Χριστιανική άσκηση – Μοναχισμός.
Η άσκηση είναι συστατικό στοιχείο της ζωής της Εκκλησίας και εντοπίζεται ήδη στα πρώτα χρόνια της ζωής της. Αργότερα, ο μοναχισμός ως ασκητικό ρεύμα έγινε θεσμός της Εκκλησίας και επηρέασε την εκκλησιαστική ζωή.
2. Στην ενότητα αυτή θα πάρεις πληροφορίες για:
o Τη χριστιανική άσκηση
o Την προσφορά του μοναχισμού
o Τη συμβολή των μοναχών στην πνευματική
ζωή, στα γράμματα και στην τέχνη
4. β) Αναχωρητισμός και κοινόβιο: οι δρόμοι της
άσκησης στη χριστιανική ζωή
o Οι πρώτοι χριστιανοί που
απομακρύνθηκαν τον 3ο αι
μ. Χ και αναζήτησαν την
ησυχία στην ερημιά,
ονομάζονται αναχωρητές.
Κύριος εκπρόσωπος του
αναχωρητισμού στην έρημο
της Αιγύπτου είναι ο Μέγας
Αντώνιος (251-355 μ.Χ)
5. o Οι αναχωρητές μοναχοί ζούσαν
απομονωμένοι ο ένας από τον
άλλο, εργαζόταν ατομικά και
συγκεντρώνονταν όλοι μαζί μόνο
για τη Θεία Λατρεία και για την
κοινή προσευχή. Αρνούνταν την
κοσμική ζωή, τα υλικά αγαθά και
τις απολαύσεις.
6. o Τον 4ο μ.Χ. αι. μεγάλες
ομάδες ανθρώπων
ασπάζονται των
χριστιανισμό, οι οποίες
όμως δεν γνώριζαν καλά τη
διδασκαλία του. Με τον
τρόπο αυτό εισήλθε το
κοσμικό πνεύμα μέσα στην
Εκκλησία (Εκκοσμίκευση).
Αυτό προκάλεσε έκπτωση
της πνευματικής ζωής με
αποτέλεσμα πολλοί
χριστιανοί να καταφύγουν
στον μοναχισμό.
7. o Ο μοναχισμός διαδόθηκε σύντομα στην Παλαιστίνη,
Συρία, Μεσοποταμία. Ο Παχώμιος (346) ίδρυσε
στην Αίγυπτο μοναστήρια στα οποία έμεναν και
συντηρούνταν πολλοί μαζί ασκητές. Αυτό το είδος
άσκησης ονομάζεται κοινοβιακός μοναχισμός.
8. o Σύμφωνα με την παράδοση, ο όσιος Παχώμιος το
320 μ.Χ., ίδρυσε με την βοήθεια του Αγίου Αντωνίου
το πρώτο μοναστήρι στην Θηβαϊδα της Αιγύπτου.
Άρχισε να αναζητεί τρόπο που θα βοηθούσε τους
μοναχούς στην αυτοσυγκέντρωση της προσευχής
και στην αρίθμηση των ευχών. Σκέφθηκε να κάνει
κόμπους σ' ένα σκοινί και να το χρησιμοποιεί στον
καθημερινό κανόνα της προσευχής του. Ο διάβολος
όμως έλυνε τους κόμπους από το σκοινί και
ματαίωνε με αυτόν τον τρόπο τις προσπάθειες του
μοναχού. Εμφανίστηκε τότε ένας άγγελος και δίδαξε
στον μοναχό έναν ειδικό κόμπο, αποτελούμενο από
εννιά σταυρούς που συμβολίζουν τα εννιά τάγματα
των αγγέλων. Τούς κόμπους αυτούς ο διάβολος δεν
μπορούσε να τούς λύσει κι έτσι καθιερώθηκε το
κομποσχοίνι, από τότε, ως το όπλο της προσευχής.
Η παράδοση του κομποσκοινιού
9. o Στο κοινόβιο μοναστήρι προβλέπεται οι μοναχοί να έχουν
ομοιόμορφη ενδυμασία.
