103) इति ख्रियामकारप्रत्ययः |
स ऊतियूतिजूतिसातिहे तिकीतयश्च ?(3-3-97) इति निपातनात्‌ क्तिनि प्रक्ृतेशुणः । 4. शतरि ' रुधादिभ्य:--- (3-1-78) इति श्रम्‌ विकरणप्रययः। ` sala?
हेति$=आयुधम्‌| (6-4-111). इति अकारलोपः । श्नान्नलोपः ›(6-4-23) इति प्र्ययनंकारलोप:।
„' औौणादिके (द. उ. 1-195) तुन्प्रत्यये रूपम्‌ । हेतुकारणम्‌। RTL घुम्‌ तु सवत्र श्रूयत एव । सर्वत्र प्रयोगेषु. इदिरवप्रयुत्तनुमः * नश्चापदा-
००
co , “गुरोश्च हलः? (3-3-103) इति aqaa: ज्ियाम्‌। हिक्काः=वायोः बलात्कारेण " FTA AS’ (8-3-24) इत्यचुस्वारः |
सुखात्‌ निस्सारणम्‌ , यस्या; भाषायाम्‌ EEO इति नाम | 6. पन्नाग्रचि हिनस्तीति fees) .'सिंहो वर्णविपर्ययात्‌? इत्युक्तेः एषोदरादित्वात्‌
(6-3-109) वणयोर्विषययः ।
१४१६ s द १४१७
(2008) “ हिसि हिंसायाम्‌ ” (5-बुरादि:-1880. सक. सेद्‌, उभ.) हुण्डिकान्सद्रा । भौवादिकडुण्ठतिवत्‌ (209) रूपाण्यूद्यानि |
aga: | “भ्वादावेव द्रमिडाः ' हुडि सञ्घाते ' इति पठन्ति, आर्यास्तु न पठन्ति ; › इति
इदित्वादेवास्य णिज्विकल्पे सिद्धे युजादिषु (चुरादौ) पाठः चिन्त्यप्रयोजन .इति काइयपमतप्रदर्शनपूर्वकं माधवीये प्रतिपादितम्‌। |
maaga: | रूपाणि सर्वाण्यपि कुंशयतिवत्‌ (232) -ऊद्यानि | (8011) “ हुड गतौ ” (-भ्वादिः-352. सक, सेट्‌. पर,) ..
(2009) “ हु दानादनयोः ” “ हॉडतीति गतो होडेहोडतेऽनादरे पुनः ? (हो. 86) इति देवः।
भोवादिकतो ड (738) सर्वाण्यपि खपाण्यूह्यानि । i
(]]-जुहोत्यादि;-1083, सक. अनिट्‌. पर.)
“ दानादानयोः ! इत्येके। दानमत्र “चोदित आधारे हविःप्रक्षेप इति (१012) “ हुछौ कौटिल्ये ” ([-म्वादि:-211, सक. सेट्‌. पर.)
माधव! | ' जीव घातो प्राणस्येव अत्रापि दाने हविषो अन्तर्भावात्‌ अकभकतवं “ कौटिल्यम्‌=अपसारणम्‌ ? इति मैत्रेय! । zat, हु:-हुरौ-हुर;, git
-
केचिदङ्गीचक्रुः । ' तृतीया च होण्छन्दसि (2-3-3) इत्यत्र भाष्ये तु ‘Gera: हूणवान्‌ , हर्णमनेन-हर्छितमनेन, इति विशेष; । सामान्यरूपाणि 'कूजविवत
्‌
प्रक्षेपे add? झ्युक्तम्‌। ‘ay हूयमानेषु ? इत्यादिषु प्रीणनाथकत्वमपि (239) बोध्यानि। |
भाष्यसम्मतम्‌। होता, क्षीरहोता, जुहृद्‌ ब्राह्मणः, “जुः, “हाव्यम्‌, “होमः, (2013) “ हुल गतो ” ([-म्वादि:-844. सक, सेट, पर.) |
“होत्रम्‌ - अमिहोत्रमू, होत्रा, "हृविः इति विशेषरूपाणि। सामान्यरूपाणि a 1 ` ज्वलादि। | |
जौहोत्यादिककिधातुबत्‌ (189) बोध्यानि | | “ हिंसासँवरणयोश्च इति मैत्रेयः। होल:। ज्वलित्यादित्वात्‌ (3-1-140)
(2010) “ हुडि वरणे ” (-भ्वादि:-869, सक, सेट. आत्म.) कतरि णप्रत्यय; । गौरादिपाठात्‌,संज्ञायां घनन्तात्‌ feat डीषि-हो
ली-औत्तर-
बरणमू-स्वीकारः | हरणम्‌ इति मेत्रेय! । हुण्डी-धनप्रक्षेपस्थानस्‌। क्रीडाविशेष: ।: भौवादिककोलतिवत्‌ (231) इतरळ्पाण्यूद्यानि.!
f (2014) “gg गतो ” (-भ्बादिः-359. सक,
1. ‘gag चानुपसगेस्थ (at. 3-2-135) इति ताच्छीलिकस्तृन्‌.। “ अपूतू'न्‌--' सेट्‌, पर.)
(6-4-11) इत्यादिना सबैनामस्थाने दीघ: । होतास्क्रत्विस्विशेषः । क्षीरहोता भौवादिकतोडतिव्रत्‌ (738) सर्वाणि रूपाण्यूह्यानि |
, इति तुयाजकादिरवात्‌ (2-2-9) समासे साधु:।
bo
., शतरि, `जुहोत्यादिभ्यः? (2-4-75) इति शपः इछः । ' छौ (6-1-19) _ (8015) “ हु प्रसह्यहरणे ”
इति द्विवचनम्‌ ‘gagi: सार्वधातुके ” (6-4-87) इत्यजादिकिङत्रय्ययत्वे ag: है ([]-जुहोत्यादि:-1097, सक, अनि, पर.)
अत्रापि यण्‌। ' नाभ्यस्ताच्छतुः (7-1-78) इति gada: । | 'असहाहत्यां हरणे जिहति हरते हरेत्‌॥? (हो. 27) इति देवः |
3. युतिंगमिजुद्दोतीनां
& च› (वा; 3-2-168) इति करणे क्विप्‌, द्वित्वे च।
जुबत्यनयेति Yeas) ¦ ` अय छान्दसः इति 'अतिपिपर्त्योश्च । (7-4-77) इत्यत्र भाष्ये सपष्टम्‌।
' अयं सवो
फ़. ' ओरावश्यके) (3-1-125).
इति.ण्यत्‌।. अवश्यं द्दोतव्यं' यत्‌ देवाईमेव हविः, अभिजिहति होमान्‌!(आपसम्बश्ौतपूत्रे 4-7-2) | कातन्तरीयास्तुभाषायामपि
तदुच्यते हाव्यमिति । ; अजन्तत्वलक्षणयतो$्पवाद: । : धातुम पठन्ति। सर्वाण्यपि रूपाणि जौहोत्यादिकगरति (420) वतू
ट्रe औणादिके (द, उ. 7-26) AIA होमःमअग्नौ पूजितस्य द्रव्यस्य प्रक्षेपः । बोध्यानि |
५. 6, ' हुयामा-- (द,उ. 8-84) इति तरन्भ्रययः। ऋत्विग्वाचको होत्राशब्दस्तु 1, क्विपि * uate: ¦ (७-4-21) इति छकारस्य लोप; । * वॉर्पधाया:--_? (8-2-70
)
स्वभावात्‌ स्रीलिज्न: इति `द्वोत्राभ्यदछः ? (5-1-135) इयत्र पदमञ्जरी | - इति Qa: । ada. प्रयोगे पदान्तत्वनिबन्धनः,
उपधादीर्घो$स्य aver: ।:
al, औणादिके इसिप्रत्यये रूपम्‌ gad इति हथिः्देवतोदैशेन मन्त्रसँस्क॑तै दधिपयः १, निष्ठायाम् ‌, ' आदितश्च ' (7-2-16) इतीण्तिषेधे, UA,
* रदाभ्यां- (8-2-42)
इति निष्ठानत्वम्‌।णत्वम्‌ । भावे, आदिक्णि च थातोरिण्निषेधविकल्प; |
2

आज्यादिकं द्रव्यम्‌ । Bee 3,050 ४०२४

178 |
fare eet हष fate
(2016) “ ZA हरणे ” (-भ्वादिः-899. सक. अनि, उभ.) 'इतिहरिः-नाथहरिर्वा `पशुः, 'सहार;, अवहारः, हार), “हारा, “आहारः,
: प्रसदाहत्यां हरणे जिहति हरते हरेत्‌ ॥? (छो, 27) इति देव! | “हरः-पश्यतोहरः, 'हरिः-हरिणी, हरितः, हृदयम्‌, हरिमाणः, .. हरीमा,
हरणम्‌ज्आपणम्‌ ,स्वीकारः, स्तेन्यम्‌, नाशनं च। प्रहिः, हरेणु;, इति. विशेषरूपाणि । सामान्यरूपाणिं भौवादिकभरतिवत्‌
हारयन्‌ भारं देवदतं यज्ञदत्तो गच्छति, *संप्रहरमाणा राजानः, ` ततः “सम्प्रहरि- ` (1170) बोध्यानि।
ष्यन्तौ दृष्टा कणधनज्ञयौ!, पेतृकमश्चाः “अनुहरमाणा;, मातृकं गावोऽनुहर- (2017) “ga तुष्टी ” एए-दिवादि:-1229, अक, सेट्‌. पर.)