Η ζωή του μοναχού στο κοινόβιο
μοναστήρι
10. Ο μοναχός ενδύεται τον μανδύα, ο οποίος θεωρείται το
τελειώτατο ένδυμα και το περιεκτικό όλων, σημαίνει δε τη
φυλακτική και σκεπαστική δύναμη του Θεού, ταυτόχρονα το
συνεσταλμένο ευλαβές και ταπεινό της Μοναχικής ζωής, ενώ το
ότι δεν έχει μανίκια σημαίνει ότι καθ' όλη τη ζωή του όλα τα μέλη
του είναι νεκρά για κάθε κοσμική εργασία και αμαρτία. Αφήνει
μόνο ελεύθερο το κεφάλι το οποίο βλέπει προς το Θεό και
φρονεί τα θεία και ανατρέχει μόνο προς το Θεό. Αλλά, όπως
είπαμε και πριν, ακόμα και το κεφάλι του μοναχού ή της μοναχής
είναι σκεπασμένο με το κουκούλιο για να μη θεωρηθεί ότι έχει
ασκεπή και ακάλυπτα τα αισθητήρια.
Η ενδυμασία του μοναχού
11. Στο σύνολό τους, όλα τα ρούχα
του μοναχού εικονίζουν τη νέκρωση
του Χριστού μας. Ως τάφος
εικονίζεται ο μανδύας και ως
εντάφια τα υπόλοιπα ρούχα. Ο
ανάλαβος και το Μεγάλο Σχήμα
δηλώνουν ότι είναι εσταυρωμένος
ο μοναχός για τον κόσμο, όπως
άλλωστε το υποσχέθηκε. Το
κουκούλιο του εικονίζει το
σουδάριο κι έτσι όλος ο μοναχός
μιμείται με το σχήμα του τον
σταυρωθέντα Δεσπότη του, ο
oποίος πέθανε και τυλίχτηκε στα
σπάργανα και στο σουδάριο.
13. o Το 24ωρο του μοναχού
χωρίζεται σε 3 μέρη, 8
ώρες εργασίας, 8 ώρες
προσευχή, 8 ώρες
ανάπαυση. Η προσευχή
στα κοινόβια είναι
κοινή.
20. Στον μοναχισμό αν και έχουμε μια απομάκρυνση από
τα εγκόσμια, ωστόσο ο ασκητής στηρίζει πνευματικά
και ηθικά τον άνθρωπο που ζει μέσα στον κόσμο,
προκειμένου να αντέξει τις δυσκολίες και να
διατηρήσει ακμαίο το χριστιανικό φρόνημα. Γι’ αυτό
και τα μοναστήρια είναι τόποι πνευματικής ζωής για
τους ανθρώπους και οι μοναχοί πνευματικοί πατέρες
των ανθρώπων που καταφεύγουν σε αυτούς.
Γ) Η συμβολή του μοναχισμού στην κοινωνική
αλληλεγγύη, στην πνευματική ζωή και την τέχνη.
22. Σε πολλά μοναστήρια στο παρελθόν υπήρχαν
νοσοκομεία, γηροκομεία, σχολεία και καταλύματα
για ανθρώπους που βίωναν τον πόνο, την
εγκατάλειψη ή την ορφάνια.
25. Στα μοναστήρια υπήρχαν κέντρα αντιγραφής της Αγίας
Γραφής και των κλασσικών έργων της αρχαιότητας.
Μεγάλο μέρος της υμνογραφίας και των πατερικών
κειμένων γράφτηκε από ασκητές στα μοναστήρια.
26. Στα μοναστήρια συγχρόνως υπηρετήθηκε και η τέχνη. Η
βυζαντινή ζωγραφική, τα ιστορημένα χειρόγραφα, η
ποίηση η γλυπτική, η μουσική.
27. Στα μοναστήρια συγχρόνως υπηρετήθηκε και η τέχνη. Η
βυζαντινή ζωγραφική, τα ιστορημένα χειρόγραφα, η
ποίηση η γλυπτική, η μουσική.