माणाः, शतस्य “व्यवहरनःन्ती, प्रतिहती, 'हरिष्यन्‌-न्वी, ह रिष्यमाणः, अवहार;, ६... ....क्रमतो5लीके ast हर्षति हृष्यति। › (छो. 176) इति देवं! |
अंशहरः, “भारहारः, ''कवचहरः, 'पुष्पाहर “Cog इति नन्दी, स्वामी च ??-इति माधव! | क्षीरस्वामी `हष ! इत्येव
1. 'हृकोरन्यतरस्यामू* (1-4-53) इति अणौ ag: णौ कर्मसंज्ञा;तेन देवदत्तशब्दातू पपाठ | *हृष्ट:, हृषितः, 'संहशनि-संहर्षितनि लोमानि। wera: हृष्टाः
` द्वितीया। |
, 1. इतिशब्दे नाथशब्दे च कर्मभूते उपपदे सति पशौ विशेष्ये, ` हृरतेशतिनाथयो
, 2, हरतेहिसार्थत्वे$पि “न गति्हिसार्थभ्यः? (1-3-15) इंति आत्मनेपदनिषे धो |
नभवति पौ ?(3-2-25) इतीन्प्रययः। हति=्चमैभत्रिकां हरतीति डतिहरि$न्श्वा।
हृवह्योरप्रतिषेधः? (वा. 1-3-15) इति वचनात्‌। नार्थरनासारज्यु हरतीति नाथहरिः=पश्चः |
3. अत्र युद्धाभिसुछ्यरमात्रम्थः, न तु कमैव्यतीहारः-तेन परस्मेपदम्‌ । विस्तरस्त्वत 2. संहियन्तेऽनेन, अत्र इति वा सँहारः=्युद्धम्‌ , प्रलयश्च । `अध्यायन्यायोद्याव-
माधवीये द्रष्टव्यः । ` संहाराश्च ? (3-3-122) इति निपातनात्‌ घञ्‌। सूत्रे चकारस्थाचुक्तसमुञ्चायाथः
4. |हर्तेगतताच्छीत्ये? (वा.1-3-21) इति आत्मनेपदम्‌ MAHI, तस्य ` कत्वात्‌ अवहारः इत्यपीति काशिका । अवहारः=चोरः। घापवादो घञ्‌।
स्वभावः ताच्छील्यम्‌| पितृगुणमश्वाः, ATTA गावश्च लभन्ते इति वाक्यार्थः उपसर्गेण धातोरर्थः भियन्ते ;तथाचो पूर्वैः
¦ गतिताच्छीस्ये’ इति न्यासकारक्षीरस्वामिनी । गतिः=गमनम्‌ । अर्थात्‌ ` . “उपसंगैण धात्वर्थो बलादन्यत्र .नीयते ।
वेगादिकं गृद्यते। विहारादह्यारसं॑हारप्रहारपरिहारवत्‌ ॥ ?” इति।
8. कर्मणः ' व्यचह्ृपणोः समथयोः (2-3-57) इति शेषे षष्ठी शतस्य्र 'इति। 3. “ अकतैरि च कारके संज्ञायाम्‌ ? (3-3-19) इति घन्‌। हियते पश्यतां मनोऽनेनेति
6. "तृन्‌विधौ sag चाबुपसगैख ?(वा. 3-2-135) इति वचनात्‌ अन्न. च्‌ सोपसग- दारः=सुक्तादिसरः ।
त्वात्‌ * ण्बुङ्तृचौ '(3-1-13) इति तृच्‌। प्रतिहर्ता-ऋत्विग्विशेष: | 4, भिदादि (3-3-104) पाठात ख्रियामडि, `ऋद्शोषढि--! (7-4-16) इति गुणे
7. घातोरनिदत्वेऽधि स्ये `ऋद्धनोः स्ये? (7-2-70) इतीडागमः । ड PP EE

8. अवहरतीति अवद्दार$=्प्राहः, ग्रहो वा ।'श्याद्व्यधाश्रुसं स्तरवतीणवसावह्ृ— 5. आाहियन्तेऽस्मात्‌ रसाः इति आहार: भोजनम्‌ । एवम्‌ अभ्यवहारः इत्यपि।
(3-1-141) इति कतरि णप्रत्ययः | अत्र 'अकतरि च? (3-3-19) इति घञ्‌।
9. अंश हरतीति अशहर)। `हरतेरचुयमनेऽच्‌? (३-2-9) इति ASIAA: । 6, हरति पापारदिकमिति gusa: पचाद्यच्‌। प्रणतार्ति इरतीति प्रणतार्तिहर
अनुद्यमनम्‌=अुपेक्षणम्‌ ,यस्य रणेन शारीरक उद्यम =प्रयत्वो न भवति अत्र “ हरतेरबुयभने---' (3-2-0) इति अच्‌। पर्यन्तं अनाइत्य., हरतीति
दुच्यते| पश्यतो हरः-करस्यचितसंज्ञा । ' षष्टी चानादरे ›(2-3-38) इति षष्ठी। ' षष्ठया
आक्रोशे? (6-3-21) इति WAT ABs ।
.10. शारीरक उद्यमे विवक्षिते तु “कमेण्यण्‌? (3-2-1) इति अत्र अण्प्रत्ययः ।
, 7. हरति नतानां क्लेशादीन्‌ इति हरिःनविष्णुः । अत्र ¦हरतेशतिनाथयोः पञ्चौ '
oo उपपदसमासः । वृद्धिः ।
हरतेरच्प्रत्यय: 1 _ (3-2-25) इत्यत्र योगविभागेन इन्प्र्ययः । केचित्‌ तु योगविभागे भाष्यादि
11, “ वयसि च?, (3-2-10) इति कर्मोपषदादस्मात्‌ वयसि गम्ये 'श्रमाणाभावात्‌ औणादिके इन्प्रत्यये साधयन्ति ।
म्यवयोविरिष्ट इत्यर्थः ।
= कवचधारणयोरः
_ कवचह ' 8, धातोः सेद्त्वेऽपि “ बिस्मितप्रतिघातयोक्च '(वा. 7-2-29 ) इति वचनात्‌
12. आङुपसुष्टात्‌ ,कर्मोपपदात्‌ अस्मात्‌ ताच्छील्ये गम्ये ` आढि ताच्छील्ये ' इड्विकल्पो निष्ठायाम्‌ । अनिट्पक्षे तकारस्य त्वेन टकारः । विस्मितत्वं विषण्णत्वं
| (३-2-11) इति aq! पुष्पाहरःन्यः पुष्पबिक्रयादिभिः, मालाग्रथनादिभिश्च च दन्ता; सूचयन्तीति भाव; ।
पुष्पेकजीवी, स उच्यते । एवं तृणाहरः, दुर्भाहरः, शाकाहरः इस्मायप्यु- 9. “हृषेर्लोमछु › (7-2-29) इति लोमसु वाच्येषु निष्ठाया इडिकल्पः । प्राप्तविभाषे-
दाद्ययेमू।. | यमू । ‹लोमानि अङ्गजानि, केशाश्च 'इति वत्तिः ।तुष्टि लोमानि पूचयन्तीत्यथ; ।
१४२० | हेड2 हाल १४२१
दन्ताः, हृषिता वा ।'हर्षयिलुः ।हपुळ:। हर्ष;-श्रीहर्ष;, प्रहषीं। सामान्य- . (2022) “ हेषु अव्यक्ते शाब्दे” (-म्वादि:-681, अक, सेट्‌. आल.)
रूपाणि भौवादिकरेषतिवत्‌ (1408) बोध्यानि | स्वभावादयं अश्वशब्दे वर्तते । हेषा-स्रियामकारप्रत्यय; । “ अव्यक्ते शब्दे!
(2018) “ey अलीके ” (-भ्वादिः-?09. अक, सेट्‌; पर.) इति ` धातुपाठे बहुत्र पठितम। लोकप्रयोगानुसारेण तेषां. प्रतिनियतविषयत्व
“....क्रमतोऽलीके Tt हर्षति हृण्यति।' (छो. 176) इति देव! | बोध्यस्‌। तथाहि--“ कोक्षे कदेति, पर्दते गुदरवे, रेषेति वार्के रवे[हसे]
' अलीकम्‌=्आनन्दः › इति काशकृत्स्नथातुपाठकन्नडव्याख्या। E, बुक्केति श्वरवे भषेति, हयजे हेषेति हेषेति च॥ इति केशवस्वामी?
“हृष्टो लोम हृषित वा, 'भयसंद्दष्टरोमाण; ? (भट्टि:-9,22), eel दन्तः, इति माधवीये प्रतिपादितम्‌। यथासम्भवं केपतिवत्‌ (261) रूपाण्यूझानि|
ERA वा, (हृष्यम्‌ ।सामान्यरूपाणि सर्वाणि पोषतिवत्‌ (1026) बोध्यानि। ` (2023) “ होड़ अनादरे ” (-भ्वादिः-१85. सक, सेट्‌. आस.)
(2019) “ हेठ 'विबाधायाम्‌ ” (त-भ्वादिः-१66. अक. सेट्‌. आल.) “होतीति गतो होडेहोंडतेऽनादरे पुनः (छो. 86) इति देवः
विषाधनम्‌=्शाठयम्‌। “ असु परस्मैपदिष्वपि केचित्‌ पठन्ति? इति माधवः | भौवादिकट्राखतिवत्‌ (879) सर्वाणि रूपाण्यूह्यानि। अनीयरपत्यये-भहोडनीयः |
सौवादिकतेकुषातुवत्‌ (716) रूपाणि ऊद्यानि।'हेठ! इति क्रयादिष्वपि गृह्मतेः “ अहोडनीयान्‌पशुपाल्यानसौ--? (धा, का. 1-38) |
पूर्वकेचित्‌ पठन्ति। तेषां हेठनन्‌ इति शतरि रूपमिति विशेष; । (2024) “ होड़ गतौ ” ([-म्वादिः-354. सक. सेट. पर.)
(2020) “हेड वेष्टने ” (-भ्वादि:-778. सक. सेट्‌. पर.) घटादिः। erat, इति शतरि ,रूपम्‌। “....प्रहड़ितान्‌ होडदरोडथमिक्ुकै; । !
: हडतेऽनादरे हेंडेबेंटने हिडमेन्मिथ। ॥? (छो. &) इति देव:। | (धा. का. 1-46)। भोवादिकखोरतिवत्‌ (363) रूपाण्यू्यानि। “हौड---
हेडकः-डिका, हेडक:-डिका, हिहेडिषक:-षिका, हेहेडकः-डिका ; इत्यादीनि इति क्षीरतरङ्गिणी |
रूपाणि भौवादिककेलतिवत्‌ (262) यथासम्भवमूह्यानि। अनादराथकस् (20९5) “SS अपनयने ”
भौवादिकस्यैव मित्त्वाथे परस्मेपदाथ च घटादिषु पाठ इति केचित्‌ | (11-अदादि:-1082, सक. अनिट्‌. आत्म.)
(2001) “ हेड़ अनादरे ” ([-भ्वादिः-284. सक, सेट्‌. आल.) प्रायेणायं निपूर्वकः, अपपूर्वकोऽपि। देवदत्ताय 'निहुवान; । द्वावकः-विका,
: हेडते5नादरे हेडेवेंटने .हिडयेन्मिथः ॥? (छो. 85) इति देवा | हावक:-विका, जुहूषकः-षिका, जोङूयकः- यिका ; होता-त्री, द्वावयिता-त्री
सर्वाणि रूपाणि भौवादिककेलति (262) वत्‌ यथासम्भवमूह्यानि | जुहूषिता-त्री, जोहोयिता-त्री; इत्यादिकानि रूपाणि कनूञ्‌ (266) धातुवत्‌
यथासम्भवमूह्यानि|
1, णिजन्तात्‌ औणादिके इत्नुच्प्रत्यये रूपमेवम्‌ |
2. 'हषेरुलच '(द. उ. 8-106) इत्युळच्प्रययः | ह्षुलः=्सन्तुष्ऽ। | (2026) “ हल चलने ” ([-भ्वादि:-806. सक, सेट्‌. पर.)
3. धातोरुढित्वात्‌क्त्वायामिड्विकल्पः । तेन निष्ठायामिण्निषेधः । ह्यालक:-लिका, 'झलक:-प्रझलक;-झाळकः-लिका, जिह्मलिषक:-षिका, जाह्मलक;:-
“4, निष्ठायामस्य धातोः इटः प्राप्यंभावात्‌' 'हृषेर्लोमसु?(1-2-29) इति `लोमसु
` वाच्येषु इड्विकल्पो विधीयते । अत्राप्राप्तविभाषा ।
लिका ; इत्यादीनि रूपाणि भौवादिकक्मरतिवत्‌ (268) यथासम्भवमूह्यानि |
5. * हृष्टो दन्तः? इत्यत्र भग्न इत्यर्थः । 'विस्मितप्रतिघातयोश्च ? (वा. 7-2-29) श्ाघहनुङ्स्थाशपां ज्ञीप्स्यमानः ›(1-4-34) इति देवदत्तस्य सम्प्रदानत्वात्‌
` ` इति इड्विक्रल्पः | चतुर्थी । ज्ञीष्यमानः=बोधयितुमभिप्रेतः। देवदत्तविषयकं अपहर्व बोधयितु-
6. “ऋदुपधात्‌? (3-1-110) इति कृयप्‌। मिच्छतीव्यथः । हु
q. शतरि `कथादिभ्यः--"(3-1-81) इति श्ना विकरणप्रत्ययः । '्राऽऽभ्यस्तयो;~- 2. “ज्वलह॒लह्म लनमाम्‌ अनुपसर्गादू वा? (ग. सू. भ्वादिः) इति णौ मित्त्वविकल्य;
(6-4-112) इंत्याकारलोप; ) RIDE तु नित्य मित्त्वम्‌ ।
 १४२९ ही ae : १४९६
(20९7) “ हुगे संवरणे ” (-स्वांदि:-787. सक. सेट्‌. पर.) घटादि!| . पिका, 'जिदवियत्‌-ती “हीक:-हीक:, इति विशेषः | सामान्
यूपाणि F RP
संवरणम्‌=तिरोधानम्‌ इति धा, का. व्याख्या (2-8) । रूपाणि सर्वाणि धालुवत्‌ (274) बोध्यानि। . K a
भौवादिकक्रखतिवत्‌ (142) बोध्यानि । घटादित्वेन मित्त्वात्‌ णिजन्ते हृस्व; | QOD “ हीच्छ छूजायाम्‌”(-स्वादि:-810, अके; LR
.)
(2028) “हस शब्दे ” (-भ्वादिः-731. अक, सेट्‌. पर.) दैवादिककिलइपत्तिवत्‌ (287) सर्वाण्यपि रूपाण्यूह्यानि ।
|
(2032) “ हेषु अव्यक्ते शब्दे ” ([-भ्भादि;-622; अक:
घातूनामनेकाथकत्वात्‌ हासः इत्यत्र अपक्षयोञ्थ; |।हस्वम्‌।रूपाणि सर्वाणि सेटू. आत्म.)
भौवादिककश तिवत्‌(1384) बोध्यानि । स्वभावादयमश्वशब्दे वर्तते | देषा=श्चध्वनिः | ' गुरोश्च हल;
| ! (3-3-103)
हलकारत्ययः खियाम्‌।भौवादितिवकग
त्‌ेष
(429)सर्वाणि रूपाण्यूह्यानि |
(2029) “ हाद अव्यक्ते शाब्दे ” (2033) “ aay संवरणे ” (1-म्वादि:-188,' संक,
सेट्‌. पर.) घटादि! |
([-भ्वादि!-26, अक, सेट्‌. आल.) सर्वाणि रूपाणि भौवादिककखतिवत्‌ (142) बोध्यानि।
अव्यक्तशब्द्‌।=वा्ादिषोषः ।“'नृपुरहाद:, १हृद:, माहिकिह्ददः, “हादिनी,
Fs
"निर्हादः | सामान्यरूपाणि भौवादिकगा[धरतिवत्‌ (394) यथासम्भवमूह्याने |
(039 “ हुप व्यक्तायां वाच्रि ” (:-बुरादि:-1659. अक, सेट्‌.उम.)
चौरादिकक्कापय तिवत्‌ (282) रूपाणि सर्वाणि बोध्यानि
। | ;|
(2030) “ही लजायाम्‌” ` | (2035) “ हुस शंब्दे ” (-म्वादि:-712, अक. az, पर.
(ग्रा-जुहोत्यादि:-1088, अक. अनिट्‌. पर.)
)
i भौवादिकरसतिवत्‌ रुपाण्यूल्मानि। घनि हासः । “तोसद्दास
“ हीषू--! इति केचित्‌ । “हीः, 'हीण;-हीत;-हीणवान्‌-हीतवान्‌, “हेपक;- विहीनशाङ्कजनित-
हासात्‌ WRIA ॥ ? (धा. का, 1-88) }
1. “हस्वे लघु (1-4-10) इतिनिदेशात्‌ ava, `नेड्‌ वशि कृति (7-2-8) (2036) “ हादी सुखे च ” (-म्बादि:-87. अक. सेट, आल.)
.. , ` इतीण्तिषेधे च साधु: । अत्र अल्पत्वं धा: । 4 चकारात्‌ Paad: ‹ अव्यक्तशब्दे ।इति अनुषज्यते
` 2, घजन्तोज्यम्‌। नूपुरस्याव्यक्तशब्द gas: । |*आहृन्नः-आहन्नवान्‌,
| | “आहतिः | रूपाणि गाधतिवत्‌ (394) यथासम्भवमूह्यान
` 3, पचाद्यचि एषोदरादित्वात. (6-3-109) हस्वे रूपमेवमिति केचित्‌। 'कन्थापलद- ि|
O नगरभामह्ृदोत्तरपदात्‌-' ( 4-2-142 ) इत्यत्र निदेशात्‌ हृस्व इति परे| (2037) “ हल चलने”
माहिकिहद्‌ः वाहीकदेशेषु ग्रामविशेषः | | हि (-भ्वादि:-981, अक, सेट्‌पर.) घटादिः |
* अह्यादित्वात (3-1-184) णिनिप्रल्यये, frat डीपिच रूपमेवम्‌ । हादिनी-वज्म्‌ ।. लक mrp a a
RP

. निर्हाद्‌; वज्रघोषः । संज्ञायां घन्‌ | ols, शतरि शौ, द्विवचने, ` नाभ्यस्ताच्छतुः’(7-1-78) इति gad
इयछादेशेच
रूपम्‌ ।
. क्विपि रूपमेवम्‌। ६, |
cn i कल
. 2. “हियः कत्‌, [कृग्‌] रश्च लो वा? (द. उ. 1-153) इति कन्प्रत्ययः
NO
oa
A * “
युदविदोन्दत्राध्राह्वीभ्यो5न्यतरस्याम्‌ (8-2-56) इति निष्ठानत्वविकल्प: । कात्‌ कनः ककारस्य । बाहुल-
नइत्संज्ञा। GA घातुरेफस्य लकारोऽपि । हीकः-लजाविशिष्टः
नत्वपक्षे णत्वम्‌ | | |
3. '*बीदितः--› (7-2-14) इति `निष्ठायामि
« णिजन्तात्‌ vgs रूपमेवम्‌ । “अतिही--? (7-3-36) इत्यादिना पुगागमः | ण्निषेधः । ‘ erat निष्ठायाम्‌>
: .. , (6-4-95) इति निष्ठायां ged निष्ठातकारधातु दकारय
००

* पुगन्तलघूपधस्य च * (7-3-86) इति गुणः। एवं ण्यन्तरूपेषु सर्वन्राप्यस्थ ोनैत्वे च रूपमेवृमू। . ,,

h किनिरूपमेवम्‌ gg’ (6-4-95)
धातोः प्रक्रिया ज्ञेया । इत्यत योगविभागात्‌ क्तिन्यपि हृस्व
इति काशिकादिषु स्पष्टम्‌ । भाष्ये योगविभागो न इश्यते ।
:१४२४ द्व्य्‌
èT १४२५
ह्रालकः-लिका, हृरूकः-प्रहृळूकः-ह्वारकः-लिका, जिह्दलिषकः-षिका, जाह॒लके;- मलो ASA, 'आहः-प्रहः, “आहूयमान आह्रत;-आहृतवान्‌ , हूत्वा-आहूय
लिका;इत्यादीनि रूपाणि भौवादिककलथ तिवत्‌ (१80) यथासम्भवमूह्यानि । " स्वर्गाहाय:, “आह्वयः, 'निहवः-अभिहवः-बिहवः “आहव , *आहावः,
(2038) “g कौटिल्ये? (RL अक. अनि. पर.) आह्वाः, "'आहूतिः-संहृतिः, इति विशेषरूपाणि |
हारकः-रिका, ह्वारकः-रिका, “जुहूषक:-षिंका, . जाहरकः-रिका; इत्यादीनि
1. “सर्वत्र प्रसारणिभ्यो ड; ' (वा. 3-2-48) इति वचनात्‌ क्रि आदन्तत्वल-
खपाणि यथासम्भवमूझानि। उपहृरः। “हरिष्यन्‌-न्ती ।
क्षणकम्रत्यस्यापवादो SHAT: । डित्त्वात्‌ टिलोपः। भाष्ये तु 'आतोऽनुपसगे
` (2039) “ga स्पर्धायां शब्दे च” कः ”(3-2-3) इत्यत्र कप्रत्यये सम्भ्रसारणे, यणि आह्व; इयपीति साधितम्‌।
2. यगन्ताच्छानचि ¦वचिस्वपियजादीनां किति? (6-1-15) इति सम्प्रसारणे 'हूल
([-भ्वादिः-1008. अक. अनि. उभ.) (6-4-2) इति दीर्घे च रूपम्‌ । एवं क्त्वा-ल्यप्‌-त्तादिष्वपि प्रक्रियोह्या ।
हायकः-यिका, "ह्वायकः-यिका, “जुहूषकः-षिका, 'जोहूयकः-यिका; 3. “ ह्वावामश्च "(3-2-2) इति कमेण्युपपदे5ण्प्रत्ययः | आदन्तलक्षणकप्रत्ययापवादः
ह्वाता-हात्री, द्वाययिता-त्री, जुहूषिता-त्री, जोहूयिता-त्री ; 4, बाहुलकात्‌ आह्वयः इति क्षीरस्वामी । अत्र `इच्छा '(3-3-101) इति
इत्यादीनि ख्पाणि सर्वाण्यपि वयतिवत्‌ (1640) बोध्यानि | प्रक्रियासवेस्वम्‌ |
सूत्र

श्जुहावयिषुः, Agma, सेहयमान:-उपहयमान:-विहयमान:, '"आहृयमानो “ बाहुलकाद्‌ आह्वयते? शः पुंस्त्वं चेति भाषते स्वामी ।
शित्वादात्वाभावः, शपि संति पररूपम्‌--आह्वयो नाम ॥? इति ।
1. ज्वलदल--? (ग. सू. भ्वादिः) इत्यादिना णिजन्ते मित्त्वविकल्प: | सोपसृष्टात्‌तु नामेतिः। “ आह्वयः?इत्यनेन नाम्र-अभिंधानमुच्यत इत्यर्थः ।
नित्यं मित्त्वम्‌ । \
. 5. ' ह+ सम्प्रसारण च न्य भ्युपविषु (3-3-72) इति भावेऽपूध्रत्यये सम्प्रसारणा-
2, सन्नन्ते ' अञ्झनगमां afr’ (6-4-16) ईति दीर्घ, ‘sq ओश्यपू्स्य ' दिकम्‌ ।
(7-1-102) इति दीर्घे च रूपमेवम्‌ ।
3, पचाद्यचि रूपमेवम्‌ । उपह्व॑रः=एकान्तवार्ता। ,-6: STARA, *आडि बुद्धे? (3-8-73) इति सम्प्रसारणम्‌ MEAE: ।
4, RIA; स्ये (7-2-70) इतीडागम; । 7. “ भावेऽचुषसगश्य ›(3-3-75) इति सम्प्रसारणम्‌ । अष्‌।
5. ' आदिचः--” (6-1-45) इत्यात्वे, “ शाच्छासाह्वा--' (7-3-37) इति णिजन्ते 8. “ निपानमाहावः ? (3-3-74) इति निपातनात्‌ साधुः। उपकूपं जलाशये
AIA युगागमः । आदन्तलक्षणपुको$पवाद: । विवक्षिते भावे$प्प्रत्यये सम्प्रसारणउद्दी निपातनात्‌ ।आह्वाव;-्यत्र गावो जलाशये
6. 'अभ्यस्तस्य a’ (6-3-33) इति सम्प्रसारणम्‌,पूर्वरूषम्‌ , “हल; ” (6-4-2) पानाथमाहूयन्ते स प्रदेशः ।
इति दीर्घः । धातोरधुना उकारान्तत्वात्‌ ` इको झळ्‌ ?(1-2-9) इति सनः कित्वम्‌। 9. 'आतत्चोपसगे ?(3-3-106) इत्यङि ' आतो लोप इरि च? (6-464) इत्या-
तेन गुणो न । एवमेव सन्नन्ते सवेत्र प्रक्रिया ।
कारलोपः | आह्वा नाम ।
-J, यङन्तेऽपि ' अभ्यस्तस्यं च? (6-3-33) इति सम्प्रसारणादिक॑ बोध्यम्‌ । उत्तरखण्डे
८ अक्कत्साबैधातुकयोः-- › (7-4-25) इति दीर्घः । 10. अन्न बाहुलकात्‌ स्त्रियां क्तिन । “ आतश्चोपसगे ›(3-3-106) इत्यकोऽपवाद्‌ः ।
७०, ण्यन्तात्‌. सनि उप्रत्यये ' ह्वः सम्प्रसारणम्‌ (6-1-32) इति सम्प्रसारणे च — __

रूपमेवम्‌। ` `
` .9. ¦ निसमुपविभ्यो हः ' (1-3-30) इति आत्मनेपदम्‌| ॥ शुभं भूयात्‌ ॥
10, 'स्पर्धायामाङः › (1-3-31) इति आत्मनेपदम्‌ । स्पर्धमाने आह्वानं करोतीत्यर्थः |
५ अत्र स्पर्धा धात्वर्थस्य शब्दनस्य हेतुतया विषयः ” इति कारिकादिषु
स्पष्टम्‌ ।